Tiểu luận cung cầu về thị trường xăng dầu

LỜI MỞ ĐẦU Quá trình phát triển loài người gắn liền với quá trình lao động sản xuất Chính nhờ lao động sản xuất mà con người mới đưa xã hội phát triển lên một tầm cao mới, xuất hiện nhiều nền văn minh.

LỜI MỞ ĐẦU

Quá trình phát triển loài người gắn liền với quá trình lao động sản xuất Chính nhờ lao động sản xuất mà con người mới đưa xã hội phát triển lên một tầm cao mới, xuất hiện nhiều nền văn minh mới, khám phá nhiều nguồn năng lượng mới cho cuộc sống Đặc biệt là

sự xuất hiện “dầu mỏ”, một nguồn năng lượng vô cùng cần thiết cho tất cả các quốc gia trên thế giới

Xăng dầu là nguồn năng lượng có vị trí chiến lược trong các ngành sản xuất vật chất, dịch vụ như giao thông vận tải, sản xuất than, điện, thép, an ninh quốc phòng và tiêu dùng Đối với tất cả các quốc gia, xăng dầu là động lực thúc đẩy qua trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, là nhu cầu không thể thiếu của một xã hội hiện đại Thị trường xăng dầu nước ta mới hình thành hơn một thế kỷ, song đã có nhiều thay đổi về quy mô, tính chất và cả

về số lượng, chất lượng của chủ thể tham gia

Cùng với nhịp độ phát triển kinh tế không ngừng, nhu cầu sử dụng năng lượng của con người tăng mạnh Những tác động của cung – cầu và một số nhân tố khách quan khác khiến giá dầu thô trên thế giới liên tục biến động, kéo giá xăng dầu thế giới tăng cao Trong khi đó, Việt Nam là nước nhập khẩu xăng dầu nên trực tiếp chịu ảnh hướng của những biến động giá xăng dầu thế giới Với mong muốn hiểu rõ hơn tình hình cung – cầu xăng dầu và sự biến động giá cả xăng, dầu trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng Vì vậy tôi chọn đề tài “ Phân tích cung cầu thị trường xăng dầu và các chính sách can thiệp giá của Chính phủ”

Tuy nhiên, do kiến thức và thời gian tìm hiểu, nghiên cứu có hạn nên tiểu luận không tránh khỏi sự thiếu sót, rất mong nhận được ý kiến đóng góp của Cô để đề tài được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CUNG - CẦU, THỊ TRƯỜNG

1 Thị trường

1.1 Khái niệm

Thị trường tồn tại nhằm mục đích tạo điều kiện cho việc trao đổi hàng hóa, dịch vụ hoặc nguồn lực Người mua và người bàn gặp nhau và trao đổi cầu mua hoặc bán bằng cách nêu giá và trả giá cho từng lực khác nhau Thậm chí nếu giao dịch không thành công, thông tin vẫn được dùng để định giá sản phẩm

Một ví dụ là thị trường Chứng Khoán New York Mục đích của thị trường này là tạo điều kiện cho việc mua và bán cổ phiếu Các giao dịch không do người mua và người bán tự tiến hành mà thông qua đại diện là các nhân viên môi giới Giá giao dịch hàng ngày được niêm yết trên báo chí cả nước vì thị trường này cũng thực hiện một chức năng quan trọng là định giá hàng hóa, hoặc trong trường hợp này là cổ phiếu

1.2 Chức năng của thị trường

- Thừa nhận công dụng xã hội của hàng hóa và lao động đã chi phí để sản xuất ra

nó, thông qua việc hàng hóa đó có bán được hay không, bán với giá thế nào

- Kích thích hoặc hạn chế sản xuất và tiêu dùng

- Cung cấp thông tin cho người sản xuất và người tiêu dùng thông qua những biến động của nhu cầu xã hội về số lượng, chất lượng, chủng loại, cơ cấu của các loại hàng hóa, giá cả, tình hình cung cầu về các loại hàng hóa

1.3 Vai trò của thị trường

Trong nền kinh tế thị trường, thị trường có vị trí trung tâm Thị trường vừa là mục tiêu của người sản xuất kinh doanh, vừa là môi trường của hoạt động sản xuất và

kinh doanh hàng hoá Thị trường cũng là nơi chuyển tải các hoạt động sản xuất kinh doanh Do vậy, thị trường có những tác dụng sau đây:

- Bảo đảm điều kiện cho sản xuất phát triển liên tục với quy mô ngày càng mở rộng và bảo đảm hàng hoá cho người tiêu dùng phù hợp với thị hiếu và sự tự do lựa chọn một cách đầy đủ, kịp thời, thuận lợi với dịch vụ văn minh

- Thúc đẩy nhu cầu, gợi mở nhu cầu, đưa đến cho người tiêu dùng sản xuất và người tiêu dùng cá nhân những sản phẩm mới Nó kích thích sản xuất ra sản phẩm chất lượng cao, văn minh và hiện đại

- Dự trữ các hàng hoá phục vụ sản xuất và tiêu dùng xã hội, giảm bớt dự trữ ở các khâu tiêu dùng, bảo đảm việc điều hoà cung cầu

- Phát triển các hoạt động dịch vụ phục vụ tiêu dùng sản xuất và tiêu dùng cá nhân ngày càng phong phú, đa dạng, văn minh Giải phóng con người khỏi những công việc không tên trong gia đình

- Thị trường hàng hoá dịch vụ ổn định có tác dụng to lớn để ổn định sản xuất, ổn định đời sống của nhân dân

2 Cầu

Cầu là lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người tiêu dùng muốn mua và có khả năng mua ở các mức giá khác nhau mà người bán đưa ra Có thể hiểu là cầu biểu diễn mối quan hệ giữa lượng cầu và giá và số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ trong đầu người tiêu dùng

Ví dụ: Nhân viên môi giới ở thị trường Chứng Khoán New York giữ các quyển sách ghi các lệnh đặt hàng của các khách hàng khác nhau: muốn mua bao nhiêu cổ phiếu và mua với mức giá nào Việc liệt kê như thế thể hiện mong muốn và khả năng mua của nhà đầu tư

Cầu thị trường có thể biểu diễn bằng: biểu cầu, đường cầu hay hàm số cầu

- Biểu cầu là một bảng số liệu trình bày số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người mua sẵn sàng mua ở các mức giá khác nhau

- Đường cầu diễn tả mối quan hệ giữa lượng cầu và giá của một hàng hóa, còn các yếu tố khác không đổi

- Hàm số cầu là hàm nghịch biến, có dạng:

- Quy luật cầu: lượng cầu về hàng hóa, dịch vụ có mối liên hệ ngược chiều với giá

cả Nếu giá hàng hóa giảm, các yếu tố khác không đổi, thì người tiêu dùng sẽ mua hàng nhiều hơn, và ngược lại

P => Q

P => Q

Các yếu tố ảnh hưởng tới cầu:

- Thu nhập của người tiêu dùng

- Sở thích và thị hiếu người tiêu dùng

- Giá cả các hàng hóa liên quan

- Số lượng người mua trên thị trường

- Dự đoán của người tiêu dùng về các sự kiện trong tương lai

3 Cung

Cung là lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà nhà sản xuất hoặc nhà cung cấp muốn bán và có khả năng bán ở các mức giá khác nhau

Cung là cái chúng ta có mang đi trao đổi Tất cả chúng ta đều có thời gian và kĩ năng để cung cấp cho cơ quan Đối với một số người, số giờ làm việc có thể thay đổi hàng ngày hoặc hàng tuần Thông thường, nếu phải làm thêm giờ, chúng ta mong muốn được nhận giá cao hơn, khoản này được gọi là làm thêm giờ

Cung thị trường có thể biểu diễn bằng: biểu cung, đường cung; hàm số cung

QD = aP + b ( a<0 )

- Biểu cung là một bảng số liệu trình bày số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người bán sẽ cung ứng ở các mức giá khác nhau

- Đường cung diễn tả mối quan hệ giữa lượng cung và giá của một hàng hóa, còn các yếu tố khác không đổi

- Hàm số cung là hàm đồng biến, có dạng:

Quy luật cung: lượng cung về hàng hóa, dịch vụ có mối liên hệ cùng chiều với giá cả Nếu giá hàng hóa tăng, các yếu tố khác không đổi, thì nhà sản xuất sẽ cung ứng hàng nhiều hơn, và ngược lại.

P => Q

P => Q

Các yếu tố ảnh hưởng tới cung:

- Chi phí các yếu tố sản xuất được sử dụng

- Trình độ phát triển khoa học – công nghệ

- Các chính sách, quy định của chính phủ

- Số lượng nhà sản xuất

- Những mong đợi hay dự đoán của người bán trong tương lai

4 Thị trường cân bằng

Thị trường một loại hàng hóa sẽ cân

bằng khi tổng số lượng hàng hóa mà người

bán muốn bán bằng tổng số lượng hàng hóa

mà người mua muốn mua Nghĩa là trạng

QS= cP + d ( c>0 )

thái cân bằng của thị trường là trạng thái mà cung hàng hóa thỏa mãn đối với cầu hàng hóa đó trong một thời gian nhất định

Mức giá của thị trường trong trạng thái cân bằng gọi là giá cân bằng

Các trường hợp làm thay đổi giá cân bằng:

- Cung không đổi và cầu thay đổi

- Cầu không đổi và cung thay đổi

- Cả cung và cầu cùng thay đổi

II KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH XĂNG DẦU THẾ GIỚI

1 Cung cầu xăng dầu thế giới

Có thể nói thị trường dầu mỏ bị chi phối bởi một số nước nhỏ sản xuất dầu thô Trong đó có các quốc gia sản xuất dầu chủ yếu trên thế giới gồm các nước thuộc nhóm OPEC (The Organization of Petroleum Exporting Countries) - Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ trên thế giới OPEC có khả năng điều chỉnh hạn ngạch khai thác dầu lửa của các nước thành viên và qua đó có khả năng khống chế giá dầu

- Trữ lượng dầu mỏ thế giới nằm trong khoảng từ 1.148 tỉ thùng (theo BP Statistical Review) đến 1.260 tỉ thùng (theo Oeldorado của Exxon Mobil)

- Trữ lượng dầu mỏ tìm thấy và có khả năng khai thác mang lại hiệu quả kinh tế với kỹ thuật hiện tại đã tăng lên trong những năm gần đây Nhưng thực tế thì theo dự đoán, trữ lượng dầu mỏ sẽ chỉ đủ dùng cho 80 năm nữa

- Ngoài các nước OPEC, nhiều nước ở Biển Bắc, ngoài khơi Angola…cũng xuất khẩu lượng dầu mỏ xấp xỉ 40% sản lượng dầu thế giới, làm ảnh hưởng không nhỏ đến thị trường dầu toàn cầu

Trong khi nguồn cung xăng dầu có giới hạn thì nhu cầu về dầu mỏ của thế giới không hề giảm, thậm chí càng ngày càng tăng Xăng dầu là loại mặt hàng có cầu co giãn

QD= QS

ít vì đa số hoạt động đi lại của con người

cần xăng dầu và quá ít hàng hóa đóng vai trò thay thế xăng dầu Vì vậy, khi cung thay đổi một lượng nhỏ cũng làm ảnh hưởng rất lớn đến giá và sản lượng cân bằng

2 Các yếu tố tác động lên cung cầu

2.1 Yếu tố kinh tế

Các cường quốc xuất khẩu đã phát hiện ra rằng chỉ cần giảm một lượng nhỏ dầu cung cấp cho thị trường thì giá cả sẽ tăng lên một lượng lớn Với dự đoán như vậy, các nước đó đã làm thị trường xăng dầu thế giới có những biến động đột ngột

Các nhà khảo sát trên đã phỏng vấn 550 giám đốc tài chính trực thuộc các công ty năng lượng trên thế giới, và kết quả cho thấy 32% giám đốc dự kiến giá dầu thô năm 2011

sẽ tăng lên 121-130 USD/thùng; 1/3 giám đốc dự đoán giá dầu sẽ cao hơn, trong đó 17%

dự đoán giá dầu đạt khoảng 131-140 USD/thùng; 9% dự đoán từ 141-150 USD/thùng và 6% dự đoán giá dầu thô có thể tới 151 USD/thùng vào cuối năm 2011

Giá dầu thô toàn cầu tiếp tục tăng là do chính quyền Iraq sẽ cắt giảm một nửa mục tiêu sản xuất dầu mỏ: Gần đây Chính phủ Iraq loan báo, từ năm 2017 mỗi ngày Iraq chỉ khai thác 6,5-7 triệu thùng dầu, thấp hơn so kế hoạch khai thác ban đầu là 12 triệu thùng dầu/ngày Iraq là nguồn cung dầu mỏ hàng đầu cho thị trường thế giới và trong những năm gần đây, nhiều nước, trong đó có Mỹ và phương Tây, luôn tìm cách ký các hợp đồng khai thác dầu với Iraq

Với quyết định trên, rõ ràng là sắp tới các nước sẽ bị hạn chế trong việc tìm kiếm các hợp đồng khai thác và nhập khẩu dầu từ Iraq Do đó, ngay từ bây giờ họ phải tìm kiếm các nguồn cung thay thế, đồng thời với việc tăng cường mua dầu để dự trữ chiến lược Vì thế, giá dầu không thể ngừng tăng trong năm 2011 và những năm tiếp theo

2.2 Yếu tố phi kinh tế

Thời tiết là một yếu tố ảnh hưởng lớn đến việc khai thác dầu mỏ Chẳng hạn như các cơn bão luôn là mối lo ngại cho các nhà khai thác và xuất khẩu dầu mỏ Khi các yếu

tố thời tiết bất lợi như trời lạnh, mưa, bão… xuất hiện, việc khai thác dầu không thực hiện được, lượng cung sẽ giảm xuống, thêm vào đó cầu co dãn ít so với giá nên khi đó, giá sẽ

có sự thay đổi rất lớn Ví dụ, ở Việt Nam, tháng 7, tháng 8 là mùa mưa bão, các giàn khoan trên biển gặp rất nhiều khó khăn trong khai thác dầu khí

Yếu tố chính trị cũng thường xuyên tác động đến tình hình xăng dầu thế giới Các nước nhập khẩu thường cố gắng tạo mối quan hệ tốt đẹp với các nước xuất khẩu nhằm thương lượng nhằm giảm chi phí nhập khẩu xuống Khi có sự bùng phát về chính trị cũng như mâu thuẫn giữa các nước sẽ làm cho giá dầu mỏ tăng lên rất nhiều Ví dụ, cuộc chiến tranh mà Mĩ gây ra cho Iraq làm cho lượng dầu xuất khẩu của vùng Vịnh giảm xuống trong một thời gian dài, đẩy giá dầu mỏ lên cao

Khủng bố cũng là một mối lo ngại khác cho các nhà buôn bán dầu mỏ, thậm chí có thể gây tổn thất rất lớn Ví dụ như các cuộc tấn công khủng bố vào đường ống dầu mỏ của Iraq và Saudi Aribia vào trung tuần tháng 6 năm 2004 làm tăng những bất ổn trên thị trường dầu mỏ

Yếu tố cuối cùng chính là các quốc gia lọc dầu lớn của thế giới, mặc dù OPEC cung cấp 40% sản lượng dầu mỏ của thế giới, nhưng trong đó lại có đến 90% là dầu thô, việc lọc lại dầu lại diễn ra ở các nước giàu có như Mỹ, Singapore, Nhật Bản… Trong khi

đó, nhu cầu của thế giới về sản phẩm lọc dầu tăng, giá cả của dầu mỏ cũng bị chi phối bởi các quốc gia đó Do vậy, giá cả của xăng dầu trên thế giới luôn luôn biến động

III CUNG CẦU XĂNG DẦU VÀ NHỮNG BIẾN ĐỘNG VỀ GIÁ CẢ Ở VIỆT NAM

1 Tổng quan thị trường xăng dầu Việt Nam

Từ đầu năm 2021 đến nay, những đợt tiêm phòng vaccine Covid -19 được triển khai rộng hơn ở nước ta và trên quy mô toàn cầu khiến sự kỳ vọng cũng như các hoạt động kinh tế xã hội phục hồi mạnh mẽ Dự đoán 2021 sẽ là năm tăng nhanh về nhu cầu dịch vụ hàng hóa, nguyên nhiên vật liệu Ở Việt Nam theo thống kê quý I/2021, chỉ số bán buôn và bán lẻ tăng 6,45%.  

 “Năm 2020, giá xăng dầu thế giới đã chạm đáy, sẽ tăng mạnh trong năm nay cùng với sự phục hồi của nền kinh tế toàn cầu Thêm vào đó, OPEC và các nước đồng minh có

kế hoạch khai thác sản lượng thấp hơn nhu cầu tiêu thụ của thế giới Giá xăng dầu tăng sẽ làm lạm phát tăng theo”, bà Vũ Thu Oanh, vụ trưởng Vụ Thống kê giá, cho biết trong buổi họp báo Thống kê kinh tế xã hội quý I/2021 do Tổng cục Thống kê tổ chức ngày 29/3. 

 Theo báo cáo từ Tổng cục Thống kê, giá dầu trong quý I đã lên đến 60 USD/1 thùng, tăng 20% so với quý I năm 2020 Ở Việt Nam, từ đầu năm đến nay, giá xăng dầu điều chỉnh 5 lần, cụ thể: xăng A95 tăng 2570 đồng/1L; xăng E5 tăng 2340 đồng/1lít, dầu diezen tăng 1870đ/1lít So với tháng 12/2020, giá xăng dầu đã tăng 11% trong quý I.  

Việt Nam vẫn là nước nhập khẩu xăng dầu Tỷ lệ nhập khẩu cao gấp 2 lần xuất khẩu Nhập khẩu 772 triệu USD, xuất khẩu  384 triệu USD trong quý I Giá cả của các mặt hàng sẽ chịu ảnh hưởng của giá nhập khẩu

“Giá xăng dầu thế giới tăng sẽ tác động đến sản xuất tiêu dùng trong nước và kéo theo sự biến động giá cả của các mặt hàng”, bà Thu Oanh nói: “Lạm phát sẽ theo đó tăng lên”. 

Theo dự báo của các tổ chức quốc tế, giá dầu Grand bình quân năm 2021 tăng khoảng 40% so với 2020 Dự báo, giá xăng dầu trong nước tăng khoảng 25% gây tác động đến chỉ số tiêu dùng (CPI) năm 2021 tăng khoảng 0,9%

Theo Bộ Công Thương, giá xăng dầu thế giới trong 15 ngày trước kỳ điều hành giá xăng dầu ngày 25/2/2021 vừa qua đang có xu hướng tăng mạnh từ 8,02 - 10,37% Hiện mức giá đang là 67,645 USD/thùng xăng RON 92 dùng để pha chế xăng E5 RON 92 (tăng 5,80 USD/thùng, tương đương tăng 9,37% so với kỳ trước); giá xăng RON 95 là 69,220 USD/thùng (tăng 6,09 USD/thùng, tương đương tăng 9,65% so với kỳ trước); giá dầu diesel 0.05S là 68,247 USD/thùng (tăng 6,41 USD/thùng, tương đương tăng 10,37%

so với kỳ trước); giá dầu hỏa 0.05S là 66,604 USD/thùng (tăng 6,19 USD/thùng, tương đương tăng 10,25% so với kỳ trước)

Bước sang tháng 3, ngay trong những ngày đầu giá xăng dầu trên các sàn giao dịch cũng tăng giá Hiện tại sàn giao dịch Nymex giá dầu thô giao tháng 3/2021 đang ở

ngưỡng 63,8 USD/thùng - tăng 87 cent, giá dầu Brent (giao tháng 4/2021): 66,3 USD/thùng - tăng 89 cent; tại sàn Tokyo, giá dầu thô giao tháng 6/2021): 42,100 JPY/thùng - tăng 200 JPY

Trong tháng 1/2020, giá dầu thế giới sụt giảm chưa từng có, các công ty kinh doanh dầu mỏ đã phải bán với giá dưới 0 USD/thùng Nguyên nhân là do dịch Covid-19 dẫn đến hoạt động vận tải, sản xuất “đóng băng” nên nhu cầu suy giảm, đồng thời kho dự trữ xăng dầu đã hết công suất, không còn chỗ để mua thêm Tuy nhiên, theo Trưởng Ban Công nghệ Thông tin Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) Vũ Ngọc Trình: Từ nửa cuối năm

2020 đến nay dịch Covid-19 dần được kiểm soát nên hoạt động kinh doanh được phục hồi

ở nhiều nền kinh tế và thị trường dầu thô toàn cầu đã hợp lý hóa nguồn cung

Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) đã nhất trí từ tháng 1/2021 cắt giảm sản lượng từ 7,7 triệu thùng/ngày, xuống còn 5,8 triệu thùng/ngày và sẽ kéo dài đến tháng 6/2021 Việc cắt giảm sản lượng, trong khi nhu cầu tiêu thụ đã có dấu hiệu khởi sắc nên

từ tháng 1/2021 đến nay giá dầu thô trên thế giới đã tăng khoảng 30% Các tổ chức quốc

tế cũng dự báo, giá dầu có khả năng vượt qua mốc 70 USD/thùng trong thời gian tới

Đồng tình với phân tích này, TS Cấn Văn Lực (Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ quốc gia) nhận định: Giá dầu năm 2021 có tăng nhưng không quá nhiều và chưa thể về mức trước đại dịch (2019), nhưng trong xu hướng ngắn hạn của giá dầu thế giới vẫn duy trì ở mức tăng khoảng 15 - 25% và phụ thuộc rất nhiều vào tình hình kiểm soát dịch bệnh trên toàn cầu

2 Những biến động về giá cả xăng dầu Việt Nam

Việt Nam là nước phải nhập khẩu phần lớn xăng dầu; dĩ nhiên sự gia tăng giá xăng dầu trên thị trường thế giới cũng kéo theo sự gia tăng liên tục của giá xăng dầu tại thị trường Việt Nam Tuy nhiên, nhờ nhiều biện pháp can thiệp kịp thời của Chính phủ nên biến động giá xăng dầu ở nước ta chưa đến mức cao như mức bình quân trên thị trường thế giới, nhưng giá xăng dầu cũng đã khá cao này nếu duy trì trong một thời gian dài cũng đặt ra nhiều vấn đề kinh tế đáng để các nhà hoạch định chính sách xem xét