Skkn 21 22 tuấn

Qua nhiều năm được phân công giảng dạy Địa lý lớp 7, nhờ vậy tôi hiểu sự cầnthiết của học sinh trong kĩ năng đọc và phân tích và nhận dạng biểu đồ nhiệt độ, lượngmưa như thế nào, qu

MỤC LỤC

****0O0****

1 Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến 4

3 4 Các biện pháp để tiến hành giải quyết vấn đề 6

Người thực hiện: Nguyễn Hoàng Tuấn Trang 1

-DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

Long Kiến, ngày 04 tháng 01 năm 2022

BÁO CÁO Kết quả thực hiện sáng kiến

I- SƠ LƯỢC LÝ LỊCH TÁC GIẢ

- Họ và tên : NGUYỄN HOÀNG TUẤN Giới tính: Nam

- Ngày tháng năm sinh : 02/12/1982

- Nơi thường trú : 17 Tổ 1, Long Thạnh 2, Long Giang , Chợ Mới , An Giang

- Đơn vị công tác : Trường THCS Đoàn Bảo Đức

- Chức vụ hiện nay: Giáo viên

- Trình độ chuyên môn: ĐHSP Địa

- Lĩnh vực công tác : Giảng dạy Địa Lí

II SƠ LƯỢC LỊCH SỬ TÌNH HÌNH ĐƠN VỊ

1 Thuận lợi

Trong tình hình dịch bệnh Covid-19 đang diễn biến trên khắp cả nước nói chung

và An Giang nói riêng, việc dạy học được Sở Giáo Dục & Đào Tạo và Phòng Giáo Dục

& Đào Tạo Huyện Chợ Mới điều chỉnh kịp thời sang dạy học trực tuyến phù hợp với tìnhhình mới của từng trường Vì vậy, việc dạy học của nhà trường được thực hiện tốt và đivào ổn định

Qua nhiều năm được phân công giảng dạy Địa lý lớp 7, nhờ vậy tôi hiểu sự cầnthiết của học sinh trong kĩ năng đọc và phân tích và nhận dạng biểu đồ nhiệt độ, lượngmưa như thế nào, qua nhiều tiết thực hiện dạy trực tuyến và kết quả dạy học những nămhọc trước đã đạt được nhiều kết quả tốt nên tôi đã mạnh dạn đưa vào các tiết dạy liênquan, vì:

Dạy học địa lí trực tiếp và cả trực tuyến cũng không thể không có kênh hình Nó

là phương tiện trực quan của giáo viên, là nguồn tri thức quan trọng của học sinh Giúpgiáo viên và học sinh dễ dàng tiếp cận với tri thức mới, dễ hình thành nên các biểu tượngtrực quan của địa lí, học sinh dễ tiếp thu trong quá trình nhận thức nó phát triển tư duy và

hỗ trợ học sinh khái quát hoá kiến thức Nó hỗ trợ và phát huy mọi giác quan của ngườihọc Tăng độ tin cậy và khắc sâu kiến thức

Người thực hiện: Nguyễn Hoàng Tuấn Trang 3

-Mặt khác, dạy học Địa lí còn bồi dưỡng cho học sinh một năng lực địa lí tự nhiên,địa lí kinh tế - xã hội và những phẩm chất và năng lực cần thiết trong cuộc sống Đặc biệt

là năng lực nhận biết biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa ở khối 7, vận dụng vào thực tế chophù hợp với các quy luật của tự nhiên góp phần sử dụng tài nguyên một cách hợp lí nhấtđồng thời biết cách bảo vệ môi trường đảm bảo sự phát triển bền vững của xã hội

Một số ít GV chưa có kinh nghiệm để thực hiện các bước này vì lượng kiến thứctrong một bài dạy nhiều song thời gian cho mỗi tiết học thì ít

Vì vậy quá trình lĩnh hội kiến thức của các em còn hạn chế trong khi yêu cầu củacác môn học ngày càng cao

Có thể là do hai nguyên nhân sau:

+ Một là trong quá trình giảng dạy GV chưa kết hợp linh hoạt giữa kĩ năng làm việc

trên lớp với việc hướng dẫn các bước cơ bản để HS phát huy phẩm chất tự học và tự chủtrong học tập ở nhà một cách thuần thục

+ Hai là do HS chưa có phương pháp đúng đắn, còn thụ động, chưa quan sát và làm

theo yêu cầu của GV, ít hoặc không làm theo những hướng dẫn từ đó dẫn đến việc tiếpthu kiến thức mới khó khăn, chậm chạp Từ đó, tôi mạnh dạn áp dụng SKKN của tôitrong dạy học địa lý 7

- Tên sáng kiến: “Hướng dẫn học sinh các bước cần thiết khi phân tích biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa trong chương trình địa lý 7”.

- Lĩnh vực: Địa lý.

III MỤC ĐÍCH YÊU CẦU CỦA SÁNG KIẾN

1 Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến

Hiện nay, toàn ngành giáo dục đã và đang tiếp tục hoàn thiện theo chương trìnhgiáo dục phổ thông 2018, hình thành cho học sinh 5 phẩm chất và 10 năng lực cốt lõi của

Hs trong chương trình giáo dục phổ thông mới Người GV trong thời đại mới cần phảithực hiện đổi mới phương pháp dạy học, theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động

sáng tạo của học sinh NQ TW 2 khoá XIII tiếp tục khẳng định “Phải đổi mới phương

pháp giáo dục và đào tạo khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp hiện đại vào quá trình dạy học…”.

Qua những năm giảng dạy, tôi nhận thấy rằng, giảng dạy môn Địa lý bên cạnhviệc giúp học sinh có được những phẩm chất và năng lực cốt lõi thì việc rèn luyện những

kỹ năng Địa lý cũng rất quan trọng và cần thiết cho các em học sinh trong quá trình họctập đồng thời cũng là tiền đề chuẩn bị các kỹ năng cơ bản cho việc tiếp thu kiến thức ởcác lớp trên

Có rất nhiều phẩm chất và năng lực cốt lõi cần phải rèn luyện cho HS trong quátrình giảng dạy, trong đó việc hướng dẫn HS đọc, phân tích và nhận dạng biểu đồ nhiệt

độ, lượng mưa Đây là bước rất cơ bản, cần thiết khi học Địa lý …, đòi hỏi HS phải nắmvững nội dung đã học, nó giúp các em có thể dựa vào biểu đồ nêu được các đặc điểm vềchế độ nhiệt, chế độ mưa, nhận biết được môi trường địa lí tự nhiên và sự phân bố của nó

và ngược lại

Đây cũng là nội dung được thực hiện nhiều trong các tiết thực hành và phần đầucủa chương trình theo sách giáo khoa lớp 7 Nhưng trên thực tế sau chương trình địa lí 6các em lên lớp 7 hầu như các em quên các bước cơ bản để phân tích biểu đồ cụ thể như:

- Học sinh lúng túng trong quá trình xác định đại lượng nhiệt độ, lượng mưa

- Học sinh hay nhằm lẫn giá trị của hai đại lượng (nhiệt độ, lượng mưa)

- Học sinh chưa phân biệt cụ thể được các biểu đồ nhận xét là thuộc kiểu môitrường nào

Trước thực trạng trên, cộng với việc dạy học trực tuyến GV khó theo dõi việc họctập của HS, điều đó đem lại rất nhiều khó khăn cho GV đứng lớp và cũng sẽ ảnh hưởngrất lớn đến việc học tập ở các lớp tiếp theo của các em Bởi vì, các bước đọc và phântích, nhận dạng biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa là các bước rất cơ bản, cần thiết khi họcđịa lý nhất là cấp THCS đặc biệt là địa lý khối 7

2 Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến

Hướng dẫn HS các bước cần thiết phân tích biểu đồ trong quá trình học tập, đồngthời cũng là tiền đề chuẩn bị cho các em các phẩm chất và năng lực cốt lõi cho các emkhi lên học lớp cao hơn

Giúp học sinh thạo các bước quan trọng này, các em không còn lúng túng trongquá trình phân tích và nhận dạng biểu đồ, không còn nhằm lẫn giữa nhiệt độ và lượng

Người thực hiện: Nguyễn Hoàng Tuấn Trang 5

-mưa, lẫn cột số liệu từ đó giúp các em tự tin trong quá trình học tập, mạnh dạn phát biểu

và trình bày

Nâng cao chất lượng bộ môn, thực hiện đổi mới phương pháp dạy và học, chuyển

từ “Dạy học lấy giáo viên làm trung tâm” sang “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm”,

phải tích cực hoá các hoạt động của HS, khơi dậy năng lực tự học, tự chủ, giải quyết vấn

đề và sáng tạo, từ đó hình thành các em phẩm chất chăm chỉ và trách nhiệm trong họctập

3 Nội dung sáng kiến

3.1 Tiến trình thực hiện

* Các bước thực hiện:

Bước 1: Xác định khâu chuẩn bị của giáo viên

Bước 2: Hướng dẫn học sinh nhận biết các yếu tố thể hiện trên biểu đồ

Bước 3: Hướng dẫn học sinh đọc và phân tích biểu đồ

Bước 4: Hướng dẫn học sinh nhận dạng biểu đồ

Bước 5: Chốt lại một số nét đặc trưng để nhận biết biểu đồ một cách nhanh nhất

3.2 Thời gian thực hiện

Đề tài này được nghiên cứu trong thời gian năm học 2019 – 2020, 2020 – 2021vàhọc kì 1 năm học 2021 – 2022 tại trường THCS Đoàn Bảo Đức

- Sử dụng để giảng dạy ở các khối lớp còn lại (khối 6- học kì 2 và khối 8- học kì 1) đốivới những bài học, bài thực hành có thể hiện biểu đồ khí hậu

3 4 Các biện pháp để tiến hành giải quyết vấn đề

a Giáo viên phải có khâu chuẩn bị

- Thiết kế bài dạy trực tuyến sao cho thu hút học sinh tập trung quan sát, nắm bắtphương pháp phân tích và phát huy năng lực tự chủ, tự học của HS

- Chuẩn bị phiếu học tập trên phần mềm Azota, hướng dẫn học sinh về nhà chuẩn bị

- GV cần thiết kế giáo án điện tử, nhưng phải đảm bảo thời lượng tiết học trực tuyến,

GV cần thiết kế cụ thể các biểu đồ sau cho học sinh dễ tiếp thu và trong thời gian 30-35phút của tiết dạy trực tuyến

b Hướng dẫn học sinh nhận biết các yếu tố thể hiện trên biểu đồ

- Giáo viên chiếu biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của một địa phương nào đó để họcsinh xác định (cũng có thể vẽ hoặc in màu sau cho học sinh dễ quan sát)

+ Hai yếu tố trên biểu đồ: gồm nhiệt độ và lượng mưa; hoặc đường biểu diễn độ

ẩm (nếu có)

+ Có hai trục tung (trục đứng): Một trục tung có các vạch chia đều về nhiệt độ,tính bằng độ C (0C) thể hiện là nhiệt độ; một trục tung có các vạch chia đều về lượngmưa (mm) thể hiện là lượng mưa

+ Có một trục hoành chia làm 12 phần, mỗi phần là một tháng và lần lượt ghiđều từ trái sang phải, từ tháng 1 đến tháng 12 bằng số hoặc chữ

+ Đường biểu diễn biến thiên nhiệt độ hàng năm được vẽ bằng đường cong màu

đỏ nối liền các tháng trong năm

+ Sự biến thiên lượng mưa hàng tháng được thể hiện bằng hình cột màu xanh(hoặc đường cong màu xanh nối lượng mưa trung bình các tháng trong năm)

(Hình bên dưới là minh họa biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa trung bình của HàNội và biểu đồ tương quan nhiệt- ẩm)

Người thực hiện: Nguyễn Hoàng Tuấn Trang 7

-Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa Hà Nội

Thời gian là 12 tháng trong năm

và địa điểm là Hà Nội Yếu tố nhiệt độ: Đường màu đỏ

Yếu tố lượng mưa: Cột màu xanh

c Hướng dẫn học sinh đọc và phân tích biểu đồ

Trước khi hướng dẫn học sinh đọc biểu đồ nên cho học sinh nắm lại khoảng thờigian các mùa trong năm (Từ 21/3 đến 22/6: Mùa xuân Từ 22/6 đến 23/9: Mùa hạ Từ23/9 đến 22/12: Mùa thu Từ 22/12 đến 21/3: Mùa đông)

Sau khi học sinh nắm vững được khoảng thời gian các mùa trong năm, chúng ta

có thể thực hiện theo một trong hai phương án sau (tùy theo khả năng học sinh mà chọnphương án cho phù hợp)

Phương án 1: Cho học sinh quan sát biểu đồ trên máy chiếu (tranh vẽ hoặc phóngto), giáo viên hướng dẫn học sinh vừa nhận xét, vừa trình bày theo trình tự sau:

- Đọc đường nhiệt độ:

+ Nhiệt độ tháng cao nhất và tháng thấp nhất

+ Xác định biên độ nhiệt

+ Nhiệt độ trung bình năm là bao nhiêu?

+ Xác định đặc điểm chế độ nhiệt thuộc kiểu khí hậu nào?

- Đọc cột lượng mưa cần khai thác các thông tin sau:

+ Mưa nhiều vào tháng nào? ít vào tháng nào? (khoảng bao nhiêu mm?)

+ Mưa nhiều vào mùa nào? ít vào mùa nào?

Biểu đồ nhiệt độ lượng mưa của

Xin-ga-po

+ Sự phân bố lượng mưa trong năm như thế nào? mưa đều quanh năm hay tập trungtheo mùa (mùa nào?)

+ Tổng lượng mưa cả năm là bao nhiêu?

+ Nhận xét lượng mưa có đặc điểm như thế nào?

Dựa vào đặc điểm của chế độ nhiệt và lượng mưa các tháng trong năm ta có thểxác định được biểu đồ đó thuộc kiểu khí hậu nào

Phương án 2: Cho học sinh quan sát biểu đồ trên máy chiếu (tranh vẽ hoặc phóng to).Hướng dẫn học sinh thảo luận, phân tích các yếu tố về nhiệt độ và lượng mưa rồi điền kếtquả vào mẫu chuẩn bị sẵn (do giáo viên thiết kế)

Người thực hiện: Nguyễn Hoàng Tuấn Trang 9

-Ví dụ bài 5: Môi trường xích đạo ẩm, ta có thể

hướng dẫn học sinh đọc, phân tích biểu đồ nhiệt độ

và lượng mưa của Xin-ga-po như sau:

- Về nhiệt độ:

+ Trong năm có 2 lần nhiệt độ lên cao, tháng có nhiệt

độ cao nhất là tháng 4 và 9, nhiệt độ khoảng 270C,

tháng có nhiệt độ thấp nhất là tháng 12 và nhiệt độ

khoảng 250C

+ Đường biểu diễn nhiệt ít dao động với biên độ

nhiệt khoảng 20C (thấp), nhiệt độ trung bình trên

+ Lượng mưa phân bố khá đều trong năm

+ Tổng lượng mưa trong năm khoảng từ 1500-2500

mm=> mưa nhiều quanh năm, nên có độ ẩm cao

(trên 80 %)

Dựa vào phân tích trên các em có thể rút ra kết

luận chung: khí hậu xích đạo ẩm

Biểu đồ nhiệt độ lượng mưa của

Xin-ga-po

Một vài mẫu có thể tham khảo

Thời kì

Nhiệt độTăng

Nhiệt độtrungbình

Số tháng

có mưa

Số thángkhông mưa

Lượng mưatrung bình

Mùa đông(tháng 7)

Biên độnhiệt

Mùa hè(tháng 1)

Mùa đông(tháng 7)

Kết luận

Hướng dẫn thực hiện

Ví dụ 1: bài 6 Môi trường nhiệt đới, giáo viên trình chiếu 2 biểu đồ nhiệt độ và

lượng mưa của Malacan và Gia-mê-na Cho học sinh phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượngmưa Malacan và Gia-mê-na, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh thực hiện theo từngbước như sau:

- Bước 1: Phân nhóm và cho học sinh xác định vị trí của 2 địa điểm đó trên bản đồ.

- Bước 2: Hướng dẫn học sinh nhận xét đường biểu diễn nhiệt độ và các cột thể hiện

lượng mưa

- Bước 3: Hướng dẫn học sinh sử dụng thước thẳng để xác định giá trị của nhiệt độ và

lượng mưa qua các tháng (giống hình mẫu ở trên)

- Bước 4: Hướng dẫn học sinh ghi vào phiếu theo mẫu cho sẵn.

- Bước 5: Cho đại diện nhóm học sinh trình bày, nhóm khác theo dõi, bổ sung, sau đó

giáo viên nhận xét và chuẩn xác kiến thức qua bảng sau:

Thời kì

Nhiệt độTăng

Nhiệt độtrungbình

Số thángcóMưa

Số thángkhông mưa

Lượngmưa trungbình

- Thời kì 2Tháng 10-11

250C

- 9 tháng

- Tập trung

từ tháng 10

- Thời kì 2Tháng 8-9

220C

- 7 tháng

- Tập trung

từ tháng 9

Qua kết luận bảng trên, cho các em rút ra nhận xét về đặc điểm khí hậu nhiệt đới

Ví dụ 2 bài 7: Môi trường nhiệt đới gió mùa, giáo viên trình chiếu 2 biểu đồ

nhiệt độ và lượng mưa của Hà Nội (Việt Nam) và Mum-bai (Ấn Độ) Cho học sinh phântích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của Hà Nội (Việt Nam) và Mum-bai (Ấn Độ), nhậnxét diễn biến nhiệt độ trong năm ở Hà Nội có gì khác ở Mum-bai, giáo viên có thể hướngdẫn học sinh thực hiện theo từng bước giống như ví dụ 1

Người thực hiện: Nguyễn Hoàng Tuấn Trang 11 Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của

-Hà Nội Biểu đồ nhiệt độ và của Mum-bai (Ấn Độ)

Mùa đông(tháng 1)

Biên độnhiệt

Mùa hè(tháng 7)

Mùa đông(tháng 1)

Hà Nội Trên 300C Dưới 180C Khoảng 120C Mưa nhiều Mưa ít

Mum-bai Dưới 300C Trên 230C Khoảng 70C Mưa nhiều Mưa rất ítKết luận

- Hà Nội có mùa đông lạnh

- Mum-bai nóng quanh năm

Lượng mưa thay đổi theomùa, mùa đông ở Hà Nộimưa nhiều hơn Mum-bai

Từ phân tích bảng trên giáo viên gợi ý cho học sinh nhận xét nhiệt độ và lượng mưaphân bố trong năm ở hai địa điểm trên, đồng thời nêu nét đặc trưng cơ bản của khí hậunhiệt đới gió mùa

d Hướng dẫn học sinh nhận dạng biểu đồ

Do Trái Đất có năm đới khí hậu cho cả hai bán cầu (Các đới có đặc điểm khí hậukhác nhau), mỗi đới khí hậu lại có nhiều kiểu khí hậu, các kiểu khí hậu có đặc điểm khácnhau tùy theo vị trí, chưa nói đến dù cùng một đới khí hậu, cùng một kiểu khí hậu nhưngcác biểu đồ ở bắc bán cầu và nam bán cầu cũng khác nhau

Vì vậy, vấn đề nhận biết lại khó khăn đối với học sinh nếu như các em không nắmđược các đặc điểm cơ bản của từng đới cũng như các kiểu khí hậu

Để có thể giúp các em nhận dạng được các đới khí hậu và phân biệt được các kiểukhí hậu qua biểu đồ cần tiến hành các bước sau:

Bước 1: Hướng dẫn học sinh nhận biết các yếu tố thể hiện trên biểu đồ và đọc, phântích biểu đồ (như ở mục c và d).

Bước 2: Hướng dẫn học sinh nhận dạng biểu đồ thuộc môi trường đới nào, biểu đồthuộc kiểu khí hậu nào (so sánh sánh sự khác nhau của các kiểu khí hậu để dễ nhận biết) Bước 3: Hướng dẫn học sinh phân biệt biểu đồ khí hậu của bắc bán cầu và nam báncầu (phần này tuy ít gặp nhưng các em cũng cần biết)

Bước 4: Hướng dẫn học sinh nhận dạng biểu đồ

Bước 5: Chốt lại một số nét đặc trưng để nhận biết biểu đồ một cách nhanh nhất

Lưu ý: Ở bước 2 cần phải chú ý dến khâu cho học sinh nhắc lại đặc điểm môi

trường từng đới và các kiểu khí hậu của đới đó, đồng thời bước 1 và bước 2 có thể sửdụng kết hợp

Áp dụng cụ thể như sau:

* Nhận biết môi trường đới nóng: (Bước 1 và bước 2 của môi trường đới nóng đã thực

hiện ở phần trên nên giáo viên chỉ nêu ngắn gọn lại và thực hiện tiếp các bước còn lại)

- Cho học sinh nhắc lại tên các kiểu môi trường trong đới nóng và đặc điểm khí hậu củatừng kiểu

+ Môi trường xích đạo ẩm

+ Môi trường nhiệt đới

+ Môi trường nhiệt đới gió mùa

- Sau đó hướng dẫn học sinh nhận xét:

+ Đường diễn biến nhiệt độ (màu đỏ)

+ Các cột thể hiện lượng mưa (màu xanh)

- Tiếp theo cho học sinh tìm ra sự khác biệt cơ bản giữa các biểu đồ khí hậu nhiệt đới vớikhí hậu nhiệt đới gió mùa, khí hậu xích đạo ẩm

+ Khí hậu nhiệt đới: Có thời kì khô hạn kéo dài không mưa, có lượng mưa trung bình íthơn 1500 mm

+ Khí hậu nhiệt đới gió mùa: Có mùa khô nhưng không có thời kì khô hạn kéo dài, lượngmưa trung bình nhiều hơn 1500 mm

+ Môi trường xích đạo ẩm, mưa nhiều, mưa quanh năm, lượng mừa từ 1500mm trở lên

Từ đó, các em sẽ khắc sâu và ghi nhớ kiến thức hơn về các kiểu khí hậu

Giáo viên có thể sử dụng lại 3 biểu đồ trên để minh họa và giúp học sinh thấy rõ sự khácbiệt của 3 kiểu môi trường, cụ thể như sau :

Người thực hiện: Nguyễn Hoàng Tuấn Trang 13

Bước 3: Hướng dẫn học sinh phân biệt biểu đồ khí hậu của bắc bán cầu và nam báncầu (phần này tuy ít gặp nhưng các em cũng cần biết ).

Hướng dẫn học sinh làm bài tập 4 (SGK trang 22): Quan sát hai biểu đồ nhiệt độ vàlượng mưa của vùng nhiệt đới dưới đây, cho biết biểu đồ nào ở Bắc bán cầu, biểu đồ nào

Biểu đồ nhiệt độ và lượng

mưa của Xin-ga-po

Khí hậu nhiệt đới gió mùa Khí hậu nhiệt đới Khí hậu xích đạo ẩm

Không mưa

Mưa quanh năm, mưa trung

bình trên 1500mm

Có mưa