Dùng trị các chứng bệnh ho do đàm thấp, biểu hiện ho có đờm nhiều, hoặc ho do viêm phế quản mạn tính.. Liều dùng chung 4-12g/ngày dưới dạng thuốc sắc, hoặc thuốc tán, thuốc hoàn.. Một số
Trang 1Bán hạ nam giải độc, chống ho!
Trang 2Bán hạ nam còn gọi là củ chóc [Tiphonium trilobatum (L.) Schott], họ ráy
(Araceae), là cây thuốc mọc hoang ở hầu hết các địa phương trong nước ta Vào
mùa đông, khi lá đã lụi, đào lấy thân rễ, rửa sạch, cắt bỏ rễ con, rồi bổ đôi hoặc bổ
ba tùy theo kích thước của củ Phơi khô hoặc sấy khô Trước khi sử dụng cần tiến
hành chế biến thật cẩn thận, để loại bỏ các chất gây tê, ngứa ở củ
Trang 3
Theo y học cổ truyền, bán hạ có tác dụng giáng nghịch, chỉ ho, trừ đờm, chống
nôn Dùng trị các chứng bệnh ho do đàm thấp, biểu hiện ho có đờm nhiều, hoặc ho
do viêm phế quản mạn tính Còn dùng khi vị khí thượng nghịch gây nôn Có thể
dùng ngoài để giải độc Liều dùng chung 4-12g/ngày dưới dạng thuốc sắc, hoặc
thuốc tán, thuốc hoàn Cần lưu ý, những người có chứng táo nhiệt không nên dùng,
người có thai dùng thận trọng
Một số bài thuốc dùng bán hạ
Trong y học cổ truyền, một phương thuốc hay được dùng có vị bán hạ, đó là
phương “Nhị trần thang”: Bán hạ (chế) 12g; trần bì, bạch phục linh mỗi vị 10g;
cam thảo 8g, dưới dạng thuốc sắc để trị các chứng ho, nhiều đờm (hàn), ho lâu
ngày hoặc khi vị khí xông lên vùng thượng tiêu, gây nôn lợm
Trị chứng ho, nhiều đờm, thượng vị trướng tức, nôn mửa: Bán hạ (chế), trần
bì, bạch phục linh mỗi vị 250g; cam thảo 75g Đem 4 vị thuốc trên tán mịn, trộn
với dịch sinh khương làm hoàn, mỗi ngày dùng 2 lần, mỗi lần 9 -15g
Trang 4Trị chứng ho đờm hoặc sốt kèm theo ho, miệng khát, khó thở: Bán hạ (chế) 6g,
ma hoàng, tô tử, đình lịch tử mỗi vị 8g; xạ can, hạnh nhân mỗi vị 10g; sinh khương
4g; thạch cao 20g; đại táo 12g Sắc uống ngày một thang, tới khi hết các triệu
chứng
Trị chứng ho, khó thở, hen suyễn lâu ngày: Bán hạ (chế), tô tử, hạnh nhân, mỗi
vị 8g; trần bì, bạch linh, cam thảo mỗi vị 10g Dùng dưới dạng thuốc sắc ngày một
thang, hoặc bán hạ 12g, ma hoàng (bỏ rễ) chích mật ong 8g, bồ kết (bỏ hạt) sao
vàng Cả 3 vị đem tán thành bột mịn, mỗi lần uống 2-3g với nước ấm, ngày 2-3
lần Uống đến khi các triệu chứng thuyên giảm
Trị viêm phế quản mạn tính, khí suyễn, đờm nhiều: Bán hạ (chế) 15g; ma
hoàng, bạch thược mỗi vị 10g; quế chi, tế tân, ngũ vị tử, can khương, sinh cam
thảo mỗi vị 5g, dùng dưới dạng thuốc sắc, ngày một thang Uống nhiều ngày tới
khi các triệu chứng thuyên giảm, hoặc bán hạ (chế), tô tử mỗi vị 15g; trần bì, cam
thảo mỗi vị 10g, dùng dưới dạng thuốc sắc, ngày một thang Uống nhiều ngày tới
khi các triệu chứng thuyên giảm
Trang 5Trị chứng hen suyễn lâu ngày, da xanh xao, thiếu máu: Bán hạ (chế) 8g; trần
bì, phục linh, cam thảo mỗi vị 10g; đương quy, thục địa mỗi vị 12g, dưới dạng
thuốc sắc, ngày một thang
Trị chứng đờm hàn, ho, tâm hồi hộp, khó ngủ: Bán hạ (chế) 8g; chỉ thực, trần
bì, bạch linh, cam thảo mỗi vị 10g; trúc nhự 8g, dưới dạng thuốc sắc, ngày một
thang
Trị bụng đầy trướng, buồn nôn: Bán hạ, trần bì, bạch linh, cam thảo, cùng với
sinh khương mỗi vị 12g, sắc uống; hoặc bán hạ (chế) 40g, chỉ xác 28g, phèn phi
32g, sắc uống
Trị ong đốt, rắn cắn:Đem củ bán hạ tươi gọt vỏ, giã nát, chấm vào chỗ ong đốt
Nếu bị rắn cắn, trước hết cần làm các thao tác cần thiết như ga-rô, nặn, bỏ hết nọc
độc, bỏ răng của rắn, lấy củ bán hạ tươi, giã nhỏ rồi băng vào chỗ bị rắn cắn Tuy
nhiên đối với rắn cắn, cần theo dõi và có biện pháp kịp thời chuyển đến bệnh viện
cấp cứu khi cần thiết