nghiên cứu - trao đổi 38 tạp chí luật học số 7/2007 ThS. Vũ Thị Phơng Lan * chc thng mi th gii c thnh lp trờn nn tng tho thun GATT (Hip nh chung v thu quan v mu dch) v vic ct gim thu quan gia cỏc quc gia thnh viờn. Nguyờn tc v cng l tụn ch cao nht ca WTO l khuyn khớch dũng chy thng mi t do gia cỏc nc thnh viờn v loi b tt c cỏc bin phỏp cn tr dũng chy thng mi ú. Tuy nhiờn, song song vi nhu cu t do hoỏ thng mi, cỏc nc thnh viờn ca WTO cng cú nhu cu chớnh ỏng l bo h cỏc ngnh kinh t trong nc, c bit l cỏc ngnh nhy cm i vi nn kinh t ca tng quc gia. Vỡ th cú ba bin phỏp tuy mang bn cht cn tr thng mi t do nhng vn c WTO cho phộp cỏc quc gia ỏp dng mt mc nht nh bo v nn kinh t ca mỡnh, ú l cỏc bin phỏp chng bỏn phỏ giỏ, tr cp i vi doanh nghip trong nc v cỏc bin phỏp tr a khn cp hn ch nhp khu tm thi. Theo thng kờ ca c quan ph trỏch chng bỏn phỏ giỏ ca WTO, trong s cỏc bin phỏp mang tớnh bo v ny thỡ cỏc bin phỏp chng bỏn phỏ giỏ c cỏc quc gia s dng nhiu nht, c bit l khi cỏc nc phỏt trin mun ngn hng giỏ r t cỏc nc ang phỏt trin vo quc gia mỡnh. trỏnh vic ỏp dng tựy tin cỏc bin phỏp chng bỏn phỏ giỏ, Hip nh GATT ó dnh mt iu khon (iu VI) quy nh mt s nguyờn tc c bn cho vic ỏp dng cỏc bin phỏp chng bỏn phỏ giỏ gia cỏc nc thnh viờn. Tuy vy, do cỏc hng ro thu quan v phi thu quan ngy cng gim i theo cam kt trong khuụn kh GATT nờn cỏc bin phỏp chng bỏn phỏ giỏ ngy cng c cỏc nc ỏp dng nhiu hn. iu VI ca GATT t ra khụng c th v chi tit iu chnh thc tin chng bỏn phỏ giỏ gia cỏc quc gia ngy cng tr nờn phc tp. Vớ d, iu VI quy nh mt trong nhng iu kin ỏp dng chng bỏn phỏ giỏ l phi xỏc nh c thit hi vt cht, trong khi ú li khụng a ra cỏc tiờu chớ phc v cho vic xỏc nh ú. Chớnh vỡ vy, cỏc nc thnh viờn ca GATT ó thụng qua mt tho thun riờng quy nh chi tit hn v vn ny (the Agreement on implementation of Article VI of the General Agreement on Tariffs and Trade 1994 sau õy gi tt l Tho thun chng bỏn phỏ giỏ). Cỏc quy nh ti iu VI GATT nm 1994 v Tho thun chng bỏn phỏ giỏ v ni dung v cỏc iu kin ỏp T * Ging viờn Khoa lut quc t Tr ng i hc lut H N i nghiên cứu - trao đổi tạp chí luật học số 7/2007 39 dng cỏc bin phỏp chng bỏn phỏ giỏ s c phõn tớch di õy. 1. Khỏi nim chng bỏn phỏ giỏ theo cỏc quy nh ca WTO Theo quy nh ca WTO, chng bỏn phỏ giỏ c hiu nh mt tỡnh hung chờnh lch giỏ c quc t, trong ú giỏ ca hng hoỏ c bỏn nc nhp khu thp hn giỏ hng hoỏ ú c bỏn nc xut khu. Tuy nhiờn khụng phi bt c khi no cú s chờnh lch v giỏ c nh vy l nc nhp khu cú th ỏp t thu chng bỏn phỏ giỏ lờn hng hoỏ nhp khu c. Trong nhiu trng hp, quy trỡnh ỏp dng thu chng bỏn phỏ giỏ phi tri qua nhiu bc phõn tớch phc tp xỏc nh iu kin ỏp dng thu chng bỏn phỏ giỏ. Theo quy nh ti Tho thun chng bỏn phỏ giỏ, cn phi xỏc nh c ớt nht ba iu kin, ú l: Phi xỏc nh c cú s bỏn phỏ giỏ; phi xỏc nh c ngnh cụng nghip ni a sn xut ra sn phm tng t ang phi chu thit hi vt cht v cú mi liờn h nhõn qu gia hai iu kin trờn. Nh vy, khụng phi bt kỡ khi no cú s phỏ giỏ l cú th ỏp dng thu chng bỏn phỏ giỏ. Bn cht ca vic cho phộp ỏp dng thu chng bỏn phỏ giỏ trong khuụn kh WTO l bo v chớnh ỏng nn sn xut ni a ca nc nhp khu, vỡ th bt buc phi tho món c c ba iu kin trờn. xỏc nh c c ba iu kin ny cng khụng phi l vic n gin. Phn sau õy s phõn tớch c th ni dung v cỏc yờu cu phi tho món cú th xỏc nh c ba iu kin ú. 2. Cỏc iu kin ỏp dng bin phỏp chng bỏn phỏ giỏ theo WTO a. Xỏc nh c cú s bỏn phỏ giỏ Ton b hng dn xỏc nh cú vic chng bỏn phỏ giỏ hay khụng c quy nh ti iu 2 ca Tho thun chng bỏn phỏ giỏ. Theo quy nh ti iu 2, c s cho vic xỏc nh ny l s so sỏnh mt cỏch cụng bng gia giỏ tr thụng thng v giỏ tr xut khu ca hng hoỏ. Nu giỏ tr xut khu ca hng hoỏ thp hn giỏ tr thụng thng ca nú thỡ cú ngha l ó xy ra s bỏn phỏ giỏ. Vỡ vy, cú th núi l vic xỏc nh c hai giỏ tr ny so sỏnh vi nhau l khõu u tiờn v cng l khõu quan trng nht cho cỏc bc ỏp dng thu chng bỏn phỏ giỏ. - Giỏ tr thụng thng ca hng hoỏ Giỏ tr thụng thng ca hng hoỏ c xỏc nh l giỏ ca hng hoỏ trong quỏ trỡnh thng mi bỡnh thng khi a ra tiờu th ti th trng ca nc xut khu. Vớ d, trong trng hp xem xột liu cỏ ba-sa sn xut Vit Nam cú b bỏn phỏ giỏ sang th trng M hay khụng thỡ giỏ tr thụng thng ca hng hoỏ õy (tc l cỏ ba-sa Vit Nam) l giỏ bỏn ca cỏ ba-sa ú ti ngi tiờu dựng Vit Nam trong quỏ trỡnh thng mi bỡnh thng. Vic xỏc nh nh th no l quỏ trỡnh thng mi bỡnh thng l mt trong nhng vn phc tp nht trong iu tra chng bỏn phỏ giỏ. Tht ỏng tic l Tho thun chng bỏn phỏ giỏ khụng a ra nh ngha c th v quỏ trỡnh ny. nghiªn cøu - trao ®æi 40 t¹p chÝ luËt häc sè 7/2007 Trên thực tế thì các nước muốn áp thuế chống bán phá giá sẽ không đi chứng minh là hàng hoá có được trao đổi trong quá trình thương mại bình thường hay không mà ngược lại, họ sẽ điều tra xem liệu hàng hoá có được trao đổi trong quá trình thương mại bất bình thường hay không. Một trong những căn cứ thường được dùng để xác định một quá trình thương mại không bình thường đó là khi giá bán của sản phẩm thấp hơn đơn giá chi phí sản xuất của sản phẩm cộng với các chi phí hành chính, bán hàng và các chi phí chung khác. Việc bán với giá thành thấp như vậy cũng phải kéo dài trong một khoảng thời gian không ít hơn 6 tháng (thông thường là 1 năm). Khối lượng hàng hoá được bán với mức giá này cũng phải chiếm khối lượng đáng kể, tức là phải chiếm ít nhất 20% tổng số hàng hoá bán ra. Như vậy, để xác định giá bán thông thường trong quá trình thương mại bình thường của một hàng hoá nào đó, trước tiên người ta sẽ xác định những quy trình thương mại không bình thường và số lượng hàng hoá trong những quy trình đó. Sau đó người ta sẽ loại trừ khối lượng hàng hoá giao dịch trong các quy trình thương mại không bình thường này rồi lấy khối lượng hàng hoá còn lại để tính giá bán thông thường. Tuy nhiên, khối lượng hàng hoá còn lại cũng không được quá nhỏ. Điều kiện mà Thoả thuận chống bán phá giá đặt ra là khối lượng hàng hoá còn lại, tức là hàng hoá trong quá trình thương mại thông thường, phải bằng ít nhất 5% tổng khối lượng xuất khẩu sang nước đang tiến hành điều tra chống bán phá giá đối với sản phẩm. Nếu khối lượng còn lại thấp hơn mức này thì giá sản phẩm bán ra trong nước sẽ không được lấy để làm mốc so sánh nữa mà lúc đó sẽ có hai cách lựa chọn để xác định mức giá thông thường: Hoặc là giá sản phẩm được bán cho nước thứ ba hoặc là giá mức giá bên điều tra tự xây dựng để tham chiếu, bao gồm chi phí sản xuất, các chi phí hành chính, bán hàng, chi phí chung và một mức lãi hợp lí (khoản 2 Điều 2 Thoả thuận chống bán phá giá). - Giá xuất khẩu của hàng hoá Giá nhập khẩu của hàng hoá thông thường là giá giao dịch của sản phẩm mà người bán ở nước xuất khẩu bán hàng hoá cho nhà nhập khẩu ở nước nhập khẩu. Trên thực tế khi điều tra chống bán phá giá, việc xác định mức giá nhập khẩu đơn giản hơn nhiều so với mức giá thông thường. Bởi vì các nhà nhập khẩu khi đưa hàng hoá vào nước mình đều phải khai báo giá nhập khẩu với hải quan. Tuy vậy cũng có một số trường hợp khó xác định giá nhập khẩu. Ví dụ, nếu giao dịch được thực hiện giữa công ti mẹ và công ti con thì giá xuất khẩu sẽ không được thể hiện trong hợp đồng. Ví dụ thứ hai là trường hợp hàng hoá được trao đổi theo phương thức hàng đổi hàng chứ không phải mua bán. Trường hợp này cũng không xác định được giá bán cụ thể. Ví dụ thứ ba là khi giao dịch mua bán được thực hiện thông qua sự sắp xếp giữa các doanh nghiệp xuất nghiên cứu - trao đổi tạp chí luật học số 7/2007 41 khu v nhp khu nm trong cựng hip hi vi nhau. Trng hp ny thng cú giỏ xut khu nhng giỏ ú khụng ỏng tin cy do thng cú s dn xp ni b. Trong nhng trng hp khụng xỏc nh c giỏ xut khu hoc giỏ xut khu khụng ỏng tin cy nh trờn thỡ nc nhp khu cú th ỏp dng cỏc cỏch thc xỏc nh giỏ xut khu khỏc. Vớ d nh khi sn phm c bỏn li cho mt nh thng mi nhp hng c lp hoc nc nhp khu cú th t xõy dng c s xỏc nh giỏ xut khu mt cỏch hp lớ. b. Xỏc nh cú thit hi xy ra v mi quan h nhõn qu ca nú vi vic bỏn phỏ giỏ hng hoỏ Quỏ trỡnh xỏc nh xem cú thit hi xy ra hay khụng bt u bng vic xỏc nh phm vi ngnh cụng nghip liờn quan v mc thit hi xy ra cho ngnh cụng nghip ú. - Xỏc nh ngnh cụng nghip liờn quan Bc u tiờn phi lm xỏc nh ngnh cụng nghip liờn quan trong th tc iu tra chng bỏn phỏ giỏ l phi xỏc nh sn phm tng t vi sn phm ang b iu tra (sau õy gi l sn phm tng t). õy l nhng sn phm ging ht v mi phng din hoc l cú nhng c im gn ging vi sn phm ang b iu tra. Nhng doanh nghip ca nc nhp khu sn xut ra sn phm tng t s hp thnh ngnh cụng nghip liờn quan. Trờn thc t thỡ ngnh cụng nghip ny cú th bao gm ton b cỏc doanh nghip cú sn xut sn phm tng t hoc l ch bao gm nhng doanh nghip chim a s th trng sn xut sn phm tng t trong nc nhp khu. - Xỏc nh thit hi cho ngnh cụng nghip liờn quan cú th ỏp mc thu chng bỏn phỏ giỏ, sau khi xỏc nh c ngnh cụng nghip liờn quan thỡ c quan iu tra ca nc nhp khu phi xỏc nh c l ó cú thit hi xy ra i vi ngnh cụng nghip liờn quan ú. Theo Tho thun chng bỏn phỏ giỏ thỡ cú ba loi thit hi cú kh nng dn ti vic ỏp dng thu chng bỏn phỏ giỏ l: ó cú thit hi vt cht i vi ngnh cụng nghip liờn quan; cú mi e do gõy ra thit hi vt cht i vi ngnh cụng nghip liờn quan v cú s phỏ hu vt cht i vi nn tng ca ngnh cụng nghip liờn quan. Mc dự quy nh v ba loi thit hi nh vy nhng Tho thun ny ch quy nh chi tit v cỏc tiờu chun xỏc nh hai loi thit hi u tiờn. xỏc nh c ó cú thit hi vt cht, Tho thun chng bỏn phỏ giỏ yờu cu phi cn c vo nhng chng c khng nh v nhng iu tra khỏch quan xỏc nh c: Khi lng sn phm b phỏ giỏ v tỏc ng ca nú i vi giỏ ca sn phm tng t trong nc v tỏc ng nhõn qu ca lng sn phm nhp khu ti cỏc nh sn xut sn phm tng t trong nc. Tho thun ny khụng ch rừ mc thit hi c xỏc nh bng cụng thc no v vi mc thit hi bng tin c th lm cn c ỏp thu chng bỏn phỏ giỏ. Vic ny trờn nghiên cứu - trao đổi 42 tạp chí luật học số 7/2007 thc t ph thuc rt nhiu vo quỏ trỡnh xem xột ca nc nhp khu. xỏc nh c cú mi e da gõy ra thit hi vt cht, Tho thun chng bỏn phỏ giỏ a ra mt s tiờu chớ, bao gm mc gia tng khi lng nhp khu sn phm b phỏ giỏ, nng lc sn xut ca nh xut khu, tỏc ng ca giỏ sn phm nhp khu v d lng tn kho. Tuy khụng quy nh c th, rừ rng v nhng tiờu chớ ny v cỏch xem xột chỳng nh th no nhng Tho thun chng bỏn phỏ giỏ cng nhn mnh rng vic xỏc nh thit hi phi da trờn thc t ch khụng phi da vo s quy kt, suy oỏn hoc kh nng xa. Tho thun ny cng yờu cu c quan iu tra chng bỏn phỏ giỏ phi tiờn liu c nhng trng hp thay i dn n vic hng hoỏ bỏn phỏ giỏ khụng cũn gõy ra thit hi vt cht cho ngnh cụng nghip trong nc na. - Xỏc nh mi quan h nhõn qu gia vic bỏn phỏ giỏ v thit hi vt cht i vi ngnh cụng nghip liờn quan cú th ỏp thu chng bỏn phỏ giỏ i vi mt sn phm, Tho thun chng bỏn phỏ giỏ ca WTO yờu cu c quan iu tra chng bỏn phỏ giỏ phi lm rừ c mi liờn h nhõn qu gia khi lng hng nhp khu phỏ giỏ vi thit hi gõy ra cho ngnh cụng nghip trong nc. lm c iu ú, c quan iu tra chng bỏn phỏ giỏ phi xem xột tt c cỏc chng c liờn quan. Tuy nhiờn, Tho thun chng bỏn phỏ giỏ khụng cú hng dn c th xỏc nh chng c no l chng c khỏch quan v phi xem xột ỏnh giỏ chỳng nh th no nhng Tho thun ny quy nh bt buc phi xem xột cú hay khụng nhng yu t khỏc ngoi hng hoỏ phỏ giỏ cú th ó gõy ra thit hi cho ngnh cụng nghip trong nc (vớ d thay i trong nhu cu ngi tiờu dựng, cỏc s kin gõy ting xu cho cht lng sn phm hay s phỏt trin mi trong cụng ngh sn xut ra sn phm v.v ) Trong trng hp cú nhng yu t ú phi kt lun rng nguyờn nhõn gõy ra thit hi cho ngnh cụng nghip chc chn khụng phi ch l hng hoỏ nhp khu phỏ giỏ. Núi túm li, khi xem xột mi quan h nhõn qu, c quan iu tra chng bỏn phỏ giỏ ca nc bn a phi la chn phng phỏp phự hp phõn tớch v x lớ chng c trong tng trng hp c th ng thi phi xem xột tt c nhng yu t phi bỏn phỏ giỏ gúp phn gõy ra thit hi. Vn chng bỏn phỏ giỏ trong WTO mang bn cht ca mt bin phỏp bo h sn xut trong nc, chớnh vỡ th khi mt sn phm c xut sang nc khỏc vi mc giỏ quỏ r so vi mc giỏ bỏn th trng nc ú thỡ rt cú th s b kin chng bỏn phỏ giỏ. Cỏc iu kin ỏp dng thu chng bỏn phỏ giỏ ch yu li mang tớnh cht chung chung v cm tớnh, tựy thuc rt nhiu vo quan im xem xột ca c quan iu tra chng bỏn phỏ giỏ (nh vn thit hi, vn xỏc nh giỏ xut khu v giỏ thụng thng) nờn õy l bin phỏp bo h thng mi c a thớch ca cỏc nc cú nn kinh t phỏt trin chng li hng hoỏ giỏ r t cỏc nc ang phỏt trin./. . thực tế khi điều tra chống bán phá giá, việc xác định mức giá nhập khẩu đơn giản hơn nhiều so với mức giá thông thường. Bởi vì các nhà nhập khẩu khi. đang tiến hành điều tra chống bán phá giá đối với sản phẩm. Nếu khối lượng còn lại thấp hơn mức này thì giá sản phẩm bán ra trong nước sẽ không được