Tiểu luận tư tưởng hồ chí minh về đạo đức cách mạng, sự vận dụng trong giai đoạn hiện nay

PAGE 1 ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ GIAO THÔNG VẬN TẢI KHOA CHÍNH TRỊ QPAN GDTC BỘ MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TIỂU LUẬN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG, SỰ VẬN DỤNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Sinh viên t..................................................................................................................................

ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ GIAO THÔNG VẬN TẢI

HÀ NỘI – 2022 MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 4

1 Những nội dung cơ bản của đạo đức cách mạng 4

2 Đạo đức cách mạng với sự nghiệp đổi mới hiện nay 12

KẾT LUẬN 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

MỞ ĐẦU

Tư tưởng Hồ Chí Minh là minh chứng hùng hồn cho sự vận dụng sángtạo và biện chứng chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn đấu tranh cách mạngcủa giai cấp vô sản ở một quốc gia, dân tộc cụ thể Nhằm chống lại chủ nghĩa

tư bản, chủ nghĩa đế quốc, giành độc lập tự do, giải phóng mọi tầng lớp cầnlao khỏi áp bức bất công trong xã hội Dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sảnViệt Nam và ánh sáng của tư tưởng Hồ Chí Minh thực tiễn cách mạng ViệtNam hơn bảy thập kỷ qua đi từ thắng lợi này tới thắng lợi khác

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc

về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là tài sản tinh thần vô cùngquí giá của Đảng và dân tộc Ở đó, những tư tưởng về đạo đức cách mạngđược Người đặc biệt quan tâm và trình bày một cách khái quát cô đọng trên

cơ sở kế thừa biện chứng những tư tưởng đạo đức tiến bộ của phương Đông,phương Tây, tinh hoa văn hoá nhân loại và truyền thống đạo đức của dân tộcViệt Nam Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam Hồ Chí Minh luônquan tâm giáo dục, bồi dưỡng đạo đức mới, đạo đức cách mạng cho mọi cán

bộ, đảng viên, vì theo người “muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết phải

có con người xã hội chủ nghĩa” Người xem đạo đức là gốc, là nền tảng củangười cách mạng Ngày nay, trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoáđổi mới toàn diện đất nước, Đảng ta tiếp tục vận dụng triệt để tư tưởng, quanđiểm về đạo đức mới của của Hồ Chí Minh vào giáo dục rèn luyện cán bộ,đảng viên và mọi tầng lớp nhân dân Qua đó góp phần không nhỏ vào chiếnlược xây dựng nền văn hoá tiến đậm đà bản sắc dân tộc trong thời kỳ cáchmạng mới Do đó, việc tìm hiểu và đánh giá đúng tầm quan trọng và giá trithực tiễn của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh với yêu cầu cách mạng hiện nay

là một việc làm cần thiết và có ý nghĩa Tiểu luận này thực hiện cũng khôngngoài mục đích đó.

NỘI DUNG

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh bắt nguồn từ truyền thống đạo đức của dântộc, truyền thống văn hoá Việt Nam, nổi bật là chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩanhân văn, nhân đạo và tinh thần nhân ái cố kết dân tộc đã được hun đúc quahàng ngàn năm đấu tranh kiên cường bất khuất, tự lực, tự cường, thông minh,sáng tạo, chống giặc ngoại xâm xây dựng và bảo vệ độc lập của dân tộc, bảo tồnnền văn hiến của đất nước chống mọi âm mưu đồng hoá của ngoại bang

Với tư duy độc lập và sáng tạo, Hồ Chí Minh đã xuất phát từ thực tiễnViệt Nam thực hiện một cộng việc kế thừa chọn lọc, thâu hoá những giá trị đạođức của quá khứ, đề xuất những thực tiễn đạo đức mới, phù hợp với yêu cầu củacách mạng Việt Nam trong thời đại mới Như vậy, “ Hồ Chí Minh đã thực hiệnmột cuộc cách mạng trên lĩnh vực đạo đức ở Việt Nam Từ Hồ Chí Minh, nềnđạo đức Việt Nam đã mang bản chất mới và đã được Người gọi là đạo đức mới,đạo đức cách mạng” 1

1 Những nội dung cơ bản của đạo đức cách mạng theo tư tưởng

Hồ Chí Minh

Những vấn đề đạo đức trong thực tư tưởng Hồ Chí Minh được ngườirút ra từ cuộc đời thực của con người và xã hội Việt Nam, khái quát thànhthực tiễn lý luận đạo đức, từ đó trở lại cải tạo con người, làm biến đổi hiệnthực xã hội Trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, những phẩm chất đạo đứcđược nêu ra là phù hợp với đối tượng, hơn nữa người nhấn mạnh phẩm chấtnày hay phẩm chất khác là nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trongnhững thời kỳ nhất định Từ đó người đã khái quá thành những phẩm chất

1 Hội đồng lý luận Trung Ương, Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb CTQG, Hà Nội, 2003, tr.336

chung, cơ bản nhất của con người Việt Nam trong thời đại mới Nói cáchkhác đó là những chuẩn mực chung nhất của nền đạo đức mới, đạo đức cáchmạng Việt Nam.

a) Trung với nước, hiếu với dân

Trong các mối quan hệ đạo đức thì quan hệ giữa mỗi người với đấtnước, nhân dân, dân tộc mình là mối quan hệ lớn nhất

Về phẩm chất đạo đức thì trung với nước, hiếu với dân là phẩm chấtquan trong nhất, bao trùm nhất

Trung và hiếu là những khái niệm đã có trong tư tưởng đạo đức truyềnthống Việt Nam và phương Đông đã được Hồ Chí Minh sử dung và đưa vàonội dung mới Trước kia là trung quân, trung thành với vua; trung thành vớivua cũng cớ nghĩa là trung thành với tổ quốc, với nước, vì vua với nước làmột, vua là nước, còn nước là nước của vua Còn hiếu thì thuộc phạm vi hẹptrong gai đình là cách cư xử, ứng xử hiếu thảo của con cái với cha mẹ Tưtưởng trung với nước, hiếu với dân của Hồ Chí Minh không những kế thừanhững giá trị của chủ nghĩa yêu nước truyền thống của dân tộc mà còn vượtqua giới hạn của truyền thống đó Trung với nước là trung thành với sựnghiệp dựng nước và giữ nước Nước ở đay là nước của dân, còn dân là chủnhân của đất nước Khi Hồ Chí Minh đặt vấn đề “bao quyến hạn đều củadân”, “bao nhiêu lợi ích đều vì dân”, “Bao quyền hành và lực lượng đều ở nơidân” Đảng và Chính phủ là “đầy tớ nội nhân dân” chứ không phải “quannhân để đè đầu cưỡi cổ nhân dân”, thì quan niệm về nước và dân hoàn toànđối lập so với trước Nhưng vấn đề không chỉ dừng ở nói mà làm như thếnào , có làm hay không - Điều này càng làm cho tư tưởng Hồ Chí Minh vượt

xa lên trước

Trung với nước, hiếu với dân suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự docủa Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn

nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng Câu nói đó của Người vừa làlời kêu gọi hành động, vừa là định hướng chính trị, đạo đức cho mỗi ngườiViệt Nam không phải chỉ trong cuộc đấu tranh cách mạng trước mắt, mà cònlâu dài về sau.

Theo Hồ Chí Minh, đối với cán bộ, đảng viên “điều chủ chốt nhất” củađạo đức cách mạng là “quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cáchmạng”, là “tuyệt đối trung thành với nước, hiếu với dân”, hơn nữa phải là

“ tận trung, tận hiếu” thì mới xứng đáng vừa là người lãnh đạo, vừa là ngườiđầy tớ thật trung thành của nhân dân

Tư tưởng hiếu với dân không chỉ dừng lại ở chỗ thương dân với tínhchất là đối tượng cần phải dạy dỗ, ban ơn mà là đối tượng phải phục vụ hếtlòng Vì vậy, phải gần dân, gắn bó với dân, kính trọng và học tập dân, dựahẳn vào dân, lấy dân làm gốc Theo Hồ Chí Minh lãnh đạo phải nắm vữngdân tình, hiểu rõ dân tâm, lại phải thường xuyên quan tâm tới việc bảo vệ dânsinh, nâng cao dân trí để nhân dân hiểu được quyền và trách nhiệm của ngườichủ đất nước, quyền được hưởng, còn trách nhiệm thì phải làm tròn Có đượccái đức ấy người cách mạng được dân tin yêu, quí mến, kính trọng, nhất định

sẽ tạo ra được sức mạnh to lớn cho cách mạng

b) Yêu thương con người

Kế thừa truyền thống nhân nghĩa của dân tộc, kết hợp với chủ nghĩanhân đạo cộng sản, tiếp thu tinh thần nhân văn của nhân loại qua nhiều thế kỷcùng với việc thể nghiệm bản thân qua thực tiễn hoạt động cách mạng, HồChí Minh xác định tình yêu thương con người là một trong những phẩm chấtđạo đức cao đẹp nhất

Tình yêu thương đó là tình cảm rộng lớn, trước hết dành cho ngườicùng khổ, những người lao động bị áp bức bóc lột Tình yêu thương đó đã thểhiện ở Hồ Chí Minh bằng “ham muốn tột bậc làm sao cho nước ta được hoàn

toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bao ai cũng có cơm ăn áomặc, ai cũng được học hành”1 Nếu không có tình yêu thương con người nhưvậy thì không thể nói đến cách mạng, càng không thể nói đến chủ nghĩa xãhội và chủ nghĩa cộng sản.

Tình yêu thương con người con người còn được thể hiện trong mốiquan hệ bạn bè, đồng chí với mọi người bình thường trong quan hệ hàngngày Nó đồi hỏi mọi người phải luôn luôn chặt chẽ nghiêm khắc với mình,rộng rãi độ lượng với người khác Nó đòi hỏi thái độ tôn trọng con người,phải biết cách đề cao con người chứ không phải hạ thấp, càng không phải vùidập con người Điều này đặc biệt quan trọng với những người lãnh đạo ở bất

cứ cấp nào

Tình yêu thương con người theo Hồ Chí Minh còn được thể hiện ở conngười có sai lầm khuyết điểm, nhưng đã nhận rõ sai lầm khuyết điểm và cốgắng sửa chữa; kẻ cả với những người lầm đường lạc lối đã hối cải, kể cả đốivới kẻ thù đã bị thương, bị bắt hoặc đã chịu qui hàng Chính tình yêu thương

đó đã đánh thức những gì tốt đẹp mà Hồ Chí Minh tin rằng trong mỗi ngườiđều có tuy ít nhiều khác nhau

Trong di chúc người căn dặn Đảng phải có tình đồng chí thương yêulẫn nhau Đây chính là điều nhắc nhở cán bộ, đảng viên phải luôn chú ý đếnphẩm chất yêu thương con người Đây là tình thương yêu trên nguyên tắc phêbình và tự hê bình một cách trân thành, nghiêm túc giữa những người cùng lýtưởng cùng phấn đấu cho một sự nghiệp chung Nó hoàn toàn xa lạ với thái

độ dĩ hoà vi quí, bao che sai lầm, khuyết điểm cho nhau, càng xa lạ với thái

độ yêu nên tốt, ghét nên xấu, bè cách có thể đưa đến những tổn thất lớn choĐảng, cho cách mạng

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia,Hà nội, 2002, t 4, tr161.

c) Cần, Kiêm, Liêm, Chính, chí công vô tư

Đây là phẩm chất đạo đức gắn liền với hoạt động hàng ngày của conngười Vì vậy Hồ Chí Minh đề cập đến những phẩm chất này nhiều nhất vàthường xuyên nhất, từ tác phẩm Đường Kách Mệnh cho tới Di chúc cuốicùng

Đối với mọi người, phẩm chất này có hay không, có nhiều hay có ít đềuđược thể hiện qua hoạt động thực tiễn, trong đời sống công cũng như đời sống

tư, trong sinh hoạt cũng như trong công việc người đó làm, những cương vịngười đó đảm nhiệm Trong cuộc sống nếu như sự dối trá vẫn còn tìm đượcnhiều chỗ ẩn náu, thì những thói lười biếng, xa phí, bất liêm, bất chính, hủhoại xa đoạ, thu vén lợi ích riêng tư, làm hại lợi ích chung thì khó che dấuđược con mắt của những người bình thường

Hồ Chí Minh đã sử dụng những khái niệm Cần, Kiệm, Liêm, Chính,Chí công vô tư của đạo đức phương Đông và đạo đức truyền thống Việt Nam.người đã giữ lại những gì tốt đẹp của quá khứ, lọc bỏ những gì không phù hợp

và đưa vào những nội dung mới, do sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhấtđất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội đặt ra

Những khái niệm Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư đã được HồChí Minh giải thích rất rõ, rất cụ thể, rất dễ hiểu đối với mọi người Nếu phẩmchất này đã cần thiết đối với con người Việt Nam khi đất nước còn đương đầuvới cuộc chiến chống chiến tranh xâm lược bạo tàn do chủ nghĩa thực dân, đếquốc gây ra, thì lại càng cần thiết khi đất nước phát triển trong xây dựng hoàbình Đây không phải chỉ là yêu cầu về đạo đức, mà yêu cầu của chính sựphát triển kinh tế

Theo Hồ Chí Minh, Cần tức là lao động cần cù, siêng năng; lao động có

kế hoạch, sáng tạo, có năng suất cao; lao động với tinh thần tự lực cánh sinh,

không lười biếng, không ỷ lại, không dựa dẫm Phải thấy rõ “lao động lànghĩa vụ thiêng liêng là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta”

Kiệm tức là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền củadân, của nước, của bản thân mình; phải tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, nhiềucái nhỏ cộng lại thành cái to; “không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi”1

không phô trương hình thức, không liên hoan chè chén lu bù

Liêm tức là “luôn luôn trọng giữ gìn của công và của dân”, “không xâmphạm một đồng xu hạt thóc của nhà nước, của nhân dân” Phải “trong sạch,không tham lam”2 “Không tham địa vị Không tham tiền tài Không thamsung sướng Không tham người tâng bốc mình Vì vậy mà quang minh chínhđại, không bao giờ hủ hoá Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, hamtiến bộ”3 Người còn chỉ ra những hành vi trái với chữ Liêm: “Cậy quyền thế

mà đục khoét dân, ăn của đút, hoặc trộm của công làm của tư ”4, “dìmngười giỏi, giữ địa vị,danh tiếng của mình là hành vi đạo vị Gặp việc phải,

mà lo sợ khó nhọc nguy hiểm, không dám làm thay là tham vật uý lạo Gặpgiặc mà rút ra, không dám đánh là tham sinh uý tử”5

Người còn nhắc lại của Khổng Tử, Mạnh Tử để làm rõ chữ Liêm: “CụKhổng Tử nói: “Người mà không Liêm khôn bằng súc vật”, cụ Mạnh Tử nói

“ai cũng tham lời thì nước sẽ nguy”

Chính “ nghĩa là không tà, thẳng thắn đứng đắn”, đối với mình không

tự cao, tự đại, luôn chịu khó học tập cầu tiến bộ, luôn tự kiểm điểm để pháttriển điều hay, sửa đổi điều dở của bản thân mình

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb CTQG, Hà nội, 2000, t 5, tr 636

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb CTQG, Hà nội, 2000, t 5, tr 640

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb CTQG, Hà nội, 2000, t 5, tr.252

4 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb CTQG, Hà nội, 2000, t 5, tr.640

5 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb CTQG, Hà nội, 2000, t 5, tr.641

Đối với người: Không nịnh hót người trên, không xem khinh ngườidưới, luôn giữ thái độ chân thành, đoàn kết thật thà, khiêm tốn, không đối trálừa lọc.

Đối với công việc: Luôn đặt việc công lên trên, lên trước việc tư, việcnhà Đã phụ trách việc gì thì quyết làm cho kỳ được, cho đến nơi đến chốn,không sợ khó khăn nguy hiểm; việc thiện dù nhỏ mấy cũng làm, việc ác thìnhỏ mấy cũng tránh Mỗi ngày cố làm một việc có lời, có ích cho nước, chodân

Về Chí công vô tư, Người khẳng định: “đem lòng chí công vô tư màđối với người với việc” “Khi làm bắt cứ việc gì cũng đừng nghĩ tới mìnhtrước, khi hưởng thụ thì mình nên đi sau”; “Phái lo trước thiên hạ, vui sauhiên hạ”

Đối lập với Chí công vô tư là “ dĩ công vô tư”- đó là điều mà đạo đứcmới đòi hỏi phải chống lại Chí công vô tư về thực chất là nối tiếp Cần, Kiệm,Liêm, Chính Người giải thích: “ Trước nhất là cán bộ các cơ quan, đoàn thểcấp cao thì quyền to, cấp thấp thì quyền nhỏ Dù to hay nhỏ, có quyền màthiếu lương tâm là có dịp đục khoét, có dịp ăn của đút, có dịp “dĩ công vitư”1 Những đức tính mà Hồ Chí Minh nêu ra, Cần , Kiệm, Liêm, Chính, Chícông vô tư có mối quan hệ biện chứng khăng khít mật thiết với nhau Có khi

Hồ Chí Minh coi cần , kiệm như hai chân của con người hải đi đôi với nhau.Cần mà không kiệm chẳng khác nào “gió vào nhà trống”, “ nước đổ vào chiếcthùng không đáy”, “ làm chừng nào xào chừng ấy”, rút cuộc “ không lại hoànkhông” Còn kiệm mà không cầm thì sản xuất được ít, không đủ dùng, không

có tăng thêm, không có phát triển Có khi Người lại coi cần, kiệm, liêm, chính

là bốn đức của con người, thiếu một đức thì không thành người, cũng như trời

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb CTQG, Hà nội, 2000, t 5, tr.641

có bốn mùa, đất có bốn hướng, thiếu một mùa thì không thành trời, thiếu mộhường thì không thành đất.

Cần, kiệm, liêm , chính sẽ dẫn tới chí công vô tư, ngược lại đã chí công

vô tư một lòng vì nước, vì dân, vì Đảng thì nhất định sẽ thực hiện được cầnkiệm, liêm, chính và có được nhiều tính tốt khác “ Mình đã chí công vô tư thìkhuyết điểm sẽ ngày càng ít, mà những tính tốt như sau, ngày càng thêm Nóitóm tắt những tính tốt ấy gồm năm điều: Nhân, Nghĩa, Chí, Dũng, Liêm”1

Bồi dưỡng phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư sẽ làm chocon người vững vàng trước mọi thử thách “giàu sang không thể quyến ũ,nghèo đói không thể chuyển lay, uy vũ không thể khuất phục” và có thể “trợnmắt coi khinh nghìn lực sĩ, cúi đầu làm ngựa đám nhi đồng”

Nhưng đây lại là vấn đề rất phức tạp, nói dễ làm khó, và trong cuộcsống vẫn thường hay vi phạm Bởi vì nó đụng chạm nhiều đến lợi ích cá nhân,tập chung nhất là chức, quyền, danh, lợi mà nếu không vượt qua được chủnghĩa cá nhân thì bất cứ ai cũng có thể sa vào hành vi vô đạo đức

d) Tinh thần quốc tế trong sáng

Đó là tinh thần đoàn kết quốc tế vô sản mà Hồ Chí Minh đã nêu lênbằng mệnh đề “ bốn phương vô sản đều là anh em” đó là tinh thần đoàn kếtvới các dân tộc bị áp bức, với nhân dân lao động các nước mà Hồ Chí Minh

đã dày công vun đắp bằng hoạt động cách mạng thực tiễn của bản thân vàbằng sự nghiệp cách mạng của cả dân tộc Đó là tinh thần đoàn kết của nhândân Việt Nam với tất cả những người tiến bộ trên thế giới vì hoà bính, công lý