(TIỂU LUẬN) tư TƯỞNG hồ CHÍ MINH về xây DỰNG NHÀ nước của NHÂN dân, DO NHÂN dân, vì NHÂN dân và vận DỤNG TRONG xây DỰNG NHÀ nước VIỆT NAM HIỆN NAY

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH - PLT06A ĐỀ TÀI: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA NHÂN DÂN, DO NHÂN DÂN, VÌ NH

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH - PLT06A

ĐỀ TÀI: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA NHÂN DÂN, DO NHÂN DÂN, VÌ NHÂN DÂN VÀ VẬN DỤNG TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM HIỆN NAY

Giảng viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Lan Phương Sinh viên thực hiện: Ngân Nguyên Ngọc

Mã sinh viên: 23A4060182 Nhóm Lớp: PLT06A11

Cán bộ chấm thi 1.

2.

Điểm

Hà Nội, ngày 30 tháng 3 năm 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 2

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 2

NỘI DUNG 3

I QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ DÂN CHỦ 3

1.1 Về sự ra đời của nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa 3

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về dân chủ 3

AI. QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN 5

2.1 Nhà nước của dân 5

2.2 Nhà nước do dân 7

2.3 Nhà nước vì dân 10

BI. VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VÀO XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN TRONG THỜI KỲ HIỆN NAY 11 3.1 Những thành tựu đạt được 11

3.2 Những điểm hạn chế 12

3.3 Nguyên nhân của những điểm hạn chế 13

3.4 Những biện pháp để tiếp tục xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân ở nước ta 14

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong cuộc đời của sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người luôn khao khát cháy bỏng đem lại độc lập cho dân tộc, đem lại tự do và hạnh phúc cho

nhân dân Người từng nói: “Tôi chỉ có một sự ham muốn tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng

có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành” Với những khát vọng và lý tưởng

đó đã thôi thúc Người trong suốt cuộc đời cách mạng

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

Tư tưởng và quan niệm của Người về nhà nước của dân, do dân, vì dân vô cùng sâu sắc và là hạt nhân cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh Nó chứa đựng những giá trị to lớn về cả phương diện lý luận và thực tiễn đối với cách mạng Việt Nam; là cẩm nang để sự nghiệp đổi mới, xây dựng Nhà nước của dân, do dân, vì dân và mở rộng quan hệ quốc tế đi tới thành công

Để hiểu hơn tư tưởng của Người và sự vận dụng những tư tưởng ấy của

Đảng trong xây dựng nhà nước, em xin nghiên cứu đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân và vận dụng trong xây dựng nhà nước Việt Nam hiện nay”

2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của đề tài là nghiên cứu, tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh

về nhà nước của dân, do dân, vì dân; từ đó vận dụng vào quá trình xây dựng Nhà nước Việt Nam hiện nay Để đạt được mục tiêu tổng quát nêu trên, luận văn tập trung giải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau đây:

Một là, làm sáng tỏ sự hình thành và những nội dung cơ bản trong tư tưởng

Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân

1

Hai là, làm sáng tỏ sự cần thiết phải vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà

nước của dân, do dân, vì dân và một số nội dung vận dụng vào xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Những quan điểm lý luận của Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, thể hiện qua các bài nói, bài viết và tác phẩm của Người

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: dựa trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của chủ nghĩa duy

vật biện chứng và duy vật lịch sử, của tư tưởng Hồ Chí Minh, các Văn kiện, Nghị quyết của Đảng

Phương pháp nghiên cứu: Trong quá trình nghiên cứu, tác giả sử dụng các

phương pháp: phương pháp so sánh, phân tích - tổng hợp, lôgíc - lịch sử, khái quát hoá, trừu tượng hoá và các phương pháp khác

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài.

Nghiên cứu đề tài nhằm nắm rõ tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Đồng thời có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong tổ chức và vận hành nhà nước, phục vụ nhân dân, phục

vụ xã hội, góp phần xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay

NỘI DUNG

I QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ DÂN CHỦ

1.1 Về sự ra đời của nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Trong hơn 80 năm đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân ta, vào tháng 2/1930 Đảng đã ra đời lãnh đạo nhân dân ta vùng lên đấu tranh chống lại áp bức bóc lột của chế độ thực dân phong kiến và giành lại nền độc lập cho dân tộc Vào ngày 2/9/1945, tại quảng trường Ba Đình – Hà Nội, chủ tịch Hồ Chí Minh trịnh

trọng tuyên bố dõng dạc với nhân dân trong nước và nhân dân thế giới “Bản tuyên

ngôn độc lập” Nhà nước Dân chủ Cộng hòa ra đời (2/9/1945), trở thành nhân tố

nền tảng đảm bảo vững chắc cho nền độc lập, tự do mà nhân dân khao khát Ngay sau khi thành lập, nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã thể hiện rõ bản chất chuyên chính vô sản, là nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Không lâu sau khi thành lập, Chính phủ Cách mạng lâm thời đã tổ chức cuộc tổng tuyển cử bầu Quốc hội (6/1/1946) và Hội đồng Nhân dân các cấp nhằm củng cố chính quyền dân chủ nhân dân, xây dựng nền móng của chế độ mới, tạo cơ sở pháp lý vững chắc

để đập tan những luận điệu xuyên tạc và hành động của các thế lực thù địch đang nuôi dưỡng mưu đồ đặt lại ách đô hộ lên đất nước ta

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về dân chủ

Trong ngôn ngữ của Hồ Chí Minh, chữ “Dân” có tần số lớn nhất Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh chúng ta nhận ra điều quý giá, có ý nghĩa sâu sắc không chỉ về nhận thức lý luận mà còn là hoạt động thực tiễn, thể hiện sự gắn bó chặt chẽ giữa lý luận với thực tiễn bằng thực hành tư tưởng trong các công việc thực tế của Người

Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ nói chung và về quyền làm chủ của nhân dân nói riêng là kết quả của sự nhận thức sâu sắc về vai trò của nhân dân trong lịch sử,

là kết quả của sự kết hợp giữa tư tưởng nhân dân truyền thống ở Phương Đông và quan điểm cách mạng là sự nghiệp của quần chúng trong học thuyết Mác – Lênin Kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa lý luận và thực tiễn – Hồ Chí Minh đã nâng tư tưởng dân chủ lên một tầm cao mới vừa mang tính

khoa học, vừa mang tính nhân văn sâu sắc

3

Hồ Chí Minh quan niệm dân chủ hết sức ngắn gọn, giản dị mà sâu sắc, có giá trị như một định nghĩa khoa học: “Dân chủ là dân là chủ và dân làm chủ” “Là chủ” thể hiện vị thế, vai trò của dân, họ là người chủ, là chủ thể chứ không phải nô lệ

“Làm chủ” thể hiện năng lực của người dân với tư cách người chủ, chủ động, tích cực, sáng tạo trong mọi việc làm, mọi hoạt động đem lại lợi ích cho mình và cho xã hội Quan điểm đó của Hồ Chí Minh phản ánh đúng nội dung về bản chất về dân chủ quyền hành và lực lượng đều thuộc về nhân dân Xã hội nào đảm bảo cho điều

đó được thực thi thì đó là một xã hội thực sự dân chủ

Dân chủ trong các lĩnh vực của đời sống xã hội: Dân chủ thể hiện ở việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân Dân chủ được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… Trong đó, dân chủ thể hiện trên lĩnh vực chính trị là quan trọng nhất, được biểu hiện tập trung trong các hoạt động của Nhà nước Dân chủ, bình đẳng trong mọi tổ chức quốc tế, là nguyên tắc ứng

xử trong các quan hệ quốc tế

Theo Hồ Chí Minh, người dân chỉ thực sự trở thành người làm chủ khi họ được giáo dục, khi họ nhận thức được rõ ràng đâu là quyền lợi họ được hưởng, đâu là nghĩa vụ họ phải thực hiện Để thực hiện được điều này, một mặt, bản thân người dân phải có ý chí vươn lên, mặt khác, các tổ chức đoàn thể phải giúp

đỡ họ, động viên khuyến khích họ “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” và nếu nhân dân không được giáo dục để thoát khỏi nạn dốt thì mãi mãi họ không thể thực hiện được vai trò làm chủ

Người dân chỉ có thể thực hiện được quyền làm chủ khi có một cơ chế đảm bảo quyền làm chủ của họ Đảng phải lãnh đạo xây dựng được một nhà nước của dân, do dân, vì dân; với hệ thống pháp luật, lấy việc bảo vệ quyền lợi của dân làm mục tiêu hàng đầu, xây dựng được đội ngũ cán bộ, đảng viên xứng đáng là người lãnh đạo, là đầy tớ thật trung thành của nhân dân

II QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN.

Hồ Chí Minh có quan điểm nhất quán về xây dựng một nhà nước ở Việt Nam là một nhà nước do nhân dân lao động làm chủ Đây là quan điểm cơ bản nhất của Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Quan điểm đó xuyên suốt, có tính chi phối toàn bộ quá trình hình thành và phát triển của nhà nước cách mạng ở Việt Nam

2.1 Nhà nước của dân

Hồ Chí Minh khẳng định Nhà nước của dân là nhà nước mà tất cả quyền lực đều thuộc về nhân dân Quan điểm này được thể hiện trong các bản Hiến pháp (1946, 1959) do Người lãnh đạo soạn thảo

Hiến pháp 1946 nêu rõ:

Mọi công việc quốc gia do dân phán quyết: Tất cả quyền bính trong nước đều là

của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, trai gái, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo, những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia sẽ đưa ra toàn dân phúc quyết Nhân dân có quyền làm chủ về kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội, bầu

ra Quốc hội – cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất thể hiện quyền tối cao của nhân dân Nhân dân có quyền kiểm soát nhà nước, cử tri bầu ra các đại biểu, ủy quyền cho các đại biểu đó bàn và quyết định những vấn đề quốc kế dân sinh

Đây thuộc về chế độ dân chủ đại diện bên cạnh chế độ dân chủ trực

tiếp 5

Nhân dân có quyền kiểm tra, giám sát nhà nước: Phải đảm bảo quyền kiểm

soát của nhân dân đối với đại biểu được bầu ra… Tất cả các cơ quan Nhà nước phải dựa vào nhân dân, liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe theo ý kiến và chịu sự kiểm soát của nhân dân “Nhà nước xã hội chủ nghĩa và dân chủ nhân dân chỉ lo làm lợi cho nhân dân, trước hết là nhân dân lao động, ngày càng tiến

bộ về vật chất và tinh thần, làm cho trong xã hội không có người bóc lột người” Nhà nước được tổ chức trên cơ sở pháp luật; pháp luật cũng là nền tảng chủ yếu của mối quan hệ giữa Nhà nước với công dân, bảo vệ sự an toàn về tính mạng, tài sản, danh dự và nhân phẩm cho con người Những quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội được điều chỉnh bằng pháp luật và trên cơ sở tôn trọng uy quyền của pháp luật là hình thức tổ chức quyền lực của nhân dân, do nhân dân lập nên

và được kiểm tra, giám sát bởi nhân dân

Nhân dân có quyền bãi miễn đại biểu quốc hội, hội đồng nhân dân: Quyền

làm chủ của nhân dẫn thể hiện ở chỗ nhân dân có quyền bãi miễn những đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nào nếu những đại biểu đó tỏ ra không tín nhiệm với sự tín nhiệm của nhân dân

Theo Hồ Chí Minh, muốn đảm bảo được tính chất nhân dân của Nhà nước, phải xác định được và thực hiện được trách nhiệm của cử tri và đại biểu do cử tri bầu ra Cử tri và đại biểu cử tri bầu ra phải có mối quan hệ chặt chẽ với nhau do bản chất của cơ chế này quy định Và, khi không hoàn thành nhiệm vụ với tư cách là người đại biểu của cử tri thì cử tri có quyền bãi miễn tư cách đại biểu

Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Nhân dân là chủ, Chính phủ là đầy tớ của nhân dân Nhân dân có quyền đôn đốc và phê bình Chính phủ Nhân dân có quyền bãi miễn đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nếu những đại biểu ấy tỏ

ra không xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân” Và cao hơn nữa là “Nếu Chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi Chính phủ” Những tư tưởng đó của Hồ Chí Minh thật trong sáng, rõ ràng, thể hiện sâu sắc bản chất dân chủ của

bộ máy nhà nước mà Người nỗ lực xây dựng

2.2 Nhà nước do dân

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nhà nước do nhân dân trước hết là nhà nước do

nhân dân lập nên sau thắng lợi của sự nghiệp cách mạng của toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, việc phát huy quyền làm chủ của dân được

thể hiện và thực hiện qua việc phát huy vai trò của dân trong xây dựng Đảng Hồ Chí Minh đã sớm nhận ra điều hệ trọng “phải dựa vào dân mà xây dựng Đảng” Nhân dân “cử ra”, “tổ chức nên” nhà nước dựa trên nền tảng pháp lý của một chế

độ dân chủ và theo các trình tự dân chủ với các quyền bầu cử, phúc quyết, Đó là Nhà nước do dân lựa chọn, bầu ra những đại biểu của mình Đó là Nhà nước do dân ủng hộ, giúp đỡ, đóng thuế để Nhà nước chi tiêu hoạt động, đó là Nhà nước do dân phê bình, xây dựng Nhân dân phải tham gia vào công việc của nhà nước, mọi công việc xây dựng đất nước là trách nghiệm của dân

Nhân dân bầu ra Quốc hội – cơ quan quyền lực cao nhất của nhà nước,

cơ quan duy nhất có quyền lập pháp.

(Chủ tịch Hồ Chí Minh với cuộc tổng tuyển cử)

Quốc hội nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (1946) vốn là một Quốc hội lập hiến Song do hoàn cảnh cách mạng và kháng chiến nên Hiến pháp 1946 chưa được ban hành Quốc hội đã giao cho Chính phủ và Ban thường trực Quốc hội căn cứ vào nguyên tắc đã định của Hiến pháp để thực thi việc lập pháp

Với tư cách là cơ quan quyền lực cao nhất của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Quốc hội đã giải quyết mọi vấn đề của toàn quốc, lập hiến và lập pháp, biểu quyết ngân sách, chuẩn y các hiệp ước mà Chính phủ ký với nước ngoài

7

Quốc hội bầu ra Chủ tịch nước, Ủy ban thường vụ Quốc hội và Hội đồng Chính phủ (Chính phủ).

(Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng) (Thủ tướng Phạm Minh Chính)

Quốc hội bầu Hội đồng Dân tộc gồm Chủ tịch, các Phó Chủ tịch và các uỷ viên Hội đồng Dân tộc nghiên cứu và kiến nghị với Quốc hội những vấn đề về dân tộc, thực hiện quyền giám sát việc thi hành chính sách Dân tộc, các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội miền núi và vùng có đồng bào dân tộc thiểu số Trước khi ban hành các quyết định về chính sách dân tộc, Chính phủ phải tham khảo ý kiến của Hội đồng Dân tộc Chủ tịch Hội đồng Dân tộc được tham dự các phiên họp của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, được mời tham dự các phiên họp của Chính phủ bàn việc thực hiện chính sách dân tộc

Hội đồng chính phủ là cơ quan hành chính cao nhất của cả Nhà nước, thực hiện các nghị quyết của Quốc hội và chấp hành pháp luật.

Theo Hiến pháp 1946: “Cơ quan hành chính cao nhất của toàn quốc là Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa Quyền hạn của Chính Phủ: a, Thi hành các đạo luật và quyết định của Nghị viện; b) Đề nghị những dự án luật ra trước Nghị viện; c) Đề nghị những dự án sắc luật ra trước Ban thường vụ, trong lúc Nghị viện không hợp mà gặp trường hợp đặc biệt; d) Bãi bỏ những mệnh lệnh và nghị quyết của cơ quan cấp dưới, nếu cần; đ) Bổ nhiệm hoặc cách chức các nhân viên trong

các cơ quan hành chính hoặc chuyên môn; e) Thi hành luật động viên và mọi

Mọi công việc của bộ máy nhà nước trong việc quản lý xã hội đều thực hiện ý chỉ của nhân dân.

Đại biểu Quốc hội là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân, không chỉ đại diện cho nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình mà còn đại diện cho nhân dân cả nước Đại biểu Quốc hội phải liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri thu thập và phản ánh trung thực ý kiến và nguyện vọng của

cử tri với Quốc hội và các cơ quan Nhà nước hữu quan; thực hiện chế độ tiếp xúc và báo cáo với cử tri về hoạt động của mình và của Quốc hội; trả lời những yêu cầu và kiến nghị của cử tri; xem xét, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân và hướng dẫn, giúp đỡ công dân thực hiện các quyền đó Đại biểu Quốc hội phổ biến và vận động nhân dân thực hiện Hiến pháp, luật và nghị quyết của Quốc hội Đại biểu Quốc hội có quyền chất vẫn Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ, Chánh án Toà án nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao…

Nhà nước do dân tức là mọi công việc xây dựng đất nước là trách nhiệm của quần chúng nhân dân Do đó, phải phát huy vai trò của mặt trận, các đoàn thể trong công tác quản lý Nhà nước và xã hội, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến vấn

đề nhân dân thảo luận, phát huy sáng kiến và tìm cách giải quyết các vấn đề của đất nước Người nói: “Dân như nước, mình như cá”, “lực lượng nhiều là ở dân hết”, “công việc đổi mới, xây dựng đất nước là trách nhiệm của dân” Do vậy, Nhà nước muốn điều hành, quản lý xã hội có hiệu lực, hiệu quả, nhất định phải dựa vào dân, dựa vào sáng kiến và trí tuệ của dân “Đem tài dân, sức dân, của dân làm lợi cho dân Chính phủ chỉ giúp kế hoạch cổ động.”

Nhà nước do dân trong tư tưởng Hồ Chí Minh là dân tự làm, tự lo việc, thông qua các mối quan hệ trong xã hội, qua các đoàn thể, chứ không phải Nhà nước bao

cấp, lo thay dân, làm cho dân thụ động, ỷ lại, chờ đợi Người cho rằng: “ Làm việc

gì cũng phải có quần chúng tham gia bàn bạc, khó đến mấy cũng trở nên dễ dàng

và làm được tốt…” Chính vì vậy, Nhà nước do dân xây dựng và làm chủ, đặt dưới

sự kiểm soát và kiểm tra của nhân dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh còn

9