Cơ sở văn hoá Việt Nam

1 Cho và phân tích các ví dụ để chứng minh sự ảnh hưởng của nhận thức về không gian – thời gian vũ trụ đối với cách ứng xử văn hóa của người Việt Nhận thức Nhận thức là một quá trình phản ánh tích cực.

1 Cho và phân tích các ví dụ để chứng minh sự ảnh hưởng của nhận thức về không gian – thời gian vũ trụ đối với cách ứng xử văn hóa của người Việt.

Nhận thức : Nhận thức là một quá trình phản ánh tích cực, tự giác

và sáng tạo thế giới khách quan vào bộ óc con người trên cơ sở thực tiễn, nhằm sáng tạo ra những tri thức về thế giới khách quan đó

Văn hóa nhận thức được coi là thành tố thứ nhất của hệ thống văn

hóa với tư cách là sản phẩm của tư duy trí tuệ con người, trong sự tương tác với môi trường tự nhiên và xã hội, là sự kết tinh của các thành tố còn lại: văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên, văn hóa ứng xử với môi trường xã hội, văn hóa tổ chức cộng đồng.Văn hóa nhận thức sẽ tập trung nghiên cứu 4 vấn đề sau: bản chất của vũ trụ, cấu trúc không gian của vũ trụ, cấu trúc thời gian của vũ trụ và nhận thức về con người

Nhận thức tự nhiên sẽ bao gồm các phương diện sau: bản chất

của vũ trụ, cấu trúc không gian vũ trụ, cấu trúc thời gian vũ trụ Ở nhận thức về con người, vốn dĩ con người là một phần của tự nhiên nhưng theo hiện nay con người đã tách mình ra khỏi phần còn lại của tự nhiên, có khả năng nhận thức về tự nhiên và về chính con người

Cấu trúc không gian vũ trụ: mô hình tam tài – ngũ hành

Ngũ hành: Theo thuyết duy vật cổ đại thì tất cả vật chất cụ thể được tạo thành trong vũ trụ đều do năm nguyên tố cơ bản ban đầu tạo thành và luôn trãi qua năm trạng thái gọi là: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ ( tức là Kim loại, Cây, Nước, Lửa, Đất) Năm trạng thái này gọi là Ngũ hành, Ngũ hành không phải năm yếu tố mà là năm loại vận động (hành = sự vận động)

Quan hệ tương sinh – tương khắc trong ngũ hành:

Cấu trúc thời gian vũ trụ : lịch âm dương

 Âm lịch là cách tính lịch dựa và sự chuyển động của Mặt Trăng quay quanh Trái Đất Mặt Trăng chuyển động một vòng quanh Trái Đất được tính là một tháng

 Dương lịch là cách tính lịch dựa vào sự chuyển động của Trái Đất quay quanh Mặt Trời Trái Đất chuyển động một vòng quanh Mặt Trời được tính là một năm

 Lịch âm dương : là sản phẩm của lối tư duy tổng hợp, nó đã két hợp

cả chu kỳ mặt trăng lẫn chu kỳ của mặt trời

Cách tính thời gian trong lịch sử là: Dựa vào thời gian mọc, lặn, di chuyển

của Mặt trời, Mặt trăng mà người xưa đã tính và làm ra lịch

Câu đồng dao:" mười rằm trăng náu mười sáu trăng treo" thể hiện

cách tính lịch của người xưa bằng cách quan sát theo quy luật của trăng, trăng ngày mùng 10 thường bị mây che, không sáng còn trăng ngày 16

âm lịch hàng tháng tròn và sáng treo trên trời

Hệ đếm can chi là hệ đếm gồm 60 đơn vị với các tên goi như Giáp Tí, Ất Sửu, …,Quý Hợi, hay còn gọi là Lục Giáp Cứ 60 năm sẽ là một Hội

Cách ứng xử văn hóa của người Việt về không gian – thời gian vũ trụ:

Trong bữa ăn: Sự hòa hợp âm dương trong thức ăn: người Việt phân biệt năm mức âm dương của thức ăn theo ngũ hành, bao gồm: hàn, nhiệt, ôn, lương , bình Như khi bị cảm lạnh thì sẽ ăn cháo với gừng mang tính nhiệt

để làm cân bằng cơ thể

Trong phong thủy: Chính vì ngũ hành có những quy luật tương sinh, tương khắc nên mỗi người luôn tìm cách hóa giải những điều xấu, thu hút may mắn, tài lộc, điềm lành về cho bản thân

Để làm được điều ấy, con người phải dùng đến các vật lợi dụng ngũ hành

Có thể kể đến như:

– Dùng kim trong phong thủy: Các bức tượng kim loại (kỳ lân, thiềm thừ,

12 con giáp…) được dùng để bài trí ở các vị trí khác nhau trong nhà nhằm mang lại tác dụng mong muốn

Dùng mộc trong phong thủy: các loại cây được dùng nhiều như Kim Tiền, Lưỡi Hổ, Thường Xuân, Vạn Thọ… tùy theo mạng của mỗi người mà có những loài cây phù hợp khác nhau

– Dùng thủy trong phong thủy: Thường thấy nhất là các bể cá, ao hồ, đài phun nước…được dùng trong các công trình xây dựng

– Dùng Hỏa trong phong thủy: Chủ yếu áp dụng màu sắc (đỏ) trong phong thủy

– Dùng Thổ trong phong thủy: Hòn non bộ, các loại đá trang sức, tạc tượng linh vật…

Trong phong tục: Tục xông đất là phong tục lâu đời của người Việt đã có

từ xưa cho tới nay Theo quan niệm dân gian thì ngày mùng 1 của năm sẽ

có những ảnh hưởng lớn đến các ngày còn lại Nếu ngày mùng 1 mọi chuyện suôn sẻ thì người ta tin rằng cả năm sẽ được an lành, nhiều điều may mắn, vạn sự như ý.Trong ngày mùng 1, tục lệ xông đất rất quan

trọng, vì thế nó có ý nghĩa rất lớn trong năm Người đầu tiên đặt chân vào nhà sau thời điểm giao thừa thì người đó được xem là người xông nhà Để

có một năm mới nhiều thuận lợi, tốt lành, quý nhân phù trợ, thì sẽ chọn người xông đất phù hợp với tuổi và mệnh của gia chủ Hợp tuổi ở đây là chỉ những người có tuổi con giáp là tam hợp, nhị hợp với chủ nhà Ngoài hợp tuổi, gia chủ cũng xem cả mệnh ngũ hành của người được chọn xông nhà có tương sinh với mình hay không.Hay là phong tục xem bói của một người Việt: Trước khi kết hôn các cặp đôi sẽ đi xem tuổi, xem mệnh có hợp

nhau hay không, nếu tuổi hợp thì hôn nhân sẽ đầm ấm trọn vẹn, còn nếu xung khắc thì sẽ dẫm đến bất hòa chia li Khi chọn ngày, giờ kết hôn cũng

sẽ dựa trên tuổi và mệnh của vợ chồng để quyết định Hay vợ chồng có dự định sinh con sẽ chọn năm hợp tuổi với cha mẹ, ví dụ như có một số quan niệm khi sinh con tránh sinh vào năm dần, nếu sinh con trai sau này sẽ thành công, mạnh mẽ, nhưng sinh con gái thì tình duyên sẽ lận đận, sát phu, cuộc đời long đong,…