Tiểu luận Áo dài qua từng thời đại

A. PHẦN MỞ ĐẦU 1 1.Lí do chọn đề tài 1 2.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2 3.Mục đích nghiên cứu 2 4.Phương pháp nghiên cứu 2 B. PHẦN NỘI DUNG 3 CHƯƠNG I. NGUỒN GỐC VÀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA CHIẾC ÁO DÀI 3 I.Lịch sử hình thành 3 II.Quá trình hình thành và phát triển 3 1.Sự phát triển của Áo dài Việt Nam qua từng thời đại 3 1.1.Áo giao lĩnh ( thời nhà Nguyễn) 3 1.2.Áo tứ thân ( thế kỉ XVII) 5 1.3.Áo dài ngũ thân ( thế kỉ XIX) 6 1.4.Áo dài Lemur ( thế kỉ XX) 7 1.5.Áo dài Lê Phổ 8 1.6.Áo dài Raglan 8 1.7.Áo dài truyền thống Việt Nam ( từ năm 1970 đến nay) 9 CHƯƠNG II. BẢN SẮC VIỆT QUA HÌNH ẢNH CHIẾC ÁO DÀI 11 1.Áo dài – Hình ảnh nghệ thuật mang tính thẩm mĩ độc đáo 11 2.Áo dài trong thơ văn 13 3.Áo dài trong âm nhạc 14 4.Áo dài trong hội họa 15 CHƯƠNG III. Ý NGHĨA CỦA CHIẾC ÁO DÀI ĐỐI VỚI CON NGƯỜI VIỆT

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

KHOA SƯ PHẠM -   -

ĐỀ TÀI:

ÁO DÀI VIỆT NAM QUA TỪNG THỜI ĐẠI

Giảng viên hướng dẫn: Giảng viên Lê Thị Ninh Sinh viên thực hiện: Biện Thị Kim Ngân

Mã số sinh viên: 1921402020121 Lớp: D19TH02

Bình Dương, tháng 7/2021

Trang 2

MỤC LỤC

A.PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

3 Mục đích nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

B.PHẦN NỘI DUNG 3

CHƯƠNG I NGUỒN GỐC VÀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA CHIẾC ÁO DÀI 3

I Lịch sử hình thành 3

II Quá trình hình thành và phát triển 3

1 Sự phát triển của Áo dài Việt Nam qua từng thời đại 3

1.1 Áo giao lĩnh ( thời nhà Nguyễn) 3

1.2 Áo tứ thân ( thế kỉ XVII) 5

1.3 Áo dài ngũ thân ( thế kỉ XIX) 6

1.4 Áo dài Lemur ( thế kỉ XX) 7

1.5 Áo dài Lê Phổ 8

1.6 Áo dài Raglan 8

1.7 Áo dài truyền thống Việt Nam ( từ năm 1970 đến nay) 9

CHƯƠNG II BẢN SẮC VIỆT QUA HÌNH ẢNH CHIẾC ÁO DÀI 11

1 Áo dài – Hình ảnh nghệ thuật mang tính thẩm mĩ độc đáo 11

2 Áo dài trong thơ văn 13

3 Áo dài trong âm nhạc 14

4 Áo dài trong hội họa 15

CHƯƠNG III Ý NGHĨA CỦA CHIẾC ÁO DÀI ĐỐI VỚI CON NGƯỜI VIỆT NAM 16

C.PHẦN KẾT LUẬN 17

D.DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

Trang 3

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Mỗi một quốc gia, mỗi một dân tộc đều cho mình một nền văn hóa đặc sắc Bởi ở những điều kiện tự nhiên và xã hội, lẫn phong tục tập quán khác nhau mà mỗi dân tộc có cách thức ăn mặc đặc trưng riêng biệt Đặc biệt là sự khác biệt về trang phục đã đem đến cho mỗi dân tộc, mỗi quốc gia một diện mạo khác nhau và vô cùng phong phú Điều này cũng đã thể hiện được một phần nào nét đẹp trong nền văn hóa lâu đời Có thể nói rằng, cách dễ dàng nhất để nhận biết một dân tộc không chỉ là dựa qua những lễ hội, tiếng nói mà còn được thể hiện rõ nét nhất qua trang phục truyền thống của họ.Chẳng hạn như khi ta nhìn thấy Hanbok thì đất nước Hàn Quốc sẽ mở ra với bao sự phát triển mạnh mẽ của nền công nghiệp giải trí Nhìn thấy sườn xám, hoặc những bộ đồ cổ trang thướt tha thì chắc hẳn đây là một đất nước Trung Quốc rộng lớn với nền văn hóa cực kì đáng ngưỡng mộ Còn Việt Nam

ta – một đất nước có tới hơn 4000 năm văn hiến, với những phong tục, tập quán rất đang ngưỡng mộ, những nét văn hóa độc đáo mà bạn bè trên năm châu đều trầm trồ với vẻ đẹp của tà Áo dài thướt tha, duyên dáng Đây cũng là một vẻ đẹp hết sức riêng biệt trong văn hóa trang phục của nước ta

“Mại mềm tà áo tím thương Tôn vinh gái đẹp má hường Việt Nam

Bồng bềnh mái tóc đuôi sam Nụ cười nhân ái phô hàm ngọc trai.”

(Tà áo dài – Lãng Du Khách) Không ai có thể biết được chính xác được rằng chiếc Áo dài có từ bao giờ cũng như không ai biết được hình dáng nguyên thủy của chiếc Áo dài ra làm sao Nhưng đến tận bây giờ, chiếc Áo dài vẫn luôn là một biểu tượng đẹp của người phụ nữ Việt Nam Quả thật, chiếc Áo dài Việt Nam xứng đáng được coi là trang phục truyền thống thể hiện được vẻ đẹp và tâm hồn của người phụ nữ Việt Hơn thế nữa, ngày nay Việt Nam đang tiếp nhận những nét văn hóa của ngoại quốc từ nhiều phương diện, trong đó có văn hóa mặc đang bị ảnh hưởng nhiều nhất đến thế hệ trẻ Việt Nam Điều này càng khiến chúng ta cần tìm lại những nét đẹp truyền thống trong trạng phục cổ truyền Việt Nam để cùng giữ gìn và tôn vinh

Trang 4

Là sinh viên năm hai đang học tại Khoa Sư Phạm trường Đại học Thủ Dầu Một Em lại càng yêu thích và được tiếp cận với Áo dài nhiều hơn cho công việc hiện tại và giảng dạy sắp tới Chính vì thế, nên em rất mong muốn được tìm hiểu sâu hơn những nét đẹp về trang phục truyền thống của đất nước mình qua các thời kì lịch sử Dù còn nhiều thiếu sót, nhưng em hy vọng đề tài “Áo dài Việt Nam qua các thời đại” này sẽ giới thiệu thật khái quát và ấn tượng nhất về lịch sử hình thành cũng như những giá trị tốt đẹp của tà Áo dài Em rất mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo từ các thầy cô giáo

Em xin chân thành cảm ơn!

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu: Áo dài truyền thống Việt Nam

2.2 Phạm vi nghiên cứu: Trang phục Áo dài Việt Nam qua từng thời đại (từ thời nhà Nguyễn đến nay)

3 Mục đích nghiên cứu

Chúng em tiến hành thực hiện đề tài này nhằm góp phần àm rõ hơn những lí luận về sự phản ánh văn hóa qua trang phục của nước Việt Nam Đặc biệt tiêu biểu cho nét đẹp đó chính là chiếc Áo dài Việt Nam Qua đây, chúng em cũng mong muốn giúp mọi người và các bạn sinh viên hiểu rõ hơn về nguồn gốc cũng như sự phát triển, những nét mới mẻ của chiếc Áo dài truyền thống Việt Nam qua từng thời đại

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu tham khảo

Chúng em tiến hành tìm hiểu và chọn lọc các thông tin trên Internet và một số giáo trình Cơ sở văn hóa Việt Nam để nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của chiếc Áo dài Việt Nam qua từng thời đại, với sự phát triển, cách tân về kiểu dáng đa dạng trong nét đẹp dân tộc và sự cần thiết trong sự giao lưu và phát triển nét đẹp vốn có của nó

Trang 5

B PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG I NGUỒN GỐC VÀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA CHIẾC ÁO DÀI

I Lịch sử hình thành

Chúng ta không còn lạ lẫm gì với hình ảnh chiếc Áo dài – trang phục truyền thống của nước Việt Nam Ngày nay, đâu đâu cũng thấy bóng dáng thướt tha của tà Áo dài: trên sân trường với đồng phục nữ sinh, trên bục giảng của thầy cô giáo và cả trên đường phố Bởi “Cây có cội, nước có nguồn” từ bao đời nay Áo dài vẫn luôn được xem là một sự nhẹ nhàng, đằm thắm nhưng nó có một giá trị quý báu cho dân tộc Việt Nam ta Trải qua nhiều thăng trầm, ta vẫn luôn ca ngợi, tự hào và hình ảnh chiếc Áo dài đã ăn sâu vào tiềm thức của mọi người phụ nữ Việt Để có được vị trí như hôm nay thì chiếc Áo dài cũng đã trải qua một bề dày lịch sử với nhiều cột mốc đáng nhớ Người dân Việt Nam ai ai cũng biết Áo dài là trang phục truyền thống của quốc gia mình, thế nhưng nếu hỏi về nguồn gốc ra đời của nó thì có lẽ không phải ai cũng biết và hiểu sâu sắc

Thật ra cho đến ngày nay vẫn chưa ai biết được rõ chiếc Áo dài nguyên thủy

ra đời từ lúc nào và hình dáng của nó ra sao vì lúc đó không có nhiều tài liệu ghi nhận lại Trong cuộc sống từ hàng nghìn năm, hình ảnh chiếc Áo dài thướt tha trong gió đã được tìm thấy qua hình ảnh chạm khắc trên một trống đồng Ngọc Lũ Theo truyền thuyết kể lại, khi cưỡi ngựa trong trận đánh đuổi quân Hán, Hai Bà Trưng đã mặc áo hai tà giáp vàng che long vàng Bên cạnh đó, hình ảnh chiếc Áo dài còn thấp thoáng bóng dáng của người phụ nữ mặc trang phục với hai tà xẻ Có nhiều người còn cho rằng Áo dài là một bản khác của sườn xám phụ nữ Trung Quốc, nhưng sườn xám chỉ xuất hiện vào khoảng năm 1920 còn áo dài đã có từ rất lâu trước đó Điều này đã chứng tỏ Áo dài là một nét văn hóa của riêng Việt Nam, chỉ người Việt mới có

II Quá trình hình thành và phát triển

1 Sự phát triển của Áo dài Việt Nam qua từng thời đại

1.1 Áo giao lĩnh ( thời nhà Nguyễn)

Sự xuất hiện của Áo dài bắt nguồn từ Áo giao lĩnh (năm 1744) – là kiểu sơ khai nhất của Áo dài Việt Nam Đây còn được gọi là Áo đối lĩnh, là một dạng áo cổ nhất của Đông Nam Á Loại áo này có cổ áo giao nhau ở trước ngực, vạt nằm trên sẽ chéo qua bên phải của người mặc Từ xưa, áo này thường có nhiều kiểu ống tay áo, nhưng chủ yếu phân biệt ở dạng tay thụng rộng hoặc tay hẹp bó sát

Trang 6

Cũng vào thời gian này, vua Nguyễn Phúc Khoát đã lên ngôi và cai trị vùng đất phía Nam Ông còn được xem là người có công khai sáng và định hình chiếc Áo dài Việt.Vì chịu ảnh hưởng nặng của văn hóa Trung Hoa nên cho đến thế kỉ XVI, lối ăn mặc của người Việt Nam vẫn thường hay bắt chước lối sống của người phương Bắc, đặc biệt dưới thời các chúa Nguyễn Để đối phó với làn sóng xâm nhập mới này, Vũ Vương Nguyễn Phúc Khoát muốn giữ gìn bản sắc văn hóa riêng nên đã ban hành sắc dụ về ăn mặc cho toàn thể dân chúng xứ Đàng Trong Trong sắc dụ đó, người ta thấy lần đầu tiên sự định hình cơ bản của chiếc Áo dài Việt Nam như: “Thường phục thì đàn ông, đàn bà dùng áo cổ đứng ngắn tay, cửa ống tay rộng hoặc hẹp tùy tiện” Chiếc Áo dài đầu tiên giống như Áo dài người Chàm và có xẻ nách Qua đây, người dân đã đề cao vai trò của Vũ Vương là “Nhà thiết kế Áo dài hiện đại đầu tiên”

Áo dài thời chúa Nguyễn Phúc Khoát Hình ảnh Áo giao lĩnh thời Lý – Trần - Lê

Trang 7

1.2 Áo tứ thân ( thế kỉ XVII)

Không ai biết được cụ thể Áo tứ thân ra đời từ bao giờ, chỉ biết rằng áo đã được xuất hiện trên hình khắc của trống đồng cách đây hàng nghìn năm Ở thế kỉ XVII, người Việt ta quanh năm cần cù, chống chọi với sự thay đổi của thời tiết khắc nghiệt nên để phụ nữ có thể tiện lợi hơn cho công việc đồng áng thì áo được buộc hai tà phía trước nên trở nên gọn gàng hơn Áo tứ thân không chỉ là một trang phục đẹp mà còn mang theo những ý nghĩa rất đặc biệt: Phía trước có hai tà, phía sau có hai vạt áo tượng trưng cho hình ảnh cha mẹ ôm ấp đứa con trong lòng Áo tứ thân không chỉ được người phụ nữ Việt trân trọng mà còn được rất nhiều nhà thơ, nhạc sĩ yêu thích Trong bài thơ Chân quê của Nguyễn Bính cũng tả rất chân thật hình ảnh truyền thống của người phụ nữ Việt Nam:

“Nào đâu cái yếm lụa sồi?

Cái dây lưng đũi nhuộm hồi thanh xuân?

Nào đâu cái áo tứ thân ? Cái khăn mỏ quạ, cái quần nái đen?

Ngoài đồng ruộng hay trong những buổi chợ, chiếc Áo tứ thân có màu nâu non, nâu già hoặc đen mặc với chiếc váy vảy nhuộm bùn Nhưng trong những dịp hồi hè, áo được may bằng hàng the, khoác bên ngoài chiếc yếm đỏ thắm hay hồng đào Vì thế, có thể nói chiếc Áo tứ thân mà các mẹ, chị em ta vẫn mặc nơi làng quê mộc mạc hay các lễ hội xưa chính là tiền thân của chiếc áo dài Việt Nam Áo tứ thân còn làm nên sự đa dạng hơn trong nền văn hóa.Trải qua một quá trình lịch sử, có nhiều cải tiến nhưng Áo tứ thân không làm mất đi vẻ đẹp xưa của người phụ nữ Dù hiện tại, hay tương lai, Áo tứ thân vẫn là một trong những sản phẩm đồng hành cùng cuộc sống của người Việt

Áo tứ thân – tiền thân của trang phục Việt Nam

Trang 8

1.3 Áo dài ngũ thân ( thế kỉ XIX)

Trên cơ sở Áo tứ thân, đến thời vua Gia Long thì Áo ngũ thân xuất hiện Loại áo này thường được may thêm một tà nhỏ để tượng trưng cho địa vị của người mặc trong xã hội Giai cấp quan lại quý tộc thường mặc Áo ngũ thân để phân biệt với các tầng lớp nhân dân lao động trong xã hội Áo có 4 vạt được may thành 2 tà áo, ở tà trước có thêm một vạt áo như lớp lót kín đáo chính là vạt áo thứ 5 Vào thời nhà Nguyễn, Áo dài ngũ thân có 2 loại là áo tấc và áo tay chẽn Còn đối với Áo dài ngũ thân của cả nam và nữ đều may khá giống nhau, chỉ khắc vào đặc điểm, như: cổ áo nữ thấp hơn nam, vạt áo nam dài hơn áo nữ,…Áo nam và nữ đều có 5 cúc, hàng cúc chạy theo vạt bên trái, phía trước rồi xuống eo Do ống tay được may nhỏ gọn hơn ống tay của Áo giao lĩnh nên được gọi là Áo ngũ thân

Loại trang phục này không chỉ đơn thuần bởi cấu tạo mà còn mang nhiều ý nghĩa vô cùng sâu sắc Tương truyền rằng thân áo tượng trưng cho đạo lí cao đẹp của con người: bốn thân áo của vạt trước, vạt sau tượng trưng cho “tứ thân phụ mẫu”; thân trong tượng trưng cho con Khi mặc Áo ngũ thân lên người nghĩa là mang trên mình đạo làm người, không được làm những điều trái luân thường đạo lí Không chỉ mang ý nghĩa sâu sắc, mà Áo dài ngũ thân còn có ý nghĩa về giá trị Khi nam giới mặc vào thể hiện rõ được đặc tính: khiêm nhường, kín đạo, phong thái đĩnh đạc

Tuy nhiên, trải qua nhiều thăng trầm lịch sử và cải tiến trong thời trang Hiện nay, Áo dài ngũ thân đang dần mờ nhạt và ít thịnh hành Song song đó, nó vẫn thường hay xuất hiện ở Huế, bởi một số nghệ nhân, thợ may vẫn biết cách may Áo dài ngũ thân Cũng nhờ điều này mà Áo dài ngũ thân vẫn được nhen nhóm sự quan tâm, yêu thích và giúp cho người Việt vẫn giữ được nét đẹp truyền thống của mình Không đâu so sánh được chiếc Áo dài ngũ thân như câu:

Áo dài ngũ thân của người Việt

Trang 9

“Nhất thương là cái hoa lài Nhì thương ai đó Áo dài năm thân.”

1.4 Áo dài Lemur ( thế kỉ XX)

Thoát khỏi ách đô hộ của Trung Hoa, một lần nữa nước ta lại rơi vào tay của Pháp Bắt đầu từ đây, nền văn hóa phương Tây bắt đầu du nhập vào nước ta Vì thế, chiếc Áo dài nước Việt lại thay đổi theo chiều hướng ảnh hưởng bởi thời trang phương Tây Sau nhiều lần cải biến, những năm 1930 nhà tiến sĩ tên Cát Tường đã thực hiện một cuộc cải cách quan trọng trên chiếc Áo tứ thân để biến nó chỉ còn hai loạt vạt mà thôi Vạt trước được họa sĩ nối dài để tăng thêm dáng vẻ uyển chuyển trong từng bước đi của người phụ nữ, hàng nút giá trị được dịch chuyển về một bên vai chạy dọc theo sườn Tuy nhiên, trong hoàn cảnh xã hội và văn hóa lúc đó, khi răng không nhuộm đen và tóc vấn không chải ngôi giữa vẫn còn bị miệt thị nặng nề nên ý tưởng của Cát Tường đã bị đông đảo người dân Đông Nam Á phản ứng mạnh

Do vậy, Áo dài Lemur vẫn giữ nguyên được phần áo dài may không nối sống bên dưới Nhưng cổ khoét hình trái tim với mũi nhọn đằng trước ngực hay sau ưng và có một cái nơ đính vào chỗ khoét nhọn đó Vai áo may tay bồng, quần được cắt ống loe rộng với các viền ống khác nhau Khác với phom dáng Áo dài truyền thống, Áo dài Lemur ôm sát đường cong cơ thể hơn, tôn lên vẻ quyến rũ cho người phụ nữ Song song đó, những nét đẹp trên chiếc Áo dài Lemur vẫn tôn vinh được giá trị cho người phụ nữ Việt khi mặc

Áo dài LeMur

Trang 10

1.5 Áo dài Lê Phổ

Áo dài Lê Phổ được xuất hiện từ những năm 1950 Đây cũng là một sự kết hơp hết sức mới mẻ và độc đáo từ áo tứ thân, biến thể của Áo dài Lemur của họa sĩ

Lê Phổ nên được gọi là Áo dài Lê Phổ

Mẫu này được coi là “vật tổ” của các Áo dài sau này Bởi vạt áo được may dài, tay không phồng, cổ kín, yếu tố cải cách ở áo dài Lê Phổ là phần tay áo, kĩ thuật dệt may cho ra đời vải có khổ rộng Áo dài Lê Phổ được may bằng vải màu mặc với quần trắng, tóc búi mỏng hay vấn trần, vấn khăn nhung Trong suốt 30 năm thì chiếc Áo dài vẫn không có gì thay đổi nhiều ngoại trừ cổ áo và eo Những thay đổi này cũng đi đôi với những thay đổi nho nhỏ của chiếc quần mặc kèm Họa sĩ đã thu gọn kích thước Áo dài đề ôm khít thân hình người phụ nữ Việt Nam, đẩy cầu vai và đem đến nhiều màu sắc mới mẻ Kiểu áo Việt Nam xưa này mặc với quần ống loe màu trắng đã được rất nhiều phụ nữ Việt ưa chuộng suốt một thời gian dài

1.6 Áo dài Raglan

Áo dài Raglan hay còn được gọi là Áo dài giắc lăng, xuất hiện vào năm 1960 và được khởi xướng bởi nhà may Dung ở Đakao Bà đã rất tinh tế sáng tạo ra với nhiều điểm khác biệt là cách nối Raglan vào Áo dài Tay áo được nối từ cổ chéo xuống một góc khoảng 45 độ tới nách Tà trước và tà sau nối với nhau qua hàng nút bấm từ cổ xuống nách và được dọc theo một bên hông

Áo dài Lê Phổ

Tiêu đề	Tiểu luận Áo dài qua từng thời đại
Tác giả	Biện Thị Kim Ngân
Người hướng dẫn	Giảng viên Lê Thị Ninh
Trường học	Trường đại học Thủ Dầu Một
Chuyên ngành	Lịch sử và Văn hóa Việt Nam
Thể loại	Luận văn tốt nghiệp
Năm xuất bản	2021
Thành phố	Bình Dương

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	1,34 MB
File đính kèm	Tiểu luận CSVH VN chủ đề áo dài qua các thời kì.zip (1 MB)