Nhiệm vụ tự học, nguồn tài liệu cần tham khảo: Chủ đề tích hợp: - Chiến thắng Mtao Mxây Trích Sử thi Đăm Săn - Tóm tắt văn bản tự sự - Chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu trong bài văn tự s
Trang 1TRƯỜNG THPT PHÚ NHUẬN
PHIẾU HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC
I Nhiệm vụ tự học, nguồn tài liệu cần tham khảo:
Chủ đề tích hợp:
- Chiến thắng Mtao Mxây (Trích Sử thi Đăm Săn)
- Tóm tắt văn bản tự sự
- Chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu trong bài văn tự sự
* Nguồn tài liệu cần có: SGK tập 1 hoặc SGK điện tử
* Nguồn tài liệu tham khảo: Tài khoản MS Teams ( Bài giảng đã được lưu lại)
II Hướng dẫn cụ thể cho từng nội dung:
1 Nội dung 1: Chiến thắng Mtao Mxây (tích hợp)
I Tìm hiểu chung
1 Sử thi
- Định nghĩa (SGK, trang …)
- Gồm 2 loại:
a Sử thi thần thoại: Kể về sự hình thành TG, loài vật, con người
b Sử thi anh hùng: Kể về cuộc đời & chiến công của những anh hùng
+ Sử thi thần thoại
+ Sử thi anh hùng: Sử thi Đăm Săn được biết đến rộng rãi hơn cả.
2 Tóm tắt tác phẩm: SGK/30 - thông qua các sự việc chính
Nhân lúc Đăm Săn cùng các nô lệ lên rẫy, Mtao Mxây đã đến phá buôn làng và bắt
Hơ Nhị về làm vợ Đăm Săn đến nhà Mtao Mxây khiêu chiến để cứu người vợ của mình Lần đầu, chàng thách Mtao Mxây đọ dao nhưng hắn sợ không dám đồng ý Khi Đăm Săn dọa đốt nhà, hắn mới chịu xuống và múa khiên Mtao Mxây rung khiên múa, tiếng kêu lạch cạch; đến lượt Đăm Săn, mỗi lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh, chạy vun vút trong khi Mtao Mxây chỉ bước thấp bước cao chạy hết bãi đông sang bãi tây Mtao Mxây bảo Hơ Nhị quăng cho một miếng trầu nhưng Đăm Săn đỡ được, ăn vào thì sức lực tăng lên gấp bội Đăm Săn lại múa khiên, đâm Mtao Mxây nhưng không thủng được áo giáp của hắn Nhờ Trời giúp đỡ, Đăm Săn ném một cái chày tròn vào tai của kẻ địch, nên giành được chiến thắng, cắt đầu của Mtao Mxây đem bêu ra đường Chàng cứu được vợ,
và tất cả tôi tớ của Mtao Mxây nguyện đi theo Đăm Săn Dân làng mở tiệc mừng chiến thắng của Đăm Săn và đón chào những dân làng mới
3 Đoạn trích
BỘ MÔN: VĂN
KHỐI LỚP: 10
TUẦN: 3/HK1 (từ 20/9/2021 đến 25/9/2021)
Trang 2a Vị trí đoạn trích: Thuộc phần giữa tác phẩm
b Bố cục: chia làm ba chặng – các sự việc chính
Chặng 1: Trận đánh của hai tù trưởng, Đăm Săn khiêu chiến
Chặng 2: Cuộc đấu diễn ra
Chặng 3: Đăm Săn thu gom của cải, dân làng/tôi tớ của Mtao Mxây và ra về
Cảnh ăn mừng chiến thắng
II Đọc - hiểu văn bản
1 Hình tượng Đăm Săn trong trận chiến với Mtao Mxây
* Đăm Săn khiêu chiến khiến Mtao Mxây run sợ
- Chặng một:
+ Trong khi Mtao Mxây múa khiên trước, Đăm Săn vẫn giữ thái độ bình tĩnh, thản nhiên
Thể hiện rõ nhân cách đàng hoàng, tính cách thẳn thắn của người anh hùng
+ Mtao Mxây đã lộ rõ sự kém cỏi, hèn nhát, đê tiện nhưng vẫn nói những lời huênh hoang (hắn từng thừa lúc Đăm Săn đi vắng để đến cướp Hơ Nhị về)
- Hiệp hai:
+ Đăm Săn múa khiên làm cho Mtao Mxây hốt hoảng trốn chạy bước cao bước thấp Thể hiện sức mạnh của Đăm Săn và kẻ thù Mtao Mxây càng lâm vào thế hoảng hốt, yếu ớt, bị động
+ Mtao Mxây cầu cứu Hơ Nhị quăng cho miếng trầu càng yếu sức
+ Đăm Săn cướp được miếng trầu sức chàng tăng lên
* Hơ Nhị là biểu tượng sức mạnh của cộng đồng thị tộc Cả Đăm Săn và Hơ Nhị đều có nguồn gốc từ thần linh
- Chặng ba:
+ Đăm Săn múa dũng mãnh rồi đuổi theo Mtao Mxây
+ Đăm Săn đâm trúng Mtao Mxây nhưng không thủng, chàng phải cầu cứu Ông Trời –
vị thần bảo hộ cho thị tộc Ông Trời nhất định phải giúp đỡ và chỉ giúp đỡ cho những ai chiến đầu vì quyền lợi của thị tộc
+ Chàng đuổi theo và giết chết kẻ thù
Sơ đồ hóa:
- Múa trước, vụng về
- Khiên kêu lạch xạch, đâm trúng chão cột
trâu→ Nhận lãnh cái chết thảm hại
- Nhường đối thủ
- Vượt đồi tranh, lồ ô (hình ảnh hoành tráng)→ Chiến thắng và cảnh ăn mừng
Với lối mô tả song hành, so sánh phóng đại, Đăm Săn hơn hẳn Mtao Mxây về cả tài năng, sức lực, phẩm chất và phong độ Đăm Săn là một nhân vật anh hùng sử thi đích thực
2 Thái độ của mọi người đối với chiến thắng của Đăm Săn
a Dân làng Mtao Mxây
- Trong suốt thời gian hai tù trưởng giao đấu, dân làng của hai tù trưởng không hề tham
dự mà chỉ đóng vai trò làm nền cho cuộc đấu Nhưng khi Mtao Mxây bị giết chết, Đăm Săn chiến thắng thì dân làng của hắn lại sẵn sang, hồ hởi đi theo Đăm Săn
Trang 3 Họ nhất trí xem Đăm Săn là tù trưởng, là anh hùng của họ.
- Mọi người cùng ra về theo Đăm Săn đông vui như đi hội: “Đoàn người đông như bầy
cà tông, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối”.
- Người dân thường Ê-đê không mấy quan tâm đến cái chết của Mtao Mxây Họ chỉ
mong có cuộc sống ổn định trong một cộng đồng ngày một mạnh hơn, đông hơn, giàu hơn, thịnh vượng hơn
- Ý nghĩa:
+ Thể hiện sự thống nhất cao độ giữa quyền lợi, khát vọng của cá nhân anh hùng đối với cộng đồng, bộ tộc
+ Thể hiện lòng yêu mến, sự tuân phục của tập thể cộng đồng đối cá nhân anh hùng Đây cũng là biểu hiện của ý thức dân tộc
b Thái độ của dân làng Đăm Săn
- Hân hoan chào đón người anh hùng chiến thắng trở về
- Đồng lòng hưởng ứng lời kêu gọi của tù trưởng: mở tiệc ăn mừng chiến thắng
c Thái độ của các tù trưởng xung quanh
- “Nhà Đăm Săn … các vị tù trưởng đều từ phương xa đến”
- Kéo đến ăn mừng chiến thắng của Đăm Săn như ăn mừng chiến thắng của chính mình
Người anh hùng được toàn thể cộng đồng suy tôn tuyệt đối
3 Cảnh ăn mừng chiến thắng
- Văn bản chỉ dảnh một câu để nói đến cái chết của Mtao Mxây trái lại cả một đoạn cuối văn bản dành để mô tả cảnh ăn mừng chiến thắng
+ Đông vui nhộn nhịp
+ Ăn mừng hoành tráng
- Đăm Săn hiện lên ngoài vẻ đẹp hình thể còn là sức mạnh uy vũ, vô biên trong con mắt ngưỡng mộ của dân làng
Thấy được tầm ảnh hưởng rộng lớn và ý nghĩa thời đại sâu xa của cuộc chiến mà Đăm Săn tiến hành Cảm hứng của tác giả vẫn hướng về phía tươi đẹp của một cuộc sống hòa hợp, yên vui, thịnh vượng Điều đó nói lên tâm lí chuộng hòa bình của một dân tộc giàu lòng nhân ái và tính lạc quan
2 NỘI DUNG 2 - CHỌN SỰ VIỆC, CHI TIẾT TIÊU BIỂU
TRONG BÀI VĂN TỰ SỰ
I Khái niệm :
-Tự sự là kể chuyện, phương thức dùng ngôn ngữ kể chuyện trình bày một chuỗi sự việc,
từ sự việc này tới sự việc kia, cuối cùng dẫn tới một kết thúc, thể hiện một ý nghĩa
- Sự việc là cái xẩy ra được nhận thức có ranh giới rõ ràng, phân biệt với những cái xẩy
ra khác
- Sự việc được diễn tả bằng lời nói, cử chỉ, hành động của nhân vật trong quan hệ với nhân vật khác Người viết chọn một số sự việc tiêu biểu để câu chuyện thêm hấp dẫn
- Sự việc tiêu biểu Là sự việc quan trọng góp phần tạo nên cốt truyện Mỗi sự việc có thể nhiều chi tiết
Trang 4- Chi tiết tiểu tiết của tác phẩm mang sức chứa lớn về cảm xúc và tư tưởng.
- Chi tiết có thể là một cử chỉ, một lời nói, một hành động của nhân vật
- Chi tiết tiêu biểu: là chi tiết quan trọng trong sự việc
II Cách chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu
1 Ngữ liệu 2: Về chuyện anh con trai lão Hạc trở về làng vào một hôm sau CMT8-1945
- Sự việc 1 : Anh con trai tìm gặp ông giáo và được kể cho nghe về cuộc đời của lão Hạc
- Sự việc 2: Anh con trai cùng ông giáo đi viếng mộ lão Hạc
- Sự việc 3: Anh con trai gửi lại những kỉ vật cho ông giáo và ra đi
* Chọn sự việc 2: "Anh tìm gặp ông giáo và theo ông đi viếng mộ", với các chi tiết sau : + Con đường dẫn hai người ra nghĩa địa Họ đứng trước mộ thấp bé
+ Anh thắp hương, mắt đỏ hoe, nghẹn ngào không nói nên lời
+ Ông giáo đứng bên cũng ngấn lệ
+ Anh nói với cha về những ngày tháng qua của mình
+ Hứa sống sao cho xứng với tấm lòng cao cả của cha
III Luyện tập:
1 Bài tập 2/62:
- Đoạn trích "Uylitxơ trở về" kể về cuộc gặp mặt kì lạ của hai vợ chồng người dũng tướng sau 20 năm xa cách
- Ở phần cuối đoạn trích, tác giả đã chọn sự việc Pê-nê-lốp thử chồng bằng cách hỏi về những chi tiết, đặc điểm của chiếc giường
- Đây là sự việc tiêu biểu với một số chi tiết đặc sắc:
+ Pênêlốp nhờ nhũ mẫu khiêng chiếc giường ra khỏi phòng
+ Uylítxơ giật mình
+ Sau đó nói rõ đặc điểm của chiếc giường mà chỉ có hai vợ chồng mới biết Họ nhận ra nhau => Hô-me-rơ đã thành công trong nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn , khắc họa nét phẩm chất tính cách của hai nhân vật Uylitxơ và Pênêlốp
2 Trắc nghiệm - Chiến thắng Mtao Mxây
Câu 1: Văn học dân gian Việt Nam có mấy loại sử thi?
Câu 2: Điền khuyết:
“………có hầu hết các đề tài chính như sự hình thành vũ trụ, sự ra đời của muôn loài, nguồn gốc dân tộc, sự sáng tạo văn hóa.”
a Sử thi thần thoại b Sử thi anh hùng
c Sử thi dân gian d Sử thi Tây Nguyên
Câu 3: Điền khuyết:
Trang 5“………miêu tả sự nghiệp và chiến công của người anh hùng trong khung cảnh những sự kiện có ý nghĩa quan trọng đối với toàn thể cộng đồng.”
a Sử thi Tây Nguyên b Sử thi thần thoại
c Sử thi dân gian d Sử thi anh hùng
Câu 4: Sử thi Đăm San là của dân tộc?
Câu 5: Mtao trong tiếng Êđê có nghĩa là gì?
a Tù trưởng b Thủ lĩnh c Anh hùng d Dòng họ
Câu 6: Điền khuyết:
“Bà con xem, khiên ……….tròn như đầu cú, gươm…… óng ánh như cái cầu vồng Trông
…… dữ tợn như một vị thần ……….đóng mổt cái khố sọc gấp bỏ múi, mặc một áo dày nút, đi từ nhà trong ra nhà ngoài, dáng tần ngần do dự, mỗi bước mỗi đắn đo, giữa một đám đông mịt mù như trong sương sớm”.
Câu 7: Từ “Diêng” trong tiếng Êđê có nghĩa là gì?
a Người bạn kết nghĩa b Người bạn thâm giao
c Người bạn chung làng d Người bạn tri âm
Câu 8: Mtao Mxây rung khiên múa Tiếng khiên hắn kêu lạch xạch như:
a gió thổi b quả mướp khô c đẽo cây d chiêng bằng
Câu 9: Sau khi ăn miếng trầu của Hơ-Nhị quăng cho thì Đăm săn như thế nào?
a Chàng múa khiên đẹp hơn b Chàng trở nên nhanh nhẹn hơn
c Sức chàng tăng lên gấp bội d Chàng càng mạnh mẽ hơn
Đáp án: 1b, 2a, 3d, 4c, 5a, 6d, 7a, 8b, 9c
3 Tóm tắt truyện Tấm Cám dựa theo nhân vật Tấm
- Gợi ý: Các sự việc tiêu biểu liên quan đến Tấm
+ Tấm là chị em cùng cha khác mẹ với Cám
+ Một hôm dì bảo Tấm và Cám đi bắt cá, ai bắt được nhiều sẽ được thưởng yếm đỏ Tấm bắt được một giỏ cá đầy nhưng bị Cám lừa trút vào giỏ của mình
+ Tấm khóc Bụt hiện ra bảo Tấm đem con cá bống còn sót lại về nuôi
Trang 6+ Tấm lại khóc Bụt bảo đem xương cá bỏ vào bốn lọ rồi chôn dưới chân giường Trên đường đi hội Tấm làm rơi một chiếc giày
+ Vua nhặt được giày, Tấm mang vừa như in, liền được vua rước vào cung làm vợ + Mẹ con Cám lừa Tấm leo lên cây cau rồi đốn ngã cây làm Tấm chết, rồi Cám vào cung thay Tấm
+ Hóa thành chim vàng anh
+ Biến thành cây xoan đào
+ Mọc lên một cây thị, trên cây có một quả thật to
+ Từ trong quả thị, Tấm chui ra, giúp đỡ bà cụ làm việc nhà
+ Một hôm vua vào quán nước của bà cụ, nhìn thấy miếng trầu do Tấm têm mà nhận ra
vợ Tấm theo vua trở về cung, trừng phạt mẹ con Cám, rồi sống hạnh phúc trong cung
- HS viết và sửa văn bản tóm tắt