- Phê phán những người không có mục tiêu khát vọng, nản chí, sống ỉ nại nhằm trông chờ vào một phép màu hay một ai đó sẽ mang hạnh phúc đến cho mình; không biết tự tạo hạnh phúc, không b
Trang 1HƯỚNG DẪN CHẤM
ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI
Môn: Ngữ văn - Lớp 9 Năm học: 2022-2023
Câu 1
Trình bày suy nghĩ của em về ý kiến: “Đừng trông đợi một phép màu hay một ai đó sẽ mang hạnh phúc đến cho bạn.” 8.0
A Về kĩ năng: Biết cách làm bài nghị luận xã hội (về một tư tưởng đạo
lý)
Bài viết có bố cục chặt chẽ; Lập ý sáng tạo; Vận dụng linh hoạt các
thao tác lập luận giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận; Hành văn
mạch lạc, trôi chảy, có cảm xúc; Không mắc lỗi về dùng từ, chính tả.
B.Về kiến thức:
Bài làm có thể trình bày theo nhiều cách nhưng cần làm nổi bật các
ý sau:
I Nêu vấn đề
- Giới thiệu vấn đề nghị luận: Hạnh phúc do chính mình tạo ra chứ
không phải do một ai đó mang lại
1.0
II Giải quyết vấn đề
1 Giải thích:
+ Phép màu là gì? Là những cách thức phương pháp bất ngờ do
một thế lực siêu nhiên nào đó giúp con người tạo ra niềm vui
hạnh phúc
+ Hạnh phúc là gì? Hạnh phúc là niềm vui của con người khi đạt
được mục đích lí tưởng của cuộc sống và thỏa mãn về nhu cầu vật
chất hoặc tinh thần ở thời điểm nhất định trong cuộc sống
Vấn đề nghị luận: Hạnh phúc do chính mình tạo ra 1.0
2 Phân tích - Chứng minh
Học sinh biết kết hợp lí lẽ và dẫn chứng làm rõ ý nghĩa của vấn đề:
- Tại sao nói: “Đừng trông đợi một phép màu hay một ai đó sẽ
mang hạnh phúc đến cho bạn.”
+ Cuộc sống luôn có những niềm vui và nỗi buồn, thành công và
thất bại Con người phải đối mặt với những điều ấy trong quá
trình tạo ra hạnh phúc cho đời mình
+ Con người ta ai cũng phải có lí tưởng và mục đích khát vọng
của cuộc đời Khi đạt được những điều ấy chúng ta sẽ cảm thấy
thỏa mãn và có động lực để tiếp tục cống hiến cho xã hội Đó là
hạnh phúc
+ Cá nhân phải tận dụng mọi cơ hội, mọi thời điểm để làm việc và
thực hiện mục tiêu khát vọng của mình Khi gặp khó khăn không
hề nản chí, gặp nghịch cảnh không hề do dự, luôn chủ động trong
mọi tình huống, không ỷ nại trông chờ lệ thuộc vào ai hay thế lực
3.0
Trang 2nào Có như thế hạnh phúc mới có ý nghĩa và giá trị.
+ Phát huy tác dụng của tập thể và tận dụng cơ hội để tạo ra
hạnh phúc
- Lấy một số dẫn chứng về những tấm gương biết tạo ra hạnh phúc
cho mình vượt lên nghịch cảnh để trở thành người hạnh phúc
- Phê phán những người không có mục tiêu khát vọng, nản chí,
sống ỉ nại nhằm trông chờ vào một phép màu hay một ai đó sẽ
mang hạnh phúc đến cho mình; không biết tự tạo hạnh phúc,
không biết trân trọng hạnh phúc đang có; cố theo đuổi hạnh phúc
xa vời, viển vông …
* Yêu cầu dẫn chứng: Học sinh cần có kĩ năng chọn dẫn chứng tiêu
biểu, toàn diện, có sức thuyết phục cao; dẫn chứng trong mọi lĩnh
vực đời sống xã hội hoặc trong văn học.
3 Bình luận
- Bài học nhận thức và hành động:
+ Hiểu được vai trò, ý nghĩa của hạnh phúc
+ Cá nhân đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra hạnh phúc
của cuộc đời mình Không nên lệ thuộc, ỷ nại và trông chờ vào
hoàn cảnh hay người khác
+ Cần tích cực tham gia vào các hoạt động tập thể xã hội, luôn
cố gắng để tìm kiếm và tạo ra hạnh phúc cho mình
2.0
III Kết thúc vấn đề
Câu 2
Có ý kiến cho rằng: “Máu thịt và linh hồn của văn học là hình tượng nghệ thuật được xây dựng bằng ngôn từ.”
Em hiểu gì về ý kiến trên? Dựa vào một số tác phẩm đã học trong chương trình Ngữ văn 9 – Tập 1, em hãy sáng tỏ ý kiến
trên
12.0
A Về kĩ năng: Biết cách làm bài nghị luận văn học (Kĩ năng phân tích,
cảm thụ tác phẩm văn học); Bài viết có bố cục chặt chẽ; Lập ý sáng tạo;
Vận dụng linh hoạt các thao tác lập luận: phân tích, bình luận, so sánh;
Diễn đạt trôi chảy; Hành văn có cảm xúc; Không mắc lỗi về dùng từ,
chính tả.
B Về kiến thức
Trên cơ sở những hiểu biết về một số tác phẩm đã học, làm sáng tỏ về
máu thịt và linh hồn của văn học là hình tượng nhân vật được xây
dựng bằng ngôn từ, học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác
nhau, nhưng cần nêu được những ý cơ bản sau:
I Nêu vấn đề
- Nêu vấn đề nghị luận
- Dẫn dắt vấn đề nghị luận và trích dẫn ý kiến: “Máu thịt và linh
hồn của văn học là hình tượng nghệ thuật được xây dựng bằng
ngôn từ.”
1.0
Trang 3II Triển khai vấn đề
1 Giải thích ý kiến:
- Máu thịt, linh hồn của văn học: cách nói hình ảnh nhằm chỉ
yếu tố quan trọng nhất làm nên sự sống của văn học
- Hình tượng nghệ thuật: là phương tiện biểu hiện nội dung của
văn học
- Ngôn từ: chất liệu tạo nên tác phẩm văn học
=> Nhận định trên khẳng định: Văn học phản ánh hiện thực
thông qua hình tượng nghệ thuật bằng ngôn từ
2 Lí giải:
* Tại sao hình tượng nghệ thuật là máu thịt và linh hồn của
văn học?
- Hình tượng nghệ thuật là phương tiện để nhà văn phản ánh hiện
thực và truyền tải tư tưởng, tình cảm
* Tại sao hình tượng văn học được xây dựng bằng ngôn từ?
- Văn học và hiện thực có mối quan hệ chặt chẽ Hiện thực là cội
nguồn, là mảnh đất màu mỡ để văn học bén rễ sinh sôi
- Văn học phản ánh hiện thực qua hình tượng nghệ thuật bằng
cách sử dụng từ ngữ (ngôn từ)
- Điểm dẫn chứng: Hình tượng người lao động trong bài thơ Đoàn
thuyền đánh cá và truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa; hình tượng người
chiến sĩ trong 2 bài thơ Đồng chí và Bài thơ về tiểu đội xe không
kính, trong truyện ngắn Chiếc lược ngà, Những ngôi sao xa xôi …
2.0
3 Phân tích - Chứng minh:
Hình tượng người lính qua bài thơ Đồng chí của Chính Hữu và
người lao động mới (anh thanh niên) qua truyện ngắn Lặng lẽ Sa
Pa của Nguyễn Thành Long
* Hình tượng người lính qua bài thơ Đồng chí của Chính Hữu:
+ Hoàn cảnh sáng tác:
“Đồng chí” được sáng tác vào năm 1948, giai đoạn đầu của cuộc
kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược
+ Cơ sở hình thành tình đồng chí của người lính:
- Cùng chung hoàn cảnh xuất thân, chung lí tưởng, nhiệm vụ
chiến đấu và lòng yêu nước:
Người lính xuất thân là những người nông dân, đến từ những
miền quê lam lũ “nước mặn đồng chua”, “đất cày lên sỏi đá” Họ
là những người lính “không chuyên”, vì yêu nước, căm thù giặc
mà ra trận trực tiếp cầm súng chiến đấu
- Tình đồng chí được nảy nở từ trong những gian lao, vất vả:
(dẫn chứng)
+ Những biểu hiện tình cảm tạo nên sức mạnh của người
lính:
- Tình đồng chí là sự thấu hiểu, chia sẻ những tâm tư, nỗi lòng
của nhau
6.0
Trang 4- Tình đồng chí là sự đồng cam cộng khổ, chia sẻ những khó
khăn của cuộc đời người lính:
+ Người lính phải đối mặt với những thiếu thốn, khó khăn về vật
chất, với căn bệnh sốt rét rừng quái ác…
+ Họ đều vượt qua mọi khó khăn bằng ý chí, nghị lực phi
thường, bằng niềm tin tưởng, lạc quan, phơi phới…
- Tinh thần đoàn kết, động viên chia sẻ, gắn bó chân thành với
nhau: “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”
+ Bức tranh đẹp về tình đồng chí: Hiện lên ở không gian, thời
gian, chiến đấu; Ở tư thế chủ động trong chiến đấu; Vẻ đẹp gắn
kết của ba hình ảnh: người lính, khẩu súng, vầng trăng
(Lưu ý: Hs có thể phân tích, chứng minh theo các phẩm chất, vẻ
đẹp của người lính như xuất thân, có mục đích cao đẹp, tình
đồng chí đồng đội, tinh thần chiến đấu kiên cường dũng cảm,
…)
(HS lấy dẫn chứng và phân tích ý cơ bản)
+ Đánh giá nghệ thuật: thể thơ, giọng điệu, biện pháp tu từ …
->Bài thơ “Đồng chí” đã xây dựng thành công hình tượng nghệ
thuật người lính qua cách sử dụng ngôn từ và các biện pháp nghệ
thuật đặc sắc Hình tượng người lính là máu thịt và linh hồn tạo
nên sức sống cho tác phẩm …
* Hình tượng người lao động qua truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa
của Nguyễn Thành Long :
+ Bối cảnh lịch sử và hoàn cảnh sáng tác
“Lặng lẽ Sa Pa” là kết quả của chuyến đi thực tế ở Lào Cai của
nhà văn Nguyễn Thành Long Hình tượng người lao động đã
được khắc họa rõ nét trong tác phẩm là hình ảnh của những
người trí thức khoa học, tiêu biểu là anh thanh niên… Họ thuộc
đủ mọi lớp người, mọi lứa tuổi, với những nghề nghiệp khác
nhau, làm việc ở những vùng khác nhau nhưng đều có chung
những phẩm chất cao đẹp
+ Phân tích hình tượng anh thanh niên:
Giới thiệu nhân vật: Anh thanh niên làm công tác khí tượng trên
đỉnh Yên Sơn cao 2600 mét Anh sống một mình, xung quanh chỉ
có cây cỏ, mây mù lạnh lẽo và một số máy móc khoa học Cái
gian khổ nhất với anh là sự cô độc Công việc của anh là “đo gió,
đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất, dự vào việc
báo trước thời tiết hàng ngày, phục vụ sản xuất, phục vụ chiến
đấu” Công việc ấy đòi hỏi phải tỉ mỉ, chính xác, tinh thần trách
nhiệm cao Mỗi ngày anh đo và báo số liệu về trạm bốn lần Nửa
đêm, đúng giờ “ốp” dù mưa tuyết, gió rét thế nào thì vẫn phải trở
dậy làm việc đúng giờ
Phân tích vẻ đẹp của nhân vật anh thanh niên:
- Mục đích lí tưởng sống cao đẹp
Trang 5- Yêu nghề, có tinh thần trách nhiệm cao, luôn hoàn thành tốt
công việc
- Sống ngăn nắp, khoa học, chân thành, cởi mở, hiếu khách,
- Khiêm tốn
(HS lấy dẫn chứng và phân tích ý cơ bản)
+ Đánh giá nghệ thuật: tình huống truyện, nghệ thuật xây dựng
nhân vật, …
-> Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” đã xây dựng thành công hình
tượng nghệ thuật người lao động mới thông qua nhân vật anh
thanh niên qua cách sử dụng ngôn từ và các biện pháp nghệ thuật
đặc sắc Hình tượng người lao động mới là máu thịt và linh hồn
tạo nên sức sống cho tác phẩm …
3 Bình luận, đánh giá
- Nhận định trên hoàn toàn đúng đắn, khẳng định văn học phản
ánh hiện thực thông qua hình tượng nghệ thuật bằng ngôn từ
- Bài học cho người sáng tạo và người tiếp nhận:
+ Bài học cho người sáng tạo: Nhà văn, nhà thơ (người nghệ sĩ)
phải trau dồi kiến thức, vốn từ ngữ, phải tìm hiểu và khám phá hiện
thực để tạo nên những hình tượng nghệ thuật độc đáo, tạo nên
những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc có giá trị lâu bền với thời gian
+ Bài học cho người tiếp nhận: Không ngừng trau dồi kiến thức,
vốn từ ngữ để có thể cảm nhận được cái hay, cái đẹp của hình
tượng nghệ thuật, trở thành người đồng sáng tạo với nhà văn
Người tiếp nhận cần trân trọng tài năng, công sức của người
sáng tạo
2.0
* Yêu cầu
Học sinh phải trình bày được những vẻ đẹp, phẩm chất của con
người và sự tôn vinh vẻ đẹp của con người qua hình thức nghệ thuật
độc đáo.
(Khuyến khích những học sinh biết lí giải và làm rõ được vấn đề
thông qua người sáng tác và người tiếp nhận).
III Khái quát vấn đề
- Khẳng định ý nghĩa của vấn đề
- Nêu cảm nhận, suy nghĩ của bản thân
1.0
Lưu ý: Giám khảo vận dụng linh hoạt hướng dẫn chấm; khuyến khích những bài làm
sáng tạo./.