CÂU CẢM THÁN

2.Ghi nhớ* Câu cảm thán là câu có những từ ngữ cảm thán như: ôi, than ôi, hỡi ơi, chao ơi ôi, trời ơi; thay, biết bao, xiết bao, biết chừng nào ,… dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của

I Đặc điểm hình thức và chức năng:

1, Ví dụ: Đọc những đoạn trích sau và trả lời câu hỏi a,Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết… Một người như thế ấy! … Một người đã khóc vì trót lừa một con chó! Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm, láng giềng… Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn… (Nam Cao, Lão Hạc)

b, Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối

………

-Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?

(Thế Lữ, Nhớ rừng)

I Đặc điểm hình thức và chức năng:

1, Ví dụ: Đọc những đoạn trích sau và trả lời câu hỏi a,Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết… Một người như thế ấy! … Một người đã khóc vì trót lừa một con chó! Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm, láng giềng… Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn… (Nam Cao, Lão Hạc)

b, Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối

………

-Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?

2.Ghi nhớ

* Câu cảm thán là câu có những từ ngữ cảm thán

như: ôi, than ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi), trời ơi; thay, biết bao, xiết bao, biết chừng nào ,… dùng để bộc

lộ trực tiếp cảm xúc của người nói (người viết);

xuất hiện chủ yếu trong ngôn ngữ nói hằng ngày hay ngôn ngữ văn chương.

* Khi viết, câu cảm thán thường kết thúc bằng dấu chấm than.

*Lưu ý: Những từ ngữ cảm thán: ôi, than ôi, hỡi ơi, chao

ôi, trời ơi,… có thể tự tạo thành một câu đặc biệt mà

cũng có thể là một bộ phận biệt lập trong câu và thường đứng ở đầu câu.

- Ví dụ: + Chao ôi! (câu đặc biệt)

+ Chao ôi , ba tháng hè sao mà dài như một thế kỉ (một

bộ phận biệt lập trong câu)

Còn thay, biết bao, xiết bao, biết chừng nào, thì đứng sau những từ ngữ mà nó bổ nghĩa (làm phụ ngữ)

- Ví dụ: Mẹ ơi, tình yêu mà mẹ đã dành cho con thiêng

liêng biết bao! (đứng sau tính từ)

a,Trời ơi, anh đến muộn quá!

b,Trăng đêm nay đẹp biết bao!

c Ôi, chân tôi đau quá!

I,Đặc điểm hình thức và chức năng:

a, Anh đến muộn quá.

b, Trăng đêm nay đẹp.

c, Chân tôi đau quá.

CÂU HỎI THẢO LUẬN (3 phút)

(nhóm 4 – 5 HS)

Câu hỏi: Những điểm giống nhau và khác nhau

trong dấu hiệu hình thức của câu cầu khiến và câu cảm thán?

hãy, đừng, chớ…đi, thôi,

nào,…hay ngữ điệu cầu

ngôn ngữ nói hằng ngày hay ngôn ngữ văn chương.

I Đặc điểm hình thức và chức

năng:

II Luyện tập:

1,Hãy cho biết những câu

trong đoạn trích sau có

phải đều là câu cảm thán

không Vì sao?

a,Than ôi! Sức người khó

lòng địch nổi với sức trời!

Thế đê không sao cự lại được

với thế nước! Lo thay! Nguy

thay! Khúc đê này hỏng mất.

 Câu cảm thán.

c,Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi Tôi đã phải trải cảnh như thế Thoát nạn rồi,

mà còn ân hận quá, ân hận mãi.

(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)

c,Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi Tôi đã phải trải cảnh như thế Thoát nạn rồi,

mà còn ân hận quá, ân hận mãi.

(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)

II,Luyện tập:

2,Phân tích tình cảm, cảm xúc được thể hiện trong những câu sau đây Có thể xếp những câu này vào kiểu câu cảm thán được không? Vì sao?

a, Ai làm cho bể kia đầy

Cho ao kia cạn cho gầy cò con? (Ca dao)

 Lời than thở của người nông dân dưới chế độ phong kiến.

b, Xanh kia thăm thẳm từng trên

Vì ai gây dựng cho nên nỗi này?

(Chinh phụ ngâm khúc)

 Lời than thở của người chinh phụ trước nỗi truân chuyên do chiến tranh gây ra.

II,Luyện tập:

2,Phân tích tình cảm, cảm xúc được thể hiện trong những câu sau đây Có thể xếp những câu này vào kiểu câu cảm thán được không? Vì sao?

c, Tôi có chờ đâu, có đợi đâu

Đem chi xuân lại gợi thêm sầu

(Chế Lan Viên, Xuân)

 Tâm trạng bế tắc của nhà thơ trước cuộc sống (trước Cách mạng tháng Tám)

d,Anh mà chết là chỉ tại cái tội ngông cuồng dại dột của tôi Tôi biết làm thế nào bây giờ?

(Tô Hoài, DMPLK)

 Sự ân hận của Dế Mèn trước cái chết thảm

a, Trước tình cảm của một người thân dành cho mình.

-Chao ôi , một ngày vắng mẹ sao mà dài đằng đẵng !

Tình yêu mà mẹ dành cho con thiêng liêng biết

bao!

b, Khi nhìn thấy mặt trời mọc.

- Đẹp thay cảnh mặt trời buổi bình minh !

Hãy điền vào bảng sau:

Câu nghi vấn Câu cầu khiến Câu cảm thán

Hãy điền vào bảng sau:

Câu nghi vấn Câu cầu khiến Câu cảm thán

-ôi, than ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi), trời ơi, thay, biết bao, xiết bao, biết chừng nào…

Dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói

(người viết)

CỦNG CỐ

Câu 1: Khái niệm và đặc điểm hình thức sau đây nói về

kiểu câu:

Là câu dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói

(người viết), xuất hiện chủ yếu trong ngôn ngữ nói

hằng ngày hay ngôn ngữ văn chương.

Thường chứa các từ: ôi, than ôi, hỡi ơi, trời ơi, biết bao,

xiết bao… và thường kết thúc bằng dấu chấm than.

A.Câu nghi vấn

B Câu cầu khiến

C Câu cảm thán.

Câu 2:

Trong các câu sau, đâu là câu cảm thán:

A “Đẹp vô cùng tổ quốc ta ơi!

Rừng cọ, đồi chè, đồng xanh ngào ngạt”

(Tố Hữu)

B Tổ quốc ta rất đẹp.

C Tổ quốc ta rất đẹp phải không?

Tiết 86: CÂU CẢM THÁN

Hãy viết một đoạn văn

khoảng 4-5 câu nêu cảm nghĩ

của em về một cảnh đẹp của

quê hương, trong đoạn văn có

sử dụng câu cảm thán.

m Hướng dẫn học bài

- Học thuộc phần ghi nhớ.

-Làm các bài tập còn lại.

-Chuẩn bị trước bài : “Câu trần thuật” (Đọc và trả lời các câu hỏi trong mục I/ SGK/ 45)

21