(TIỂU LUẬN) đề tài nghiên cứu khoa học về các yếu tố ảnh hưởng đến việc thích ứng của sinh viên đại học thương mại trong học tập ở môi trường đại học

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠIKHOA HỆ THỐNG THÔNG TIN KINH TẾ VÀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ BÀI THẢO LUẬN HỌC PHẦN: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Đề tài: Nghiên cứu khoa học về các yếu tố ảnh hưởng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

KHOA HỆ THỐNG THÔNG TIN KINH TẾ VÀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ

BÀI THẢO LUẬN

HỌC PHẦN: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Đề tài: Nghiên cứu khoa học về các yếu tố ảnh hưởng đến việc thích ứng của

sinh viên Đại học Thương mại trong học tập ở môi trường đại học.

Nhóm 7 | Lớp học phần: 2121SCRE0111 Giáo viên hướng dẫn: Vũ Thị Thùy Linh

Hà Nội – 2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

KHOA HỆ THỐNG THÔNG TIN KINH TẾ VÀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ

BÀI THẢO LUẬN

HỌC PHẦN: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Đề tài: Nghiên cứu khoa học về các yếu tố ảnh hưởng đến việc thích ứng của

sinh viên Đại học Thương mại trong học tập ở môi trường đại học.

Nhóm 7 | Lớp học phần: 2121SCRE0111 Giáo viên hướng dẫn: Vũ Thị Thùy Linh

Hà Nội – 2021

MỤC LỤC

Phần I: Đặt vấn đề và giới thiệu

1 Lý do chọn đề tài

2 Mục đích và mục tiêu nghiên cứu

3 Mô hình nghiên cứu

4 Giả thuyết nghiên cứu

5 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu

6 Phạm vi nghiên cứu

Phần II: Tổng quan nghiên cứu

1 Khái niệm cơ sở

2 Tổng quan nghiên cứu

Phần III: Phương pháp nghiên cứu

1 Phương pháp thu thập dữ liệu

2 Quy trình thu thập thông tin

3 Phương pháp xử lý

Phần IV: Kết quả nghiên cứu

1 Phân tích kết quả nghiên cứu

2 Đánh giá và nhận xét

Phần V: Kết luận và khuyến nghị

1 Kết luận của đề tài

2 Hạn chế của đề tài

3 Một số khuyến nghị

Phần VI: Tài liệu tham khảo

1 ĐẶT VẤN ĐỀ VÀ GIỚI THIỆU

1.1 Lý do chọn đề tài

Đề tồn tại và phát triển, con người phải thích ứng với các thay đổi của môi trường sống bao gồm cả môi trường tự nhiên và môi trường xã hội Nếu không thích ứng được, tất yếu con người sẽ bị tụt hậu, không phát triển hoặc thậm chí không thể tồn tại trong môi trường mới Và đối với nột quốc gia có tiềm năng phát triển không thể nào thiếu đi vai trò của một phần lớn bộ phận sinh viên – những trí thức tương lai, đây là đội ngũ có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước Họ sẽ là những người đóng vai trò chủ chốt trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của sinh viên đó chính là thực hiện nhiệm vụ học tập, rèn luyện theo chương trình, kế hoạch giáo dục, đào tạo của nhà trường, chủ động tích cực tự học, nghiên cứu, sáng tạo và tự rèn luyện đạo đức, lối sống

Để làm tốt nhiệm vụ trên, sinh viên cần phải có sự thích ứng tốt với môi trường đại học Đây là vấn đề được đặt ra với rất nhiều sinh viên năm thứ nhất bởi lẽ việc chuyển môi trường học từ bậc trung học phổ thông lên đại học có nhiều thay đổi về chương trình, phương pháp học tập dẫn tới có nhiều bạn sinh viên năm thứ nhất chưa thích ứng được với môi trường học tập, bị điểm thấp, chán nản trong học tập, trở nên thu mình, không thích tiếp xúc với người khác… Bên cạnh đó, nhiều bạn sinh viên lần đầu phải sống xa gia đình vẫn chưa thích ứng được với những mối quan hệ bạn bè, thầy cô, cuộc sống mới dẫn tới những hệ lụy như chưa biết chăm sóc bản thân, dễ bị lôi kéo dụ dỗ tham gia vào những tệ nạn xấu như cờ bạc, nghiện game, bỏ học giữa chừng

Trường Đại học Thương Mại là một trong những trường đại học lớn trong khu vực nói riêng và cả nước nói chung Mỗi năm số lượng sinh viên Thương mại đứng trước rất nhiều khó khăn, thách thức khi thay đổi môi trường học tập, môi trường sống Do đó, để đảm bảo chất lượng đào tạo của nhà trường nói chung, sinh viên năm thứ nhất của trường cần có sự thích ứng tốt về tâm lý – xã hội để có thể hòa nhập với môi trường học mới, đáp ứng được những yêu cầu về kiến thức học tập cũng như các mối quan hệ xã hội

Ở Việt Nam, có nhiều nghiên cứu về thích ứng ở sinh viên như thích ứng với hoạt động học tập, thích ứng với phương thức đào tạo tín chỉ, thích ứng với nghề nghiệp của sinh viên, nghiên cứu khó khăn tâm lý của sinh viên năm thứ nhất Tuy nhiên, nghiên cứu các yếu tố tác động đến sự thích ứng của sinh viên năm thứ nhất với môi trường Đại học vẫn là đề tài được quan tâm Do đó, ý nghĩa của kết quả cùng với phương pháp nghiên cứu sẽ góp phần

bổ sung hơn về mặt lý thuyết cũng như kết quả thích ứng cho các nghiên cứu sau này

Nhận thấy đề tài nghiên cứu trên chưa được thực hiện tại trường Đại học Thương mại, cùng với xuất phát từ ý nghĩa lý luận và thực tiễn, chúng tôi quyết định tiến hành nghiên cứu đề tài “Các yếu tố tác động đến sự thích ứng với môi trường Đại Học của sinh viên năm thứ nhất Trường Đại học Thương Mại” nhằm tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng và mức độ thích ứng của các yếu tố đó với sinh viên

1.2 Mục đích và mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Việc tìm hiểu các yếu tố tác động đến sự thích ứng của sinh viên năm thứ nhất Trường Đại học Thương Mại là một vấn đề quan trọng nhằm xem xét mức độ thích ứng của chính các bạn sinh viên qua sự thể hiện trong việc điều chỉnh cảm xúc bản thân, hòa nhập vào các mối quan hệ bạn bè, thầy cô, thực hiện nội quy trường học và tham gia vào các hoạt động xã hội Từ đó xác định được sự ảnh hưởng của các yếu tố nhà trường, giáo viên, bản thân sinh viên và yếu tố gia đình lên sự thích ứng của sinh viên

1.2.2 Mục đích nghiên cứu

Xác định những yếu tố gây ảnh hưởng đến sự thích ứng của sinh viên, từ đó làm nổi bật những vấn đề sinh viên chưa thích ứng tốt, nhằm giúp Nhà trường cũng như các cán

bộ giáo viên cải thiện, sửa đổi và bản thân sinh viên trường Đại học Thương mại cũng có thể đưa những giải pháp hữu dụng hơn để có sự thích ứng tốt hơn đối với môi trường học tập mới

1.3 Mô hình nghiên cứu

Sau khi đọc và tham khảo những bài nghiên cứu khoa học về “sự thích ứng” của sinh viên đi trước, chúng tôi đã phân tích và đề xuất ra được mô hình nghiên cứu của nhóm mình như sau:

1.4 Giả thuyết nghiên cứu

Những giả thuyết được đặt ra trong đề tài trên là:

1, Yếu tố nhà trường có thể ảnh hưởng đến sự thích ứng của sinh viên năm nhất

2, Yếu tố giáo viên, cán bộ nhà trường có thể ảnh hưởng đến sự thích ứng của sinh

viên năm nhất

3, Yếu tố bản thân sinh viên có thể ảnh hưởng nhiều đến sự thích ứng của sinh viên năm nhất

4, Yếu tố gia đình có ảnh hưởng đến sự thích ứng của sinh viên năm nhất

1.5 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu ở đây được xác định là sự thích ứng của các sinh viên năm nhất với môi trường học tập (tại trường Đại học Thương mại)

Khách thể nghiên cứu trong đề tài này chính là những sinh viên năm thứ nhất tại Đại học Thương mại

1.6 Phạm vi nghiên cứu

Về địa bàn nghiên cứu: Trường Đại học Thương mại

Về thời gian nghiên cứu: Từ ngày 2-4/10/2021

Về số lượng người được khảo sát: Khoảng 230 sinh viên Đại học Thương mại

2 Tổng quan nghiên cứu

2.1 Khái niệm cơ sở

Theo Đại từ điển tiếng Việt (1998) thì “Thích ứng là phù hợp với điều kiện mới, nhờ những thay đổi, điều chỉnh nhất định”

Theo từ điển Tâm lý (2001), thích ứng là “bước đầu điều chỉnh những phản ứng sinh

lý (thích nghi với nhiệt độ cao hay thấp, môi trường khô hay ẩm), sau là thay đổi cách ứng xử”

Theo tác giả Đỗ Mạnh Tôn, “Thích ứng của con người là thích ứng trong cuộc sống cộng đồng với các quan hệ xã hội cụ thể Thích ứng của con người là thích ứng trong hoạt động, trong hiệu năng lao động sáng tạo, cải tạo thế giới đối tượng Thích ứng là quá trình chủ thể nắm lấy công cụ, phương tiện do xã hội tạo ra để làm chủ quá trình phát triển của bản thân như là một cá nhân sống trong cộng đồng xã hội nhất định Thích ứng của con người cũng chính là quá trình nhân cách ý thức sâu sắc về “cái tôi” tạo nên những cấu tạo tâm lý mới, kiểm tra, kiềm chế, điều khiển bản thân tránh khỏi các tác động lạc hướng ”

Cụ thể hơn, Đỗ Mạnh Tôn còn cho rằng: “Thích ứng với học tập và rèn luyện của học viên các trường sỹ quan quân đội là một phẩm chất phức hợp và cơ động của nhân cách học viên, biểu hiện ở quá trình người học tự tổ chức hoạt động học tập, rèn luyện của mình dưới sự định hướng của người thầy và nhà trường nhằm phát triển các chức năng sinh lí, các phẩm chất tổng hợp của nhân cách, đạt tới sự phù hợp tối đa với những điều kiện và học tập và rèn luyện ở trường sỹ quan”

Theo tác giả Trần Thị Minh Đức, “Thích ứng là một quá trình hòa nhập tích cực với hoàn cảnh có vấn đề, qua đó cá nhân đạt được sự trưởng thành về mặt tâm lý”

Theo một số nghiên cứu liên quan, ta có được khái niệm sự thích ứng đầy đủ nhất là: Thích ứng là quá trình hòa nhập tích cực với hoàn cảnh có vấn đề, qua đó cá nhân đạt được sự trưởng thành về tâm lý-xã hội

Trong đó, “hòa nhập tích cực” được hiểu là sự chủ động thay đổi bản thân và cải tạo hoàn cảnh trong sự hài hòa nhất định Cá nhân phát hiện vấn đề, phân tích vấn đề, liên hệ kinh nghiệm bản thân, tìm cách thay đổi bản thân và cải tạo hoàn cảnh phù hợp với thay đổi bản thân Còn “hoàn cảnh có vấn đề” là tình huống, sự kiện xuất hiện không nằm

trong kinh nghiệm của cá nhân có ảnh hưởng đến cuộc sống của cá nhân, buộc cá nhân phải phát huy năng lực của bản thân để giải quyết chúng “Sự trưởng thành về mặt tâm lý – xã hội” được hiểu là sự thoải mái bên trong của mỗi cá nhân, sự phát triển hài hòa và làm chủ các mối quan hệ

Từ đó ta rút ra được khái niệm về “sự thích ứng của sinh viên năm nhất” là quá trình hòa nhập tích cực của sinh viên năm thứ nhất với hoàn cảnh có vấn đề nảy sinh trong môi trường Đại học nhằm đạt tới sự phát triển nhân cách toàn diện của mỗi cá nhân

2.2 Các tài liệu nước ngoài có liên quan đến đề tài nghiên cứu

“Khả năng thích ứng” đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống của con người Chính

vì vậy mà có lẽ từ rất lâu đã có các bài nghiên cứu về đề tài này Năm 1968, một số nhà tâm lý, giáo dục Liên Xô (cũ) như N.D.Carsev, L.N.Khadecva, K.D.Pavlov đã nếu ra tiêu chuẩn sinh lý của sự thích ứng nghề nghiệp và nghiên cứu khá sâu về cơ chế sinh lý của

sự thích ứng ở học sinh đối với chế độ học tập và rèn luyện trong nhà trường Năm 1990, tác giả B.P.Alen đã nghiên cứu đề tài về sự thích ứng và chỉ ra các tác nhân của chính bản thân sinh viên ảnh hưởng đến sự thích ứng của cá nhân ấy Và năm 2013 một tài liệu nữa của một lưu học sinh Trung Quốc nghiên cứu về đề tài của sinh viên Trung Quốc thích ứng với môi trường học ở nước ngoài, chỉ ra các yếu tố về cá nhân và cả xã hội ảnh hưởng đến sự thích ứng Những nghiên cứu ấy đều góp phần rất lớn cho việc xây dựng

mô hình cho các nghiên cứu khoa học khác sau này

2.3 Các tài liệu trong nước có liên quan đến đề tài nghiên cứu

Trong khoảng vài thập kỷ gần đây, việc thích ứng của con người càng trở nên được quan tâm hơn bao giờ hết Nước ta cũng có rất nhiều nghiên cứu nói về “sự thích ứng”, như tác giả Bùi Ngọc Dung, năm 1981, đã đưa ra một số tiêu chí đánh giá khả năng thích ứng nghề nghiệp của giáo viên tâm lý – giáo dục trong đề tài luận văn thạc sĩ của mình Đến năm 1982, tác giả Nguyễn Ngọc Bích nghiên cứu đề tài: “Thích ứng học đường Sư phạm” Năm 1996, nghiên cứu sinh Đỗ Mạnh Tôn đã bảo vệ thành công luận án tiến sỹ với đề tài trên tại trường quân đôi, ông đưa ra hai yếu tố cơ bản có thể tác động đến sự thích ứng của sinh viên đó là: nhà trường và bản thân sinh viên (kỹ năng, động cơ học

tập) Năm 2005, thạc sĩ Nguyễn Thiện Thuật đã hoàn thành luận văn về đề tài về “sự thích ứng” và đưa ra ba yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến khả năng thích ứng của sinh viên,

đó là đội ngũ cán bộ, giáo viên, điều kiện học tập và nhà trường Năm 2006, tác giả Vũ Mộng Đóa đã bảo vệ thành công luận văn thạc sĩ với đề tài “Sự thích ứng” được nghiên cứu tại trường Đại học Đà Lạt”, đưa ra 4 yếu tố tác động đến sự thích ứng của sinh viên: Nội dung học tập, phương pháp học tập, quan hệ thầy cô – bạn bè, điều kiện học tập (nhà trường) Đến năm 2011, đề tài về “sự thích ứng” lại một lần nữa được tác giả Hồ Thị Trúc Quỳnh nghiên cứu tại trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế, tác giả đưa ra ba yếu tố cơ bản nhất là: Nhận thức của sinh viên, thái độ của sinh viên và kỹ năng của sinh viên Và năm 2012, thạc sĩ tâm lý học Nguyễn Minh Châu đã hoàn thành luận văn với đề tài nghiên cứu về sự thích ứng tại trường Đại học An ninh Nhân dân, đưa ra cho chúng ta mô hình cơ bản về các yếu tố ảnh hưởng đến sinh viên khi tham gia vào môi trường mới: Giáo viên, gia đình sinh viên, nhà trường, bản thân sinh viên Cho đến năm 2014, tác giả Trịnh Anh Khoa đã nghiên cứu hoàn tất về đề tài “môi trường học tập và các yếu tố ảnh hưởng” tại trường Cao đẳng Cộng đồng Sóc Trăng”, đưa ra cho chúng ta mô hình về 4 yếu tố chính: Cán bộ - Giảng viên, nhà trường, gia đình và cuối cùng là bản thân sinh viên Cùng năm ấy thì thạc sĩ tâm lý học Nguyễn Đức Quỳnh bảo vệ thành công luận văn với chủ đề “sự thích ứng” tại trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, đưa ra 3 yếu tố cơ bản chính là: Phương pháp giảng dạy của giáo viên, nhà trường, tâm lý – ý thức của sinh viên Cho đến năm 2016, một nghiên cứu nữa về sự thích ứng được thạc sĩ tâm lý học Cao Thị Thanh Nhan hoàn thành tại trường Đại học Hải Phòng, chỉ ra 3 yếu tố ảnh hưởng đến sự thích ứng của sinh viên là: Động cơ – mục đích học tập, quan hệ với thầy, cô giáo, nội quy – quy tắc của trường Và gần đây nhất là nghiên cứu tại Đại học Nông Lâm thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Võ Văn Việt, đưa ra ba yếu tố chính là: Định chế, xã hội, tình cảm cá nhân

3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Phương pháp thu thập dữ liệu

3.1.1 Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp

Nguồn thu thập dữ liệu được chúng tôi sử dụng nhiều nhất chính là Internet Lượng thông tin trên kênh trên rất nhiều và dễ dàng cho việc phân loại các thông tin ngay từ đầu Tất cả thông tin đều được tìm kiếm bằng từ khóa và phân loại theo thời gian cũng như theo từng bối cảnh của từng loại Đồng thời cũng được cân nhắc về sự phù hợp của dữ liệu đối với vấn đề nghiên cứu

Quá trình thu thập dữ liệu thứ cấp trên được đảm bảo rằng không vi phạm chủ quyền

sở hữu của tác giả, đồng thời khẳng định thông tin thu thấp được sử dụng với mục đích chính là phục vụ cho nghiên cứu khoa học, hoàn toàn phi lợi nhuận

3.1.2 Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp

Bài khảo sát đươc sử dụng phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau, trong

đó, phương pháp điều tra bằng bảng hỏi là phương pháp quan trọng nhất Các phương pháp còn lại là phương pháp hỗ trợ

Sau khi xây dựng được mô hình đồng thời qua các nghiên cứu trước, chúng tôi đã kế thừa biến quan sát và xây dựng thành một bảng hỏi bao gồm hai phần Phần thứ nhất là thu thập một số thông tin về bản thân khách thể nghiên cứu; phần thứ hai là các thông tin

về thích ứng như nhận thức, thái độ, ý thức rèn luyện và mức độ biểu hiện của sinh viên Sau khi hoàn thành bảng khảo sát, chúng tôi đã thử nghiệm trên khoảng 20 người, và loại

bỏ được một số lỗi như: sai chính tả, từ ngữ khó hiểu, và một vài thiếu sót khác Và sau lần điều chỉnh lần hai với khoảng 15 người, chúng tôi đã quyết định tiến hành thực hiện khảo sát chính thức

Quá trình điều tra được tổ chức chặt chẽ, có trình tự, được đảm bảo rằng có đầy đủ sự chu đáo về phương tiện cũng như điều kiện không gian và thời gian Trước khi lấy ý kiến, chúng tôi thông báo đầy đủ, rõ ràng mục đích, yêu cầu của việc điều tra, đồng thời đảm bảo sự khéo léo và tế nhỉ, tạo cảm giác thoải mái cho những người làm khảo sát để đảm bảo số liệu thu được là khách quan nhất

3.2 Quy trình thu thập thông tin

3.2.1 Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu