Tiểu luận Lịch sử Đảng Cộng sản Việt NamHoàng Thanh Trang TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI KHOA MARKETING TIỂU LUẬN LỊCH SỬ ĐẢNG ĐỀ TÀI QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, BỔ SUNG, PHÁT TRIỂN CƯƠNG LĨNH XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC.
Trang 1KHOA MARKETING
TIỂU LUẬN LỊCH SỬ ĐẢNG
ĐỀ TÀI: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, BỔ SUNG, PHÁT TRIỂN CƯƠNG LĨNH XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI TỪ ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ IV (THÁNG 12.1976) ĐẾN ĐẠI HỘI ĐẢNG LẦN THỨ XI
(THÁNG 01.2011) CỦA ĐẢNG
Họ tên: Hoàng Thanh Trang Nhóm: 8
Giảng viên hướng dẫn: Ths Nguyễn Huy Cát
Hà Nội, 2021
Trang 2MỤC LỤC
CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, BỔ SUNG, PHÁT TRIỂN CƯƠNG LĨNH XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ
NGHĨA XÃ HỘI TỪ ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ IV (1976)
I QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH CƯƠNG LĨNH XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC
1.2 Một số nội dung chính trong đại hội IV, V, VI 4
1.3 Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH 7
II SỰ BỔ SUNG, PHÁT TRIỂN CƯƠNG LĨNH XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
Từ năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện, đã lãnh đạo nhân dân ta tiến hành cuộc đấu tranh cách mạng lâu dài, gian khổ, vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách và giành được những thắng lợi vĩ đại: Cách mạng Tháng Tám năm 1945, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, thắng lợi của các cuộc kháng chiến chống xâm lược, mà đỉnh cao là chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954, đại thắng mùa Xuân năm 1975, giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, bảo vệ Tổ quốc, làm tròn nghĩa vụ quốc tế; thắng lợi của công cuộc đổi mới, tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế, tiếp tục đưa đất nước từng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội với nhận thức và tư duy mới đúng đắn, phù hợp thực tiễn Việt Nam
Vấn đề quá độ lên chủ nghĩa xã hội được Đảng ta hình dung ngay từ khi thành lập Đảng Đó là con đường sau khi đã hoàn thành cuộc cách mạng điền địa và phản đế, tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội, không qua phát triển tư bản chủ nghĩa Nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong bối cảnh quốc tế có nhiều biến đổi to lớn và sâu sắc với đặc điểm nổi bật của thời đại là các nước với chế độ xã hội và trình độ phát triển khác nhau cùng tồn tại, vừa hợp tác, vừa đấu tranh, cạnh tranh gay gắt vì lợi ích quốc gia, dân tộc Trong lãnh đạo, Đảng
có lúc cũng phạm sai lầm, khuyết điểm, có những sai lầm, khuyết điểm nghiêm trọng do giáo điều, chủ quan, duy ý chí, vi phạm quy luật khách quan Bởi vậy trong suốt quá trình phát triển xây dựng đất nước lên chủ nghĩa xã hội đã có các Cương lĩnh xây dựng đất nước, các điều sửa đổi bổ sung cho thấy nỗ lực phát triển của Đảng và nhà nước ta trong công cuộc đẩy mạnh lên chủ nghĩa xã hội
Với những lý do trên, ta cần thiết phải hiểu về “Quá trình hình thành, bổ sung, phát triển cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội từ Đại hội thứ
IV tới Đại hội thứ XI của Đảng” nhằm làm sáng tỏ những trăn trở, tư duy của Đảng ta với sự phát triển của đất nước
Trang 4CHƯƠNG 1: CƯƠNG LĨNH
I KHÁI NIỆM CƯƠNG LĨNH
Cương lĩnh là tổng thể những điểm chủ yếu về mục đích, đường lối, nhiệm vụ cơ bản của một tổ chức chính trị, một chính đảng trong một giai đoạn lịch sử
Cương lĩnh chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam là văn bản trình bày tóm tắt mục tiêu, đường lối, nhiệm vụ và phương pháp của Đảng Cộng sản Việt Nam Cương lĩnh chính trị được coi là văn bản có giá trị cao nhất trong hệ thống các văn bản của Đảng Cộng sản Việt Nam (trên cả Điều lệ Đảng)
II CÁC CƯƠNG LĨNH CỦA ĐẢNG
Đảng Cộng sản Việt Nam có tổng cộng 5 cương lĩnh, bao gồm:
- Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng (02/1930);
- Luận cương chính trị của Đảng Cộng sản Đông Dương (10/1930);
- Chính cương của Đảng (02/1951);
- Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội (06/1991)
- Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011)
Mỗi một cương lĩnh đều gắn với một giai đoạn lịch sử trong quá trình bảo vệ và dựng xây nước Việt Nam dân chủ cộng hoà Nội dung cương lĩnh được Đảng và nhà nước sử dụng như đường lối, chính sách để đạt được chủ trương, mục tiêu đã đề ra
Trang 5CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, BỔ SUNG, PHÁT TRIỂN CƯƠNG LĨNH XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI TỪ ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ IV (1976)
ĐẾN ĐẠI HỘI ĐẢNG LẦN THỨ XI (2011)
I QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH CƯƠNG LĨNH XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
1.1 Hoàn cảnh ra đời
Giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước với Đại thắng mùa xuân năm
1975 đánh dấu kết thúc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở nước ta, đưa cách mạng Việt Nam bước vào giai đoạn mới: cả nước quá độ lên CNXH với nhiều thuận lợi nhưng không ít khó khăn Chiến tranh đã để lại những hậu quả nặng nề về kinh tế, văn hóa, xã hội; các nguồn lực của đất nước bị tổn thất nghiêm trọng; đời sống của nhân gặp muôn vàn khó khăn, thiếu thốn Nhân dân ta vô cùng phấn khởi, hăng hái bắt tay xây dựng cuộc sống mới với niềm tin to lớn vào Đảng và con đường đi lên CNXH
Mặc dù sau thắng lợi của tổng tiến công và nổi dậy 1975 đất nước ta đã thực sự thống nhất, tuy nhiên về mặt hình thức ở miền Nam vẫn còn Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam Trước tình hình đó, sự nghiệp xây dựng nước ta đòi hỏi cần có những định hướng lớn, giải pháp lớn nhằm hoàn thành thống nhất đất nước về mặt nhà nước, cũng như tập trung phát triển đất nước lên CNXH
Từ ngày 14 đến 20-12-1976 tại Hà Nội, Đại hội toàn quốc lần thứ IV của Đảng đã họp nhằm tổng kết quá trình cách mạng dân tộc, dân chủ ở nước ta và đề ra đường lối cách mạng XHCN trong thời kỳ mới
1.2 Một số nội dung chính trong đại hội IV, V, VI
a, Các quan điểm của đại hội IV
Trên cơ sở phân tích một cách toàn diện đặc điểm, tình hình trong nước và quốc tế, Đại hội IV của Đảng (tháng 12/1976) đã nêu ra đường lối cách mạng xã hội chủ nghĩa: “Nắm
Trang 6vững chuyên chính vô sản, phát huy quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động, tiến hành đồng thời ba cuộc cách mạng: cách mạng về quan hệ sản xuất, cách mạng khoa học-kỹ thuật, cách mạng tư tưởng và văn hoá, trong đó cách mạng khoa học-kỹ thuật là then chốt; đẩy mạnh công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trung tâm của cả thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; xây dựng chế độ làm chủ tập thể xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền văn hoá mới, xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa; xóa bỏ chế độ người bóc lột người, xoá bỏ nghèo nàn và lạc hậu; không ngừng đề cao cảnh giác, thường xuyên củng cố quốc phòng, giữ gìn an ninh chính trị và trật tự xã hội; xây dựng thành công Tổ quốc Việt Nam hòa bình, độc lập, thống nhất và xã hội chủ nghĩa; góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh của nhân dân thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội”.
Trên cơ sở đường lối chung, Báo cáo vạch ra đường lối kinh tế: “Đẩy mạnh công
nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, đưa nền kinh tế nước ta từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn XHCN Ưu tiên phát triển công nghiệp nặng một cách hợp lý trên cơ sở phát triển nông nghiệp và công nghiệp nhẹ, kết hợp xây dựng công nghiệp và nông nghiệp cả nước thành một cơ cấu kinh tế công – nông nghiệp; vừa xây dựng kinh tế trung ương vừa phát triển kinh tế địa phương, kết hợp kinh tế trung ương với kinh tế địa phương trong một cơ cấu kinh tế quốc dân thống nhất”
Đại hội IV cũng xác định CNXH ở nước ta gồm 4 đặc trưng cơ bản là xây dựng chế độ làm chủ tập thể xã hội chủ nghĩa, nền sản xuất lớn, nền văn hoá mới, con người mới xã hội chủ nghĩa; coi chuyên chính vô sản, phát huy quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động
là công cụ để xây dựng chủ nghĩa xã hội
b, Quan điểm xây dựng CNXH trong đại hội V
Trong 5 năm đầu cả nước bước vào kỷ nguyên xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam
xã hội chủ nghĩa, công tác lãnh đạo và quản lý kinh tế, quản lý xã hội của Đảng và Nhà nước phạm nhiều khuyết điểm Thực trạng đất nước đòi hỏi Đảng phải kiểm điểm lại đường lối, chủ trương, chính sách, đánh giá khách quan thành tựu và khuyết điểm, định ra mục tiêu, nhiệm vụ, các biện pháp giải quyết đúng những vấn đề quan trọng cấp bách trên tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội nhằm tiếp tục đưa sự nghiệp cách mạng nước ta tiến lên
Trang 7Từ ngày 27-3 đến 31-3-1982 tại Thủ đô Hà Nội, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Đảng đã họp và nêu lên nhiều nhận thức mới về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta:
- Thứ nhất, Đại hội đưa ra quan niệm về chặng đường đầu tiên của thời kỳ quá độ đi
lên CNXH ở nước ta Theo quan điểm của Đại hội V, thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta là khó khăn, phức tạp, lâu dài, phải trải qua nhiều chặng đường, hiện nay nước ta đang ở chặng đường đầu tiên và chỉ ra nội dung kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội của chặng đường đầu tiên Đại hội xác đinh giai đoạn trước mắt từ 1981-1985 và kéo dài đến những năm 1990 có tầm quan trọng đặc biệt
- Thứ hai, Đại hội xác định cách mạng Việt Nam trong giai đoạn mới có hai nhiệm vụ
chiến lược: xây dựng thành công CNXH và sẵn sàng chiến đấu, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN
- Thứ ba, Đại hội đã có những điều chỉnh về nội dung, bước đi, cách làm của công
nghiệp hóa XHCN trong chặng đường đầu tiên Đại hội V xác định: Tập trung sức phát triển mạnh nông nghiệp, coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, đưa nông nghiệp một bước lên sản xuất lớn XHCN, ra sức đẩy mạnh sản xuất hàng tiêu dùng và tiếp tục xây dựng một số ngành
CN nặng quan trọng; kết hợp nông nghiệp, công nghiệp hàng tiêu dùng và công nghiệp nặng trong một cơ cấu công - nông nghiệp hợp lý
c, Những đổi mới trong quan điểm tại đại hội VI
Đại hội VI đã tổng kết 3 thành tựu lớn đạt được trong tiến trình xây dựng đất nước, bên cạnh đó kiểm điểm và chỉ ra những sai lầm trong đường lối, chủ trương, chính sách lớn; nguyên nhân khách quan và chủ quan trong việc chưa hoàn thành tiến trình xây dựng CNXH Đảng đã nêu ra những bài học quan trọng, từ đó trên cơ sở phân tích tình hình đất nước, tự phê bình về những sai lầm khuyết điểm, đổi mới tư lý luận trải qua nhiều tìm tòi, khảo nghiệm từ thực tiễn, Đại hội đề ra đường lối đổi mới
- Một là, chủ trương đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, tập trung thực hiện ba chương
trình kinh tế lớn về lương thực-thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu Trong nông nghiệp, Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị về khoán sản phẩm cuối cùng đến nhóm hộ và hộ xã
Trang 8viên được ban hành gọi tắt là Khoán 10 mở ra sự đổi mới quan trọng về cơ chế quản lý kinh
tế nông nghiệp và đem lại hiệu quả to lớn
Trong công nghiệp, chủ trương xoá bỏ chế độ bao cấp, chuyển hoạt động của các đơn
vị kinh tế quốc doanh sang kinh doanh XHCN, giải phóng mọi năng lực sản xuất, thúc đẩy tiến bộ khoa học-kỹ thuật, phát triển kinh tế hàng hoá theo hướng đi lên CNXH
- Hai là, giải quyết những vấn đề cấp bách về phân phối lưu thông Thực hiện bốn
giảm: giảm tỷ lệ bội chi ngân sách, giảm nhịp độ tăng giá, giảm tốc độ lạm phát, giảm khó khăn về đời sống của nhân dân, mở rộng giao lưu hàng hoá, giải thể các trạm kiểm soát hàng hóa trên các trục đường giao thông
- Ba là, Nhà nước công nhận sự tồn tại lâu dài của nhiều thành phần kinh tế vừa nâng
cao vai trò chủ đạo của kinh tế quốc doanh, vừa phát huy khả năng tích cực của các thành phần kinh tế khác Các thành phần kinh tế bình đẳng về quyền lợi, nghĩa vụ trước pháp luật
1.3 Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH
a, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII
Tại Đại hội lần thứ VI, Đảng đã tự phê bình và đề ra đường lối đổi mới Đại hội VI là cột mốc lịch sử quan trọng trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa của nhân dân ta Công cuộc đổi mới qua hơn bốn năm đã đạt những thành tựu bước đầu rất quan trọng Tình hình kinh tế - xã hội có chuyển biến tích cực, tạo thế đi lên và khẳng định con đường chúng
ta đang đi là đúng Tuy nhiên khó khăn còn nhiều, đất nước chưa ra khỏi khủng hoảng kinh
tế - xã hội
Đại hội VII đã thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; Chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2000; Báo cáo xây dựng Đảng và sửa đổi Điều lệ Đảng; Điều lệ Đảng (sửa đổi)
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đã tổng kết 60 năm cách mạng Việt Nam (1930-1991) và nêu lên những bài học kinh nghiệm:
- Một là, nắm vững ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Đó là bài học xuyên
suốt quá trình cách mạng nước ta
Trang 9- Hai là, sự nghiệp cách mạng là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Chính
nhân dân là người làm nên thắng lợi lịch sử Sức mạnh của Đảng là ở sự gắn bó mật thiết với nhân dân
- Ba là, không ngừng củng cố, tăng cường đoàn kết: đoàn kết toàn Đảng, đoàn kết toàn
dân, đoàn kết dân tộc, đoàn kết quốc tế
- Bốn là, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, sức mạnh trong nước với
sức mạnh quốc tế
- Năm là, sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là nhân tố hàng đầu bảo đảm sự thắng lợi của
cách mạng Việt Nam
b, Nội dung cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH
Cương lĩnh xác định quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là một quá trình lâu dài, trải qua nhiều chặng đường; trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc, cần nắm vững 7 phương hướng cơ bản sau:
- Một là, xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa, Nhà nước của nhân dân, do nhân dân,
vì nhân dân, lấy liên minh giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức làm nền tảng, do Đảng Cộng sản lãnh đạo Thực hiện đủ quyền dân chủ của nhân dân
- Hai là, phát triển lực lượng sản xuất, công nghiệp hoá đất nước theo hướng hiện đại
gắn liền với phát triển một nền nông nghiệp toàn diện là nhiệm vụ trung tâm nhằm từng bước xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, không ngừng nâng cao năng suất lao động xã hội và cải thiện đời sống nhân dân
- Ba là, phát triển lực lượng sản xuất phù hợp với quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa từ
thấp đến cao với sự đa dạng về hình thức sở hữu, phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước
- Bốn là, trong lĩnh vực tư tưởng và văn hoá lấy chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh là nền tảng trong đời sống tinh thần xã hội Kế thừa và phát huy những truyền thống văn hoá tốt đẹp cảu tất cả các dân tộc trong nước, tiếp thu những tinh hoa văn hoá nhân loại
Trang 10- Năm là, thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc, củng cố và mở rộng Mặt trận dân
tộc thống nhất, tập hợp mọi lực lượng phấn đấu vì sự nghiệp dân giàu nước mạnh Thực hiện chính sách đối ngoại hoà bình, hợp tác và hữu nghị với tất cả các nước
- Sáu là, xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc là hai nhiệm vụ chiến lược của
cách mạng Việt Nam
- Bảy là, xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức ngang
tầm nhiệm vụ
Cương lĩnh cũng xác định mô hình CNXH mà nhân dân ta xây dựng có 6 đặc trưng cơ bản:
- Do nhân dân lao động làm chủ
- Có một nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu
- Có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
- Con người được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, bất công, làm theo năng lực, hưởng theo lao động, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện cá nhân
- Các dân tộc trong nước bình đẳng, đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau cùng tiến bộ
- Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân tất cả các nước trên thế giới
Mục tiêu tổng quát phải đạt tới khi kết thúc thời kỳ quá độ là xây dựng xong về cơ bản những cơ sở kinh tế của chủ nghĩa xã hội, với kiến trúc thượng tầng về chính trị và tư tưởng, văn hoá phù hợp, làm cho nước ta trở thành một nước xã hội chủ nghĩa phồn vinh
II SỰ BỔ SUNG, PHÁT TRIỂN CƯƠNG LĨNH XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CNXH
1.1 Đại hội VIII
Tại đại hội VIII, Đảng ta nhấn mạnh việc tiếp tục công cuộc đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH và hội nhập quốc tế Đảng đã đưa ra kết luận: xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, đi đôi với tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa là bài học quan trọng để phát triển kinh tế ở nước ta
