(TIỂU LUẬN) QUAN điểm của CHỦ NGHĨA mác – LÊNIN về TÍNH tất yếu đặc điểm của THỜI kỳ QUÁ độ lên CHỦ NGHĨA xã hội LIÊN hệ với THỰC TIỄN VIỆT NAM QUÁ độ lên CHỦ NGHĨA xã hội bỏ QUA CHẾ độ tư bản CHỦ NGHĨA

Tiến lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN ở Việt Nam đó là sự phát triển tất yếu ở Việt Nam được Đảng cộng sản Việt Nam và Chủ Tịch Hồ Chí Minh vạch ra vào năm 1930 trong Chính cương vắn tắt, sác

TIỂU LUẬN KHOA HỌC HỌC PHẦN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

TÊN ĐỀ TÀI: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ TÍNH TẤT YẾU ĐẶC ĐIỂM CỦA THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI LIÊN HỆ VỚI THỰC TIỄN VIỆT NAM QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI BỎ QUA CHẾ ĐỘ TƯ BẢN CHỦ NGHĨA

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: PGS.TS NGUYỄN NGỌC KHÁ

SINH VIÊN THỰC HIỆN: TRẦN ĐĂNG KHOA MSSV-LỚP: 46.01.611.050 – TLH.B

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ của tiểu luận 1

3 Phương pháp nghiên cứu 2

4 Ý nghĩa của tiểu luận 2

PHẦN NỘI DUNG 2

1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về tính tất yếu đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 2

1.1 Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 2

1.2 Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 4

2 Thực tiễn Việt Nam quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa 5

2.1 Đặc điểm quá độ lên CNXH ở Việt Nam là bỏ qua chế độ TBCN 5

2.2 Thực tiễn Việt Nam quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa 6

PHẦN KẾT LUẬN 9

TÀI LIỆU THAM KHẢO 10

Qua một khoảng thời gian gắn bó học tập học phần Chủ nghĩa xã hội khoa học, cùng với giảng viên hướng dẫn PGS.TS Nguyễn Ngọc Khá Con xin chân thành gửi lời cảm ơn đến thầy đã tận tình và tâm huyết hướng dẫn con hoàn thành học phần chủ nghĩa xã hội khoa học

Con xin chúc thầy có thật nhiều sức khỏe, gặp nhiều điều may mắn, và có thật nhiều niềm vui trong cuộc sống Và con xin chúc thầy gặt hái được nhiều thành công và ngày càng vững bước trên con đường giảng dạy mà thầy đã chọn Con xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên thực hiện

Trần Đăng Khoa

Danh Mục Chữ Viết Tắt

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Với bản chất, đặc điểm của CNTB với những lợi nhuận to lớn của các nước tư bản lớn trên thế giới dựa vào tiềm lực kinh tế, quân sự của mình gây ra những cuộc chiến tranh xung đột trên thế giới để thu về lợi ích Những cuộc chiến tranh để lại những thiệt hại nặng nề cho quần chúng nhân dân lao động, tình trạng nghèo đói ngày càng tăng lên, gia tăng khoảng cách giàu nghèo chênh lệch

rõ ràng Xét về nhiều khía cạnh với bản chất đặc điểm của XHCN

và tính ưu việt của XHCN Dựa vào điều kiện khách quan, chủ quan

và tình hình thực tiễn của nước ta, nhà nước ta đã lựa chọn con đường quá độ lên XHCN bỏ qua chế độ TBCN

Vấn đề nhận thức và sự lựa chọn con đường phát triển XHCN, kiên trì phấn đấu theo lý tưởng và mục tiêu của CNXH Tiến lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN ở Việt Nam đó là sự phát triển tất yếu ở Việt Nam được Đảng cộng sản Việt Nam và Chủ Tịch Hồ Chí Minh vạch ra vào năm 1930 (trong Chính cương vắn tắt, sách lược vắn tắt, trong luận cương chính trị của Đảng cộng sản Việt Nam)

Và ngày càng được hoàn thiện hơn trong các kỳ Đại hội Đảng

Trong sự nghiệp phát triển đổi mới, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của nước ta hiện nay nhận thức được tính tất yếu con đường quá độ đi lên CNXH mang tính cấp thiết chính vì lí

do đó em quyết định chọn đề tài “quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về tính tất yếu, đặc điểm của thời kỳ quá độ lên CNXH Liên

hệ với thực tiễn Việt Nam quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN” làm đề tài nghiên cứu

2 Mục đích và nhiệm vụ của tiểu luận

Tìm hiểu đặc điểm tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên CNXH

và quá trình Việt Nam quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN

3 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu tài liệu

- Tham vấn chuyên gia

4 Ý nghĩa của tiểu luận

Qua bài tiểu luận nhằm giúp em cũng như mọi người có một cái nhìn rõ hơn về thời kỳ quá độ đi lên CNXH của nhà nước ta và tính tất yếu mà đảng ta lựa chọn con đường bỏ qua CNTB đi lên CNXH

PHẦN NỘI DUNG

1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về tính tất yếu đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

1.1 Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác – Lênin đã chỉ rõ: lịch sử xã hội đã trải qua 5 hình thái kinh tế - xã hội: Cộng sản nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa So với các hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa có sự khác biệt về chất, trong đó không có giai cấp đối kháng con người từng bước trở thành người tự do Bởi vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, từ CNTB lên CNXH tất yếu là phải trải qua thời kỳ quá độ chính trị Mong muốn có ngay một chế độ xã hội XHCN tốt đẹp để thay thế xã hội TBCN bất

công, tàn ác là những điều tốt đẹp, là khát vọng chính đáng; song theo các nhà kinh điển, giai cấp vô sản cần phải có thời gian để cải tạo xã hội cũ do giai cấp bóc lột dựng nên và xây dựng trên nền mòng ấy lâu đài của CNXH Nói chung khái quát lại, thời kỳ quá độ lên CNXH là một tất yếu, vì:

Thứ nhất: CNTB và CNXH khác nhau về chất nên phải có

bước “đệm” CNTB và CNXH khác nhau về bản chất CNTB được xây dựng trên cơ sở chế độ tư hữu TBCN về các tư liệu sản xuất; dựa trên chế độ áp bức và bóc lột CNXH được xây dựng trên cơ sở chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu, tồn tại dưới 2 hình thức là nhà nước và tập thể; không còn các giai cấp đối kháng, không còn tình trạng áp bức, bóc lột Muốn có xã hội như vậy cần phải có một thời kỳ lịch sử nhất định

Thứ hai: để xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật của CNXH.

CNXH được xây dựng trên nền sản xuất đại công nghiệp có trình

độ cao Quá trình phát triển của CNTB đã tạo ra cơ sở vật chất – kỹ thuật nhất định cho CNXH, nhưng muốn có cơ sở vật chất – kỹ thuật đó cần phải có thời gian tổ chức, sắp xếp lại Đối với những nước chưa từng trải qua quá trình công nghiệp hóa tiến lên CNXH, thời khắc quyết định cho việc xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật cho CNXH có thể kéo dài với nhiệm vụ trọng tâm của nó là tiến hành công nghiệp hóa XHCN

Thứ ba: để xây dựng các quan hệ XHCN vì chúng không tự

nảy sinh từ CNTB

Các quan hệ xã hội của CNXH không tự phát nảy sinh trong lòng CNTB, chúng là kết quả của quá trình xây dựng và cải tạo XHCN

Sự phát triển của CNTB dù đã ở trình độ cao cũng chỉ có thể tạo ra những điều kiện, tiền đề cho sự hình thành các quan hệ xã hội

XHCN, do vậy cũng cần phải có thời gian nhất định để xây dựng và phát triển các quan hệ đó

TKQĐ lên CNXH ở các nước có trình độ phát triển kinh tế – xã hội khác nhau có thể diễn ra với khoảng thời gian dài, ngắn khác nhau Đối với những nước đã trải qua CNTB phát triển ở trình độ cao thì khi tiến lên CNXH, TKQĐ có thể tương đối ngắn Những nước đã trải qua giai đoạn phát triển CNTB ở mức độ trung bình, đặc biệt là những nước còn ở trình độ phát triển tiền tư bản, có nền kinh tế lạc hậu thì TKQĐ thường kéo dài với rất nhiều khó khăn, phức tạp Đặc điểm và thực chất của thời kỳ quá độ từ CNTB lên CNXH là sự tồn tại đan xen giữa những yếu tố của xã hội cũ bên cạnh những nhân tố mới của CNXH trong mối quan hệ vừa thống nhất vừa đấu tranh với nhau trên tất cả các lĩnh vực (kinh

tế, chính trị, tư tưởng – văn hóa) của đời sống xã hội

Khẳng định tính tất yếu của thời kỳ quá độ, đồng thời các nhà sáng lập Chủ nghĩa xã hội khoa học cũng phân biệt có hai loại quá

độ từ CNTB lên CNCS:

1, Quá độ trực tiếp từ CNTB lên CNCS đối với những nước đã trải

qua CNTB phát triển Cho đến thời kỳ quá độ trực tiếp lên CNCS từ CNTB phát triển chưa từng diễn ra;

2, Quá độ gián tiếp từ CNTB lên CNCS đối với những nước chưa trải

qua CNTB phát triển Trên thế giới một thế kỷ qua, kể cả Liên Xô và các nước Đông Âu trước đây Trung Quốc, Việt Nam và một số nước XHCN khác ngày nay, theo đúng lý luận

Mác – Lênin, đều đang trải qua thời kỳ quá độ gián tiếp với những trình độ phát triển khác nhau

1.2 Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Đặc điểm của thời kỳ quá độ là sự đan xen giữa các yếu tố của xã hội mới với các yếu tố của xã hội cũ, chúng vừa thống nhất vừa đấu tranh với nhau trên các lĩnh vực của đời sống xã hội

- Đó là sự đan xen của nhiều tàn dư về mọi phương diện kinh

tế, đạo đức, tịnh thần của CNTB và những yếu tố mới mang tính chất XHCN của CNXH mới phát sinh chưa phải là CNXH

đã phát triển trên cơ sở của chính nó

- Đó là thời kỳ lâu dài, gian khổ bắt đầu từ khi giai cấp công nhân và nhân dân lao động giành được chính quyền đến khi xây dựng thành công XHCN

Có thể khái quát những đặc điểm cơ bản của thời kỳ quá độ lên CNXH thành 4 lĩnh vực như sau:

Trên lĩnh vực kinh tế: Tất yếu tồn tại nền kinh tế nhiều

thành phần, trong đó có thành phần đối lập Đề cập tới đặc trưng này, vận dụng vào nước Nga, V.I.Lênin cho rằng, trong thời kỳ quá

độ tồn tại 5 thành phần kinh tế: Kinh tế gia trưởng; kinh tế hàng hóa nhỏ; kinh tế tư bản; kinh tế tư bản nhà nước; kinh tế XHCN

Trên lĩnh vực chính trị: Thời kỳ thiết lập, tăng cường

chuyên chính vô sản mà thực chất là việc giai cấp công nhân nắm

và sử dụng quyền lực nhà nươc trấn áp giai cấp tư sản, tiến hành xây dựng một xã hội không giai cấp Đây là sự thống trị của giai cấp công nhân với chức năng thực hiện dân chủ đối với nhân dân,

tổ chức xây dựng và bảo vệ chế độ mới, chuyên chính với những phần tử thù địch chống lại nhân dân; là tiếp tục cuộc đấu tranh giai cấp giữa giai cấp vô sản với giai cấp tư sản

Trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa: Trong thời kỳ quá độ

còn tồn tại nhiều tư tưởng khác nhau, chủ yếu là tư tưởng vô sản

và tư tưởng tư sản Giai cấp công nhân thông qua đội tiền phong là Đảng Cộng sản từng bước xây dựng nền văn hóa mới XHCN, tiếp thu giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, bảo đảm đáp ứng nhu cầu văn hóa – tinh thần ngày càng tăng của nhân dân

Trên lĩnh vực xã hội: Do kết cấu của nền kinh tế nhiều

thành phần quy định nên trong thời kỳ quá độ còn tồn tại nhiều giai cấp, tầng lớp và sự khác biệt giữa các giai cấp tầng lớp xã hội, các giai cấp tầng lớp vừa hợp tác vừa đấu tranh với nhau Trong xã hội còn tồn tại sự khác biệt giữa nông thôn, thành thị, giữa lao động trí óc và lao động chân tay Đây là thời kỳ đấu tranh giai cấp chống áp bức, bất công, xóa bỏ tệ nạn xã hội và những tàn dư của

xã hội cũ để lại, thiết lập công bằng xã hội trên cơ sở thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động là chủ đạo

2 Thực tiễn Việt Nam quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa.

2.1 Đặc điểm quá độ lên CNXH ở Việt Nam là bỏ qua chế độ TBCN

Việt Nam tiến lên CNXH trong điều kiện vừa thuận lợi và khó khăn đan xen, có những đặc trưng cơ bản:

- Từ một nước nông nghiệp lạc hậu, sản xuất nhỏ là phổ biến, trải qua các cuộc chiến tranh tàn khốc, quá độ lên CNXH, bỏ qua chế độ TBCN

- Xuất phát từ một xã hội vốn là thuộc địa, nữa phong kiến lực lượng sản xuất rất thấp Đất nước trải qua chiến tranh ác liệt, kéo dài nhiều thập kỷ, hậu quả để lại còn nặng nề Những tàn dư thực dân, phong kiến còn nhiều Các thế lực thù địch thường xuyên tìm

cách phá hoại chế độ XHCN và nền độc lập dân tộc của nhân dân ta

- Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đang diễn ra mạnh

mẽ, cuốn hút tất cá các nước ở mức độ khác nhau Nền sản xuất vật chất và đời sống xã hội đang trong quá trình quốc tế hóa sâu sắc, ảnh hưởng lớn tới nhịp độ phát triển lịch sử và cuộc sống các dân tộc Những xu thế đó vừa tạo thời cơ phát triển nhanh cho các nước, vừa đặt ra những thách thức gay gắt

- Thời đại ngày nay vẫn là thời đại quá độ từ CNTB lên CNXH, cho dù chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ Các nước với chế độ xã hội và trình độ phát triển khác nhau cùng tồn tại, vừa hợp tác vừa đấu tranh, cạnh tranh gay gắt vì lợi ích quốc gia, dân tộc Cuộc đấu tranh của nhân dân các nước vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, phát triển và tiền bộ xã hội gặp nhiều khó khăn, thách thức, song theo quy luật tiến hóa của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới CNXH

2.2 Thực tiễn Việt Nam quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội

bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa.

Bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa đã được Đại hội IX của Đảng chỉ rõ: “Con đường đi lên của nước ta là sự phát triển quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, tức là bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt về khoa học và công nghệ, để phát triển nhanh lực lượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế hiện đại” Xác định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở nước ta là

hoàn toàn phù hợp với quy luật chung đối với các nước đi lên chủ nghĩa xã hội trong thời đại ngày nay, phù hợp với điều kiện lịch sử của cách mạng Việt Nam Đồng thời, đó là một tất yếu khách quan, được thể hiện ở cả phương diện lý luận và phương diện thực tiễn

- Bỏ qua chế độ TBCN là con đường cách mạng tất yếu khách quan, con đường xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH

ở nước ta

- Bỏ qua chế độ TBCN ở đây thực chất là rút ngắn một cách đáng kể quá trình đi lên CNXH ở nước ta đưa nhanh nền kinh tế nước ta lên sản xuất lớn XHCN

- Bỏ qua chế độ TBCN ở đây chúng ta phải biết tiếp thu, tranh thủ tận dụng những thành tựu của nhân loại dưới TBCN, đặc biệt là vốn, công nghệ hiện đại để phát triển nhanh nền kinh tế trong nước

- Bỏ qua chế độ TBCN ở đây chúng ta phải biết phát huy khai thác có hiệu quả mọi tiềm năng kinh tế trong nước để phát triển nhanh nền kinh tế Thông qua những hình thức tổ chức kinh tế, quá độ trung gian thích hộ với mọi nguồn lực

- Bỏ qua chế độ TBCN là sự tạo ra biến đổi về chất của xã hội trên tất cả các lĩnh vực, là sự nghiệp rất khó khăn, phức tạp, lâu dài với nhiều chặn đường, nhiều hình thức tổ chức kinh tế, xã hội

có tính chất quá độ đòi hỏi phải có quyết tâm chính trị cao và khát vọng lớn của toàn Đảng, toàn dân

Ở nước ta lựa chọn con đường quá độ tiến thẳng lên CNXH

bỏ qua chế độ TBCN đây là một con đường hợp lý đúng đắn đối với nước ta do những lý do sau đây:

- Sự lựa chọn này phù hợp với xu thế của thời đại Lênin đã chỉ rõ: “Tất cả các dân tộc đều sẽ đi lên CNXH Đó là điều không thể tránh khỏi” sự lựa chọn phù hợp với nguyện vọng của cộng đồng của đông đảo quần chúng nhân dân lao động của nước ta, phù hợp với nhu cầu vươn lên làm chủ xã hội Vì chỉ có CNXH mới thực sự

có một chế độ dân chủ công bằng, tiến bộ xã hội

- Nhân dân ta đã tiến hành cuộc kháng chiến chống đế quốc xâm lược (Pháp – Mỹ) rất tốn kém Về thực chất hai cuộc kháng chiến này chính là chống TBCN Khi hòa bình nước ta không thể quay lại phát triển kinh tế theo con đường TBCN hơn nữa nền kinh

tế tư bản từ khi ra đời đã thể hiện bản chất bóc lột

- Trên thế giới đã có nhiều nước phát triển theo con đường TBCN nhưng kết quả chỉ có một ít nước có nền kinh tế phát triển Còn lại theo nhận xét của Kissingter (một nhà tư bản tài chính) thì Châu Phi đói, Châu Á nghèo, Châu Mĩ La Tinh nợ nần chồng chất

Nước ta thẳng tiền lên CNXH bỏ qua TBCN vì chúng ta được những điều kiện khách quan và chủ quan của con đường quá độ tiến thằng lên CNXH mà bỏ qua chế độ TBCN mà Lênin đã đưa ra.

- Điều kiện khách quan: Chúng ta quá độ đi lên CNXH trong điều kiện cuộc cách mạng công nghiệp hiện đại trên thế giới đang phát triển hết sức mạnh mẽ làm cho lực lượng sản xuất mang tính quốc tế hóa ngày càng cao và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các