U tủy pdf

 Những u này có thể phát xuất từ nhiều tổ chức như: tủy sống, rể thần kinh, màng tủy, mạch máu, cột sống hay mô quanh cột sống..  U tủy thường biểu hiện qua 3 hội chứng, riêng lẻ hay p

GV ĐÀM XUÂN TÙNG.

BỘ MÔN NGOẠI TQ ĐHYD CẦN THƠ

Qua bài này học viên có thể:

1. Mô tả dịch tể học của u tủy

2. Trình bày phân loại giải phẩu bệnh và tần xuất của u

tủy

3. Trình bày các triệu chứng lâm sàng

4. Trình bày các hình ảnh học các loại u tủy thường

gặp

5. Nêu hướng điều trị u tủy

 U tủy là những khối u cột sống và trong ống sống

 Những u này có thể phát xuất từ nhiều tổ chức

như: tủy sống, rể thần kinh, màng tủy, mạch máu, cột sống hay mô quanh cột sống

 U tủy có thể nguyên phát hay thứ phát

 Tần suất của u tủy nguyên phát là

0,9-2,5/100.000/năm

 tăng gần đây nhờ chụp cộng hưởng từ

 Chiếm 15% u nguyên phát của hệ thần kinh trung ương

 5 ca tử vong/1triệu dân/năm

 Giới: nam=nữ trong đa số u tủy

 u màng tủy thường gặp ở giới nữ

 u di căn phế quản chủ yếu ở nam giới

 Tuổi: đa số 50, có thể gặp mọi lứa tuổi

 Nguyễn hùng Minh và cs., qua phẩu thuật 343 ca u tủy trong 10 năm, tuổi trung bình là 20-50

 Vị trí:

 Theo Greeberg MS , u ngoài màng cứng chiếm 55%,

 u trong màng cứng –ngoài tủy 40%

U NGUYÊN PHÁT

NGOÀI MÀNG CỨNG TRONG MÀNG CỨNG

LÀNH TÍNH NGOÀI TỦY

U MẠCH MÁU U MÀNG TỦY

U SỤN XƯƠNG U SỢI THẦN KINH

U XƯƠNG U MÀNG NỘI TỦY

U NGUYÊN BÀO XƯƠNG

ÁC TÍNH U NỘI TỦY

SARCOM XƯƠNG U TẾ BÀO SAO, U MÀNG NỘI TỦY SARCOM SỤN

U NGUYÊN SỤN

SARCOM EWING

U TỦY BÀO

U ĐẠI BÀO

NGƯỜI LỚN TRẺ EM

U SỢI THẦN KINH 15

U MÀNG TỦY 22 U BIỂU BÌ/THƯỢNG

 U tủy thường biểu hiện qua 3 hội chứng, riêng lẻ hay phối hợp.

 Hội chứng cột sống:

 hội chứng nơi tổn thương: tổn thương một hay nhiều rể thần kinh sống

 hội chứng dưới nơi tổn thương

 Rối loạn cảm giác:

• triệu chứng của thừng sau, đau dữ dội, cảm giác dòng điện chạy qua, cảm giác bỏng hay lạnh;

• cảm giác đoạn chi bị siết, cần tìm rối loạn cảm giác sâu, đau-nhiệt

 Rối loạn vận động: hội chứng tháp, đi lặc cách hồi kiểu tủy, yếu/liệt hai chi hay tứ chi

 Triệu chứng DTT tùy thuộc vị trí u

 Chèn ép tủy cổ cao: dấu hiệu hành tủy, liệt các thần kinh sọ dưới như IX, X, XI, XII

 Chèn ép tủy cổ thấp: kèm hội chứng Claude

 Các xét nghiệm sinh học:

 XN máu-sinh hóa

 XN đặc biệt: đánh dấu u, điện di protein

 XN dịch não tủy: phân ly đạm-tế bào, tìm tế bào ung thư

 nghiệm pháp Queckensted-Stookey

 Hình ảnh Học

 X Quang tiêu chuẩn

• Tập trung vùng nghi ngờ

• 3 tư thế thẳng, nghiêng, nghiêng ¾:

• Hình ảnh đặc xương thân đốt: đốt sống ngà voi

• Hình ảnh hủy xương ở thân đốt sống hay chân cung: dấu “đốt sống chột”, di căn

 CT Scanner

 Xét nghiệm quan trọng trong u có nguồn gốc xương;

 thực hiện lớp cắt mỏng, tái tạo 3D; nghiên cứu cấu trúc xương sống và phần mềm;

 hạn chế đối với tổn thương rể-tủy sống Tiêm thuốc cản quang iôt để đánh giá u và mạch máu.

 Cộng hưởng từ (CHT)

 Quan trọng nhất trong u tủy

 Khảo sát tổn thương trong 3D, phân tích chính xác hình dạng và cấu trúc các yếu tố trong ống sống

 Hạn chế trong tổn thương xương và chống chỉ định ở

bệnh nhân mang dụng cụ kim khí

 Khảo sát ở T1w, T2w và T1+gadolinium.

 bất thường kích thướt và cấu trúc của tủy sống gợi ý khối

u nội tủy.

 Tổn thương ngoài tủy, trong ống sống gợi ý: u rể thần kinh, hay u màng tủy.

 Tổn thương cột sống gây biến đổi xương và phần mềm quanh cột sống

 Xạ hình xương

 Chụp xạ hình xương với Technetium 99m (99mTc), tìm tổn thương di căn xương

 Chụp mạch máu tủy

 Dùng phương pháp Seldinger; đánh giá u nhiều mạch máu như u nguyên bào mạch máu

 Gây thuyên tắc trước mổ để giảm chảy máu;

 Đánh giá sự tương quan của khối u với các mạch máu quan trọng (động mạch sống, động mạch

phình thắt lưng)

 CHẨN ĐOÁN XÁC ĐỊNH:

 Dựa vào triệu chứng chèn ép tủy và cộng hưởng từ+/- CT Scan

 sinh thiết u dưới hướng dẫn của CT Scan

 Hội chứng chèn ép tủy diễn biến chậm thường có tiên lượng khá hơn chèn ép tủy cấp

 CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT:

 Nhiễm trùng: lao cột sống, viêm đốt sống-đĩa đệm thường do vi khuẩn tụ cầu

 Thoát vị đĩa đệm

 Thoái hóa: xơ teo rải rác, xơ teo cột bên

 Rổng ống tủy (syringomyelie)

 U NGOÀI MÀNG CỨNG

 U DI CĂN

 thường gặp nhất chiếm 2/3 trường hợp,

 cột sống thư 3 sau phổi và gan

 80-90% đã biết K nguyên phát

 đa số trên 50 tuổi

 K nguyên phát thường phổi, vú, tuyến tiền liệt, thận, tuyến giáp, ung thư máu, ống tiêu hóa, da

 vị trí: cột sống lưng, thắt lưng và thân đốt sống

 K di căn đến cột sống theo 3 đường :

 Tĩnh mạch di căn ngược vào các tĩnh mạch cột sống và ngoài màng cứng (giả thuyết Batson)

 Theo đường động mạch

 Đường lân cận

 điều trị nội khoa:

 Thuốc giảm đau: Tramadol, Morphine

 Corticoit liều cao khi có dấu yếu liệt (SoluMedrol, Dexamethasone)

 Hóa trị: khi đã biết K nguyên phát

 Xạ trị: phối hợp với phẩu thuật và giảm đau

 Tổng liều 20-25 Gy

 Thường phối hợp với corticoit

 thuyên tắc-tạo hình đốt sống:

 Đối với loại u di căn có nhiều mạch máu như K

thận, tuyến giáp gây thuyên tắc trước mổ để giảm chảy máu

 phẩu thuật:

 Xác định giải phẩu bệnh của u

 Giải ép thần kinh

 Cố định cột sống nếu cần sau giải ép

 Lợi ích của phẩu thuật còn bàn luận vì nhiều biến chứng sau mổ tỉ lệ sống trung bình 10-16 tháng đối với mọi K nguyên phát

 U cột sống nguyên phát

 15-25% u cột sống.

 đa số u lành tính và ở tuổi trẻ <18 tuổi, trừ sarcôm Ewing.

 ở người lớn u ác tính (u sụn, sarcôm sụn, u tủy bào)

 u lành tính thường phát triển ở cung sau, đốt sống cổ,

 u ác tính phát triển ở thân đốt sống hay toàn bộ đốt sống.

 lâm sàng: đau cột sống hoặc kèm dấu hiệu tổn thương rể/tủy sống.

 X Quang cột sống có ích, dương tính trong 99%.

 điều trị: phẩu thuật lấy trọn u nếu được.

• giải thích triệu chứng đau rể thần kinh.

• vị trí: cổ, lưng, thắt lưng, chùm đuôi ngựa

• u lành tính phát triển chậm, nhiều năm

• đa số giới nam

 tuổi 30-40.

 u có thể phát triển qua lổ gian sống, nhất là ở vùng

cổ 15-20%,

 tạo thành u trong và ngoài màng cứng

 u rể thần kinh có thể phối hợp trong bệnh lý u sợi thần kinh típ I:

 bệnh Von Recklinghausen chiếm 35-45%, có thể

hóa ác

 u sợi thần kinh típ 2 nếu có nhiều u

 điều trị: phẩu thuật vi phẩu lấy hết u

 giải phẩu bệnh: hợp bào, dạng cát có nhiều calci.

 MRI: u ngoài tủ, đồng tín hiệu trên T1 và tăng tín hiệu khi tiêm Gadolinium

 điều trị:

• vi phẩu lấy hết u trong 90%, tỉ lệ tái phát 3-7%

• Xạ trị khi không lấy hết u hoặc tái phát

• phục hồi tốt trong 85%

 U mở (lipome)

 Tổn thương bẩm sinh, hiếm gặp

 thường < 20 tuổi

 vị trí: có thể ngoài màng cứng, trong màng cứng, NMC chiếm 96%

 chia 5 loại u mở

 lipomyelomeningocele, u dây tận, u mở trong màng cứng, đa u mở ,angiolipomeningocele

 chẩn đoán: MRI, tăng tín hiệu T1 và giảm tín hiệu

ở T2

 điều trị: phẩu thuật

• Đối với u mở dây tận tương đối dễ dàng và có kết quả lâu dài sau mổ;

 vị trí: đa số vùng cổ-lưng, 5% toàn bộ tủy.

 giải phẩu bệnh: u màng nội tủy, u tế bào sao chiếm 2/3.

 u nguyên bào mạch máu, u thần kinh đệm ác tính, nang biểu bì, u quái.

 lâm sàng: triệu chứng lâm sàng từ từ, không đặc hiệu:

• Đau cột sống, đau rể thần kinh, đau- rối loạn cảm giác thừng sau

• Rối loạn vận động: hội chứng tháp xuất hiện muộn hơn ở chi trên, đi yếu dễ mệt

• Rối loạn cơ vòng: xuất hiện sớm trong u tủy thấp

• Tràn dịch não thất

• Vẹo cột sống

 Chẩn đoán: MRI chìa khóa để chẩn đoán:

• Giảm tín hiệu/đồng tín hiệu trên T1w và tăng tín hiệu trên T2w.

 điều trị: tốt nhất là phẩu thuật vi phẩu:

• cắt bảng sống, dùng vi phẩu lấy khối u hay sinh thiết, phối hợp máy hút siêu âm để lấy hết u,

• u màng nội tủy có giới hạn rỏ nên có thể lấy trọn

• u tế bào sao thường xâm lấn nên cần xạ trị sau mổ.

• một số u lành khác có thể phẩu thuật như u nguyên bào mạch máu.