Soạn bài Nói và nghe (Giới thiệu, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm thơ) *Yêu cầu Cung cấp được các thông tin chung về bài thơ một cách ngắn gọn nhan đề bài thơ, tác giả, đề tài, thể[.]
Trang 1Soạn bài Nói và nghe
(Giới thiệu, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm thơ)
*Yêu cầu:
- Cung cấp được các thông tin chung về bài thơ một cách ngắn gọn: nhan
đề bài thơ, tác giả, đề tài, thể thơ,…
- Thể hiện được niềm hứng thú của bản thân đối với tác phẩm thơ
- Nêu lên quan điểm cá nhân về vấn đề thuyết trình, thuyết phục, được
người nghe và đặt câu hỏi để mời gọi thảo luận
- Thể hiện được sự tôn trọng những cách cảm nhận, đánh giá đa dạng đối
+ Tìm hiểu về tác phẩm hoặc các tác phẩm thơ sẽ được thuyết trình, xem
lại những tri thức ngữ văn có liên quan, đọc các tài liệu mà người nói có thể
đã chuẩn bị và cung cấp
+ Chuẩn bị tâm thế lắng nghe và xác định các vấn đề chủ yếu cần đối thoại
với người nói: những từ ngữ, hình ảnh nên được chú ý phân tích, cách sử
- Người nghe:
+ Có thái độ tôn trọng, đặc biệt quan tâm đến cảm xúc người thuyết trình + Ghi chép những ý tưởng trong bài thuyết trình đã khiến bạn thực sự thấy hứng thú hoặc những điểm bạn còn băn khoăn muốn trao đổi
+ Chú ý đến phong thái của người thuyết trình
*Trao đổi:
- Người nói:
+ Chia sẻ những điểm bạn thấy hợp lí và hấp dẫn trong bài thuyết trình + Nêu những điểm còn gây băn khoăn ở bài thuyết trình, góp ý, bổ sung một số nội dung giúp bài nói hoàn thiện hơn
+ Đưa góc nhìn khác hay cách cảm thụ khác của mình với bài thơ
- Người nghe:
+ Trả lời những thắc mắc từ phía người nghe
+ Thể hiện thái độ tiếp thu chân thành
+ Tự đánh giá phần trình bày của mình
+ Phản hồi và trao đổi với các ý kiến khác
Bài nói tham khảo
Hàn Mặc Tử là một thi sĩ có phong cách thơ rất riêng biệt, độc đáo Ông để lại cho đời nhiều tập thơ nổi tiếng như Gái Quê, Thơ Điên hay Chơi Giữa Mùa Trăng Bài thơ "Mùa xuân chín" là một bài thơ tiêu biểu, góp phần làm nên tên tuổi của nhà thơ
Trang 2Tựa đề bài thơ đầy ấn tượng" Mùa xuân chín", ta nghe như có sự mềm mại,
hương thoang thoảng của vị xuân rạo rực mà không kém phần đằm thắm, ý
tứ chất chồng những tầng sâu ý nghĩa khiến ta tò mò muốn khám phá, thôi
thúc ta đi sâu vào nội dung tác phẩm để khám phá nét "chín" của mùa xuân
trong thơ Hàn Mặc Tử ra sao
"Trong làn nắng ửng khói mơ tan Đôi mái nhà tranh lấm tấm vàng Sột soạt gió trêu tà áo biếc Trên giàn thiên lý bóng xuân sang"
Bức tranh mùa xuân chốn thôn quê thật thanh bình, duyên dáng mà đằm thắm
yêu thương Trong làn nắng nhẹ của của bầu trời, làn khói xa như tan đi, tạo
nên vẻ đẹp như mơ như thực, không quá chi tiết, chỉ đôi nét chấm phá nhưng
khiến ta không khỏi xuyến xao trước khung trời đầy yên bình lúc này Trên
những mái nhà tranh nơi quê nghèo lấm tấm màu hoa thiên lý điểm tô, cơn
gió nhẹ đung đưa những chiếc lá xanh biếc tạo nên thứ âm thanh lạ lùng" sột
soạt", tất cả đều quá đỗi nhẹ nhàng mà thân thương Mùa xuân đang len lỏi
vào cảnh vật, trên giàn thiên lý báo xuân về, mùa xuân đến, cây cỏ, thiên
nhiên, đất trời, và lòng người như hoà quyện lấy nhau:
"Sóng cỏ xanh tươi gợn tới trời Bao cô thôn nữ hát trên đồi;"
Vạn vật mang sức xuân, làn mưa xuân tưới thêm cho cỏ cây sức sống mới
đầy xanh tươi "gợn tới trời" như đang đùa giỡn với nắng, với gió với mây
Tiếng hát đón xuân của bao cô gái thôn quê đầy tình tứ, mùa xuân đến khiến
ai cũng vui tươi, phấn khởi, tâm hồn đầy trẻ trung, yêu đời Giai điệu nhạc
cất lên cùng lời ca:
" Ngày mai trong đám xuân xanh ấy
Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi."
Niềm vui xuân hoà cùng niềm vui của hạnh phúc lứa đôi, thế là ngày mai
trong đám cô thôn nữ ấy, có người đi lấy chồng bỏ lại sau lưng những cuộc
vui, có chút gì đó tiếc nuối đan xen trong niềm vui ấy Mùa xuân điểm tô cho
đời, kết nên quả ngọt cho tình yêu, mùa của niềm hạnh phúc tràn đầy
"Tiếng ca vắt vẻo lưng chừng núi, Hổn hển như lời của nước mây, Thầm thĩ với ai ngồi dưới trúc, Nghe ra ý vị và thơ ngây "
Niềm yêu đời họa trong lời hát thơ ngây, trong sáng, tinh nghịch "tiếng ca vắt vẻo" trên lưng núi, hoà vào cảnh vật, âm vang mãi Những âm thanh như đang chuyển động theo nhịp thời gian, "hổn hển" "thì thầm" với nhau đầy ý
vị, thân thương Tiếng thơ nghe sao khiến người bâng khuâng, xao xuyến đến lạ kỳ
"Khách xa gặp lúc mùa xuân chín Lòng trí bâng khuâng sực nhớ làng Chị ấy năm nay còn gánh thóc Dọc bờ sông trắng nắng chang chang"
Nếu ở khổ thơ đầu là hình ảnh cỏ cây tươi xanh thì đây chính là hình ảnh đối lập khi xuân chín, xuân đã không còn thơ mộng như khi vừa sang nữa, nó mang màu của nỗi tiếc nuối ngậm ngùi, mang màu của nắng gió thôn quê:
"Dọc bờ sông trắng nắng chang chang" m "ang" cuối bài làm cho câu thơ mang tâm trạng mênh mang khó tả, như nỗi lòng thì nhân đang băn khoăn, trĩu nặng xót xa về thân phận người con gái:
" Chị ấy năm nay còn gánh thóc Dọc bờ sông trắng nắng chang chang"
Nếu ngày xưa khi đang tuổi xuân thì, nhịp xuân sang cùng lòng bao cô gái ngân nga lời ca, tiếng hát chào mừng thì giờ đây khi xuân chín, xa rời xuân xanh năm nào, "chị ấy" giờ trở thành một người phụ nữ với bao nỗi lo toan Trách nhiệm cuộc sống và công việc của người mẹ, người vợ thêm nặng, song, dù vất vả, nhọc nhằn vẫn ánh lên nét đẹp rạng ngời
Bài thơ thật nhẹ nhàng, ngôn ngữ dù giản dị nhưng được nhà thơ chọn lọc rất tinh tế Mỗi tiếng thơ thốt lên là cả một bầu trời thương yêu vừa mang nỗi thương cảm vừa mang nỗi nhớ mênh mang chốn quê nhà vất vả, gian nan Với ngôn ngữ kết tinh cùng tấm lòng hồn hậu của thi nhân, Hàn Mạc Tử đã viết nên một "mùa xuân chín" vẹn tròn, đầy đặn, thiết tha
Trang 3Soạn bài Thực hành đọc: Cánh đồng lớp 10 trang 71 Tập 1
* Nội dung chính:
Tác giả đã vẽ lên bức tranh một cánh đồng mùa xuân tràn đầy sức sống Nhân
vật chính là một cô gái yêu đời, yêu thiên nhiên, nhìn cuộc sống bằng con mắt
mộng mơ đầy nhiệt huyết, mang trong mình hy vọng và tình yêu tuổi trẻ
* Một số điều cần lưu ý khi đọc văn bản:
1 Cảm nhận sự biến hóa của nhịp điệu, sự phóng khoáng trong cách xây
dựng hình ảnh thơ, sự dụng công trong cách tổ chức mạch thơ
- Sự biến hóa nhịp điệu khiến bài thơ như một trang sách tự sự
- Sự kết hợp hài hòa giữ hình ảnh gam màu sáng, trong trẻo với hình ảnh gam
màu tối, âm u, ẩm ướt
- Mạch thơ đi theo dòng cảm xúc của nhân vật trữ tình
2 Lắng nghe dòng chảy cảm xúc và suy tưởng của nhân vật trữ tình được biểu hiện một cách sống động, sắc nét trong sự tự do của hình thức thơ ca
- Một đóa hoa cúc cắm trong bình gốm đã làm nhân vật trữ tình hình dung ra cả một cánh đồng hoa đang trải ra trước mắt Không chỉ có những màu sắc mà còn
có những thanh âm chân thực khiến đây như không còn chỉ là trong tưởng tượng
- Sự tự do trong hình thức của thơ ca cũng được hiện lên rõ nét khi các câu thơ không tuân theo bất cứ quy luật nào Từng câu thơ chứa đựng sự tinh tế trong tâm hồn tác giả
Trang 4Soạn bài Thực hành tiếng Việt lớp 10 trang 58 Tập 1
(Lỗi dùng từ, lỗi về trật tự từ và cách sửa)
1.Câu hỏi (trang 58,59 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Hãy tìm lỗi dùng từ trong các câu sau và nêu cách sửa lỗi thích hợp
a Nhà thơ Cô-ba-y-a-si Ít-sa là một trong những nhà thơ tiêu biểu nhất của thơ
hai-cư Nhật Bản
b Đề tài, chủ đề, cảm hứng cũng như nội dung của các bài thơ hai-cư rất đa
dạng, khác nhau
c Bài thơ “Thu hứng” là một trong những thi phẩm nổi tiếng của Đỗ Phủ
d Nhà thơ đã mượn trí tưởng tượng của mình để tái hiện bằng ngôn từ một
khung cảnh thiên nhiên tràn đầy sức sống
e Được sinh ra trong một gia đình tri thức, từ nhỏ, nhà văn X đã là một cậu bé
say mê đọc sách
g Bài thơ “Mùa xuân chín” của Hàn Mặc Tử kết lại bằng hình ảnh của nhân vật
trữ tình – người phụ nữ nhọc nhằn gánh thóc trên bãi cát trắng
h Hình ảnh hoa triêu nhan vướng dây gàu khiến nhân vật trữ tình trong bài thơ
của Chi-ô rất ư bất ngờ
Trả lời:
a) Lỗi lặp từ: từ nhà thơ được lặp đi lặp lại
Sửa: Cô-ba-y-a-si Ít-sa là một trong những nhà thơ tiêu biểu nhất của thơ
hai-cư Nhật Bản
b) Lỗi sắp xếp trật tự từ: các từ “đề tài”, “chủ đề”, “cảm hứng”, “nội dung”
trong câu sắp xếp theo trật tự chưa logic
Sửa: Nội dung, đề tài, chủ đề và cảm hứng của các bài thơ hai-cư rất đa dạng,
khác nhau
c) Lỗi dùng từ chưa chính xác ngữ nghĩa: thi phẩm -> tác phẩm Sửa: Bài thơ Thu hứng là một trong những tác phẩm nổi tiếng của Đỗ Phủ d) Lỗi sắp xếp trật tự từ: các từ trong câu văn được sắp xếp chưa hợp logic Sửa: Bằng trí tưởng tượng của mình, nhà thơ đã mượn ngôn từ để tái hiện một khung cảnh thiên nhiên tràn đầy sức sống
e) Lỗi sắp xếp trật tự từ: vị trí của từ “từ nhỏ” chưa hợp lý
Sửa: Được sinh ra trong một gia đình tri thức, nhà văn X đã là một cậu bé say
mê đọc sách ngay từ khi còn nhỏ
g) Lỗi dùng từ: cụm từ “nhân vật trữ tình” có thể bỏ
Sửa: Bài thơ Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử kết lại bằng hình ảnh một người phụ nữ nhọc nhằn gánh thóc trên bãi cát trắng
h) Lỗi dùng từ: từ “ư” -> bỏ “ư”
Sửa: Hình ảnh hoa triêu nhan vướng dây gàu khiến nhân vật trữ tình trong bài thơ của Chi-ô rất bất ngờ
2.Câu hỏi (trang 59,60 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Trường hợp nào dưới đây được xem là mắc lỗi về trật tự từ? Hãy đưa ra cách sửa lỗi cho trường hợp ấy
a Một bộ phận độc giả đông đảo đã không cảm nhận được cái mới ngay trong thơ Hàn Mặc Tử
b Là thể thơ ngắn nhất thế giới, hai-cư được xem như một “đặc sản” của văn chương Nhật Bản
c Nói chung, người đọc thơ trữ tình cần quan tâm đến mạch sự kiện hơn là mạch cảm xúc của bài thơ
d Rất nhiều hình ảnh đời thường xuất hiện trong thơ hai-cư Nhật Bản
Trang 5e Thơ Đường luật mặc dù chặt chẽ bố cục nhưng vẫn có những khoảng trống
liên tưởng khoi gợi
g Điều làm thích thú người đọc ở bài thơ này là cách độc đáo gieo vần
h Trong bài thơ “Tiếng thu”, đóng vai trò quan trọng là các từ láy tượng thanh
i Nhà thơ cho phép thơ lãng mạn giải phóng cảm xúc của mình một cách rất
phóng khoáng
Trả lời:
- Các trường hợp mắc lỗi và sửa thuộc các câu sau
a Một bộ phận độc giả đông đảo đã không cảm nhận được cái mới ngay trong
thơ Hàn Mặc Tử
=> Một bộ phận đông đảo độc giả đã không cảm nhận được cái mới trong thơ
Hàn Mặc Tử
c Nói chung, người đọc thơ trữ tình cần quan tâm đến mạch sự kiện hơn là
mạch cảm xúc của bài thơ
=> Nói chung, người đọc thơ trữ tình cần quan tâm đến mạch cảm xúc hơn là
mạch sự kiện của bài thơ
e Thơ Đường luật mặc dù chặt chẽ bố cục nhưng vẫn có những khoảng trống
liên tưởng khơi gợi
=> Thơ Đường luật mặc dù có bố cục chặt chẽ nhưng vẫn có những khoảng
trống liên tưởng khơi gợi
g Điều làm thích thú người đọc ở bài thơ này là cách độc đáo gieo vần
=> Điều làm người đọc thích thú ở bài thơ này là cách gieo vần độc đáo
h Trong bài thơ “Tiếng thu”, đóng vai trò quan trọng là các từ láy tượng thanh
=> Trong bài thơ "Tiếng thu", các từ láy tượng thanh đóng vai trò rất quan trọng
i Nhà thơ cho phép thơ lãng mạn giải phóng cảm xúc của mình một cách rất phóng khoáng
=> Nhà thơ lãng mạn cho phép thơ giải phóng cảm xúc của mình một cách rất phóng khoáng
3 Câu hỏi (trang 60 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Phát hiện các lỗi dùng từ hoặc trật tự từ (nếu có) trong đoạn văn đã viết theo yêu cầu của bài kết nối đọc – viết
Trả lời:
Học sinh mở lại bài viết theo yêu cầu và soát lỗi
Sưu tầm các trường hợp vi phạm lỗi dùng từ hoặc trật tự từ trong một số văn bản báo chí Phân tích lỗi sai và đưa ra phương án sửa chữa
Trả lời:
VD: Trên báo Trí Thức Trẻ, ngày14/6/2015, trong bài Cuộc sống ở thuê dù gia thế giàu có của hot girl Thủy Top lại có câu “Dù lớn lên trong một gia đình tri thức, giàu có nhưng Thủy Top chưa bao giờ lấy điều đó để khoe khoang, đánh bóng tên tuổi”
Lỗi sai: lỗi dùng từ Sửa: Trí thức có nghĩa khác tri thức Trường hợp này phải dùng từ “gia đình trí thức” mới đúng
Trang 6Soạn bài Văn bản 4: Thu hứng
(Cảm xúc mùa thu)
- Đỗ Phủ -
* Trước khi đọc
Câu hỏi 1: (trang 47 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Bạn đã được làm quen với một số bài thơ Đường luật trong sách giáo khoa Ngữ
Văn cấp Trung học cơ sở Hãy chia sẻ ấn tượng của bạn về đặc điểm hình thức
cũng như nội dung của những bài thơ thuộc thể loại này
Trả lời:
- Về hình thức: thơ đường luật là thể thơ giới hạn số từ, số câu và quy định
nghiêm ngặt về niêm luật, có sự quy định rõ ràng về bố cục
- Về nội dung: thơ đường luật thường hướng tới đề tài bức tranh thiên nhiên và
bức tranh sinh hoạt xoay quay đời sống con người và gửi gắm tư tưởng của
nhân vật trữ tình
Câu hỏi 2: (trang 47 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Bạn đã bao giờ xa gia đình và thấy nhớ nhà? Nếu có thể, hãy chia sẻ về trải
nghiệm ấy của bạn
+ Trời đất như đảo lộn
=> Khung cảnh mùa thu buồn, heo hắt, ảm đạm trước cái nhìn toàn cảnh, bao quát rộng lớn trên trời dưới đất của tâm hồn thi nhân nhạy cảm
2 Hãy nhận diện phép đối trong cả nguyên tác và bản dịch nghĩa trong các cặp
câu thơ 3-4 và 5-6
Trả lời:
- Phép đối trong câu 3-4:
+ Trời >< đất + Lưng trời>< sóng rợn (trên cao >< dưới thấp)
Trang 7+ mặt đất>< mây đùn cửa ải xa (dưới thấp>< trên cao)
- Phép đối trong câu 5-6:
+ Tùng cúc><cô chu
+ Lưỡng khai>< Nhất hệ
+ Tha nhật lệ >< cố viên tâm
3.Âm thanh của tiếng dao thước may áo, tiếng chày đập vải gợi ra không khí
gì?
Trả lời:
- Âm thanh gợi ra không khí cuộc sống sinh hoạt tấp nập, tươi vui phấn khởi,
gợi khung cảnh làng quê thân thuộc
- Khung cảnh cũng gợi nỗi nhớ quê hương của tác giả tạo cảm xúc nhớ thương
da diết của nhân vật trữ tình khi sống xa quê, tha thiết trở về quê hương
* Sau khi đọc
Nội dung chính:
Văn bản Thu Hứng (Cảm xúc mùa thu) miêu tả bức tranh thiên nhiên mùa thu
và cuộc sống sinh hoạt của con người trước cảnh thu heo hắt Đồng thời gửi
gắm tư tưởng quan niệm cùng nỗi niềm của nhân vật trữ tình về thời cuộc và
tình yêu quê hương da diết
Câu 1 (trang 49 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Mô tả một số đặc điểm cơ bản của thơ Đường luật (bố cục, cách gieo vần, luật bằng, -trắc, phép đối) được thể hiện trong bài thơ Thu hứng
Trang 8+ Đề tài bức tranh thiên nhiên và bức tranh sinh hoạt hài hòa
Câu 2 (trang 49 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Đối chiếu hai bản dịch thơ với nguyên văn (thông qua bản dịch nghĩa), từ đó,
chỉ ra những chỗ hai bản dịch thơ có thể chưa diễn đạt hết sắc thái ý nghĩa của
nguyên văn
Trả lời:
- So sánh bản dịch 1 với nguyên văn:
+ Câu 1: từ “điêu thương”: vừa là tính từ vừa là động từ hóa chỉ sự tàn phá
khắc nghiệt của sương móc đối (sương muối) với rừng phong Nhưng trong bản
dịch thơ thì hình ảnh này được diễn đạt nhẹ nhàng hơn, chưa thấy được sự khắc
nghiệt sự ảnh hưởng lớn
+ Câu 2: Bản dịch không dịch hai địa danh Vu sơn và Vu giáp Từ “tiêu sâm”
trong nguyên tác diễn tả sự tiêu điều, ảm đạm của không khí thu, cảnh thu; cụm
từ “khí thu lòa” trong bản dịch chưa thể hiện hết ý này
+ Câu 3: từ “thẳm” làm cho âm hưởng thơ bị trầm xuống so với nguyên tác
+ Câu 5: bản dịch bỏ mất chữ “lưỡng khai” chỉ số lần, làm mất đi dụng ý mà
nhà thơ muốn thể hiện trong nguyên tác
+ Câu 6: bản dịch bổ mất chữ “cô” chỉ sự lẻ loi, đơn độc, làm mất đi dụng ý mà
nhà thơ muốn thể hiện trong nguyên tác
- So sánh bản dịch 2 với nguyên văn:
+ Câu 1 của bản dịch 2 cũng giống bản dịch 1 đều chưa làm rõ ý sự tác động
của sương giá, đã tàn phá dữ dội rừng phong và rừng cây phong là đối tượng
chịu tác động
+ Câu 2: Từ “tiêu sâm” trong nguyên văn diễn tả sự tiêu điều, tê tái, thảm đạm
của khí thu, cảnh thu; cụm từ “khí thu dày” trong bản dịch chưa thể hiện hết ý
này
Câu 3 (trang 49 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Những hình ảnh và từ ngữ nào được dùng để gợi không khí cảnh thu trong bốn câu đầu của bài thơ? Khung cảnh mùa thu này có thể gợi cho bạn những ấn tượng gì?
- Khung cảnh mùa thu này gợi cho ta ấn tượng về một không gian hùng vĩ, bao
la, thiên nhiên rộng lớn nhưng cô quạnh vắng vẻ, không thấy sự sống con người, nhân vật trữ tình cô đơn giữa không gian rộng lớn ấy
Câu 4 (trang 49 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Qua các từ ngữ và hình ảnh ở hai câu thơ 5-6, người đọc có thể nhận biết được điều gì về nhân vật trữ tình?
Trả lời:
- Sự miêu tả đầy sáng tạo qua những cảm nhận mới mẻ “Giang gian ba lãng kiêm thiên dũng” – lưng sóng dâng lên tận trời và “tái thượng phong vân tiếp địa âm” – sương hạ xuống đất cho thấy tác giả có sự cảm nhận và quan sát đầy tinh tế, táo bạo và mới lạ trước những miêu tả độc đáo qua lớp vỏ ngôn từ
Câu 5(trang 49 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Việc mô tả khung cảnh sinh hoạt của con người ở hai câu thơ kết có ý nghĩa như thế nào trong việc thể hiện cảm xúc của nhân vật trữ tình?
Trả lời:
Trang 9- Việc miêu tả khung cảnh sinh hoạt của con người ở hai câu kết có ý nghĩa như
sự khẳng định và thể hiện về dòng cảm xúc xuyên suốt tác phẩm của nhân vật
trữ tình Tiếng chày, tiếng dao thước thể hiện không khí tấp nập, sôi động của
cuộc sống sinh hoạt nhưng lại khẽ chạm vào tâm can nỗi niềm nhớ thương quê
hương của tác giả
Câu 6(trang 49 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Thu hứng được viết trong hoàn cảnh đặc biệt của cuộc đời Đỗ Phủ Phải chăng
tác phẩm chỉ thể hiện nỗi niềm thân phận cá nhân của nhà thơ?
Trả lời:
- Thu hứng được tác giả viết năm 766, là thời điểm ông phải sống xa quê, đưa
gia đình đi lánh nạn
- Bài thơ không chỉ thể hiện nỗi niềm thân phận cá nhân của nhà thơ, mà bài
thơ gửi gắm tư tưởng quan niệm thương xót cho cảnh đất nước loạn li, đồng
thời là tiếng lòng của ông và biết bao con người xa quê nhớ về quê cũ
Câu 7(trang 49 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Có ý kiến cho rằng câu thơ nào trong bài thơ cũng thể hiện cảm xúc mùa thu,
nỗi niềm tâm sự của tác giả trong mùa thu Bạn suy nghĩ gì về ý kiến này?
Trả lời:
- Học sinh đồng tình với ý kiến trên vì: đối tượng hướng đến trong tác phẩm là
cảnh thu và con người mùa thu
- Học sinh không đồng tình với ý kiến vì: có thể nỗi niềm tâm sự của tác giả
trong thời cuộc loạn li chứ không phải chỉ mùa thu mới có
* Kết nối đọc – viết
Bài tập (trang 49 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Những yếu tố làm nên đặc trưng và sức hấp dẫn của thơ Đường luật và thơ hai
cư có nhiều điểm gần gũi nhau Hãy viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) về những đặc điểm tương đồng ấy
Đoạn văn tham khảo
Thơ Đường luật là thể thơ cổ, có nguồn gốc từ Trung Quốc, là một thể thơ có dung lượng ngắn, cấu tứ chặt chẽ, quy định khắt khe về niêm, luật và cách gieo vần Nhưng nội dung, đối tượng hướng tới lại là những khung cảnh, bức tranh thiên nhiên và con người cùng cảm xúc của nhân vật trữ tình trước thời cuộc Nhắc đến thể loại có dung lượng tác phẩm ngắn, không thể không kể đến thơ Hai-cư, một thể loại có nguồn gốc từ Nhật Bản nhưng lại có rất nhiều điểm tương đồng với thơ Đường Ở hai thể thơ này, yếu tố đặc sắc là là sự đồng điệu
ở âm hưởng nội dung và cách thể hiện của các tác giả trong sự đúc kết ngắn gọn qua lớp vỏ ngôn từ tài hoa Tác giả Chi-y-ô đã viết một bài thơ miêu tả sức sống của loài hoa triêu nhan và vẻ đẹp từ sự cảm thụ cái đẹp của con người bằng cách nâng niu trân trọng nó Hình ảnh tưởng chừng mộc mạc nhưng chứa đựng giá trị nhân văn sâu sắc Với Thu hứng của Đỗ Phủ, không phải bài học nhân sinh nhưng lại là trái tim đồng điệu với thiên nhiên kì vĩ, gửi gắm nỗi niềm với quê hương đất nước thân yêu Hai thể thơ mang hai tên gọi và nguồn gốc nơi hai đất nước khác biệt nhưng lại có những điểm tương đồng đầy độc đáo
Trang 10Soạn bài Tri thức ngữ văn lớp 10 trang 43 Tập 1
1 Thơ và thơ trữ tình
- Thơ là hình thức tổ chức ngôn từ đặc biệt, tuân theo một mô hình thi luật hoặc
nhịp điệu nhất định Mô hình này làm nổi bật mối quan hệ giữa âm điệu và ý
nghĩa của ngôn từ thơ ca Với hình thức ngôn từ như thế, thơ có khả năng diễn
tả được những tình cảm mãnh liệt hoặc những ấn tượng, xúc động tinh tế của
con người trước thế giới
- Thơ trữ tình là loại tác phẩm thơ thường có dung lượng nhỏ, thể hiện trực
tiếp cảm xúc, tâm trạng của nhân vật trữ tình
2 Nhân vật trữ tình
- Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung
động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó Nhân
vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đúng nhất
với tác giả
3.Hình ảnh thơ
- Hình ảnh thơ là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một
cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn
tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người
đọc
4.Vần thơ, nhịp điệu, nhạc điệu, đối, thi luật, thể thơ
- Vần thơ: sự cộng hưởng, hòa âm theo quy luật giữa một số âm tiết trong hay
cuối dòng thơ Vần có chức năng liên kết các dòng thơ và góp phần tạo nên
nhịp điệu, nhạc điệu cũng như giọng điệu của bài thơ
- Nhịp điệu: những điểm ngắt hay ngừng theo chu kì nhất định trên văn bản do
tác giả chủ động bố trí Nhịp điệu chứa đựng sự lặp lại có biến đổi của các yếu
tố ngôn ngữ và hình ảnh nhằm gợi ra cảm giác về sự vận động của sự sống và
thể hiện cảm nhận thẩm mĩ về thế giới
- Nhạc điệu: cách tổ chức các yếu tố âm thanh của ngôn từ để lời văn gợi ra
cảm giác về âm nhạc (âm hưởng, nhịp điệu) Trong thơ, những phương thức cơ bản để tạo nhạc điệu là gieo vần, ngắt nhịp, điệp, phối hợp thanh điệu bằng – trắc,…
- Đối: cách tổ chức lời văn thành hai vế cân xứng và sóng đôi với nhau cả về ý
và lời Căm cứ vào sự thuận chiều hay tương phản về ý và lời nói, có thể chia đối thành hai loại: đối cân (thuận chiều), đối chọi (tương phản)
- Thi luật: toàn bộ những quy tắc tổ chức ngôn từ trong thơ như gieo vần, ngắt
nhịp, hòa thanh, đối, phân bố số tiếng trong một dòng thơ, số dòng trong ca rbaif thơ,…
- Thể thơ: sự thống nhất giữa mô hình thi luật và loại hình nội dung của tác
phẩm thơ Các thể thơ được hình thành và duy trì sự ổn định của chúng trong quá trình phát triển của lịch sử văn học
5.Lỗi dùng từ và lỗi về trật tự từ trong câu
- Khi sử dụng tiếng Việt, cần tránh những lỗi cơ bản trong cách dùng từ như lỗi lặp từ, lỗi dùng từ không đúng nghĩa, lỗi dùng từ không đúng phong cách của kiểu, loại văn bản
- Trong cụm từ hay trong câu tiếng Việt, các từ được sắp xếp theo một trật tự
có quy tắc riêng Việc vi phạm trật tự này sẽ khiến thông tin muốn truyền đạt
bị hiểu nhầm, hiểu sai và theo đó, hiệu quả giao tiếp sẽ bị hạn chế
Trang 11Soạn bài Viết (Viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm
thơ)
*Yêu cầu:
Giới thiệu ngắn gọn về bài thơ được chọn (tác giả, hoàn cảnh ra đời của tác
phẩm, khuynh hướng, trào lưu văn học gắn với bài thơ, lí do lựa chọn bài thơ
để phân tích, đánh giá)
Chỉ ra và phân tích được những nét đặc sắc, độc đáo của bài thơ (từ ngữ, hình
ảnh, cách tổ chức nhịp điệu, nhạc điệu, cách liên kết mạch cảm xúc và hình
ảnh,…)
Đánh giá giá trị của bài thơ về phương diện nghệ thuật cũng như ý nghĩa nhân
sinh
*Bài văn tham khảo
1 Bài tập (trang 64 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Bài viết tham khảo cảm nhận và phân tích bài thơ Mùa xuân xanh (Nguyễn
Bính) vừa theo tuyến hình ảnh trải dọc bài thơ, vừa theo trình tự câu thơ, khổ
thơ Cách cảm nhận và phân tích đó có những ưu thế gì nổi bật?
Trả lời:
Ưu điểm
- Chỉ ra được các hình ảnh nổi bật trong bài thơ tạo ấn tượng và nét đặc sắc cho
tác phẩm thơ, gợi hình gợi cảm cho sự diễn đạt, phần nào bộc bạch quan niệm
tác giả
- Mạch cảm xúc rõ ràng, ngòi bút phân tích mạch lạc để người đọc có thể dễ
dàng hiểu được nội dung bài thơ từ đầu đên cuối
- Cách cảm nhận này giúp làm nổi bật được nội dung tác phẩm, phân tích được
tác dụng của các biện pháp nghệ thuật trong tứ thơ đồng thời nhấn mạnh được
các chi tiết, hình ảnh tiêu biểu, đặc sắc trong bài thơ
=> Cách cảm nhận và phân tích vừa theo tuyến hình ảnh dọc bài thơ vừa theo trình tự câu thơ, khổ thơ giúp người đọc cảm nhận bài thơ một cách dễ hơn, rõ ràng hơn và không bị bỏ quên một chi tiết nào của bài thơ và thể hiện rõ tư tưởng quan niệm của tác giả
2. Trong bài nghị luận phân tích, đánh giá về một tác phẩm thơ, thực chất của việc phân tích chủ đề là gì?
Trả lời:
Trong bài nghị luận phân tích, đánh giá về một tác phẩm thơ, thực chất của việc phân tích chủ đề là việc phân tích, nêu cảm nhận của bản thân về giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm thơ đó Phân tích chủ đề để làm nổi bật lên nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của bài thơ đồng thời nhận xét và đánh giá quan niệm của tác giả qua bài thơ đó
3. Người viết đã đánh giá bài thơ như thế nào? Nêu nhận xét khái quát về tính thuyết phục của đánh giá đó
Trả lời:
- Người viết đã đánh giá bài thơ là bài thơ giản dị mà vẫn làm toát lên sức sống phơi phới của vạn vật lúc xuân về Nó là bài thơ của niềm vui sống, của sự chan hòa giữa con người với tạo vật, là khúc dạo đầu của tình yêu lứa đôi
- Về tính thuyết phục của đánh giá trên:
+ Người viết đã phân tích từng câu thơ, từng hình ảnh trong bài thơ để làm nổi bật giá trị nội dung của bài thơ
+ Người viết cũng nêu và phân tích được các biện pháp nghệ thuật tu từ trong bài thơ và nhận xét được phong cách nghệ thuật của tác giả
+ Ngoài ra, người viết cũng sử dụng một số câu thơ, bài thơ cùng chủ đề để so sánh và đánh giá
=> Đánh giá của người viết với bài thơ đã có đủ sức thuyết phục người đọc, có những luận điểm, lí lẽ và bằng chứng xác đáng, làm nổi bật được giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ
Trang 12*Thực hành viết
Bài viết tham khảo
Hàn Mặc Tử là một thi sĩ có phong cách thơ rất riêng biệt, độc đáo Ông để lại
cho đời nhiều tập thơ nổi tiếng như Gái Quê, Thơ Điên hay Chơi Giữa Mùa
Trăng Bài thơ "Mùa xuân chín" là một bài thơ tiêu biểu, góp phần làm nên tên
tuổi của nhà thơ
Tựa đề bài thơ đầy ấn tượng" Mùa xuân chín", ta nghe như có sự mềm mại,
hương thoang thoảng của vị xuân rạo rực mà không kém phần đằm thắm, ý tứ
chất chồng những tầng sâu ý nghĩa khiến ta tò mò muốn khám phá, thôi thúc ta
đi sâu vào nội dung tác phẩm để khám phá nét "chín" của mùa xuân trong thơ
Hàn Mặc Tử ra sao
"Trong làn nắng ửng khói mơ tan Đôi mái nhà tranh lấm tấm vàng Sột soạt gió trêu tà áo biếc Trên giàn thiên lý bóng xuân sang"
Bức tranh mùa xuân chốn thôn quê thật thanh bình, duyên dáng mà đằm thắm
yêu thương Trong làn nắng nhẹ của của bầu trời, làn khói xa như tan đi, tạo
nên vẻ đẹp như mơ như thực, không quá chi tiết, chỉ đôi nét chấm phá nhưng
khiến ta không khỏi xuyến xao trước khung trời đầy yên bình lúc này Trên
những mái nhà tranh nơi quê nghèo lấm tấm màu hoa thiên lý điểm tô, cơn gió
nhẹ đung đưa những chiếc lá xanh biếc tạo nên thứ âm thanh lạ lùng" sột soạt",
tất cả đều quá đỗi nhẹ nhàng mà thân thương Mùa xuân đang len lỏi vào cảnh
vật, trên giàn thiên lý báo xuân về, mùa xuân đến, cây cỏ, thiên nhiên, đất trời,
và lòng người như hoà quyện lấy nhau:
"Sóng cỏ xanh tươi gợn tới trời Bao cô thôn nữ hát trên đồi;"
Vạn vật mang sức xuân, làn mưa xuân tưới thêm cho cỏ cây sức sống mới đầy
xanh tươi "gợn tới trời" như đang đùa giỡn với nắng, với gió với mây Tiếng
hát đón xuân của bao cô gái thôn quê đầy tình tứ, mùa xuân đến khiến ai cũng
vui tươi, phấn khởi, tâm hồn đầy trẻ trung, yêu đời Giai điệu nhạc cất lên cùng
lời ca:
" Ngày mai trong đám xuân xanh ấy
Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi."
Niềm vui xuân hoà cùng niềm vui của hạnh phúc lứa đôi, thế là ngày mai trong đám cô thôn nữ ấy, có người đi lấy chồng bỏ lại sau lưng những cuộc vui, có chút gì đó tiếc nuối đan xen trong niềm vui ấy Mùa xuân điểm tô cho đời, kết nên quả ngọt cho tình yêu, mùa của niềm hạnh phúc tràn đầy
"Tiếng ca vắt vẻo lưng chừng núi, Hổn hển như lời của nước mây, Thầm thĩ với ai ngồi dưới trúc, Nghe ra ý vị và thơ ngây "
Niềm yêu đời họa trong lời hát thơ ngây, trong sáng, tinh nghịch "tiếng ca vắt vẻo" trên lưng núi, hoà vào cảnh vật, âm vang mãi Những âm thanh như đang chuyển động theo nhịp thời gian, "hổn hển" "thì thầm" với nhau đầy ý vị, thân thương Tiếng thơ nghe sao khiến người bâng khuâng, xao xuyến đến lạ kỳ
"Khách xa gặp lúc mùa xuân chín Lòng trí bâng khuâng sực nhớ làng Chị ấy năm nay còn gánh thóc Dọc bờ sông trắng nắng chang chang"
Nếu ở khổ thơ đầu là hình ảnh cỏ cây tươi xanh thì đây chính là hình ảnh đối lập khi xuân chín, xuân đã không còn thơ mộng như khi vừa sang nữa, nó mang màu của nỗi tiếc nuối ngậm ngùi, mang màu của nắng gió thôn quê: "Dọc bờ sông trắng nắng chang chang" m "ang" cuối bài làm cho câu thơ mang tâm trạng mênh mang khó tả, như nỗi lòng thì nhân đang băn khoăn, trĩu nặng xót
xa về thân phận người con gái:
" Chị ấy năm nay còn gánh thóc Dọc bờ sông trắng nắng chang chang"
Nếu ngày xưa khi đang tuổi xuân thì, nhịp xuân sang cùng lòng bao cô gái ngân nga lời ca, tiếng hát chào mừng thì giờ đây khi xuân chín, xa rời xuân xanh năm nào, "chị ấy" giờ trở thành một người phụ nữ với bao nỗi lo toan Trách nhiệm cuộc sống và công việc của người mẹ, người vợ thêm nặng, song, dù vất vả, nhọc nhằn vẫn ánh lên nét đẹp rạng ngời
Bài thơ thật nhẹ nhàng, ngôn ngữ dù giản dị nhưng được nhà thơ chọn lọc rất tinh tế Mỗi tiếng thơ thốt lên là cả một bầu trời thương yêu vừa mang nỗi