PHẦN II CÂU HỎI VÀ GỌI Ý TRẢ LỜI Câu 1 Phân tích để thấy rõ cơ sở tâm lý học, giáo dục học, ngôn ngữ học, sinh lý học của phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ em Gợi ý Tâm lí học sẽ giúp các nhà gi[.]
Trang 1PHẦN II: CÂU HỎI VÀ GỌI Ý TRẢ LỜI
Câu 1: Phân tích để thấy rõ cơ sở tâm lý học, giáo dục học, ngôn ngữ
học, sinh lý học của phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ em
Gợi ý:
- Tâm lí học sẽ giúp các nhà giáo dục mầm non xác định được các đặc điểm tâm lí của trẻ trước tuổi học Tâm lí của trẻ chia làm nhiều thời kì, dựa vào các đặc điểm đó để tìm ra phương pháp, hình thức tổ chức dạy nói cho trẻ một cách phù hợp Cho ví dụ:
- Giáo dục học là cơ sở để xác định nội dung và phương pháp tốt nhất
để dạy nói cho trẻ Cho ví dụ
- Sinh lí học trang bị cho nhà giáo dục học mầm non những kiến thức cơ bản về những đặc điểm sinh lí liên quan đến việc phát triển ngôn ngữ, nhờ đó
để tổ chức phát triển ngôn ngữ cho trẻ đúng lúc, có hiệu quả Cho ví dụ
- Kiến thức về ngôn ngữ học sẽ là những kiến thức cơ sở giúp cho các nhà giáo dục hiểu đúng nhiệm vụ, nội dung, tìm ra các phương pháp, biện pháp hữu hiệu để phát triển ngôn ngữ cho trẻ Cho ví dụ
Câu 2: Phân tích vai trò của ngôn ngữ đối với sự phát triển trí tuệ cho
trẻ
Gợi ý:
- Ngôn ngữ là phương tiện nhận thúc thế giới xung quanh Ngôn ngữ chính là cơ sở của mọi sự suy nghĩ, là công cụ của tư duy Thông qua ngôn ngữ lời nói của người lớn, trẻ làm quen với các sự vật, hiện tượng và hiểu những đặc điểm, tính chất, cấu tạo, công dụng của chúng và trẻ học được từ ngữ tương ứng Từ ngữ giúp cho việc củng cố những biểu tượng đã được hình thành Như vậy, có thể khẳng định rằng ngôn ngữ giúp trẻ mở rộng hiểu biết
về thế giới xung quanh Cho ví dụ
- Sự phát triển của ngôn ngữ liên quan mật thiết với hoạt động trí tuệ Ngôn ngữ giúp cho hoạt động trí tuệ, các thao tác tư duy ngày càng được hoàn thiện, kích thích trẻ tích cực hoạt động trí tuệ Cho ví dụ
- Ngôn ngữ là phương tiện nhận thức hữu hiệu so với các phương tiện nhận thức khác Thông qua ngôn ngữ trẻ nhận thức thế giới xung quanh chính xác, rõ ràng và sâu rộng Nhờ có ngôn ngữ, trẻ tích cực, sáng tạo trong hoạt động trí tuệ và sử dụng ngôn ngữ để nói ra những suy nghĩ, nhận thức của
Trang 2mình Việc phát triển trí tuệ không thể tách rời với việc phát triển ngôn ngữ Cho ví dụ
Câu 3: Tại sao nói ngôn ngữ có vai trò quan trọng trong việc phát triển
toàn diện cho trẻ mẫu giáo? Cho ví dụ
Gợi ý:
Ngôn ngữ có vai trò quan trọng trong việc phát triển toàn diện cho trẻ
- Đối với việc phát triển trí tuệ + Ngôn ngữ giúp trẻ mở rộng hiểu biết về thế giới xung quanh Cho ví
dụ
+ Sự phát triển của ngôn ngữ giúp trẻ hoạt động trí tuệ, các thao tác tư duy ngày càng được hoàn thiện, kích thích trẻ tích cực hoạt động trí tuệ Cho
ví dụ
+ Ngôn ngữ là phương tiện nhận thức hữu hiệu vì thông qua ngôn ngữ, trẻ nhận thức thế giới xung quanh chính xác, rõ ràng, sâu và rộng Ngôn ngữ giúp trẻ tích cực, sáng tạo trong hoạt động trí tuệ Cho ví dụ
- Đối với việc giáo dục đạo đức + Ngôn ngữ đóng vai trò rất lớn trong việc cung cấp cho trẻ những khái niệm đạo đức và điều chỉnh những hành vi, việc làm của trẻ Cho ví dụ
+ Ngôn ngữ có tác dụng to lớn trong việc hình thành những phẩm chất đạo đức tốt đẹp ở trẻ Ngôn ngữ đã góp phần trang bị cho trẻ những hiểu biết
về những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức, rèn luyện cho trẻ những tình cảm
và hành vi đạo đức phù hợp với xã hội mà trẻ đang sống Cho ví dụ
- Đối với việc giáo dục thẩm mĩ + Ngôn ngữ góp phần phát triển ở trẻ năng lực cảm thụ cái đẹp và hiểu đúng đắn cai đẹp trong tự nhiên, trong đời sống xã hội , trong nghệ thuật, giáo dục cho trẻ lòng yêu cái đẹp và năng lực sáng tạo ra cái đẹp Cho ví dụ
+ Ngôn ngữ là phương tiện giúp trẻ nhận thức được cái đẹp ở thế giới xung quanh, qua đó bồi dưỡng cho tâm hồn, giáo dục tình cảm thẩm mĩ cho trẻ Cho ví dụ
+ Thông qua ngôn ngữ văn học, trẻ cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong ngôn ngữ tiếng mẹ đẻ, cái đẹp trong hành vi, cái đẹp trong cuộc sống Cho ví dụ
- Đối với việc giáo dục thể lực
Trang 3Giáo viên dùng phương tiện ngôn ngữ để hướng dẫn trẻ thực hiện tốt những yêu cầu cần đạt trong việc giáo dục thể lực và chế độ dinh dưỡng cho trẻ, nhờ vậy trẻ sẽ phát triển thể lực tốt Cho ví dụ
Các trạng thái tinh thần cũng liên quan đến việc phát triển thể lực Bằng phương tiện ngôn ngữ, giáo viên tạo ra ở trẻ những hứng thú, hưng phấn, sảng khoái về mặt tinh thần Điều đó cũng góp phần phát triển thể lực
Liên hệ: Thông qua các hoạt động để phát triển lời nói cho trẻ, tích cực trò chuyện, thực hành giao tiếp với trẻ, rèn luyện các thao tác tư duy cho trẻ thông qua ngôn ngữ: so sánh, đối chiếu
Câu 4: Phân tích nhiệm vụ của bộ môn phương pháp phát triển ngôn
ngữ cho trẻ em
Gợi ý: Cần phân tích những nhiệm vụ sau:
- Dạy trẻ phát âm đúng Cho ví dụ
- Phát triển vốn từ cho trẻ Cho ví dụ
- Dạy trẻ nói đúng ngữ pháp Cho ví dụ
- Phát triển ngôn ngữ mạch lạc Cho ví dụ
- Giáo dục văn hóa giao tiếp cho trẻ Cho ví dụ
- Dạy trẻ làm quen với tác phẩm văn học Cho ví dụ
- Chuẩn bị cho trẻ tập trung ở trường phổ thông Cho ví dụ
Câu 5: Phân tích nhiệm vụ phát triển vốn từ cho trẻ mầm non
Gợi ý:
Phân tích được những nhiệm vụ sau:
- Làm giàu vốn từ cho trẻ Cho ví dụ
- Nâng cao khả năng hiểu nghĩa của từ Cho ví dụ
- Củng cố và tích cực hóa vốn từ cho trẻ Cho ví dụ
- Giúp trẻ biết vận dụng phù hợp vốn từ đó trong hoạt động giao tiếp Cho ví dụ
Câu 6: Phân tích mối quan hệ giữa các nhiệm vụ phát triển ngôn ngữ
cho trẻ
Gợi ý:
Tất cả các nhiệm vụ phát triển ngôn ngữ cho trẻ em đều quan trọng như nhau, không có nhiệm vụ nào được xem là thứ yếu Tuy nhiên, tùy
Trang 4vào đặc điểm của trẻ, tìu vào mỗi độ tuổi mà nhiệm vụ này được nhấn mạnh,
đi sâu hơn nhiệm vụ kia
Sở dĩ nói các nhiệm vụ trên đều quan trọng như nhau là vì:
- Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ mang tính tổng hợp, bao gồm tất cả các nội dung, từ luyện phát âm, phát triển vốn từ, dạy trẻ nói đúng ngữ pháp đến phát triển ngôn ngữ mạch lạc
- Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ không chỉ dừng lại ở những nội dung đó mà còn quan tâm đến việc giáo dục văn hóa giao tiếp ngôn ngữ cho trẻ, tức là hướng đến chất lượng ngôn ngữ cao hơn, hoàn thiện hơn
- Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ được thực hiện có hiệu quả nhất là thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học Thông qua làm quen tác phẩm văn học, trẻ được luyện phát âm, được cung cấp thêm vốn từ ngữ mới, được làm quen với cách diễn đạt, dùng từ và thực hành ngôn ngữ
- Nếu thực hiện tốt việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở trường mầm non thì sẽ góp phần giúp trẻ chuẩn bị tốt tâm thế và học tốt môn Tiếng Việt ở Tiểu học
Câu 7: Nhóm phương pháp trực quan có vai trò như thế nào đối với sự
phát triển ngôn ngữ của trẻ? Cho ví dụ
Gợi ý:
Phân tích vai trò của nhóm phương pháp trực quan Nêu được các ý chứng minh rằng nhóm phương pháp trực quan được sử dụng nhằm vào các mục đích phát triển ngôn ngữ sau:
- Rèn luyện phát âm cho trẻ Dạy cho trẻ cách thức phát âm
Ví dụ
- Hình thành và phát triển vốn từ cho trẻ Ví dụ
- Củng cố kiến thức, củng cố vốn từ Ví dụ
- Phát triển ngôn ngữ mạch lạc Tập cho trẻ diễn đạt Ví dụ
Câu 8: Nêu các phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo
Theo anh (chị), những phương pháp nào quan trọng nhất? Vì sao?
Gợi ý:
Có nhiều phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ và được chia thành các nhóm phương pháp cụ thể như sau:
Trang 51 Nhóm PP trực quan: Với các dạng trực quan như trực quan bằng vật thật, quan sát, tham tham, xem phim
2 Nhóm PP dùng lời nói: với các phương pháp cụ thể như đọc thơ (ca dao, tục ngữ, đồng dao), kể và đọc chuyện, kể lại chuyện, đàm thoại, nói mẫu, giảng giải, câu hỏi
3 Nhóm PP thực hành: với các hình thức như cho trẻ tham gia các hoạt động, lao động, chơi trò chơi
4 Phương pháp sử dụng trò chơi
* Tất cả các phương pháp trên đều có vai trò nhất định trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ Nhóm phương pháp trực quan là phương pháp chủ đạo trong quá trình phát triển ngôn ngữ cho trẻ, vì vậy phương pháp trực quan được sử dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực dạy nói cho trẻ và được tiến hành trên giờ học, mọi lúc, mọi nơi
Sở dĩ nói nhóm phương pháp trực quan là quan trọng nhất là vì nhóm phương pháp này phù hợp với đặc điểm tư duy trực quan hình tượng của trẻ mẫu giáo; là con đường nhận thức nhanh nhất và gắn bó với nó là phát triển ngôn ngữ
Khi trực quan, trẻ sẽ được tiếp cận với các chi tiết, đặc điểm, tính chất của các sự vật, hiện tượng và những điều đó luôn gắn với từ ngữ
Nhóm phương pháp trực quan được sử dụng vào các mục đích phát triển ngôn ngữ như luyện phát âm cho trẻ, dạy cho trẻ cách thức phát âm, hình thành và phát triển vốn từ cho trẻ, củng cố kiến thức, củng cố vốn từ, phát triển ngôn ngữ mạch lạc và tập cho trẻ cách thức diễn đạt (ví dụ)
Câu 9: Phân tích vai trò của các phương pháp phát triển ngôn ngữ cho
trẻ
Gợi ý:
1 Nhóm PP trực quan
Nhóm phương pháp trực quan được sử dụng nhằm vào các mục đích sau:
- Rèn luyện phát âm cho trẻ Dạy cho trẻ cách thức phát âm
- Hình thành và phát triển vốn từ cho trẻ
- Củng cố kiến thức, củng cố vốn từ
- Phát triển ngôn ngữ mạch lạc Tập cho trẻ diễn đạt
Trang 6- Trẻ sử dụng những giác quan, bộ máy vận động của mình để tích lũy dần dần những kinh nghiệm, những hình ảnh, những biểu tượng và kỹ xảo ngôn ngữ Điều đó giúp trẻ suy nghĩ mạch lạc và biểu hiện những ấn tượng của mình bằng lời nói trôi chảy
Cho ví dụ
2 Nhóm PP dùng lời nói
- Giúp cho trẻ cảm nhận được vần điệu, nhịp điệu của tiếng Việt
- Việc giải thích các từ khó, từ xa lạ đối với trẻ trong các tác phẩm văn học cũng góp phần phát triển ngôn ngữ cho trẻ Việc cô sử dụng những từ ngữ trẻ đã biết để giải nghĩa cho những trẻ chưa biết góp phần phát triển vốn từ Cho ví dụ
- Sử dụng câu hỏi, đàm thoại được sắp xếp có tổ chức, có kế hoạch nhằm mục đích đi sâu, làm cho chính xác và hệ thống tất cả những biểu tượng
và kiến thức mà trẻ thu lượm được Yêu cầu trẻ phải suy nghĩ, lựa chọn từ ngữ để trả lời câu hỏi được đặt ra Cho ví dụ
- Phương pháp dùng lời nói chỉ cho đứa trẻ cách thức tốt nhất để diễn đạt ý nghĩ của mình, nói rõ hơn có nghĩa là sử dụng câu đúng để diễn đạt, đồng thời để củng cố, nhắc lại chính xác hóa từ, câu hay một đoạn văn Cho
ví dụ
3 Nhóm phương pháp thực hành
- Phát triển ngôn ngữ cho trẻ qua trò chơi: Thông qua trò chơi, trẻ khám phá ra những biểu tượng mới, mỗi biểu tượng mới gắn với một từ, như vậy, vốn từ của trẻ sẽ tăng lên Trong quá trình chơi trẻ không hề im lặng mà còn chia sẻ với nhau những kinh nghiệm của mình, điều này cần đến ngôn ngữ
Có thể nói hoạt động vui chơi là hoạt động góp phần phát triển toàn diện cho trẻ, trong đó có ngôn ngữ
- Phát triển ngôn ngữ cho trẻ qua các hoạt động, lao động: Ngôn ngữ xuất hiện nhằm thỏa mãn nhu cầu giao tiếp và nhận thức thông qua lao động, hoạt động Các hoạt động, lao động của trẻ trong trường mầm non đều cần đến ngôn ngữ để trao đổi, để hướng dẫn, để chia sẻ và các hoạt động này góp phần giúp trẻ thực hành ngôn ngữ, trẻ trực tiếp tham gia vào hoạt động giao tiếp, nhờ vậy vốn từ của trẻ tăng lên, trẻ sẽ nói đúng ngữ pháp, rèn luyện cách diễn đạt sao cho mạch lạc
4 Phương pháp sử dụng trò chơi
Trang 7Trò chơi chiếm giữ một vị trí quan trọng trong các hoạt động giáo dục
ở trường mầm non Thông qua trò chơi trẻ sẽ được thực hành ngôn ngữ, dùng ngôn ngữ để nói ra những ý nghĩ của mình và học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm với bạn
Sử dụng trò chơi để phát triển ngôn ngữ tạo cho trẻ một trạng thái học nói tự nhiên, là con đường nhanh nhất để trẻ bắt chước, tập nói và ghi nhớ lâu những từ ngữ mới học được
Có nhiều trò chơi có thể sử dụng được vào mục đích dạy nói cho trẻ
Đó là các trò chơi luyện phát âm, luyện hơi thở ngôn ngữ, phát triển vốn từ, nói đúng ngữ pháp, nói mạch lạc (cho ví dụ)
Câu 10: Tổ chức cho trẻ xem tivi như thế nào để phát triển lời nói? Gợi ý:
Để tổ chức cho trẻ xem tivi có hiệu quả và góp phần phát triển lới nói cho trẻ cần:
- Lựa chọn những chương trình phù hợp với sở thích, khả năng của trẻ và đáp ứng mục tiêu cần đạt ở trẻ do cô giáo đặt ra
- Hướng dẫn cho trẻ cách xem tivi: chú ý quan sát, theo dõi, bộc lộ cảm xúc trước các sự kiện diễn ra trên tivi
Tổ chức trò chuyện, đàm thoại với trẻ về các nội dung trẻ đã được xem
Giáo dục trẻ nếp sống văn hóa trong quá trình xem tivi
Câu 11: Bằng ví dụ thực tiễn, phân tích các phương pháp luyện
phát âm cho trẻ ở giai đoạn ngôn ngữ
Gợi ý:
Học viên phải lấy được ví dụ thực tiễn để qua đó phân tích các phương pháp luyện phát âm cho trẻ
- Luyện phát âm theo mẫu + Đối với trẻ 1 – 3 tuổi: Cô phát âm mẫu và tiếp tục cho trẻ bắt chước để tập phát âm như lứa tuổi trước Dạy trẻ phát âm với cường độ, tốc độ khác nhau Ví dụ
+ Đối với trẻ 3 – 6 tuổi: Củng cố, chính xác hóa lại các âm vị bằng cách phát âm mẫu Cô giáo có thể chỉ ra cho trẻ biết vị trí của các
bộ phận phát âm như môi, răng, Ví dụ
Trang 8- Luyện phát âm qua trò chơi
Cô giáo phải nắm được mục đích, yêu cầu, nội dung chơi, cách thức chơi và chơi mẫu cho trẻ xem
Đầu tiên cô sẽ giới thiệu tên trò chơi, sau đó giới thiệu luật chơi, cách chơi và cô chơi mẫu cho trẻ xem
Trong quá trình trẻ chơi, cô phải luôn luôn theo dõi, sửa sai cho trẻ cả về nội dung chơi và âm thanh ngôn ngữ Ví dụ
- Luyện phát âm qua xem vật thật, đồ chơi, tranh ảnh
Trong quá trình trẻ chơi và phát âm, cô phải theo dõi, sửa sai cho trẻ Ví dụ
- Luyện phát âm qua việc đọc thơ, đọc câu nói có vần, đọc đồng dao và tập nói nhanh, nói đúng
Cô đọc cho trẻ nghe các bài ca dao, đồng dao, câu nói có vần sau
đó hướng dẫn trẻ đọc để rèn luyện kỹ năng phát âm đúng, rõ ràng, có nhịp điệu Ví dụ
Tập cho trẻ nói nhanh, nói đúng cũng là hình thức luyện tập tốt,
sử dụng cho trẻ từ 4 – 6 tuổi Cô sẽ chọn những câu nói trong đó có những âm cần luyện rồi nói mẫu từng câu, từng từ một cách rõ ràng và yêu cầu trẻ nói theo Cho ví dụ
Câu 12: Những loại trò chơi nào có thể sử dụng để phát triển
ngôn ngữ cho trẻ? Thiết kế một số trò chơi nhằm mục đích luyện phát
âm cho trẻ
Gợi ý trả lời
Học viên tự thiết kế một số trò chơi như:
+ Trò chơi luyện thở giúp trẻ biết hít thở đều, biết cách lấy hơi khi nói
+ Trò chơi luyện thính giác + Trò chơi truyền tin
+ Trò chơi luyện cơ quan phát âm + Trò chơi luyện giọng
Các trò chơi phải xác định được:
+ Tên trò chơi + Đối tượng chơi (độ tuổi) + Mục đích
Trang 9+ Cách tiến hành hoạt động chơi
Câu 13: Trẻ mẫu giáo thường mắc những lỗi phát âm nào? Vì
sao? Cho ví dụ
Gợi ý:
Trẻ mẫu giáo thường mắc những lỗi phát âm sau:
+ Lỗi về âm đầu Ví dụ
+ Lỗi về âm đệm Ví dụ
+ Lỗi về âm chính Ví dụ
+ Lỗi về âm cuối Ví dụ
+ Lỗi về thanh điệu Ví dụ
Nguyên nhân mắc lỗi phát âm ở trẻ:
- Dô bộ máy phát âm chưa phát triển hoàn chỉnh hoặc do khiếm khuyết ở bộ máy phát âm Ví dụ
- Do đặc điểm của phương ngữ và môi trường giao tiếp ngôn ngữ Ví dụ
- Do trẻ chưa định vị được vị trí phát âm của một số âm tiết khó phát âm.Ví dụ
Câu 14: Tại sao phải coi tọng việc luyện phát âm cho trẻ mẫu
giáo?
Gợi ý:
- Luyện phát âm cho trẻ là hướng dẫn để trẻ phát âm đúng mọi âm, mọi thanh của tiếng mẹ đẻ, phát âm rõ ràng mọi từ, câu theo đúng quy định và luyện cho trẻ biết điều chỉnh giọng nói của mình sao cho diễn cảm, phù hợp với từng hoàn cảnh giao tiếp
- Luyện phát âm cũng chính là góp phần giáo dục văn hóa giao tiếp ngôn ngữ cho trẻ ngay từ giai đoạn đầu học nói vì lứa tuổi mẫu giáo là giai đoạn hình thành những thói quen và khả năng này
- Luyện phát âm cho trẻ cũng góp phần giúp trẻ tự tin, nói năng mạch lạc trong quá trình giao tiếp
- Luyện phát âm cho trẻ còn là hình thức giữ gìn sự trong sáng của tiếng mẹ đẻ ngay từ khi trẻ còn nhỏ
Trang 10Câu 15: Giáo viên mầm non cần phải làm gì để sửa lỗi phát âm
cho trẻ? Cho ví dụ
Gợi ý:
- Tập luyện để phát âm chuẩn theo quy định
- Phát âm chuẩn trong quá trình giao tiếp với trẻ
- Thường xuyên chú ý sửa lỗi phát âm cho trẻ
- Tổ chức các hoạt động cho trẻ thực hành luyện phát âm
- Thường xuyên vận dụng các phương pháp, biện pháp để luyện phát âm cho trẻ
Câu 16: Trình bày đặc điểm vốn từ của trẻ mẫu giáo Cho ví dụ
Gợi ý:
Đặc điểm vốn từ của trẻ thể hiện ở các nội dung sau:
Vốn từ xét về mặt số lượng Vốn từ xét về mặt cơ cấu từ loại Khả năng hiểu nghĩa từ củ trẻ mẫu giáo Phân tích được nội dung của các đặc điểm đó
Câu 17: Giáo viên mầm non cần phải làm gì để phát triển vốn từ cho
trẻ? Cho ví dụ
Gợi ý:
- Gương mẫu trong việc nói năng trước mặt trẻ
- Thường xuyên trò chuyện với trẻ trong mọi thời điểm
- Tích cực sửa sai cho trẻ trong các hoạt động ngôn ngữ
- Tạo môi trường cho trẻ thực hành nói năng, chủ động cung cấp từ mới
và củng cố vốn từ cho trẻ phù hợp
- Tạo điều kiện để tích cực hóa vốn từ của trẻ (tổ chức các hoạt động để trẻ nói, khuyến khích trẻ nói, dạy trẻ kể chuyện, tổ chức cho trẻ quan sát, tham quan và cho trẻ nói về những gì đã nhận thức được )
- Phối hợp tích cực với gia đình trẻ
- Sử dụng các phương pháp phát triển vốn từ cho trẻ một cách linh hoạt, sáng tạo
Câu 18: Trình bày phương pháp phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo
trong giao tiếp tự do