SEN!Dù hoa sen có rất nhiều lớp ý nghĩa biểu tượng như: sự thanh khiết, thánh thiện, tinh túy, phồn vinh, sinh sôi, dồi dào sinh lực, viên mãn, tĩnh tại…thì hình tượng phổ biến của hoa s
Trang 1SỰ PHẪN NỘ CỦA SEN!
Dù hoa sen có rất nhiều lớp ý nghĩa biểu tượng như: sự thanh khiết, thánh thiện, tinh túy, phồn vinh, sinh sôi, dồi dào sinh lực, viên
mãn, tĩnh tại…thì hình tượng phổ biến của hoa sen căn bản vẫn đẹp một cách trìu mến, dịu dàng và tao nhã Sen vốn là như vậy,
mềm mại uyển chuyển đầy quyến rũ
Đền vua Đinh ở Hoa Lư vào năm Thành Thái thứ 10 (1898), cựu chánh tổng Bá Kếnh cùng dân làng tiến hành trùng tu lại ngôi đền Cùng với việc dùng chân tảng nâng cao ngôi đền thì có một số hạng mục khác cũng được làm mới như hai trụ biểu trước Bái
đường, hệ thống tường bao và một số hạng mục nhỏ khác ở hệ thống chân tảng và cột đá cổ bồng, các nghệ nhân đã chạm khắc
từ các đồ án tứ linh, tứ thời, tứ hữu, bát cổ, ám bát tiên, bát quả… đến voi, hổ, phong cảnh núi non thuyền bè vô cùng sinh động
Cùng với hệ thống chạm khắc gỗ trên các ván lá gió từ thế kỷ XVII, XVII ở đền vua Lê, hình tượng hoa sen ở quần thể di tích đền
vua Đinh vua Lê hiện lên với muôn vàn cung bậc
Sen có từ lúc mơn tơ cho đến lúc sen tàn Có bức chạm nổi tô màu mô tả sen đương thì hây hây chúm chím bên dưới có mấy chú
cá rô tinh nghịch khiến ta chột dạ, bặm miệng không dám cười to, đem chuyện tếu táo nói giữa chốn tôn nghiêm Hoa sen vốn biểu
tượng cho sinh thực khí của nữ giới – mang yêu tố âm Cá biểu tượng cho sinh thực khí của nam giới - mang yếu tố dương Đồ án
tổ hợp sen và cá thể hiện mong ước sinh sôi nảy nở con đàn cháu đống Cách hiểu dân gian của Trung Quốc và Việt Nam xưa
giống nhau, liên ( là hoa sen) dư ( là cá) nên liên – dư có nghĩa là liên tục dư thừa Khác với cách nhìn hồn hậu trên các bức điêu khắc gỗ thế kỷ trước ( XVII, XVIII) ở đền vua Lê hình tượng sen trên các bức chạm đá đền vua Đinh còn đa dạng các cung bực tình
cảm phong phú cách biểu đạt hơn nữa Có bức chạm sen tàn cuối thu quặn mình trước gió, cũng có bức khắc một khóm sen trong
một khoảnh khắc tĩnh lặng vô cùng đang cựa thinh không duỗi từng lớp cánh mỏng manh (11 Theo Nguyễn Du Chi trong cuốn Hoa
văn Việt Nam từ thời Tiền sử đến nửa đầu phong kiến khi khảo sát về đồ án hoa sen Ông đã nhắc đến Hội Tao Đàn do vua Lê
Thánh Tông lĩnh xướng từng tổ chức vịnh về bức tranh vẽ bốn trạng thái của sen là Phong liên ( sen gặp gió), Tình liên ( sen lúc tạnh mưa), Nộn liên ( sen lúc còn non), Lão liên ( sen lúc về già) Nhưng làm tôi nhớ mãi là những khóm sen đang chau mày như
chực tuôn lệ rơi châu Sen không còn là sen nữa, sen đã hóa quỷ, nhưng là một con quỷ đầy phẫn uất Tại sao lại thế? Không tình
cờ, vẫn cách tạo hình này, sen hóa mặt quỷ được đắp nổi trên hai cột biểu lớn sừng sững nhìn xuống dân làng và khách hành
hương
Lần ngược lại lịch sử, năm Bá Kếnh Dương Đức Vĩnh cho làm lại đền thờ vua Đinh cũng là vừa sau khi vua Duy Tân và phong trào Cần Vương bị dìm trong bể máu Đúng như câu thơ trong bài Xuân vọng của Đỗ Phủ: Cảm thì hoa tiễn lệ ( cảm thời hoa cỏ dòng
châu) Lạ thay, đồ án sen hóa quỷ còn thấy ở trên tường hồi bít đốc nhà nghi môn ở đền Kim Liên (Hà Nội) và một vài ngôi chùa,
ngôi đền thời Nguyễn khác ở Bắc Bộ Nếu quả thật dạng đồ án sen hóa quỷ chỉ xuất hiện trong mỹ thuật thời Nguyễn thì đó là một
câu chuyện cũng đáng để các sử gia quan tâm Nước mất, nhà tan, sen vẫn còn đây gửi niềm đau phẫn uất tới thiên thu