Dạy học dự trên sự phản hồi của người đọc là qua tương tác giáo viên học sinh, học sinh học sinh, Giáo viên sẽ phát huy được tính chủ động, tích cực của người học, tự khám phá, kiến tạo kiến thức. Từ đó hình thành và phát triển các năng lực và các phẩm chất cần thiết.
Trang 1MÔ HÌNH DẠY ĐỌC DỰA TRÊN SỰ PHẢN HỒI CỦA NGƯỜI ĐỌC
1 Giải thích mô hình:
- Là việc xem người đọc là người kiến tạo nghĩa tích cực dựa trên kiến thức, niềm tin cá nhân, tác động đến phản hồi và cách lý giải của người đọc về văn bản, theo
đó sáng tạo ra những cách lý giải tiềm năng hơn là cách lý giải đúng về văn bản;
Là cách dạy “ tập trung ý nghĩa/cách lý giải có thể biện giải được và làm rõ chúng trong quá trình đọc của người đọc cũng như xem xét giá trị của phản hồi của những người đọc khác”
- Mô hình dạy học này dựa trên người đọc, coi trọng những suy nghĩ logic và sáng tạo, trong đó ý nghĩa “ là cái được khởi xướng và kiểm soát bởi người đọc, và
nó là kết quả của sự tương tác giữa người đọc và văn bản” chứ không phải là cái được giáo viên định sẵn khi soạn giáo án
- “Khuyến khích học sinh phát triển và khám phá những cách hiểu của chính họ và tiến tới những cách lý giải phong phú hơn về văn bản, từ đó phát triển những suy ngẫm sâu sắc về văn bản”chứ không phải là hướng học sinh đến việc nắm được những ý nghĩa mà giáo viên đã xác định trước và kiểm tra xem học sinh có nhớ và đúng những ý nghĩa đó hay không
- Qua thảo luận, học sinh được khuyến khích trình bày những ấn tượng, suy nghĩ
về văn bản Giáo viên nắm bắt những ấn tượng, suy nghĩ đó để tổ chức cho học sinh thảo luận, khám phá những ý nghĩa có thể về văn bản Học sinh chứng minh lập luận cho quan điểm của mình, thừa nhận những quan điểm đa dạng khác, qua
đó, thể hiện năng lực tạo nghĩa cho văn bản, năng lực giao tiếp và tư duy phê phán Các cuộc thảo luận được tổ chức để “thúc đẩy quá trình tư duy của học sinh”, trong
đó học sinh học cách thưởng thức văn chương và cách hiểu văn chương, “khám phá chân trời của những cách hiểu có thể” về văn bản
2 Tiến trình dạy đọc dựa trên sự phản hồi của học sinh:
Bước 1: Mời học sinh đọc văn bản, GV trợ giúp hoạt động đọc của HS bằng những
câu hỏi: Em hãy ghi lại bất cứ suy nghĩ và câu hỏi nào trong quá trình đọc Em có thể sử dụng miếng giấy nhỏ để ghi lại những gì làm cho em cảm thấy thú vị hoặc khó hiểu về văn bản.
Bước 2: Sau khi HS đọc xong, GV khơi gợi những ấn tượng ban đầu của HS về
văn bản bằng các câu hỏi: Văn bản này có ý nghĩa gì với em?Em có câu hỏi gì về văn bản này?
Bước 3: Tổ chức cho HS thảo luận xoay quanh những ý tưởng và câu hỏi của HS,
khám phá những cách lí giải khác nhau về văn bản, đào sâu các ý tưởng của HS bằng cách khuyến khích HS phản hồi, chia sẻ, tranh luận với ý kiến của các bạn
Cụ thể là:
Trang 2- Khuyến khích HS thảo luận, chia sẻ bằng câu hỏi: Em đồng ý hay không đồng ý với ý kiến của bạn?Có cách lí giải/ý kiến nào khác hay không?
- Phát triển những ấn tượng ban đầu của HS về văn bản bằng câu hỏi: Theo em, câu chuyện này nói về cái gì?Có điều gì mà em không thỏa mãn về câu chuyện này?
-Thu hút sự chú ý của các HS vào ý kiến của một HS khác: Tôi nghe em nói là… !
Ai không đồng ý với ý kiến của bạn?
-Yêu cầu HS làm rõ ý kiến của mình: Em hãy nhắc lại ý kiến của em? Tại sao em lại cho là như vậy?
- Giúp HS liên hệ với kiến thức nền để hiểu thêm văn bản đang học: Em đã từng đọc văn bẳn nào đề cập đến vấn đề này hay chưa?Điều đó có giúp em hiểu văn bản này?
-Khuyến khích những quan điểm/cách hiểu khác nhau: Nếu em là nhân vật trong câu chuyện này, em sẽ lý giải như thế nào về……… ? Nếu người kể chuyện thay thế/thêm chi tiết/sự kiện/để cho nhân vật gặp….thì câu chuyện có thể sẽ diễn biến như thế nào?
- Phát triển năng lực tư duy phê phán của HS: Điều gì em cho em ấn tượng về văn bản này: phong cách của người viết, cách tổ chức/cấu trúc văn bản, từ ngữ hoặc đoạn văn bản nào?Vì sao chúng gây ấn tượng cho em?Những người đọc khác có ý kiến như thế nào về vấn đề này?
Bước 4: Kết thúc cuộc thảo luận
Bằng cách tóm tắt lại các ý tưởng đã được thảo luận và để ngỏ những vấn đề mà
HS có thể thảo luận tiếp: Chúng ta đã thảo luận những vấn đề sau… Còn vấn đề
gì chúng ta cần thảo luận?
3 Ưu điểm và nhược điểm của dạy đọc dựa trên sự phản hồi của ngược đọc: *Ưu điểm
- Phát triển của những ý tưởng vừa nảy nảy sinh của người đọc – HS
- Hoạt động dạy xảy ra cùng một lúc với hoạt động kiến tạo nghĩa cho văn bản của HS
- Sự tương tác nhiều chiều: HS-HS, GV-HS là hoạt động chủ đạo trong lớp học
- HS tư duy, thương thuyết những ý tưởng của chính họ bằng cách khám phá những điều có thể, xem xét cách hiểu văn bản từ những quan điểm khác nhau, mài sắc cách giải thích của HS và học những phong cách khác nhau, phân tích với cái nhìn sâu sắc về phản hồi của mỗi người đọc
- HS được viết và thảo luận, khám phá giá trị tác phẩm theo cách hiểu của mình, thu nhận được những cách lí giải khác nhau, mở ra những ý nghĩa có thể có của tác phẩm
- HS được rèn và phát triển tư duy sáng tạo và phản biện, rèn kĩ năng đọc-viết, nghe-nói, hình thành và phát triển các năng lực và các phẩm chất cần thiết Từ đó phát triển năng lực tiếp nhận và tạo lập văn bản
* Nhược điểm:
Trang 3- Dành nhiều thời gian thảo luận của lớp cho việc thăm dò những cách hiểu có thể
có và phát triển những cách hiểu khác nhau thay vì trình bày lại ý kiến của GV hay của các nhà nghiên cứu
- HS giải mã ngôn ngữ, mã nghệ thuật, mã văn hóa kết tinh trong văn bản phải tuân thủ những qui định nhất định
-HS khác nhau về điều kiện sống, học tập,sinh hoạt,…có những cách tiếp nhận, giải mã văn bản khác nhau
- Một số HS không tích cực làm việc nhóm
- Ý kiến các nhóm có thể quá phân tán hoặc mâu thuẫn gay gắt
- Lớp đông khó tổ chức, tranh luận gây ồn lớp khác
VẬN DỤNG VÀO BÀI “TRUYỀN THUYẾT
AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU-TRỌNG THỦY”
HOẠT ĐỘNG GIÁO VIÊN-HỌC SINH DỰ KIẾN NỘI DUNG CẦN ĐẠT
Bước 1: Mời học sinh đọc văn bản Truyện An
Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy , GV
trợ giúp hoạt động đọc của HS bằng những câu
hỏi: Em hãy ghi lại bất cứ suy nghĩ và câu hỏi
nào trong quá trình đọc Em có thể sử dụng
miếng giấy nhỏ để ghi lại những gì làm cho
em cảm thấy thú vị hoặc khó hiểu về văn bản.
Dự kiến HS ghi các nội dung, các câu hỏi:
- Các nhân vật trong nhan đề tác phẩm
là ai? Có quan hệ giao tiếp gì? Địa vị, tuổi tác như thế nào?
- Nội dung của câu chuyện này là gì?
- Tại sao An Dương Vương được thần
giúp xây thành dựng nước rồi lại giúp
An Dương Vương kết tội con gái mình
là giặc? An Dương Vương có tội hay
Mị Châu có tội?Họ có tội sao lại được thờ? Sao An Dương Vương được Rùa Vàng rẻ nước xuống biển còn Mị Châu lại bị chém?
-Mị Châu cho Trọng Thủy xem nỏ thần, rắc lông ngỗng chỉ đường cho Trọng Thủy là đúng hay sai? Sao Mị Châu không xin theo Trọng Thủy (theo chồng), không nghi ngờ lời từ biệt đầy hoài nghi của Trọng Thủy? Máu Mị Châu hóa thành ngọc trai, xác Mị Châu hóa thành ngọc thạch có ý nghĩa gì?
- Sao Trọng Thủy không hưởng niềm
Trang 4Bước 2: Sau khi HS đọc xong, GV khơi gợi
những ấn tượng ban đầu của HS về văn bản
bằng các câu hỏi: Văn bản này có ý nghĩa gì
với em?Em có câu hỏi gì về văn bản này?
Bước 3: Tổ chức cho HS thảo luận xoay
quanh những ý tưởng và câu hỏi của HS, khám
phá những cách lí giải khác nhau về văn bản,
đào sâu các ý tưởng của HS bằng cách khuyến
khích HS phản hồi, chia sẻ, tranh luận với ý
kiến của các bạn Cụ thể là:
- Khuyến khích HS thảo luận, chia sẻ bằng các
tình huống:
+Trong cuộc thảo luận ở lớp bạn về An
Dương Vương: Một bạn cho rằng: An Dương
Vương có công với nước Âu Lạc Bạn khác lại
cho rằng: An Dương Vương có tội với nước
Âu Lạc Em đồng ý hay không đồng ý với ý
kiến của bạn? Có cách lí giải/ý kiến nào khác
hay không?
+ Trong một cuộc thảo luận khác về Mị Châu
ở lớp bạn Một bạn cho rằng:Mị Châu là cô
gái ngây thơ, cả tin, đáng thương hơn đáng
trách Một bạn khác lại có ý kiến:“Mị Châu là
kẻ phản bội đất nước, đáng nhận lưỡi kiếm
của vua cha” Em đồng ý hay không đồng ý
với ý kiến của bạn?Có cách lí giải / ý kiến nào
khác hay không?
vui chiến thắng mà tự vẫn?
-Vì sao chọn Rùa là vật linh thiêng mà không là loài khác? Rùa rẻ nước dẫn vua đi xuống biển có thật không?Trai
sò ăn máu Mị châu có thành ngọc thật không? Tại sao lấy ngọc đó đem rửa ở giếng Trọng Thủy đâm đầu chết thì ngọc sáng lên?
- GV dự kiến HS trả lời:
+ Rút ra bài học ứng xử đúng đắn mối quan hệ: Cha-con, công-tư, cảnh giác-thiếu cảnh giác,
+ Trong cuộc sống lao động, sinh hoạt; trong học tập cách nào để chúng ta khỏi sai lầm?…
+ Trong xu thế hội nhập ngày nay vấn
đề giữ nước có ý nghĩa như thế nào?
- Dự kiến trả lời:
* An Dương Vương có công dựng
nước (xây thành chế nỏ), có tội để mất nước do chủ quan Qua đây nhắc nhở
dù có công đừng ngủ quên trong chiến thắng
* Mị Châu ngây thơ, cả tin: đáng thương vì vô tình làm lộ bí mật quân sự của quốc gia Cái nhìn khoan dung, độ lượng Mị Châu phản bội: thiếu trách nhiệm công dân nên có tội với dân, với vua cha đáng bị trừng trị bằng chém đầu Cả hai ý kiến còn phiến diện ( một duy tình, một duy lí) mà nội dung văn bản vừa nghiêm minh vừa độ lượng
Trang 5- Phát triển những ấn tượng ban đầu của HS về
văn bản bằng câu hỏi: Theo em, câu chuyện
này nói về điều gì?Có điều gì mà em không
thỏa mãn về câu chuyện này?
-Thu hút sự chú ý của các HS vào ý kiến của
một HS khác: Tôi nghe em nói là câu chuyện
dựng nước - giữ nước! Ai không đồng ý với ý
kiến của bạn?
-Yêu cầu HS làm rõ ý kiến của mình: Em hãy
nhắc lại ý kiến của em? Tại sao em lại cho là
như vậy?
- Giúp HS liên hệ với kiến thức nền để hiểu
thêm văn bản đang học: Em đã từng đọc văn
bẳn nào đề cập đến vấn đề này hay chưa?Điều
đó có giúp em hiểu văn bản này?
-Khuyến khích những quan điểm/cách hiểu
khác nhau: Nếu em là nhân vật An Dương
Vương trong câu chuyện này, em sẽ xử chém
đầu Mị Châu hay tha? Nếu người kể chuyện
để cho nhân vật Trọng Thủy gặp Mị Châu thì
câu chuyện có thể sẽ diễn biến như thế nào?
- Phát triển năng lực tư duy phê phán của HS:
Điều gì cho em ấn tượng về văn bản này: cốt
truyện, từ ngữ, chi tiết, sự việc hoặc đoạn văn
bản nào,…? Vì sao chúng gây ấn tượng cho
em? Bạn có ý kiến như thế còn em nghĩ như
thế nào về vấn đề này?
Bước 4: Kết thúc cuộc thảo luận
Bằng cách tóm tắt lại các ý tưởng đã được thảo
luận và để ngỏ những vấn đề mà HS có thể
thảo luận tiếp: Chúng ta đã thảo luận những
vấn đề sau
- Nội dung chính của văn bản.
- Nhân vật An Dương Vương
- Nhân vật Mị Châu
- Nhân vật Trọng Thủy
- Hình ảnh ngọc trai-giếng nước
qua qua lời khấn ứng nghiệm của Mị Châu trước lúc bị vua chém đầu
-Dự kiến trả lời:
+ Chuyện tình yêu + Chuyện dựng nước-giữ nước
+ Chuyện con người – thần thánh giao tiếp được với nhau,…
+ Không thích kết thúc bi thảm + Không thích người có công lớn mà mắc sai lầm
- Dự kiến trả lời:
+ Đây là câu chuyện dựng nước-giữ nước vì kể về nhân vật lịch sử có công dựng nước thể hiện sự ngưỡng mộ, tôn vinh,…
+ …
- Dự kiến trả lời: Đó là truyền thuyết
Thánh Gióng Giúp em hiểu rõ đặc
điểm của truyền thuyết lịch sử
- Dự kiến trả lời:
Tùy nội dung trả lời, miễn là lí giải phù hợp được mọi người chấp nhận
- Dự kiến trả lời:
Tùy nội dung trả lời, miễn là lí giải phù hợp được mọi người chấp nhận
-Những vấn đề đã thảo luận:
+Nội dung chính của văn bản
+Nhân vật An Dương Vương +Nhân vật Mị Châu
+Nhân vật Trọng Thủy + Hình ảnh ngọc trai-giếng nước
Trang 6Còn vấn đề gì chúng ta cần thảo luận?
- Dự kiến trả lời:
+ Con người – thần thánh giao tiếp được với nhau có còn xuất hiện phổ biến trong truyện hiện đại (truyện ngắn, tiểu thuyết) không?
+ Họ có tội sao lại được thờ?
+ Vì sao chọn Rùa là vật linh thiêng mà không là loài khác? Rùa rẻ nước dẫn vua đi xuống biển có thật không?Trai
sò ăn máu Mị châu có thành ngọc thật không? Tại sao lấy ngọc đó đem rửa ở giếng Trọng Thủy đâm đầu chết thì ngọc sáng lên?
+ Hình ảnh ngọc trai-giếng nước