Giáo trình kinh doanh Quốc tế

Giáo trình kinh doanh Quốc tế

Hotline: 0904.691.29 – 04.668.692.30

Email: vietnamibc@gmail.com Website: http://vietnamibc.com Fanpage : https://www.facebook.com/DaotaoXuatnhapkhauIBC

qu căt ăthànhăcông,ăm iădoanhănghi pă ph iăcóăhi uăbi tăv ămôiătr ngăkinhădoanhăqu căt ,ăđóălàăsựăkhácăbi tăgiữaăcácăqu căgiaăv ăchínhătr ,ăphápălu t,ăkinhăt ăvàăvĕnăhóa,ăđóălàăquáătrìnhătoànăc uăhóaăngàyăcàngăsâuăsắcătrongăho tăđ ngăs năxu tătoànăc uăcũngănh ăth ătr ngă toàn

c u Ngoàiăra,ăvi căhi uăbi tăv ăcácălo i hìnhăchi năl căkinhădoanhăqu căt ăvàăcácăph ơngă

th căthâmănh păth ătr ngăqu căt ăcũngăgiúpăchoăcácădoanhănghi păđ aăraăđ călựaăch năhoặcăquy tăđ nhăđúngăđắnătrongăho tăđ ngăkinhădoanhăqu căt ăc aămình.ă

Các doanhănghi păVi tăNamăbanăđ uăthamăgiaăh iănh păkinhăt ăqu căt ,ăthựcăhi năcácă

ho tăđ ngăkinhădoanh qu căt ăquaăho tăđ ngăxu tănh păkh u,ănh ngăv iătrìnhăđ ăkinhăt ăngàyăcàngăđ cănângăcao,ănĕngălựcăc nhătranhăc aădoanhănghi păđ căc iăthi n,ăvi căxâyădựng và phátătri n cácăho tăđ ngăkinhădoanhăqu căt ,ăđ uăt ăraăn căngoàiăc aăcácădoanhănghi păVi tăNamătrongăt ơngălaiălàăxuăh ngăngàyăcàngăph ăbi n.ăChínhăvìăv y,ăkinhădoanhăqu căt ălàăm tătrongănhữngămônăh căgiúp cungăc păchoăcác sinh viên cửănhânăkinhăt ,ăkinhădoanhăqu căt ăcó

ki năth căc năthi tăvàănhữngăkỹănĕngăcơăb nătrongăkinhădoanhăqu căt

GiáoătrìnhăKinhădoanhăQu căt ăđ căthi tăk ăvàăso năth oădựaătrênăcácăgiáoătrìnhăKinhădoanhăQu căt ăc aăHoaăKỳ,ăđ căxu tăb nănĕmă2009ădànhăchoăcácăch ơngătrìnhăqu căt ,ăgi ngă

d yăngoàiăHoaăKỳ.ăNgoàiăra,ătrongăquáătrìnhăbiênăso năgiáoătrình,ăchúngătôiăđư chúătr ngăđ nă

đi uăki năvàăđặcăđi măc aăVi tăNamăđ ăđ aăvàoănhữngăn iădungăphùăh păvàăthi tăthực.ă

Giáoătrìnhăkinhădoanhăqu căt ăbaoăg mă5ăch ơng.ăT păth ătácăgi thamăgiaăbiênăso năgiáoătrìnhănàyăbaoăg m: TSăPh măTh ăH ngăY năậ biênăso năCh ơngă1ăvàăCh ơngă4; PGS, TS Nguy năHoàngăÁnhă ậ biênăso năCh ơngă2ăvàăCh ơngă5; ThSăVũăĐ căC ngă ậ biênăso nă

Ch ơngă3; vàăTSăPh măTh ăH ngăY năậ Tr ngăB ămônăKinhădoanhăQu căt ălàmăch ăbiên

B ămônăKinhădoanhăQu căt ăxinăchânăthànhăc măơnăBanăGiámăHi uătr ngăĐ iăh căNgo iăth ơng,ăBanăLưnhăđ oăKhoaăKinhăt ăvàăKinhădoanhăQu căt ,ăPhòngăQu nălỦăKhoaăh c,ăPhòngăQu nălỦăDựăánăđưăch ăđ o,ăt oăđi uăki năvàăđóngăgópănhữngăỦăki năquỦăbáu trong quá trìnhăbiênăso năgiáoătrìnhănày.ăMặcădùăđưăcóănhi uăc ăgắngănh ngădoăđâyălàăl năđ uătiênăgiáoătrìnhăđ căbiênăso nănênăchắcăs ăkhôngătránhăkh iănhữngăthi uăsótăvàăh năch ăR tămongănh nă

đ cănhữngăỦăki nănh năxét,ăđóngăgópăc aăcácăđ căgi ă

HàăN i,ăthángă9ănĕmă2010 TSăPh măTh ăH ngăY nă(Ch ăbiên)

Kinh doanh (business) theoăcáchăhi uăthôngăth ng làăvi căthựcăhi năcácăho tăđ ngăs nă

xu t,ă muaă bán,ă traoă đ iă hàngă hóaă hoặc d chă v ă nhằmă m că đíchă sinhă l i.ă Theoă Lu tă doanhănghi păVi tăNamăs ă60/2005/QH11,ăkinhădoanhăđ căđ nhănghĩa làă“vi căthựcăhi năliênăt că

m t,ăm tăs ăhoặcăt tăc ăcácăcôngăđo năc aăquáătrìnhăđ uăt ,ătừăs năxu tăđ nătiêuăth ăs năph măhoặcăcungă ngăd chăv ătrênăth ătr ngănhằmăm căđíchăsinhăl iỀ Quaăđ nhănghĩaătrên,ătaăcóăth ă

th yăkinhădoanhăcơăb nălàăho tăđ ngăđ uăt ănhằmăthuăđ căl iănhu nătừăho tăđ ngăđ uăt ăđó.ă

Ho tăđ ngăkinhădoanhăcũngăcóăth ălàănhữngăho tăđ ngăkinhădoanhăđơnăgi n,ănh ălẻănh ăm tăquánăn c,ăm tăquánăph ăbênăđ ngăvàăcũngăcóăth ălàănhữngăho tăđ ngăkinhădoanhăquyămôă

l n nh ăm tănhàămáyăs năxu tăthépăcán,ăm tănhàămáyăl căd uăhayăm tăh ăth ngăsiêuăth ă

Kinhădoanhăqu căt (international business),ăhi uăđơnăgi n,ălàăvi căthựcăhi năho tăđ ngă

đ uăt ăvàoăs năxu t,ămuaăbán,ătraoăđ iăhàngăhóaăhoặcăd chăv ănhằmăm căđíchăsinhăl iăcóăliênăquanăt iăhaiăhayănhi uăn căvàăkhuăvực khác nhau Dựaăvàoăđ nhănghĩaăc aăkinhădoanh, ta có

th ăđ nhănghĩaăKinhădoanhăqu căt ălàăvi căthựcăhi năliênăt căm t,ăm tăs ăhoặcăt tăc ăcácăcôngă

đo năc aăquáătrìnhăđ uăt ,ătừăs năxu tăđ năth ơngăm iăhàngăhóaăvàăd chăv ătrênăcácăth ătr ngă

v tăquaăbiênăgi iăc aăhaiăhayănhi uăqu căgiaăvìăm căđíchăsinhăl i.ăKinhădoanhăqu căt ăcũngăcóăth ănhữngăho tăđ ngăđơnăthu năliênăquanăt iăvi căxu tăkh uăhayănh păkh uăhàngăhóaăvàă

d chăv ăc aă m tăcôngăty.ăNh ngăcũngăcóăth ă kinhădoanhăqu căt ă làănhữngă m ngăl iăkinhădoanhăđaăqu căgia,ăhoặcăxuyênăqu căgiaăhoặcătrênăph măviătoànăc u.ăNhữngăm ngăl iănàyăcóă

h ăth ngăqu nătr ăvàăki măsoátăr tăph căt pămàăho tăđ ngăđ uăt ăvàoăs năxu tăđ căquy tăđ nhă

ăm tănơi,ăh ăth ngăphânăph iăvàătiêuădùngăl iăđ căphátătri nă m tăkhuăvựcăkhácătrênăth ă

gi i.ă

2 Ph măvi,ăđặcăđi m c aăho tăđ ngăkinhădoanhăqu căt

Kinhădoanhăqu căt ăliênăquanăt iăho tăđ ngăkinhădoanh trênăph măviăqu căt ,ăcóăth ălàătừăhaiăn cătr ălênăcóăth ăliênăquanăt iăm tăs ăhayănhi uăn cătrênăph măviătoànăc u.ă Kinh doanhăqu căt ăb ătácăđ ngăvàă nhăh ngăl năb iăcácătiêu chí và cácăbi năs ăcóătính môi tr ngă

qu căt ,ăchẳngăh nănh ăh ăth ngălu tăphápă c aăcácăn c,ăth ătr ngăh iăđoái,ăsựăkhácă bi tătrongăvĕnăhóaăhayăcácăm căl măphátăkhácănhauăgiữaăcácăn c.ăĐôiăkhiănhữngătiêuăchíăhayăbi nă

s ănàyăg nănh ăkhôngă nhăh ngăhayăcóătácăđ ngănhi uăđ năho tăđ ngăkinhădoanhăn iăđ a c aă

m tădoanhănghi p.ăChúngătaăcũngăcóăth ănóiărằngăkinhădoanhăn iăđ aălàăm tătr ngăh păđặcă

bi tăh năch ăc aăkinhădoanhăqu căt ă

M tăđặcăđi măn iăb tăkhácăc aăkinhădoanhăqu căt ăđóălàăcácăhưngăqu căt ăho tăđ ngătrongăm tămôiătr ngăcóănhi uăbi năđ ngăvàălu tăchơiăđôiăkhiăcóăth ăr tăkhóăhi u,ăcóăth ăđ iă

l păv iănhauăkhiăsoăsánhăv iăkinhădoanhăn iăđ a.ăTrênăthựcăt ,ăvi căthựcăhi năcácăho tăđ ngăkinhădoanhăqu căt ăthựcăsựăkhôngăgi ngănh ăchơiăm tătròăbóngăm iămàăgi ngănh ăchơiănhi uă

Các nguyênătắcăch ăđ oăđ iăv iă m tădoanhă nghi pă khi thamăgiaăvàoăho tăđ ngă kinh doanhăqu căt ăluônăph iăcóăcáchăti păc nătoànăc u.ăCácănguyênătắcăch ăđ oăc aăm tădoanhănghi păcóăth ăđ căđ nhănghĩaăliênăquanăt iăbaăm ngăchính,ăđóălàăs năph măcungăc pătrongă

m iăquanăh ăv iăph căv ăth ătr ngănào,ăcácănĕngălựcăch ăch tăvàăcácăk tăqu ăKhiăxâyădựngăcácăk ăho chăkinhădoanhăqu căt ,ăcácăhưngăph iăraăcácăquy tăđ nhăliênăquanăt iăvi cătr ăl iăcâuă

h i:ăHãng sẽ bán sản phẩm gì cho ai? Và hãng có thể có được nguồn cung ứng từ đâu và cung

ứng như thế nào? Đóălàăhaiăcâuăh iăliênăquanăt iăMarketingăvàăSourcingă(th ătr ngăs năph mă

đ uăraăvàăth ătr ng s năph măđ uăvào).ăSauăkhiăraăđ căcácăquy tăđ nhătrên,ăhưngăc năph iăc ă

th ăhóaăcácăv năđ ăliênăquanăt iăngu nănhânălực,ăqu nătr ,ătínhăs ăhữuăvàătàiăchínhăđ ătr ăl iă

câuăh i:ăVới nguồn lực nào hãng sẽ triển khai các chiến lược trên? Nóiăm tăcáchăkhác,ăhưngă

s ăph iătìmăra ngu nănhânălựcăphùăh p, kh ănĕngăch uăr iăroăvàăngu nălựcătàiăchínhăc năthi t.ă

Ti păđ nălàăv năđ ăliênăquanăt iălàmăth ănàoăđ ăcóăth ăki măsoátăvàăxâyădựngăđ căcơăc uăt ă

ch căphùăh păđ ătri năkhaiăthựcăhi nănhữngăv năđ ătrên.ăVàăcu iăcùngăm tăn iădungăliênăquană

t iăquanăh ăcôngăchúng,ăc ngăđ ngăcũngăc năhưngăph iăquanătâmăkhiătri năkhaiăk ăho chăkinhădoanhăqu căt ăc aămình.ă

II.ăMôiătr ngăkinhădoanhăqu căt

1 Môiătr ngăkinhădoanhăqu căt

Kinhădoanhăqu căt ăkhácăbi tăsoăv iăkinhădoanhăn iăđ aădoămôiătr ngăthayăđ iăkhiăm tădoanhănghi păm ăr ngăho tăđ ngăc aămìnhăv tăraăngoàiăbiênăgi iăqu căgia.ăThôngăth ng,ă

m tădoanhănghi păhi uăr tărõăv ămôiătr ngătrongăn cănh ngăl iăkémăhi uăbi tăv ămôiătr ngăăcácăn căkhácăvàădoăv yădoanhănghi păph iăđ uăt ăth iăgianăvàăngu nălựcăđ ăhi uăv ămôiă

tr ngă kinhă doanhă m i.ă Môiă tr ngă kinhă doanhă qu că t ă làă môiă tr ngă kinh doanh ă nhi uă

qu căgiaăkhácănhau.ăMôiătr ngănàyăcó nhi uăđặcăđi măkhácăbi tăsoăv iămôiătr ngătrongăn că

c aădoanhănghi p,ăcóă nhăh ngăquanătr ngăt iăcácăquy tăđ nhăc aădoanhănghi păv ăsửăd ngăngu nălựcăvàănĕngălực.ăVìăcácădoanhănghi păkhôngăcóăkh ănĕngăki măsoátăđ cămôiătr ngăbênăngoàiănênăsựăthànhăcôngăc aădoanhănghi păph ăthu căl năvàoăvi căcácădoanhănghi păthíchăngănh ăth ănàoăv iămôiătr ngănày.ăNĕngălựcăc aăm tădoanhănghi pătrongăvi căthi tăk ăvàă

đi uăch nhăn iălựcăđ ăkhaiăthácăđ căcácăcơăh iăc aămôiătr ngăbênăngoàiăvàăkh ănĕngăki măsoátăcácătháchăth căđặtăraăc aămôiătr ngăs ăquy tăđ nhăsựăthànhăb iăc aădoanhănghi p.ă

2 N iădungăc aămôiătr ngăkinhădoanhăqu căt

Môiătr ngăkinhădoanhăqu căt ăth ngăbaoăg mămôiătr ngăchínhătr ,ăpháp lu t, môi

tr ngăkinhăt ,ămôiătr ngăvĕnăhóa.ă

v iăcácămôăhìnhăchínhăph ăkhácănhau,ăcácăm iăquanăh ăvàăm căđ ăr iăroăkhácănhau.ă

Trênăth ăgi i,ăt năt iănhi uăh ăth ngăchínhătr ăkhácănhau,ăvíăd ăcácăn cădânăch ăđaă

đ ng,ăcácăn căm tăđ ng,ăn căquânăch ăl păhi n,ăn căquânăch ăchuyênăch ăhoặcăn căđ că

tàiăchuyênăch ăNgoàiăra,ăchínhăph ăcònăth ngăthayăđ iăb iăcácălỦădoăkhácănhauănh ătheoăcácă

cu căt ngătuy năcửăthôngăth ng,ăhayăb uăcửăb tăth ng,ăch t,ăđ oăchính,ăchi nătranh.ăM iăquanăh ăgiữaădoanhănghi păvàăchínhăph ă ăcácăn căkhácănhauăcũngăkhácănhau.ăCóăth ă ăm tă

n c,ădoanhănghi păđ căđánhăgiáăcao,ălàăngu năt oăđ ngălựcătĕngătr ngăc aăn năkinhăt ă

Nh ngăcũngăcóăth ă ăm tăqu căgiaăkhác,ădoanhănghi păb ăđánhăgiáătiêuăcựcănh ănhữngăt ăch căbócă l tă s că laoă đ ngă c aă ng iă côngă nhân.ă Hoặcă ă m tă qu că gia khác,ă vaiă tròă c aă doanhănghi păcóăth ă đánhăgiáămangăl iăc ăl iăíchă vàăh năch ăM iăquanăh ăgiữaădoanhănghi păvàăchínhăph ăcóăth ăkhácănhau,ăthayăđ iătừăm iăquanăh ătíchăcựcăt iătiêuăcựcăph ăthu căvàoălo iăhìnhădoanhănghi păho tăđ ng,ăvàoăm iăquanăh ăv iăng iădână ăn căs ăt iăvàăng iădână ă

n căđ uăt ăĐ ăho tăđ ngăkinhădoanhăqu căt ăhi uăqu ,ăm tădoanhănghi păqu căt ăph ăthu căvàoăquanăđi m,ănh tătríăc aăchínhăph ăn căngoàiăvàăc năph iăhi uăbi tăv ăm iăkhíaăc nhăliênăquanăt iămôiătr ngăchínhătr ă

M t m iăquanătâmăđặcăbi tăc aăcácădoanhănghi păkinhădoanhăqu căt ălàăm căđ ăr iăroăchínhătr ăt iăm tăqu căgiaăc ăth ăR iăroăchínhătr ălàăkh ănĕngăcácăho tăđ ngăc aăchínhăph ămangăl iănhữngăk tăqu ăkhôngămongămu năchoădoanhănghi păvíăd ănh ăqu căhữuăhóaătàiăs nă

đ uăt ,ăhayăcácăquyăđ nhăhayăchínhăsáchăquyăđ nhăh năch ăcácăho tăđ ngăc aădoanhănghi p.ăThôngăth ng,ăr iăroăgắnăli năv iătínhăb tă năvàăm tăn căđ căcoiălàăb tă n,ăhayăcóăm căđ ă

r iăroăchínhătr ăcaoăn uănh ăchínhăph ăd ăb ăthayăđ i,ăcóăb tă năxưăh i, cóăb oălo n,ăcáchăm ngă

n iăd yăhayăchi nătranh,ăkh ngăb ,ăvânăvân ăCácădoanhănghi păth ngă uătiênăcácăqu căgiaănăđ nhăvàăcóăítăr iăroăchínhătr ,ăthuănh păc aădoanhănghi păc năđ cătínhătoánătrênăcơăs ăc aăcácăr iăro.ăĐôiăkhiăcácădoanhănghi păth ngăkinhădoanhăt iăcácăqu căgiaăkhiăcácăr iăroăt ơngă

đ iăcao.ăTrongătr ngăh pănày,ăcácădoanhănghi păs ăqu nătr ăvàăki măsoátăr iăroăthôngăquaăb oă

hi m,ăquy năs ăhữuăvàăqu nătr ădoanhănghi p,ăki măsoátăcungă ngăvàăth ătr ng,ăch ơngătrìnhă

h ătr ătàiăchính ă

Môiătr ngăkinhăt ăgiữaăcácăn căkhácănhauăcũngăkhácănhau.ăCácăn căv ămặtăkinhăt ă

th ngăđ căchiaăraălàmăbaălo iăchínhăậ n căphátătri năhoặcăn căcôngănghi păphátătri n,ă

n căđangăphátătri năvàănhómăcácăn căch măphátătri n.ăT iăm iăm tănhómăn c,ăcácăch s

v ăkinhăt ăkhácănhauănhi uănh ngăch ăy uăcóăth ăchoărằngăcácăn căphátătri nălàăn căgi u,ă

n căđangăphátătri nălàăn căđangăchuy năđ iătừănghèoăsangăgi uăhơnăvàăcácăn cănghèo.ăSựăphânăbi tăv ămôiătr ngăkinhăt ăgiữaăcácăqu căgiaănàyăch ăy uădựaătrênăch ăs ăthuănh păqu cădânătrênăđ uăng iă(GDP/ng i).ăM căđ ăphátătri năkinhăt ăc aăm iăn căcũngăquy tăđ nhăv ă

n năgiáoăd c,ăcơăs ăh ăt ng,ăcôngăngh ,ăchĕmăsócăyăt ăvàăcácălĩnhăvựcăkhác.ăN căcóăm căđ ăphátătri năkinhăt ăcaoăs ăcóăch tăl ngăcu căs ngăcaoăhơnăcácăn căcóăm căđ ăphátătri năkinhă

t ăth p.ă

kinh t ăk ăho chăt pătrungălàăn năkinhăt ăt iăđóăchínhăph ăquy tăđ nhăvi căs năxu tăvàăgiáăc ădựaătrênănhữngădựăbáoăv ăc uăvàăkh ănĕngăcungătheoămongămu n.ăN năkinhăt ăh năh pălàăn năkinhăt ăt iăđóăm tăs ăho tăđ ngăđ căđi uăti tăb iăcungăc uăth ătr ngăvàăm tăs ăho tăđ ngăkhác,ăcóăth ălàăvìăl iăíchăqu căgiaăhoặcăcáănhânămàăchínhăph ăđ ngăraătrựcăti păđi uăti t.ăCu iă

th ăkỷăXXăđưăch ngăki năsựăd chăchuy năđángăk ăc aăcácăqu căgiaăsangăvi cătheoăđu iăn năkinhăt ăth ătr ngătựădoăvàăn năkinhăt ăh năh p.ăRõăràngătrìnhăđ ăkinhăt ăcùngăv iăgiáoăd c,ăcơă

s ăh ăt ng ăcũngănh ăm căđ ăki măsoátăn năkinhăt ăc aăchínhăph ăs ă nhăh ngăm iăkhíaă

c nh,ăm iămặtăc aăho tăđ ngăkinhădoanhăvàăm tădoanhănghi păc năamăhi uăv ămôiătr ngănàyă

n uănh ădoanhănghi pămu năkinhădoanhăqu căt ăthànhăcông

Môiă tr ngă vĕnă hóaă làă m tă trongă nhữngă c uă ph nă quană tr ngă c aă môiă tr ngă kinhădoanhăqu căt ăvàălàăn iădungăcóătínhătháchăth cănh tăđ iăv iăkinhădoanhăqu căt ăĐi uănàyăb iăvìămôiătr ngăvĕnăhóaăth ngăkhóănh năbi t,ămôiătr ngăvĕnăhóaăđ căhi uălàăcácăgiáătr ăvàă

ni mătinăđ căchiaăsẻăvàăđ căchoălàăđúngăb iăm tănhóm,ăm tăc ngăđ ng.ăVĕnăhóaăqu căgiaă

đ căhi uălàănhữngăni mătinăvàăgiáătr ăđ căchiaăsẻăb iăc ăm tăqu căgia.ăNi mătinăvàăgiáătr ă

th ngăđ căhìnhăthànhăb iăcácăy uăt ănh ăl chăsử,ăngônăngữ,ătônăgiáo,ăv ătríăđ aălỦ,ăchínhăph ăvàăđàoăt o;ăvìăv yăcácădoanhănghi păc năph iăphânătíchăvĕnăhóaăđ ăhi uăv ăcácăy uăt ănày.ă

Cácădoanhănghi păc năhi uăv ăni mătinăvàănhữngăgiáătr ăc aăqu căgiaămàădoanhănghi păđangăthựcăhi năkinhădoanhăvàăm tăs ăcácăgiáătr ăvĕnăhóaădoăcácăh căgi ănghiênăc uăđ ăxu t.ă

M tătrongăs ăđóăph iăk ăđ nălàăh ăth ngăgiáătr ădoăHofstedeăđ ăxu tăvàoănĕmă1980.ăMôăhìnhăcóă

b năthamăs ăđoăl ngăv ăcácăgiáătr ăvĕnăhóa,ăđóălàătínhăcáănhân,ăm căđ ănéătránhăr iăro,ăkho ngăcáchăquy nălực vàăđ nhăh ngăv ăgi i.ăTínhăcáănhânălàăm căđ ăm tăn căcoiătr ngăvàăkhuy năkhíchăvi căm tăcáănhânăhànhăđ ngăvàăraăquy tăđ nh.ăM căđ ănéătránhăr iăroălàăm căđ ăm tă

n căch pănh năvàănhìnănh năr iăro.ăKho ngăcáchăquy nălựcălàăm căđ ăm tăn căch pănh năvàă

sự khácă bi tă v ă quyênă lực.ă Đ nhă h ngă v ă gi iă làă m că đ ă m tă n că ch pă nh nă cácă giáă tr ătruy năth ngăv ănamăgi iăvàănữăgi i.ăMôăhìnhăcácăgiáătr ăvĕnăhóaănàyăđ căsửăd ngăth ngăxuyênăb iăcácădoanhănghi păkhiăti năhànhăđ uăt ăkinhădoanhăqu căt ăVíăd ,ăm tăqu c gia có tínhă cáă nhână caoă thìă doanhă nghi pă đóă choă rằngă cácă h ă th ngă h ngă đ nă m că tiêuă cáă nhân,ănhi măv ăcáănhânăvàăch ăđ ăth ngăs ăăphátăhuyăđ căhi uăqu ,ătrongăkhiăđóăch aăchắcăh ă

th ngănàyăs ăcóătácăd ngăt ơngătựă ăm tăn căcóătínhăcáănhânăth p.ă

III ToƠnăc uăhóa

1 ToƠnăc uăhóa là gi? (Globalization)

Theoănghĩaăr ng,ătoànăc uăhoáălàăm tăhi năt ng,ăm tăquáătrình,ăm tăxuăth ăliênăk tătrongăquanăh ăqu căt ălàmătĕngăsựăph ăthu căl nănhauăv ănhi uămặtăc aăđ iăs ngăxưăh iă(từă

n iăb tăhàngălo tăbi năđ iăcóăquanăh ăl nănhauămàătừăđóăchúngăcóăth ăphátăsinhăm tălo tăđi uă

ki năm i.”.ă

Theoă nghĩaă hẹp,ă toànă c uă hoáă làă m tă kháiă ni mă kinhă t ă ch ă quáă trìnhă hìnhă thànhă th ă

tr ngătoànăc uălàmătĕngăsựăt ơngătácăvàăph ăthu căl nănhauăgiữaăcácăn năkinh t ăqu căgia.ă

Bi uăhi năc aătoànăc uăhoáăcóăth ăd iăd ngăkhuăvựcăhoáăậ vi căliênăk tăkhuăvựcăvàăcácăđ nhă

ch ,ăcácăt ăch căkhuăvực,ăhayăc ăth ,ătoànăc uăhoáălàă“quáătrìnhăhìnhăthànhăvàăphátătri năcácăth ă

tr ngătoànăc uăvàăkhuăvực,ălàmătĕngăsựăt ơngătácăvà tuỳăthu căl nănhau,ătr căh tăv ăkinhăt ,ăgiữaăcácăn căthôngăquaăsựăgiaătĕngăcácălu ngăgiaoăl uăhàngăhoáăvàăngu nălựcă(resources)ăquaăbiênăgi iăgiữaăcácăqu căgiaăcùngăv iăsựăhìnhăthànhăcácăđ nhăch ,ăt ăch căqu căt ănhằmăqu nălỦăcácăho tăđ ng vàăgiaoăd ch kinhăt ăqu căt ”

2 N iădungăc aătoƠnăc uăhóa

N iădungăc aătoànăc uăhoáăđ căth ăhi năthông qua nhi uăbi uăhi nătùyăthu căvàoăcácăgócăđ ăti păc năc ăth khácănhau.ăN uăti păc nătoànăc uăhóaăv iăgócănhìnăvàăquanăsátăchungăthìătoànăc uăhóaăbi uăhi nătheoăbaăbi uăhi năsauăđây,ăđóălà:

Th ănh t,ătoƠnăc uăhóaăth ăhi năqua s ăgiaătĕngăngƠyăcƠngăm nhăm ăc aăcácălu ngă giaoăl uăqu căt ăv ăhƠngăhoá,ăd chăv ăvƠăcácăy uăt ăs năxu tănh ăv n,ăcôngăngh ,ănhân công Cóăth ănóiăth ơngăm iăqu căt ălàăth căđoăđ uătiênăc aăm căđ ătoànăc uăhóaăvàăsựăph ăthu căl nănhauăc aăcácăn c.ăKhiăcácăn cătraoăđ iăhàngăhóaăvàăd chăv ăchoănhauăđóăcũngăchínhălàăquáătrìnhăcácăn căxóaănhòaăd năsựăbi tăl păgiữaăcácăn năkinhăt ăqu căgia.ăTh ơngă

m iăth ăgi iăđư tĕngălên nhanh chóng Trong vòng 100ănĕmătừă1850ăậ 1948,ăth ơngăm iăth ă

gi iătĕngălênă10ăl n,ătrongăgiaiăđo nă50ănĕmăti pătheoătừă1948ă-1997,ătĕngă17ăl n.ăTừăgiữaăth păniênă1970ăđ năgiữaăth păniênă1990,ăm cătĕngăbìnhăquânăc aăxu tăkh uăth ăgi iălàă4,5%.ăTrongăgiaiăđo nănày,ăđánhăd uăbắtăđ uătừănĕmă1985,ăhàngănĕmăt căđ ătĕngăbìnhăquânăc aăxu tăkh uăhàngăhóaăth ăgi iălà 6,7%,ătrongăkhiăđóăs năl ngăth ăgi iăch ătĕngălênă6ăl n.ăSựăphátătri năc aă

th ơngăm iăth ăgi iăvàăkho ngăcáchăngàyăcàngătĕngăgiữaăt căđ ătĕngătr ngăkinhăt ăvàăt căđ ă

phát tri năth ơngăm iăqu căt ăth ăhi năm căđ ătoànăc uăhóaăngàyăcàngăcao.ă

Sựăphátătri nătraoăđ iăd chăv ăgiữaăcácăn căngàyăcàngăcóăv ătríăquanătr ngătrongăth ơngă

m iăqu căt ăvàăđóngăgópătíchăcựcăvàoăxuăh ngătoànăc uăhóa.ăTrongăvòngă10ănĕmătừă1986ăđ nă

1996, th ơngăm iăd chăv ăth ăgi iătĕngăg păg nă3ăl n,ătừă449ătỷăUSDălênă1.260ătỷăUSD.ăCácă

n căphátătri năcóăm cătĕngăth ơngăm iăd chăv ăcaoăg pă3ăl năsoăv iăm cătĕngăth ơngăm iăhàngăhóaăvàătr ăthànhăkhuăvựcăđóngăgópăch ăy uăvàoăGDPă(HoaăKỳălàă76%,ăCanadaălàă80%,ă

Nh tăB nălàă65%,ăECălàă64%).ă

Đ uăt ătrựcăti păn căngoàiă(FDI)ăvàăsựădiăchuy năt ăb nă(v năvàăti năt )ăgiữaăcácăn călàăm tăy uăt ăngàyăcàngăquanătr ngăđ iăv iătừngăn năkinhăt ăqu căgiaănóiăriêngăvàătoànăb ăn năkinhăt ăth ăgi iănóiăchung.ăCácălu ngăFDIăcó t căđ ătĕngănhanhăhơnăc ăm cătĕngăc aăth ơngă

d chăv ăbênătrongăh ăth ng c aăcácăcôngătyăđaăqu c,ăxuyênăqu căgiaăvàoăcácăn căđangăphátătri nătừănĕmă1990ăcó xuăh ngătĕngălên

Th ăhai,ătoƠnăc uăhóa th ăhi năquaăs ăhìnhăthƠnhăvƠăphátătri năcácăth tr ngă

th ngănh tătrênăph măvi khuăv c vƠătoƠnăc u Trongăth iăgianănửaăđ uăc aăth păkỷă1990,ă

theoăth ngăkêăc aăT ăch căTh ơngăm iăTh ăgi iă(WTO)ăcóăt iă33ăth aăthu năliênăk tăkinhăt ăkhuăvựcăd iăd ngăcácăth aăthu năth ơngăm iă uăđưi,ăkhuăvựcăm uăd chătựădo,ăliênăminhăthu ă

quan,ăliênăminhăkinhăt ăđ căkỦăk tăđưăthôngăbáoăchoăBanăth ăkỦăc aăWTO.ă S ăl ngănàyănhi uăg pă3ăl năs ăl ngăcácăth aăthu năđ căkỦătrongăth păkỷă1980ăvàăbằngăg nă1/3ăt ngăs ăcácăth aăthu năliênăk tăkhuăvựcăđ căkỦătrongăgiaiăđo nă1947ăậ 1995 Riêngătrongăgiaiăđo nătừă

2000 ậ 2008, có trên 140 th aăthu năliênăk tăkhuăvựcăđưăđ căthôngăbáoăchoăWTO.ăCùngăv iăcácăth aăthu nătrên,ănhi uăt ăch căh pătácăkinhăt ăđaăph ơngăth ăgi iăvàăkhuăvựcăđưăraăđ i,ăngàyăcàngăđ cătĕngăc ngăv ăs ăl ngăvàăcơăch ăt ăch c.ăTheoăs ăli uăth ngăkêăc aăLiênăminhăcácăT ăch căQu căt ,ătaăcóăth ăth yăn uănh ătínhăvàoănĕmă1909,ăs ăl ngăcácăt ăch că

qu căt ătrênătoànăc uăch ălà 213ăthìăđ nănĕmă1960,ăconăs ănàyălàă1.422ăt ăch c,ănĕmă1981ălàă14.273,ănĕmă1991ălàă28.200;ănĕmă2001ălàă55.282ăvàă2006ălàă58.859ăt ăch c Trênăph măviătoànăc u,ăngoài cácăt ăch căkinhăt ă- tàiăchínhăđ căthànhăl pătr căđâyănh ăh ăth ngăcácăt ă

ch căthu căLiênăH păqu c,ănĕmă1995,ătrênăcơăs ăHi păđ nhăchungăv ăTh ơngăm iăvàăThu ăquană(GATT),ăT ăch căTh ơngăm iăTh ăgi i (WTO)ăđưăđ căhìnhăthành,ăhi năcóă153ăn căvàălưnhăth ăkinhăt ăđ căl pălàăthànhăviên,ăchi măt iătrênă90%ăt ngăgiáătr ăth ơngăm iăth ăgi i.ă ă

ph măviăkhuăvực,ăcácăt ăch căvàăcơăch ăliênăk tăkinhăt ăcũngăđ cătĕngăc ng.ăT iăChâuăỂu,ăLiênăminhăChâuăỂuăEUăv iăs ăl ngă27ăn căthànhăviênăhi nănayăđưătr ăthànhăm tăliênăk tă

qu căt ăchặtăch ătoànădi nă ăh uăh tăm iălĩnhăvực.ă ăChâuăÁ-TháiăBìnhăD ơng, Hi păh iăcácă

n căĐôngăNamăÁă(ASEAN),ăHi păh iăh pătácăkhuăvựcăNamăÁă(SAARC),ăDi năđànăH pătácăKinhăt ăChâuăÁăậ TháiăBìnhăD ơngă(APEC) ăđưăraăđ iăvàăngàyăcàngătíchăcựcăđóngăgópăvàoăquáătrìnhătĕngăc ngăliênăk tăqu căt ăv ăth ơngăm i trongăkhuăvực.ăT iăChâuăMỹ, taăcóăth ăsựăhìnhă thànhă liênă k tă khuă vựcă quaă vi că hìnhă thànhă Khuă vựcă m uă d chă tựă doă Bắc Hoaă Kỳă(NAFTA),ă Hi pă h iă liênă k t Hoaă Kỳă Laă Tinhă (LAIA),ă Th ă tr ngă chungă Nam Hoaă Kỳă(MERCOSUR),ă nhómă cácă n că ANDEAN,ă C ngă đ ngă Caribeă vàă Th ă tr ngă chungă

cácăn căTâyăPhiă(ECOWAS),ăLiênăminhăkinhăt ăvàăthu ăquanăTrungăPhiă(UDEAC),ăC ngă

đ ngăphátătri nămi năNamăChâuăPhiă(SADC),ăLiênăminhăChâuăPhiă(AU)ălàănhữngăn ălựcăđ ă

hình thành nhữngăkh iăth ătr ngăchungăvàăth ngănh tătrongăkhuăvực.ă

Email: vietnamibc@gmail.com

Th ăba,ătoƠnăc uăhóaăth ăhi năquaăs ăgiaătĕngăs ăl ng,ăquyămôăvƠăvaiătròă nhă

h ngăcácăcôngătyăxuyênăqu căgiaăt iăn năkinhăt ăth ăgi i.ăTheoăs ăli uăc aăUNCTAD,ănĕmă

1998ăcóă53.000ăcôngătyăxuyênăqu căgiaăv iă450.000ăcôngătyăconă ănhi uăn căkhácănhauătrênă

th ăgi i.ăNĕmă2000,ătrênăth ăgi iăcóăkho ng 63.000ăcôngătyăxuyênăqu căgiaăv iă700.000ăcácăcôngătyăconă ăkhắpăcácăn c.ăNĕmă1995,ăcácăcôngătyăxuyênăqu căgiaăbánăraăm tăl ngăhàngăhóaăvàăd chăv ăcóăgiáătr ăbằngă7.000ătỷăUSD.ăNĕmă1999,ăt ngădoanhăs ăbanăraăc aăcôngătyăxuyênăqu căgiaăđưăđ tăđ năgiáătr ă14.000ătỷăUSD.ăHi nănay,ăcácăcôngătyăxuyênăqu căgiaăchiă

ph iăvàăki măsoátătrênă80%ăth ơngăm iăth ăgi i,ă4/5ăngu năv năđ uăt ătrựcăti pă ăn căngoàiă

và 9/10ăk tăqu ănghiênăc uăchuy năgiaoăcôngăngh ătrênăth ăgi i.ăH ăth ngădàyăđặcăcácăcôngătyăxuyênăqu căgiaănàyăkhôngănhữngăđưăt oăraăm tăb ăph năquanătr ngăc aălựcăl ngăs năxu tăth ă

gi iămàăcònăliênăk tăcácăqu căgiáăl iăv iănhauăngàyăcàngăchặtăch ăhơn,ăgópăph n làm cho quá trìnhătoànăc uăhóaătr ănênăsâuăsắcăhơnăbaoăgi ăh t.ă

N uăti păc nătoànăc uăhóaăd iăgócănhìnăc aădoanhănghi păkinhădoanhăqu căt ,ătoànăc uăhóaăcóăth ănhìnănh nă ăgócăđ ătoànăc uăhóaăth ătr ngăvàătoànăc uăhóaăquá trình s năxu t

T oƠnăc uăhóa th ătr ng là vi căth ătr ngăqu căgiaăriêngăbi tăvàăđặcăthùăđangăh iă

nh păd năhìnhăthànhăth ătr ngătoànăc u.ăVi căd ăb ăcácăràoăc năth ơngăm iăquaăbiênăgi iăđưălàmăchoăvi căkinhădoanhăqu căt ăngàyăcàngătr ănênăd ădàng.ăTh ăhi uăc aăng iătiêuădùngă ă

cácăn căkhácănhauăcũngăcóăxuăh ngăti măc năl iăg năv iănhauăvàăv iăchu nămựcătoànăc u,ăgópă ph nă t oă th ă tr ngă toànă c u.ă Các s nă ph mă tiêuă dùngă nh ă thẻă tínă d ngă c aă hưngăCitigroup,ăđ ău ngăCoca-cola,ăthi tăb ăchơiăgameăSonyăPlayStation,ăbánhăkẹpăMcDonald’s đangăđ căcoiălàănhữngăvíăd ăđi năhìnhă minhăch ngăchoăxuăh ngănày.ăCácădoanhănghi pă

qu căt ,ăcôngătyăđaăqu căgiaăkhôngăch ălàăch ăth ăh ngăl iătừăxuăh ngănàyămàăcònătíchăcựcăkhuy năkhíchăchoăxuăh ngănàyăm ăr ngăvàăphátătri n.ăB iăvi căcungăc păcùngăm tăs năph mătrênătoànăth ăgi i,ăcácădoanhănghi pănàyăgópăph năt oăraăth ătr ngătoànăc u.ă

M tădoanhănghi păkhôngănh tăthi tăph iăcóăm tăquyămôăkh ngăl ănh ăm tăcôngătyăđaă

qu căgia,ăcôngătyăxuyênăqu căgiaăđ ăđ căh ngăl iătừăquáătrìnhătoànăc uăhóaăcácăth ătr ng.ăVíăd ,ăt iăHoaăKỳ,ăg nă90%ăcácădoanhănghi păxu tăkh uăs năph mălàăcácădoanhănghi pănh ăcóăítăhơnă100ăng iălaoăđ ng,ăvàătỷătr ngăxu tăkh uăc aănhữngădoanhănghi pănàyăchi măt iătrênă20%ăt ngăkimăng chăxu tăkh uăc aăHoaăKỳ.ăT iăĐ c,ăm tătrongănhữngăqu căgiaăxu tăkh uăl nă

nh tăth ăgi i,ăg nă98%ăcácădoanhănghi păvừaăvàănh ăđ uăthamăgiaăvàoăth ătr ngăqu căt ăthôngăquaăho tăđ ngăxu tăkh uăhoặcăs năxu tăqu căt

Mặcădùăcóănhữngăvíăd ăth ăhi năth ătr ngătoànăc uăđangăhìnhăthànhăm nhăm ănh ăthẻătínăd ngăCitigroup,ăbánhăkẹpăMcDonald’s ăthìăchúngătaăcũngăc năl uăỦăkhôngăhẳnăth ătr ngă

qu căgiaăđangăm ăr ngăcửaăđ ătr ăthànhăth ătr ngătoànăc u.ăĐi uănàyăx yăraăb iăl ănhữngăkhácăbi tăđángăk ăv năt năt iăgiữaănhữngăth ătr ngăqu căgiaănh ăth ăhi uăng iătiêuădùng,ăh ă

th ngăkênhăphânăph i,ăh ăth ngăgiáătr ăvĕnăhóa,ăh ăth ngădoanhănghi p,ăvàăquyăđ nhălu tăpháp.ăSựă khácă bi tă nàyă th ngă xuyênă đòiă h iă doanhă nghi pă ph iă đi uă ch nhă cácă chi nă l că

marketing,ăcácăđặcăđi măthi tăk ăs năph m,ăhayăph ơngăphápăv năhànhădoanhănghi păđ ăphùă

h păv iăđi uăki n,ăhoànăc nhăc aătừngăqu căgia.ă

Nhữngăth ătr ngăcóă tínhăch tătoànăc uănh tăth ngăkhôngăph iălàănhữngăth ătr ngăhàngătiêuădùng.ăLỦădoălàăb iăl ăsựăkhácăbi tăv ăth ăhi uăng iătiêuădùngăc aăm iăqu căgiaăv nă

duy trì là y uăt ăquy tăđ nhălàmăc nătr ăquáătrìnhătoànăc uăhóaăcácăth ătr ngănày.ăTh ătr ngăhàngăcôngănghi păvàănguyênănhiênăv tăli uăthìăcóătínhătoànăc uăhơnădoănhuăc uătrênăth ăgi iăv ăcơăb nălàăgi ngănhau.ăĐóăbaoăg mănhữngăth ătr ngănguyên li uănh ănhôm,ăd uăvà lúa mì; các

s năph măcôngănghi pănh ăb ăviătính,ăchipănh ăc aămáyătính,ămáyăbayădânăd ng,ăph năm mămáyătínhăhayăcácăs năph mătàiăchínhănh ătráiăphi uăChínhăph ăHoaăKỳ,ăkỳăphi uăc aăch ăs ă

Nikkei Trên nhi uăth ătr ngătoànăc u,ăcácădoanhănghi păho tăđ ngăgi ngănhauăth ngăc nhătranhăquy tăli tăv iănhauă ăqu căgiaănàyăr iă ăqu căgiaăkia.ăCu căc nhătranhăc aăCoca-colaăv iăPepsiăCoălàăcu căc nhătranhătoànăc u,ăt ơngătựănh ăv yăc nhătranhăgiữaăBoeingăvàăAirbus,ăc aăhưngăMcDonal’săvàăKFC ă

ToƠnăc uăhóaăquá trìnhăs năxu tălàăquáătrìnhăcungă ngăhàngăhóaăvàăd chăv ătừăcácănơiă

trênătoànăc uăđ ăkhaiăthác,ăt năd ngăđ căsựăkhácăbi tăqu căgiaăv ăchiăphíăvàăch tăl ngăc aăcácăy uăt ăs năxu t,ănh ălaoăđ ng,ănĕngăl ng,ăđ tăđaiăvàăv n.ăThôngăquaăvi cătoànăc uăhóaă

quá trìnhăs năxu t,ăcácădoanhănghi păkinhădoanhăqu căt ăăkỳăv ngăs ăgi măđ căt ngăcơăc uăchiăphíăhoặcătĕngăc ngăđ căch tăl ngăhoặcătínhănĕngăc aăs năph măh ăcungă ngăraăth ă

tr ng,ănh ăđóăgiúpăchoădoanhănghi păc nhătranhătrênăth ătr ngătoànăc uăđ căhi u qu ăhơn.ăXemăxétăvíăd ăs năxu tămáyăbayădânăd ngăAirbus A380 ậ m tătrongănhữngămáyăbayădânăd ngă

l nănh tăk ătừătr căchoăt iănĕmă2006 (Xem Hình 1.1) MáyăbayăAirbusăA380ăcóă2ăt ng,ă4ă

hànhălang,ăcóăcánhămáyăbayăr ngăhơnă15măvàăcóăkh ănĕngăchuyênăch ănhi uăhơnă150ăhànhăkháchăsoăv iămáyăbayăc nhătranhăt ơngăđ ơngă747-400ăăc aăBoeing.ăĐ ăs năxu tăđ cămáyăbayănày,ăhưngăAirbusăph iăb ătríă40.000ăng iăt iă15ănhàămáyăđặtăt iă4ăn c:ăĐ c,ăTâyăBaăNha,ăV ơngăqu căAnhăvàăPháp.ă

Email: vietnamibc@gmail.com

Hình 1.1 Toànăc uăhóaăquáătrìnhăs năxu tăchi căAirbus A380

Nguồn: Examiner 2004, trang 1

Hìnhă1.2ăcũngălàăm tăvíăd ătiêuăbi uăchoăquáătrìnhătoànăc u hóaăcácăho tăđ ngăs năxu tă cácăs năph măc aăcácăhưng,ăcácădoanhănghi pătrênăth ăgi i.ă

Hình 1.2 Các thànhăph nătoànăc uăc aăm tăbánhămìăkẹpăMcDonald’să ăUkrainaă

Ngu n: Czinkota, 2005, trang 11Haiăquáătrìnhătoànăc uăhóaăth ătr ngăvàătoànăc uăhóaăquáătrìnhăs năxu tăv năđangăti pă

t căti pădi n.ăCácăcôngătyăđaăqu căgia,ăcôngătyăqu căt ăngàyăcàngăthamăgiaăvàoăquáătrình này

m tăcáchăsâuăsắcăvàăliênăt căđi uăch nhăcácăho tăđ ngăc aămìnhăđ ăphùăh păhơnăcácăđi uăki năkinhădoanhăngàyăcàngăthayăđ iănhanhăchóngăc aăquáătrìnhătoànăc uăhóa

3 Đ ngăl căthúcăđ yăquáătrình toƠnăc uăhóa

Cóăhaiăđ ngălựcăchínhăthúcăđ yăquáătrìnhătoànăc uăhóa,ăđóălàăvi căd ăb ăcácăràoăc nătrongăcácăho tăđ ngăth ơngăm iăvàăđ uăt ă ăcácălĩnhăvực;ăvàăsựăphátătri năc aăcáchăm ngăkhoaă

h căvàăcôngăngh

Vi căd ăb ăcácărƠoăc n trongăcácăho tăđ ngăth ơngăm i,ăđ uăt ,ăd chăv ,ăcôngăngh ,ăs ă

hữuătríătu ăgiữaăcácăn căvàălưnhăth ătrênăph măviăkhuăvựcăvàătoànăc u cùngăv iăsựăhìnhăthànhăvàătĕngăc ngăcácăquyăđ nh,ănguyênătắc,ălu tăl ăchungăv iăcơăch ăt ăch căđ ăđi uăch nhăvàă

qu nălỦăcácăho tăđ ng,ăgiaoăd chăkinhăt ăqu căt ătheoăh ngătựădoăhoá làăđ ngălựcăquanătr ngăthúcăđ yăquáătrìnhătoànăc uăhóa.ăĐ iăv iălĩnhăvựcăhàngăhóa,ătrongăkhuônăkh ăc aăHi păđ nhăGATT,ă th ơngă m iă hàngă hóaă làă lĩnhă vựcă th ă hi nă rõă nétă nh tă vi că d ă b ă cácă ràoă c nă theoă

h ngătựădoăhóa.ăTừănĕmă1947ăđ nănayăđưădi năraă8ăvòngăđàmăphánăđ ăcắtăgi măthu ăquan.ă

Email: vietnamibc@gmail.com

K tăqu ăc aăcácăvòngăđàmăphánăđưăđ aăthu ăquanăc aăcácăn căcôngănghi păphátătri năgi mă

xu ngătừă40%ănĕmă1947ăxu ngăcònăg nă10%ăvàoăcu iăth păniênă1960ăvàăd iă4%ăsauăkhiăhoànăthànhăthựcăhi năcácăcamăk tăc aăvòngăđàmăphánăUrugoay.ăHi păđ nhăđ tăđ căt iăvòngăđàmăphánăUrugoayălàmăgi măt iă38%ăm căthu ăquanăc aăhàngănghìnămặtăhàngătrênăth ăgi i.ă

V ăhàngăràoăphiăthu ăquan,ăt ăch căWTOăcũngănh ăcácăkhuônăkh ăkhuăvựcăđ uăđ aăvàoătrongă

ch ơngătrìnhăđàmăphán.ăVòngăđàmăphánăUrugoayăđưăđ ăc păt iăm tăcácălĩnhăvựcăliênăquanăt iăcácăhàngăràoăphíăthu ăquanănh ăbi năphápăv ăsinhăanătoànăvàăki măd chăđ ngăthựcăv t,ăcácăràoă

c năkỹăthu t,ăcácăquyăđ nhăv ăđ nhăgiáăh iăquan,ăquyătắcăxu tăx ăTrênăph măviăkhuăvực,ăhàngăràoăthu ăquanăn iăkh iăđưăđ căg ăb ănh ătrongăEU, NAFTA, AFTA Đ iăv iălĩnhăvựcăth ơngă

m iăd chăv ,ăHi păđ nhăGATSătrongăkhuônăkh ăc aăWTOălàăn ălựcăđ uătiênănhằmăxâyădựngăcácăquyăđ nhătrênăph măviătoànăc uăđ ăqu nălỦăcácălu ngăl uăchuy năd chăv ăgiữaăcácăqu căgia.ă

Hi păđ nhăđưăđ aăraăcácănguyênătắcămangătínhăch tăkhung,ădựaăvàoăđóăcácăn căđ aăraănhữngăcamăk tăc ăth ăv ăm ăcửaăvàăti păc năth ătr ng.ă

S ăphátătri năc aăcáchăm ngăkhoaăh căvƠăcôngăngh ăcóătácăđ ngăm nhăm ăt iăquáă

trìnhătoànăc uăhóa,ălàăđ ngălựcăquanătr ngăthúcăđ yăquáătrìnhănày.ăNhữngăti năb ăc aăkhoaăh că

ậ kỹăthu tăvàăcôngăngh ăbaoăg mănhữngăphátăminh,ăsángăch ,ăcácăbi năphápăkỹăthu tătiênăti n,ăcácăgi ngăm i,ăcácăph ơngăphápăcôngăngh ăhi năđ i,ăcácălỦăthuy tăvàăph ơngăth căqu nălỦăm iătrongăm iălĩnhăvựcăđ căápăd ngăvàoăthựcăti năs năxu t,ăkinhădoanhălàmătĕngănĕngăsu tălaoă

đ ng,ăt oăraăngàyăcàngănhi uăs năph măthặngăd ăchoăxưăh iăv iăchiăphíăth păhơn,ăgiáărẻăhơn,ă

t oăraăti năđ ăthúcăđ yăsựăhìnhăthànhăvàăphátătri năsựăphânăcông,ăchuyênămônăhóaălaoăđ ng,ăs nă

xu tăvàăkinhădoanhătheoăngànhăngh ,ăvùngălưnhăth ăvàăgiữaăcácăqu căgia.ăNh ăđó,ăth ơngăm iăvàătraoăđ iăqu căt ăv ăhàngăhóa,ăd chăv ,ăv n,ălaoăđ ngăvàătriăth căngàyăm tătĕng.ă

Sựăphátătri năc aăkhoaăh căậ côngăngh ,ăđặcăbi tălàăcu căcáchăm ngăcôngănghi păl nă

th ă nh tă vàă l nă th ă haiă đưă m đ ngă choă sựă hìnhă thànhă vàă phátă tri nă nhanhă chóngă c aă th ă

tr ngăth ăgi i.ăN uăcu căcáchăm ngăcôngănghi păl năth ănh tăch ăy uădựaăvàoămáyăhơiăn c,ăsắtăvàăthanăthìăcu căcáchăm ngăcôngănghi păl năth ăhaiăch ăy uădựaăvàoămáyăch yăbằngănhiênă

li uăl ng,ăđi n vàănĕngăl ngănguyênătửăvàănhữngăv tăli uăđặcăbi t:ăkimălo iăkhôngăsắt,ăch tădẻo,ăs iăhóaăch t,ăđặcăbi tălàădựaăvàoănhữngăthànhătựuăc aălĩnhăvựcăthôngătinăvàăph ơngăth că

qu nălỦăm i.ăVi că ngăd ngăcácăti năb ăkhoaăh căcôngăngh ătrongăngànhăgiaoăthôngăvàăkỹăthu tăthôngătinălàmăchoăth ăgi iăb ăthuănh ăl iăv ăkhôngăgianăvàăth iăgian.ăCácăchiăphíăv ăv nă

t i,ăv ăthôngătinăngàyăcàngăgi m,ăsựăcáchătr ăv ăđ aălỦăd năđ căkhắcăph c,ăcácăqu căgiaăvàădânăt cătr ănênăg năgũiăhơnăv iănhữngăhìnhă nhăvàăthôngătinăđ cătruy năhìnhăliênăt căv ăcácăsựăki năđangăx yăraă ăm iănơiătrênătráiăđ t.ă

Trongăth ăkỷăXIX,ăsựăraăđ iăc aăđ ngăsắtăđưălàmăgi măchiăphíăv năt iăkho ngă85ă ậ 95%.ăTrongăkho ngă10ăậ 15ănĕm,ăphíăv năt iăđ ngăbi năđưăgi măkho ngă70%;ăphíăv năt iăhàngăkhôngăgi măm iănĕmăkho ngă3ăậ 4%.ăSựăphátătri năc aămáyătínhăcáănhânăvàăth ơngăm iă

đi nătửăđưădi năraăv iăt căđ ănhanhăchóngăhơn.ăNĕngăsu tătrongăngànhăcôngăngh ăthôngătină

su tătrênăbaăth păkỷătĕngăkho ngă5%ăm tănĕm,ăcaoăg pă5ăl năsoăv iăt căđ ătĕngănĕngăsu tă

chung c aăt tăc ăcácăngành.ăD iătácăđ ngăc aăcu căcáchăm ngăcôngăngh ăv ăcôngăngh ăthôngă

Khoaăh căvàăcôngăngh ătừăcu iăth păniênă1970ăđưătr ăthànhălựcăl ngăs năxu tătrựcăti păthamăgiaăvàoăquáătrìnhăs năxu tătoànăc u,ălàmăthayăđ iăh uăh tăm iămặtăho tăđ ngăs năxu t c ă

v ăl ngăvàăch tăvàămangătínhăqu căt ăhóaăcaoăđ ăCu căcáchăm ngăkhoaăh căcôngăngh ănàyăđưălàmăchoăn năkinhăt ăth ăgi iăphátătri năv iăt căđ ătrênă3%/nĕmătrongăvòngăhơnă20ănĕm.ăHaiă

cu căcáchăm ngăcôngănghi pătr căđâyăđưămangăl iănhữngăbi năđ iătoăl nătrongăđ iăs ngăkinhă

t ăvàăxưăh iătoànăc u,ăđặcăbi tălàăsựăphátătri nănhanhăchóngăc aăs năxu t,ăt oăraăngu năc aăc iăphongăphúăchoăloàiăng i.ăTuyănhiên,ăv iăhaiăcu căcáchăm ngăđ uătiên,ăhàmăl ngăv tăch tă(nĕngăl ng,ănguyênănhiênăli u,ăthi tăb máyămóc,ăv năvàălaoăđ ng)ăv năchi măph năl nătrongă

m tăs năph m.ăV iăcu căcáchăm ngăkhoaăh căậ côngăngh ăhi nănay,ăhàmăl ngăv tăch tătrongăcácăs năph măngàyăcàngăgi m,ăhi nănayăch ăcònăchi mătỷăl ăbìnhăquânătừă25ăậ 30%ătrongăm tă

s năph m,ăph năcònăl iălà hàmăl ngătriăth c.ăĐặcăđi mănàyăcũngăth ăhi nătínhătoànăc u,ătínhă

qu căt ăhóaăc aăho tăđ ngălaoăđ ngăs năxu tăngàyăcàngăcao.ă

Cu căcáchăm ngăkhoaăh căậ côngăngh ăl năth ăbaăgắnăv iăsựăraăđ iăc aănhữngăcôngăngh ăcaoătrongănhi uălĩnhăvực,ăđặcăbi tălàălĩnhăvựcăsinhăh c,ăthôngătin,ătựăđ ngăhóa,ăv tăli uă

m iăvàănĕngălực.ă

Trongălĩnhăvựcăsinhăh c,ăvi căkhámăpháăraăc uătrúcăADN,ăhi uăbi tăđ căm tămưăc aăsựă

s ngălàăm tăb căngoặtătrongăl chăsửăsinhăh c.ăV iănhữngăkỹăthu tăv ădiătruy năh c,ăv ăgienăvàănuôiăc yăt bào,ănhi uălo iăgi ngăcâyătr ng,ăv tănuôiăvàăngu nădinhăd ngăm iăđ căt oăra,ăgópăph nănângăcaoănĕngăsu tănôngănghi p,ăt oăraăl ơngăthựcăvàăthựcăph măd iădàoăchoăconă

ng iăsửăd ngăvàătraoăđ i.ăTrongăvòngăbaăth păkỷ,ăs năxu tăl ơngăthựcăth ăgi iătĕngătrên 100% trongăkhiădânăs ătĕngătrênă60%.ă

Lĩnhăvựcăthôngătinăch ngăki nănhữngăti năb ăphiăth ng,ăđóngăvaiătròăquanătr ngătrongă

vi căthúcăđ yăxuăth ătoànăc uăhóa.ăV iăh ăth ngăcácăph ơngăti năvàăkỹăthu tăthôngătinăhi năđ i,ăcáchăm ngăthôngătinătoànăc uănh ăđi nătho i,ăfax,ăInternet ăm iăliênăh ăquaăl iăvàăgiaoăd chăgiữaăcácăcáănhânăvàădoanhănghi pă ăm iănơiătrênăth ăgi iătr ănênănhanhăchóng,ăth ngăxuyênăvàăthu năti năv iăchiăphíăngàyăcàngăgi măd n;ăbiênăgi iăgiữaăcácăqu căgiaătrênănhi uăph ơng

di năđưăvàăđangăb ăxóaăm ăSựăbi năđ iătrongălĩnhăvựcăthôngătin,ăđặcăbi tăđưăbi năthôngătinătr ăthànhămôtăth ăhàngăhóa,ătruy năthôngătr ăthànhăm tătrongănhữngăngànhăcôngănghi păhàngăđ uătrênăth ăgi i.ăNh ăvàoăcôngăngh ăthôngătin,ăth ơngăm iăđi nătửăraăđ iăvàăphátătri n ngày càng

m nhă m ă Nh ă vàoă côngă ngh ă thôngă tin,ă ph ơngă th că t ă ch că vàă qu nă lỦă s nă xu tă ậ kinh doanhăđưăthayăđ iăvôăcùngănhanhăchóng.ăM tăs ănhàăphânătíchădựăđoánărằngă“N năkinhăt ăđi nătửỀăs ăt oăraănhi uăcôngătyăv iăquyămôănh ,ăho tăđ ngăthôngăquaăm ngăđi nătửăv iăcơăch ăt mă

th iăhoặcăkhôngăc năph iăcóăm tătr ăs ălàmăvi căchung.ă

Cu că cáchă m ngă khoaă h că ậ côngă ngh ă cũngă t oă raă nhi uă lo iă v tă li uă m iă cóă ch tă

l ngăt tăhơn,ăchiăphíăth păhơnăthayăth ănhữngăv tăli uătruy năth ng.ăTừănhữngănĕmă1980ăchoă

Email: vietnamibc@gmail.com

đ nănay,ăth ăgi iăđưătĕngăc ngăsửăd ngănhữngăngu nănĕngăl ngăvàăv tăli uăm i,ăkhi năchoă

l ngăd uălửaădoăcácăn căcôngănghi pătiêuăth ăgi măđiătrungăbìnhă1ătỷăt n/nĕm.ăTỷăl ăngu nă

đi nănguyênătử,ăth yăđi n,ănĕngăl ngămặtătr iăđ căsửăd ngăngàyăcàngăcaoătrong s năxu tăvàă

đ iăs ng.ăCácăv tăli uăm iănh ăch tădẻoăđặcăbi t,ăv tăli uăt ngăh p,ăs iăquangăh c,ăg măs ăthayăth ăngàyăcàngănhi uănguyênăli uătruy năth ng.ăTựăđ ngăhóaăcũngătr ăthànhăm tănétăđặcă

tr ngăc aăkhoaăh căậ côngăngh ,ănhi uăkhâuătrongăs năxu tăđ cătựăđ ngăhóa,ăl pătrìnhăkhoaă

h c.ă

4 Tri năv ng phátătri năc aătoƠnăc uăhóa

Toànăc uăhóaătừătr căchoăđ nănay đưădi năraăbaălànăsóngătoànăc uăhóa.ăLànăsóngătoànă

c uăhóaăl năth ănh tăvàoăcu iăth ăkỷăXIXăt iăđ uăth ăkỷăXXă(tr căChi nătranhăTh ăgi iăl nă

th nh t);ălànăsóngăth ăhaiătừănhữngănĕmă 1950ăđ năgiữaănhữngănĕmă1970ă(tr căcu că suyăthoáiăkinhăt ăth ăgi iăgắnăv iăkh ngăho ngăd uălửaătrongăth păniênă1970)ăvàălànăsóngăth ăbaăbắtăđ uătừăcu iăth păniênă1980ăchoăt iănay.ăNh ăchúngătaăđưăđ ăc p,ătoànăc uăhóaălà quá trình xóaăb ăcácăràoăc năngĕnăcáchăgiữaăcácăqu căgiaăđ ăhìnhăthànhăth ătr ngătoànăc u.ăV yăt ơngălaiăphátătri năc aătoànăc uăhóaălàăs ămangăl iăm tăth ăgi iătrongăđóăcácăth ătr ngăhàngăhóa,ă

d chăv ăvàăcácăt ăli uăs năxu tăđ căliênăk tăv iănhauăm tăcáchăhoànăh o;ănhữngăbiênăgi i,ăràoă

c năđ iăv iăcácălu ngăl uăchuy năc aăhàngăhóa,ăd chăv ,ăv n,ăcôngăngh ,ănhânăcông,ăỦăt ngă ăs ăkhôngăt năt iănữa.ăC ăth ăgi iălàăm tăth ătr ngăđ căđi uăti tăb iăh ăth ngănhữngăquyă

đ nhăvàălu tăchơiăth ngănh t

Tuy nhiên,ăcâuăh iăbaoălâuănữaăth ăgi iăs ăt iăđ căm tăth ăgi iătoànăc uăcònălàăm tă nă

s ăB iăvìăquáătrìnhătoànăc uăhóaătrênăth ăgi iăhi nănayănhìnăchungăv năcònă ăm căh năch ăBiênăgi iăgiữaăcácăqu căgia,ălưnhăth ăvàăkhuăvựcăv nălàănhữngăranhăgi iăđ ăcácăhàngăràoăthu ăquanăvàăphiăthu ăquanăcóăhi uălựcăh năch ăđ iăv iăcácălu ngăl uăchuy năhàngăhóaăvàăd chăv ,ămặcădùăm căđ ăh năch ăth ơngăm iăc aăcácăràoăc nănàyăngàyăcàngăđ căki măsoátăvàăthuăhẹp.ăSựăkhácăbi tăv ăngônăngữ,ăvĕnăhóa,ăsựăkhôngăchắcăchắnăv ătỷăgiáăhayănhữngătr ăng iăkinhăt ăkhác,ănh ăh năch ăv ădiăchuy nălaoăđ ngăqu căt ,ăquyăđ nhăv ălưiăsu t,ătỷăl ăđ uăt ăvàătỷăl ăti tă

ki măqu căgia,ăh ăth ngălu tăphápăvàăthôngăl ăqu căt ăch aăquyăđ nhăđ yăđ ăcácăv năđ ăliênăquanăt iăvi căb oăđ măthựcăhi năh păđ ngăqu căt ăcũngălàănhữngăy uăt ăcóătácăđ ngăh năch ăquáătrìnhătoànăc uăhóa.ă

Khiădựăbáoăv ăxuăh ngăphátătri năc aătoànăc uăhóaătrongăth iăgianăm tăs ăth păkỷăc aă

th ăkỷăXXI,ătaăcóăth ănêuăraăm tăs ănhânăt ăcóătácăđ ngăthúcăđ y,ăkhuy năkhích toàn c uăhóa vàăm tăs ănhânăt ăcóătácăđ ngăh năch ,ăkìmăhưmătoànăc uăhóa.ăCácănhânăt ăđóăcóăth ăk ăđ nălà:

Cácă nhână t ă cóă tácă đ ngă thúcă đ y,ă khuy nă khíchă toànă c uă hóa:ă Th ă nh t, cu că cáchă

m ngăkhoaăh căcôngăngh ,ăđặcăbi tălàăcáchăm ngătrongăcôngăngh ăthôngătin, công ngh ăl ngă

tử s ăti păt căphátătri năm nh,ăs thúcăđ yăquáătrìnhăl uăchuy nă v n,ătàiănguyên,ănhânălực,ăthôngătin,ăcôngăngh ătrênăph măviătoànăc u.ăH uăh tăcácăn căđ uăb ălôiăcu năvàăràngăbu căvàoă

h ăth ngăkinhăt ăth ăgi i.ă

các công ty đaăqu căgia,ăcôngătyăxuyênăqu căgiaăđ iăv iăsựăti păt căphátătri năc aătoànăc uăhóa.ă

Th ăba,ăsựăraăđ iăvàăphátătri năc aăkinhăt ătriăth că ăcácăn căcôngănghi păphátătri năvàăcácăn c côngănghi păm iăgópăph năquanătr ngăthúcăđ yăsựătĕngătr ngăkinhăt ănóiăchungătrênătoànăth ăgi iăvàătĕngăc ngătínhătoànăc uăc aăth ătr ngăcũngănh ătínhălinhăho tăr ngăkhắpăc aăquáătrìnhăs năxu t,ăkinhădoanh Kinhăt ătriăth căphátătri nădựaătrênăsựăphânăb ăvàăsửăd ngătriă

th c,ămàătr căh tălàăỦăt ng,ăsángăki n,ăthông tinăvàăcácăcôngăngh ăcao.ăTrongăn năkinhăt ănày,ătriăth cătr ăthànhăm tăb ăph năc uăthànhăch ăy uăc a giáătr ăs năph m,ătỷăl ăcácăgiáătr ăcácă

y uăt ăv tăch tătruy năth ngăgi măd n.ăCácăngànhăkinhăt ădựaătrênătriăth c,ăcácăngànhăsửăd ngăcôngăngh ăcaoănh ăcôngăngh ăthôngătin,ăcôngăngh ăsinhăh c,ăcôngăngh ăv tăli uăm i ăchi mălĩnhăv ătríăthenăch tătrongătoànăb ăn năkinhăt ,ăs năxu tăcôngăngh ălàălo iăhìnhăs năxu tăquană

tr ngănh t;ăth ătr ngăc aăkinhăt ătriăth căkhôngăgi iăh nătrongăbiênăgi iăm tăqu căgiaămàăm ă

r ngăkhắpăth ăgi iădoătínhălanăt aăvàăthôngăquanăc aăthôngătinăvàătriăth c,ăcáchăth căt ăch că

qu nălỦăthayăđ iătheoăh ngădânăch ăhơn,ătheoămôăhìnhăm ng,ăphiăt pătrung,ăphátăhuyăquanăh ăngang,ăh căt păsu tăđ iă ătr ngăh căvàănơiălàmăvi cătr ăthànhăchu nămựcăchungăc aăxưăh i.ă

Cácănhânăt ăcóă nhăh ngăh năch ăquáătrìnhătoànăc uăhóa:ăTh ănh t,ămâuăthu n và xung

đ tăl iăíchădi năraăngàyăcàngăgayăgắtăgiữaăcácăn căvàănhómăn cătrênăth ăgi iăvàăcácănhómăxưă

h iătrongătừngăn cătrongăquáătrìnhătoànăc uăhóa.ă

Th ăhai,ăkh ngăho ngăkinhăt ă ăcácăn căl năhayăcácătrungătâmăkinhăt ăvàăkhuăvựcăquană

tr ngătrênăth ăgi iăcóătácăđ ngă nhăh ngătiêuăcựcăt iăti nătrìnhăphátătri nătoànăc uăhóa,ăkhôngă

ch ălàmăgi măkh iăl ngăcácădòngăl uăchuy năhàngăhóaă,ăd chăv ,ăy uăt ăđ uăvàoăc aăquáătrìnhă

s năxu tămàăcònăcóăd uăhi uăchoăsựăquayăl iăc aăch ănghĩaăb oăh ăm uăd ch.ă

Th ăba,ănhữngăb tă năv ăchínhătr ,ăxungăđ tăv ătônăgiáo,ăvĕnăhóa,ăsắcăt c,ănhânăquy năvàăch ănghĩaăkh ngăb ti păt căgiaătĕngă ănhi uăn căvàăkhuăvựcătrênăth ăgi i,ăgâyăc nătr ăkhôngănh ăđ iăv iăquáătrìnhăthựcăhi nătựădoăhóaăth ơngăm iătrênăph măviătoànăc uăvàăkhuăvực.ăSựăthayăđ iătrongăt păh pălựcăl ngăqu căt ,ăđặcăbi tăv iăsựăn iălênănhanhăchóngăc aăTrungă

Qu căvàă năĐ ,ăcũngănh ăquáătrìnhăđaăcựcăhóaăv iăítănh tăbaătrungătâmăchínhătr ă- kinhăt ăl nătrongăt ơngălaiălàăBắc HoaăKỳ, EUăvàăĐôngăÁăs ăcóă nhăh ngăto l năđ iăv iăcơăc uăđ aăậ chínhătr ătoànăc u.ă

5 Tácăđ ngăc a toƠnăc uăhóa

Chúngătaăkhôngăth ăph ănh nărằngătoànăc uăhóaălàăm tăxuăh ngăhi nădi nătrongăth ăkỷăXXIăvàămangăl iăchoăth ăgi iănhi uăl iăíchăkinhăt ăvàăkèmătheoăđóăc ănhữngămặtătiêuăcựcăvàă

h năch ăĐánhăgiáătácăđ ngăc aătoànăc uăhóaăs ăr tăkhácănhauăgiữaăcácăn c,ănhómăn căvàăcácă nhómă xưă h iă trongă m iă n că ch ă y uă tùyă thu că vàoă nh nă th că vàă l iă íchă màă h ă đ că

h ngăhayăm tăđiătrongăquáătrìnhănày.ăCóăth ănóiăcóăbaăquanăđi măkhácănhauănhìnănh năv ătác

đ ngăc aătoànăc uăhóa

Email: vietnamibc@gmail.com

Quanăđi măth ănh tălàăquanăđi mă ngăh ătoànăc uăhóa,ăquanăđi mănày choărằngătoànă

c uăhóaăs ăt oăraănhữngăkh ănĕngăm i,ănhữngăcơăh iăm iăđ ănângăcaoănĕngăsu t,ăs năl ngăvàă

hi uăqu ătrongăs năxu tăkinhădoanh;ăm ăr ngăđ căth ătr ng qu căt ăchoăhàngăhóa,ăd chăv ăvàăcácăy uăt ăs năxu t;ădoăv yătĕngăkh ănĕngătiêuăth ăvàăti păc năcácăngu nălựcăc năthi tăchoăquá trìnhăs năxu tăkinhădoanhăqu căt ă(nguyênăli u,ăv n,ăcôngăngh ),ăt oăđi uăki năthu năl iăđ ăphátă tri nă s nă xu t,ă c iă thi nă m că s ngă trênă toànă th ă gi iă nh ă tĕngă tr ngă kinhă t ă vàă tĕngă

c ngă kh ă nĕngă m iă ng iă dână trênă th ă gi iă đ că ti pă c nă v iă hàngă hóa,ă d chă v ă đaă d ngăphongăphúăv iăgiáăc ăvàăchiăphíăh pălỦăhơn.ăăNhữngăng iătheoăquanăđi mă ngăh ătoànăc uăhóaăcũngăchoărằngătoànăc uăhóaăkhôngăph iănguyênănhânăgâyăraăth tănghi păvàăphátătri năkhôngă

đ ngăđ uămàătráiăl i,ătoànăc uăhóaăgiúpăt oăraăkh ănĕngăgi iăquy tăcácăv năđ ătrên.ăTuyănhiên,ătheoăquanăđi măc aăpháiănày,ătoànăc uăhóaăcũngăđ ngăth iăt oăraănhi uătháchăth căđ iăv iăt tă

c ăcácăn c.ăĐ ăcóăth ăt năd ngăđ cănhữngăl iăíchăvàăcơăh iădoătoànăc uăhóaămangăl i,ăcácă

n c,ăcácădoanhănghi păcũngăc năph iăcóănhữngăchínhăsách,ăchi năl căvàăb căđiăphùăh p.ă

Quanăđi măth ăhai,ăquanăđi măch ngăl iătoànăc uăhóaăchoărằngăquáătrìnhă này gây ra nhi uătácăđ ngătiêuăcựcăv ăkinhăt ,ăchínhătr ăvàăxưăh iăđ iăv iăcácăn căvàănhữngăt ngăl pădânăchúngătrongăxưăh i.ăNhữngăl pălu năc aănhữngăng iătheoăquanăđi mănàyăch ăy uăt pătrungăvàoănhữngăđi măsau:

- Toànăc uăhóaălàmăchoănhi uăcôngăty,ădoanhănghi păb ăpháăs năvàăhàngălo tăng iălaoă

đ ngăm tăvi călàm.ăNgayăchínhănhữngăng iălaoăđ ngăt iăcácăn căphátătri năcũngăb ăm tăvi căvìăsựăc nhătranhăcaoăc aălaoăđ ngăgiáărẻă ăcácăn căđangăphátătri n;

- Toànăc uăhóaălàmăgiaătĕngăsựăbócăl tăvàăb tăcôngătrongăm iăxưăh iăvàăgiữaăcácăn c,ălàmăgiaătĕngăsựăphânăhóaăgi uănghèoăgiữaăcácătângăl pădânăc ătrongăxưăh iăvàăgiữaăcácăn căphátătri năv iăcácăn căđangăphátătri n;

- Toànăc uăhóaăđeăd aăn nădânăch ăvàăsựă năđ nhăxưăh i;ăcanăthi păvàăuyăhi pătínhăđ că

l pătựăch ăc aăm iăqu căgia;

- Toànăc uăhóaăpháăho iătruy năth ngăvĕnăhóaăvàăb năsắcădânăt c;

- Toànăc uăhóaălàmăh yăho iămôiătr ngăvàălàmăc năki tăcácăngu nătàiănguyênăthiênă

nhiên;

- Toànăc uăhóaălàănguyênănhânăgâyăraăkh ngăho ngătàiăchínhăvàăkinhăt ătrênăkhuăvựcăvàă

th ăgi i.ă

Nhi uănhàăphânătíchăvàăcácăchínhătr ăc aăcácăn căđangăphátătri năcònăchoărằngăcácă

n căđangăphátătri năph iăgánhăch uănhi uăthuaăthi tăvàăb tăl iătrongăquáătrìnhătoànăc uăhóa.ăNhữngălu tăchơiăc aăquáătrìnhătoànăc uăhóaăhi nănayăch ăy u doăHoaăKỳăvàăcácăn căphátătri năđặtăraănhằmăph căv ăl iăíchăc aăcácăn căphátătri n.ăCóăng iăcònăsoăsánhătoànăc uăhóaăđ ngănghĩaăv iăch ănghĩaăthựcădânăki uăm i

Quanăđi măth ăbaălàăquanăđi măc aănhữngăng iăcóăquanăđi mătrungădung,ăh ăthừaă

nh nătoànăc uăhóaălàăm tăxuăth ăphátătri năt tăy uăc aăl chăsử,ădoănhữngănguyênănhânăkháchă

IV M căđích,ăđ i t ng và n iădungănghiênăc u

1.ăM căđíchă

- Trangăb ăchoăsinhăviên hi uăbi tăv ănhữngăv năđ ălỦălu năvàăthựcăti năliênăquanăđ năkinhădoanhăqu căt ,ăvaiătròăc aăsựăkhácăbi tătrongămôiătr ngăkinhădoanhăqu căt ăgiữaăcácă

qu căgiaăv ăchínhătr ,ăphápălu t,ăkinhăt ăvàăvĕnăhóaăđ iăv iăkinhădoanhăqu căt ;

- Giúp cho sinh viên hi uărõăvaiătròăc aăquáătrìnhătoànăc uăhóaăvàăcácăxuăh ngătrongămôiătr ngăth ơngăm iăvàăđ uăt ătoànăc uăđ iăv i ho tăđ ngăkinhădoanhăqu căt ;ă

- Giúpăchoăsinhăviênăcóăph ơngăphápălu năđúngăđắnătrongăvi căti păc năcácăv năđ ăph că

t păc aăkinhădoanhăqu căt ; cóăkỹănĕngăphátăhi n,ăgi iăquy tăv năđ ,ăkỹănĕngăraăquy tăđ nhăkhiălựaăch nălo iăhìnhăchi năl căkinhădoanhăqu căt ,ăcácăph ơngăth căthâmănh păth ătr ngăkinhădoanhăqu căt ăphùăh păv iăb iăc nhăqu căt ăvàădoanhănghi p;

2.ăĐ iăt ngăvƠăn iădungănghiênăc u

Kinhădoanhăqu căt ălàăt păh păm tăhoặcăm tăs ăho tăđ ngătrongăquáătrìnhăđ uăt ătừăs nă

xu tăđ nătraoăđ i,ăth ơngăm iăhàngăhóaăvàăd chăv ătrênăph măviătừăhaiăn cătr ălênăhoặcăph măviătoànăc u.ă

Đ iăt ngănghiênăc uăc aăkinhădoanhăqu căt ălàămôiătr ngăkinhădoanhăqu căt ătrongăđóăm iăm tămôiătr ngăkinhădoanhăqu căgiaătr ănênălàămôiătr ngăkinhădoanhăqu căt ăđ iăv iădoanhănghi păkhiăh ăti năhànhăcácăho tăđ ngăkinhădoanhăt iăđó.ăQuaăvi cănghiênăc uănhìnă

nh năth yăsựăkhácăbi tătrongăchínhătr ,ăphápălu t,ăkinhăt ,ăvĕnăhóaăc aăcácăqu căgiaăkhácănhauă

s ăgi iăthíchăcácădoanhănghi păkinhădoanhăqu căt ăs ăđi uăch nhăchi năl căkinhădoanhăqu căt ă

nh ăth ănàoăkhiăho tăđ ngă ănhữngăqu căgiaăkhácănhau.ă

Kinhă doanhă qu că t ă c aă doanhă nghi pă cũngă khôngă th ă táchă r iă xuă h ngă các dòng

th ơngăm iăvàăđ uăt ăđangăv tăquaăbiênăgi iăqu c,ăv ơngăt iătừngăth ătr ng,ătừngăn năkinhă

t ăriêngăbi t.ăDoanhănghi păkinhădoanhăqu căt ăcũngăc năhi uăđ căt iăsaoăchínhăph ăcácăn că

l iătìmăcáchăkhuy năkhíchăhayăh năch ăcácădòngădiăchuy năđóăđ khaiăthácăhayăt năd ngăđ cănhữngăcơăh iătừănhữngăchínhăsáchăđóăc aăcácăchínhăph ă

Khi đư thôngăhi uăv ămôiătr ngăkinhădoanhăc aămình,ăcácădoanhănghi păkinhădoanhă

qu căt ăc năcóăhi uăbi tăv ăcácălo iăhìnhăchi năl căkinhădoanhăqu căt ăvàăph ơgnăth căthâm

nh păth ătr ngăqu căt ăđ ăchoăphépăh ăraăđ cănhữngăquy tăđ nhăphùăh păvàăđúngăđắn.ă

2.ăMôiătr ngăkinhădoanhăqu căt ăc aădoanhănghi păcóănhữngăđặcăđi măvàăn iădungăgì?

3 Hãy bìnhălu năcâuănóiă“H căt păkinhădoanhăqu căt ăr tăt tăkhiăbanăchu năb ălàmăvi căchoăm tăcôngătyăđaăqu căgia,ăcònăkhôngăcóăgiáătr ăgìăđ iăv iăm tăcáănhânăs ăđiălàmăt iăm tădoanhănghi pănh Ề

4 Hưyăchoăbi tănhữngăthayăđ iătrongăcôngăngh ăđưătácăđ ngănh ăth ănàoăt iăquáătrìnhătoànăc uăhóaăth ătr ngăvàătoànăc uăhóaăs năxu t?ăLi uăquáătrìnhătoànăc uăhóaăth ătr ngăvàătoànăc uăhóaăs năxu tăcóăth ăx yăraămàăkhôngăcóănhữngăthayăđ iăvàăti năb ătrongăcôngăngh ?

5 Theoăxuăh ngăhi nănay,ăTrungăQu căs ătr ăthànhăn năkinhăt ăl nănh tătrênăth ăgi iăvàoănĕmă2020.ăHưyăbìnhălu nănhữngătácăđ ngăc aăxuăh ngănàyăt iăh ăth ngăth ơngăm iătoànă

c u

6.ăSửăd ngăInternet cũngănh ăcácăhìnhă1.1ăđ nă1.8ăvàăb ngă1.1 đ ăchoăbi tăhi nănay trên

th ăgi iăcóăbaoănhiêuăqu căgia?ăNhữngăn năkinhăt ăl nătrênăth ăgi iăt pătrungă ănhữngănơiănàoătrênăth ăgi i?

B ngă1.1:ăDanhăm căcácăn cătrênăth ăgi iă

N c Di nătíchă (Km2) Dơnăs * Th ăđô

GNI trên

đ uă

ng i**ă

1994

GNI trên

Andorra 450 72 Andora la Vella NA 41.13

Antigua and

Argentina 2.766.890 40.302 Buenos Aires 8.06 7.6

Brunei 5.765 375 Bandar Seri Begawan NA NA

đ uă

ng i**ă

1994

GNI trên

đ uă

ng i**ă

2009

Cayman Islands 264 47 George Town NA NA

Costa Rica 51.1 4.134 San Jose 2.38 6.26

Cote d'Ivoire 322.46 18.013 Yamoussoukro NA 1.06

Finland 337.03 5.238 Helsinki 18.85 45.68

French Polynesia 4.167 279 Papeete NA NA

đ uă

ng i**ă

1994

GNI trên

đ uă

ng i**ă

1994

GNI trên

đ uă

ng i**ă

1994

GNI trên

New Zealand 268.68 4.116 Wellington 13.19 26.83

Saint Kitts and

Saint Pierre and

Saint Vincent and

the Grenadines 389 118 Kingstown NA 5.13

San Marino 61 30 City of San Marino NA 50.67

Sao Tome and

Saudi Arabia 1.945.000 27.601 Riyadh 7.24 17.7

đ uă

ng i**ă

1994

GNI trên

Turks and Caicos

United Arab

United Kingdom 244.82 60.776 London 18.41 41.52

United States 9.372.610 301.14 Washington 25.86 47.24

đ uă

ng i**ă

1994

GNI trên

CH NGă2: NH NGăKHÁC BI T GI A CÁCăQU CăGIA

I M ôiătr ngăchínhătr ,ămôiătr ngăphápălỦă

Víăd ă1:

Kinhădoanhă ăNga:ăth cătr ngăphápălỦăvƠăchínhătr

ăNga,ăhi năt ngăkinhădoanhăăcácălo iăph năm m,ăđĩaănh căvàăphimăl u r tăph ăbi n.ăC nhăsátăNgaăh uăh tăđ uănh năth căđ căđi uănàyănh ngăh ăkhôngăph tăhayăbắtăgiữănhữngăng iăbánăhàng.ăTh măchíăm tăs ăc nhăsátăcònănh năti năh iăl ătừăcácăcửaăhàngănóiătrên

Cũngănh ă ănhi uăqu căgiaăm iăgiaănh păn năkinhăt ăth ătr ngăkhác,ăh iăl ălàăm tăhi năt ngăquenăthu că ăNga.ăM tăchuyênăgiaănh năđ nhărằngănhữngădoanhănghi păvừaăvàănh ăc aăNgaăđưăsửăd ngăchừngă20%ăthuănh păthựcăđ ăh iăl ăChínhăvìămôiătr ngăphápălỦăy uăkém,ăkinhădoanhăăNgaăr tăkhóăkhĕn.ăT ngăth ngăVladimirăPutinăăđư từngăbìnhălu nărằng:ă“B tăkìădoanhănghi pănàoăđĕngăkỦăho tăđ ngăthànhăcôngă ăNgaăđ uăx ngăđángănh năđ căhuyăch ơng”.ăSựăm păm ăvàăch ngăchéoătrongăcácăquiăđ nhăc aălu tăphápăđưălàmăgiàuăcácăquanăch c.ăB tăkìăm tăkho nă

đ uăt ăm iănàoăcũngăc năph iăcóăhàng táăcácăgi yăphépăvàăm iălo iăgi yăphépăđ uăc năm tăkho năti năđútălót.ăNhữngăquanăch căchínhăph ălàănhữngăng iănh nănhi uăh iăl ănh t,ănênănhi uăng iătrongăs ăh ăcóăth ămuaăcácătourăduăl chăđắtăti năhoặcăxeăhơiăngo iămặcădùăh ăđưă

nh năđ căm tăm căl ơng r tăkhiêmăt n.ăBênăc nhăthamănhũng,ănhàăn căcònăcanăthi păm nhă

Email: vietnamibc@gmail.com

m ăvàoăkhuăvựcăkinhăt ăt ănhân.ăThêmăvàoăđó,ătỷăl ăt iăph măr tăcao,ăm tăph năvìăcóăsựăliênă

k tăvàăb oăv ăc aăcácăquanăch c,ălàmăvi căkinhădoanhăđ căl păcàngătr ănênăkhóăkhĕn

M tătrongănhững víăd ăn iăti ngănh tălàătr ngăh păc aăcôngătyăYukosăậ m tăcôngătyăd uăc aănhàăcôngănghi păMikhailăKhodorkovsky,ăng iăđưăb ăbĕtăvìăb ănghiătr năthu ăChínhăph ăNgaă

bu căt iăYukosătr năthu ănênăđưăbánăm tăph năcôngătyăvàăphongăt aă9,3ăt ăđôălaătrongătàiăkho nă

c aăcôngătyănày.ăCôngătyămuaăl iăYukosălàăt păđoànăBakailăFinancing,ătìnhăc ătrùngătênăv iă

m tăcửaăhàngăt păhóaătrongăm tăngôiălàngănh ăĐi uănàyăđặtăraănhi uăcâuăh iăv ăsựăxu tăhi nă

c aăBaikal,ăd năđ năm tăcôngătyănhàăn cătênăRosnefăđ ngăraăthôngăbáoărằngăcôngătyănàyăđưămuaăYukosăv iăm tăs ăti năbíăm t.ăNg iămuaăYukosăbi năm tăvàăcóăl ăch aăbaoăgi ăcó.ăDâyăxíchăc aăsựăvi căđưăb ăl ,ălàmăb iăl ăk ăho chăc aăchínhăph ămu năchuy năcôngătyăt ănhânănàyăthànhăcôngătyăc aăNhàăn c

N căNgaăcònăph iăch uăn năph măt iăcóăt ăch c.ăNĕmă2006,ăPhóăCh ăt chăngânăhàngăTrungăơngăc aăNgaăđưăb ăbắnăch tăt iăMatxcova.ăÔngănàyălàăng iăđưăr tăn ălựcătrongăvi cătìmăcáchă

c iăt ăh ăth ngăngânăhàngăv năn iăti ngăv iăv năđ ăthamănhũng,ăvàăđưăđóngăcửaăr tănhi uănhàăbĕngădínhăđ năt ăch căt iăph m,ănênăđưătựăt oăchoămìnhănhi uăkẻăthù.ăNgoàiăraăcònăr tănhi uă

h păđ ngăsátăth ăđưăđ căthựcăhi n,ăth ăhi năỦăđ ăc aăcácăt ăch căt iăph mămu năki măsoátă

n năkinhăt ăNga.ăM tăviênăch căđưă că ngărằngăcácăt ăch cănàyăđưăki măsoátăkho ng 500 côngătyăl năc aăNga.ăCácădoanhănghi păđaăqu căgiaăho tăđ ngă ăNgaăph iăth ngăxuyênăti năhànhăki mătraăh ăsơăc aănhânăviênăvàăng iăđ uăth uăđ ăphátăhi năaiălàăng iăcóăquanăh ăv iăt ă

ch căt iăph măhoặcălàmăgi yăt ătàiăli uăgi ăCácădoanhănghi păn c ngoàiăcũngăr tăc ăgắngăđ ă

b oăđ măanătoànăchoănhânăviênăvàătàiăs năc aămìnhătrongăkh ănĕngăcóăth ă

Sựăgiaătĕngăc aăthamănhũngăvàăt iăph măđưăgiaătĕngăn iănghiăng ăv ăh ăth ngălu tăphápăc aăNgaăcũngănh ăkh ănĕngăđi uăti tăn năkinhăt ăth ătr ngăc aănó.ăĐ tăn cănàyăđangăchuy nătừă

n năkinhăt ăk ăho chăhóaăt pătrungăsangăn năkinhăt ăth ătr ng.ăVi căchuy năđ iănàyăđưăgâyănhi uăr iăroăchoăcácăcôngătyăn căngoài.ăCácănhàăqu nălỦăph iăt pătrungăchúăỦăvàoănhữngăđặcăthùătrongămôiătr ngăchínhătr ăvàălu tăphápăc a cácăn năkinhăt ăchuy năđ i,ăđặcăbi tălàă ăNga.ăNhữngăquiăch ămơăh ,ăkhungăphápăch ăch aăđ yăđ ,ăsựăthiăhànhălu tăkhôngăđ ănghiêm,ăm tăh ă

th ngătòaăánăsơăsàiăcùngăv iăchínhăph ăchuyênăch ăđưăt oănênăvôăs ăkhóăkhĕn.ăMặcădùăcácădoanhănghi păcóăth ăthựcăhi năcácăbi năphápăđ ăphòngăđ ăngĕnăchặnăr iăroăthìăv năcóănhữngăr iăroălàăkhôngăth ătránhăđ c.ăN căNgaăv năđangăti păt căhoànăthi năh ăth ngălu tăphápăđ ăcácăgiaoăd chăkinhădoanhăcũngănh ăcácăb ălu tăth ơngăm iătr ănênărõăràngăhơn,ăvàăcácăquanăch căcóăth ăcó cácăhànhăđ ngăm nhătayăhơnăv iăt iăph măcóăt ăch c.ăR tănhi uăcácăcôngăty,ătừăBoeingăđ năIKEA,ăđưăđ uăt ăhàngăt ăUSDăvàoăqu căgiaănày,ătuyănhiênăho tăđ ngăkinhădoanhănơiăđâyăti mă năr tănhi uătháchăth c.ăCóăl ăthànhăcôngăs ăthu căv ăcácădoanhănghi păcóăchi nă

l căkinhădoanhăcũngănh ăb oăv ătàiăs năc aămìnhăm tăcáchăđúngăđắn.ă

1 R iăroăqu căgiaălƠăgì?

M iăqu căgiaăđ uăcóăh ăth ngăchínhătr ăvàăphápălỦăđặcătr ng,ăvàănhữngăn năt ngănàyăgópăph năvàoăvi căt oănênătháchăth cătrongăho tăđ ngăvàăchi năl căkinhădoanh c aăcácădoanhănghi p.ă

nh păkh uăkhi năchoăr tănhi uăcôngătyăch năcáchăgiaă nh păth ătr ngăn căngoàiăbằngăconă

đ ngăđ uăt ăFDIăthayăvìăxu tăkh u.ăTuyăv y,ănhữngăđặcătr ngătrongăh ăth ngăphápălu tăvàăchínhătr ă ăcácăqu căgiaăcũngăgópăph năt oănênăcơăh iăkinhădoanhăchoăcácăcôngăty.ăTr ăc pă uăđưi,ă ngăh ăc aăchínhăph ,ăsựăb oăv ăđ iăv iăc nhătranh,ă ăt tăc ănhữngăthu năl iănàyăgiúpălàmă

gi măchiăphíăvàă nhăh ngăđ năvi căho chăđ nhăchi năl căkinhădoanh.ă

R tănhi uăchínhăph ăcácăqu căgiaăkhuy năkhíchăcácăcôngătyăđaăqu căgiaăđ uăt ăvàoăđ tăn cămìnhăvàăsửăd ngălaoăđ ngăt iăđ aăph ơngăbằngăhìnhăth căgi măthu ăhoặcă uăđưiăv ăti nămặt.ă

Đ ăt năd ngăđ căcácăcơăh iăvàăt iăthi uăhóaăr iăro,ăcácănhàăqu nălỦăc năxâyădựngăv năhi uă

bi tăv ăkhuăvựcăkinhăt ănhàăn c,ăb iăc nhăchínhătr ,ăcũngănh ăh ăth ngăphápălỦă ăcácăqu căgiaămàădoanhănghi pădự ki năho tăđ ngăkinhădoanh.ăH ăcũngăc năph iăxâyădựngăcácăkỹănĕngăđ ă

t ơngătácăcóăhi uăqu ăv iăcácăcơăquanăhànhăchínhă ăđ tăn căđó.ă

Víăd ătrênăđưăcho chúngătaăbi tăv ănhữngăr iăroăkhiăkinhădoanhă ăNga.ăR iăroăqu căgia đ că

hi uălàănguyăcơăđ iămặtăv iăthi tăh iăhoặcănhữngăch ngăđ iăđ iăv iăho tăđ ngăkinhădoanhăvàă

l iănhu năc aăm tădoanhănghi păbắtăngu nătừăh ăth ngăchínhătr ăvà/hoặcămôiătr ngăphápălỦă

c aăm tăqu căgia.ăR iăroăqu căgiaă(hayăcònăg iălàăr iăroăchínhătr )ălàăm tătrongăb nălo iăr iăroăchínhăđ i v iăkinhădoanhăqu căt ămàăcu năsáchănàyăđưănóiăđ nătrongăm că1ăc aăch ơngănày.ă Nhữngăđ ngătháiăv ăchínhătr ăhoặcăphápălu tăcóăth ăgâyăt năh iăt iăl iănhu nătrongăkinhădoanh,ăngayăc ăkhiăchúngăkhôngăc ăỦ.ăCácăb ălu tăcóăth ăquáăchặtăch ăhoặcăcóăth ăd năt iănhữngăh uă

qu ăkhôngămongămu n.ăR tănhi uătr ngăh păcácăb ălu tădànhă uătiênăchoăn căs ăt iăậ làăđ tă

n cănơiămàăho tăđ ngăkinhădoanhătrựcăti pădi năra.ăL yăvíăd ,ăvi căkinhădoanhăc aăhưngăCocaă

ậ colaă ăĐ căsuyăgi măm nhăsauăkhiăchínhăph ăn cănàyăbanăhànhăm tăk ăho chătáiăch ăB ă

lu tăm iănàyăyêuăc uăkháchăhàngătr ăl iănhữngăv ălonăSodaăkhôngătáiăsửăd ngăđ căchoăcácăcửaăhàngăvàănh năl iăm tăph năti nălàă0,25ăEuro.ăThayăvìăđ iămặtăv iăh ăqu ăkhôngămongă

mu n,ăcácăchu iăsiêuăth ăl năph nă ngăbằngăcáchăh ănhữngălonăCokeătrênăgiáăxu ngăvàăthayăvàoăđóăchàoăbánănhữngălo iămangănhưnăhi uăriêngăc aăh ă ăTrungăQu c,ăchínhăph ăki mătraăgắtă gaoă nhữngă vĕnă hóaă ph mă đ că choă làă nhă h ngă x uă đ nă chínhă ph ă Doă v yă côngă tyăYahooăđưăph iăđi uăti tăl iănhữngăthôngătinăxu tăhi nătrênăcácăwebsiteăc aăhưngănhằmătránhă

vi căchínhăph ăTrungăQu căc măcácăho tăđ ngăkinhădoanhăc aăYahooă ăTrungăQu c.ă

Lu tăvàăcácăquyăđ nhăgâyăraăr iăroăqu căgiaănh ăth ănàoăthìăvi căthiăhànhălu tăkhôngăđ yăđ ăcũngăt oăraănhữngăkhóăkhĕnăchoădoanhănghi pănh ăth ăM tăvíăd ălàăcácăquyăđ nhăv ăb oăv ăquy năs ăhữuătríătu ăcóăth ăđ căbanăhànhănh ngăl iăkhôngăđ căthựcăthiăm tăcáchănghiêmă

tAustraliaăđ yăđ ăSở hữu trí tuệ là cụm từ để chỉ những ý tưởng hoặc tác phẩm được sáng tạo

ra bởi con người hoặc bởi các công ty, như bằng sáng chế, thương hiệu, và tác quyền… Khi

m tănhàăsángăch ăphátăminhăraăm tăs năph măm i,ăs năxu tăraăm tăb ăphimăm i,ăhoặcăphátătri năm tăph năm măm i,ăm tăbênăkhácăcóăth ăsaoăchépăvàăbánăphátăminhăđóămàăkhôngăcóăsựăcôngănh năhoặcătr ăti năthíchăđángăchoăng iăphátăminh.ăNh ăđưăđ ăc pătrongăb cătranhăđ uă

Email: vietnamibc@gmail.com

ch ơngăv ătìnhătr ngă ăn căNga,ăkhungăphápăch ăc aăn cănàyăcònăkháăy uăvàăkhôngăhi uă

qu ăTòaăánăc aăNgaăcònăthi uăkinhănghi mătrongăxửăcácăv ăánăliênăquanăđ năth ơngăm iăvàăcácăv n đ ăqu căt ăDoăđóăđ ătránhănhữngănguyăcơăx uăcóăth ăgặpăph iătrongămôiătr ngăphápălỦăc aăNga,ănhi uădoanhănghi păchâuăỂuăth ngătránhăđ uăt ăliênădoanhăhoặcăb cătiênăphongătrongăkinhădoanhăvàoăn căNga.ă

M căđ ăph ăbi năc aăr iăroăqu căgia

R iăroăqu căgiaăđ căđoăb iăcácăch ătiêuăkhácănhau,ănh ăn ăchínhăph ,ăchínhăsáchătàiăkhóaăvàăchínhăsáchăti năt ,ăvàăsựăb năvữngăchínhătr ăV iătìnhăhìnhăchi năsựăvàăcơăch ăchínhătr ăm i,ăIraqălàăn căcóăm căđ ăr iăroăqu căgiaăcaoănh t.ăZimbabweăcũngăcóăr iăroăăqu căgia caoăvìăsựăthamănhũngătrànălană(h iăl ăvàăgianăl n)ăvàăb tă năchínhătr ăNg căl iăSingaporeăvàăH ngăKôngăđ căcoiălàănhữngăn căcóăn năchínhătr ăb năvữngănh t.ăR iăroăqu căgiaăcóăth ătácăđ ngă

đ ngăđ uănhauălênăt tăc ăcácăcôngătyătrongăn c,ăhoặcăch ătácăđ ngălênăm tăt păh pănh ăVíăd ă

nh ăcu căn iăchi năx yăraă ăYugoslaviaătr căđâyăvàăm tăvàiăn căChâuăPhiăkhácăvàoănhữngănĕmă90ăđưă nhăh ngăđ năt tăc ăcácădoanhănghi p.ăNg căl i,ămặcădùăcóănhi uăcôngătyăc nhătranhătrongăngànhăcôngănghi păd uăm ăc aăNgaănh ăConocoăPhillips,ăExxonăMobilăvaăRoyalăDutchăShell,ăchínhăph ăNgaăch ăh ngăt iăYukosăv iănhữngăthAustraliaăđ yăv ămặtăchínhătr ă Khiăquanăh ăkinhăt ăgiữaăcácăqu căgiaăvàăb năhàngăc aămìnhăm nhăm ăhơn,ăăcũngănh ăkhiăcácă

n căh iănh păsâuăhơnăvàoăn năkinh t ăth ăgi i,ăh ăcóăxuăh ngătựădoăhóaăth ătr ngăc aămình,ăvàăgi măthi uănhữngăh năch ăđ iăv iăkinhădoanhăn căngoài.ăM căr iăroăqu căgiaăcóăxuăh ngă

th păhơnă ăcácăn căcóăh ăth ngăchínhătr ă năđ nhăvàăh ăth ngăphápălỦă uăđưi.ăNg căl i,ăm că

r iăroăqu căgiaăr tăcaoă ăcácăn căcóăn năchínhătr ăkhôngă năđ nhăvàăh ăth ngăphápălỦăquáăc ngă

k nh.ă

2.ăH ăth ngăchínhătr (political system)

H ăth ngăchínhătr ălàăm tăt păh pănhữngăt ăch căchínhăth căt oănênăm tăchínhăph ăNóăbaoă

g m:ăcácăcơăquanălu tăpháp,ăcácăđ ng pháiăchínhătr ,ăcácănhómăv năđ ngăhànhălang,ăvàăcácăcôngăđoàn.ăM tăh ăth ngăchínhătr ăcũngăquy tăđ nhăcácănhómăquy nălựcătrênăs ăt ơngătácăv iănhauănh ăth ănào.ă

H ăth ngăphápălỦ (legalăsystem)ălàăm tăh ăth ngădi năgi iăvàăthựcăthiălu tăpháp.ăCácăb ălu t,

cácăquyătắc,ăquyăđ nh,ăt oănênăkhungăphápăch ăđ ăthiăhành.ăM tăh ăth ngăphápălu tăbaoăg măcácăt ăch căvàăcácăth ăt cănhằmăb oăđ mătr tătựăvàăgi iăquy tămâuăthu nătrongăcácăho tăđ ngă

th ơngăm i,ăcũngănh ăb oăv ăquy năs ăhữuătríătu ăvàăthuăthu ătừăthuănh pă c aăcáănhânăvàădoanhănghi p.ă

H ăth ngăchínhătr ăcũngănh ăh ăth ngăphápălỦăvừaăph căt p,ăvừaăth ngăxuyênăthayăđ i,ăvàăhaiă

h ăth ngănàyăcóăm iăliênăh ăchặtăch ăph ăthu căl nănhau,ăthayăđ iătrongăm tăh ăth ngăs ăkéoătheoăthayăđ iătrongăh ăth ngăcònăl i.ă