Thực hành TV ngữ cảnh, ngữ nghĩa

Ngày soạn Ngày dạy Điều chỉnh Tiết THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT Ngữ cảnh và nghĩa của từ ngữ trong ngữ cảnh I Mục tiêu 1 Kiến thức Thông qua việc thực hiện các bài tập của phần Thực hành tiếng Việt, HS hiểu đ[.]

Ngày so n: ạ

Ngày d y: ạ

Đi u ch nh:……… ề ỉ

Ti t … TH C HÀNH TI NG VI T ế Ự Ế Ệ

Ng c nh và nghĩa c a t ng trong ng c nh ữ ả ủ ừ ữ ữ ả I.M c tiêu ụ

1 Ki n th c ế ứ

- Thông qua vi c th c hi n các bài t p c a ph n ệ ự ệ ậ ủ ầ Th c hành ti ng Vi t, ự ế ệ HS hi u ể

được khái ni m ng c nh, nghĩa c a t ng trong ng c nh và bi t v n d ng đệ ữ ả ủ ừ ữ ữ ả ế ậ ụ ể dùng t ng đúng v i ng c nh.ừ ữ ớ ữ ả

- HS c ng c ki n th c v bi n pháp tu t thông qua vi c nh n bi t và nêu tácủ ố ế ứ ề ệ ừ ệ ậ ế

d ng c a bi n pháp tu t trong bài th ụ ủ ệ ừ ơ Mùa xuân nho nh ỏ

2 Năng l c ự

a Năng l c chung: ự

- Năng lực tự chủ và tự học: Chuẩn bị bài ở nhà, nhận ra và điều chỉnh được những

sai sót, hạn chế của bản thân khi được giáo viên góp ý

- Năng l c giao ti p và h p tác: ự ế ợ Làm vi c nhóm,ệ trình bày ý ki n c a cá nhân ;ế ủ

nh n xét phi u bài t p đã hoàn thành, câu tr l i c a nhóm b nậ ế ậ ả ờ ủ ạ

- Năng l c gi i quy t v n đ và sáng t o ự ả ế ấ ề ạ : Gi i quy t v n đ đả ế ấ ề ặt ra trong khi

th c hi n các ho t đ ng h cự ệ ạ ộ ọ

b Năng l c chuyên bi t ự ệ

- Nh n bi t , th c hành nh n bi tậ ế ự ậ ế về ng c nh và nghĩa c a t ng trong ng ữ ả ủ ừ ữ ữ

c nhả

2 Ph m ch t: ẩ ấ

- Có tinh th n t h c, rèn luy n đ di n đ t đúng.ầ ự ọ ệ ể ễ ạ

- Có ý th c gi gìn và phát huy s trong sáng c a ti ng Vi t, bi t v n d ng trong ứ ữ ự ủ ế ệ ế ậ ụ

t o l p văn b n.ạ ậ ả

II Thi t b d y h c và h c li u ế ị ạ ọ ọ ệ

- Máy tính, máy chi u ế

- SGK, SGV, tài li u tham kh oệ ả

- Chu n b bài theo câu h i trong SGK.ẩ ị ỏ

- Phi u h c t p ế ọ ậ

III Ti n trình d y h c ế ạ ọ

HO T Đ NG 1: M Đ U Ạ Ộ Ở Ầ

- GV chia l p thành 2 nhóm, trong vòng 3 phút, các nhóm sẽ lên b ng vi t các ớ ả ế

t nhi u nghĩa lên b ng Đ i nào vi t đừ ề ả ộ ế ược nhi u đáp án h n sẽ dành chi n th ngề ơ ế ắ

- HS th c hi n nhi m v ự ệ ệ ụ

- HS báo cáo k t qu ế ả

- GV nh n xét, d n d t vào bài: ậ ẫ ắ

Các em th y đ y, chúng ta tìm đấ ấ ượ ấc r t nhi u t nhi u nghĩa trong ti ng ề ừ ề ế

Vi t, m i t khi g n v i m t câu khác nhau thì nó sẽ có nh ng ý nghĩa khác nhau ệ ỗ ừ ắ ớ ộ ữ Hôm nay chúng ta hãy cùng tìm hi u v đi u này nhé.ể ề ề

HO T Đ NG 2: KHÁM PHÁ KI N TH C Ạ Ộ Ế Ứ

a Mục tiêu: Nhận biết được ngữ cảnh và nghĩa của từ ngữ trong ngữ cảnh.

b Nội dung: HS hoạt động cá nhân, cặp đôi để khám phá kiến thức

c Sản phẩm Các câu trả lời trong vở ghi.

d Tổ chức thực hiện

Ho t đ ng c a GV và HS ạ ộ ủ D ki n s n ph m ự ế ả ẩ

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu c u HSHĐ c p đôi th c hi n phi uầ ặ ự ệ ế

h c t p s 1:ọ ậ ố

1 Cho bi t nghĩa c a t ế ủ ừ th m ơ trong 2 câu

th : ơ

Th ịth m ơ th d u ng ị ấ ườ th m i ơ

Chăm làm thì đ ượ c áo c m c a nhà ơ ử

(Lâm Th Mỹ D , ị ạ Chuy n c n ệ ổ ướ c mình)

2 Căn c vào đâu em xác đ nh đ ứ ị ượ c nghĩa

c a t ng t “th m” đó? ủ ừ ừ ơ

3 Qua bài t p trên, em hi u gì v ng c nh ậ ể ề ữ ả

và nghĩa c a t trong ng c nh? ủ ừ ữ ả

Bướ c 2: Th c hi n nhi m v : ự ệ ệ ụ

- HS HĐ c p đôiặ

B ướ c 3: Báo cáo k t qu ế ả

- HS báo cáo, nh n xét, ph n bi n ph n ậ ả ệ ầ

báo cáo c a b nủ ạ

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm

vụ

- GV nh n xét, đánh giá ph n báo cáo, ch tậ ầ ố

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV t ch c cho HS làm BT nhanh đ xác ổ ứ ể

đ nh nghĩa c a t trong 1 s ng c nh:ị ủ ừ ố ữ ả

? Gi i thích nghĩa c a t ả ủ ừ áo nâu trong các

VD sau và cho bi t em d a vào đâu đ nh n ế ự ể ậ

bi t nghĩa c a t ? ế ủ ừ

(1) “Áo nâu li n v i áo xanh ề ớ

Nông thôn cùng v i th thành đ ng lên” ớ ị ứ

(2) “Tôi mua bi u bà chi c ế ế áo nâu.”

B ướ c 2: Th c hi n nhi m v : ự ệ ệ ụ

- HS HĐ chung c l pả ớ

B ướ c 3: Báo cáo, th o lu n ả ậ

- HS báo cáo, nh n xét, ph n bi n ậ ả ệ

B ướ c 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm

vụ

- GV nh n xét, đánh giá ph n báo cáoậ ầ

I Ng c nh và nghĩa c a t ng ữ ả ủ ừ ữ trong ng c nh ữ ả

- T ừ th m ơ trong th th m ị ơ có nghĩa là

có mùi hương d ch u.ễ ị

- T ừ th m ơ trong ng ườ i th m ơ l i cóạ nghĩa là ph m ch t t t đ p, th mẩ ấ ố ẹ ơ

th o, đả ược m i ngọ ười yêu m n, caế

ng i.ợ

- Căn c vào các t ng k t h p cùngứ ừ ữ ế ợ

nó -> Ng c nhữ ả

- Ng c nh là b i c nh ngôn ng ữ ả ố ả ữ trong đó m t đ n v ngôn ng đ ộ ơ ị ữ ượ c

s d ng ử ụ

Đó có th là b i c nh trong văn b n, ể ố ả ả

g m nh ng đ n v ngôn ng (t , ồ ữ ơ ị ữ ừ

c m t , câu) đ ng tr ụ ừ ứ ướ c và sau

m t đ n v ngôn ng (còn g i là ộ ơ ị ữ ọ văn c nh) ả

Ho c là b i c nh ngoài văn b n, ặ ố ả ả

g m ng ồ ườ i nói, ng ườ i nghe, đ a ị

đi m, th i gian,…mà m t đ n v ể ờ ộ ơ ị ngôn ng đ ữ ượ ử ụ c s d ng.

“Áo nâu li n v i áo xanh ề ớ Nông thôn cùng v i th thành đ ng ớ ị ứ lên”

- Áo nâu trong câu thơ ch ngỉ ười nông dân (được hi u theo nghĩa hoán d ):ể ụ căn c vào các t ng trong câu “nôngứ ừ ữ thôn”

- Áo nâu trong câu: “Tôi mua bi u bà ế chi c ế áo nâu.” là đ ch chi c áo màuể ỉ ế nâu Căn c vào các t ng trong câuứ ừ ữ

“bi u”, “bà”ế

HO T Đ NG 3: LUY N T P Ạ Ộ Ệ Ậ

Ho t đ ng c a GV và HS ạ ộ ủ D ki n s n ph m ự ế ả ẩ

II Luy n t p ệ ậ Bài t p 1 ậ (SGK tr.92).

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chi u câu th / SGK/92 – Hs đ cế ơ ọ

- GV: Cho HSHĐ c p đôi (5p) th c hi nặ ự ệ

yêu c u:ầ

? Gi i thích nghĩa c a các t in đ m ả ủ ừ ậ

trong nh ng dòng th ữ ơ?

B ướ c 2: Th c hi n nhi m v : ự ệ ệ ụ

- HS HĐ chung c l pả ớ

B ướ c 3: Báo cáo, th o lu n ả ậ

- HS báo cáo, nh n xét, ph n bi n ậ ả ệ

B ướ c 4: K t lu n nh n đ nh: ế ậ ậ ị

- GV nh n xét, đánh giá ph n báo cáoậ ầ

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chi u bài t p 2/ SGK/ 93 – HS đ cế ậ ọ

- GV: Cho HSHĐ nhóm (3p) th c hi n yêuự ệ

c u:ầ

? T gi t trong đo n th sau có nhi u ừ ọ ạ ơ ề

cách hi u khác nhau Ng ể ườ i thì cho là

gi t s ọ ươ ng, ng ườ i hi u là gi t m a xuân ể ọ ư

và có ng ườ ạ i l i gi i thích là “ gi t âm ả ọ

thanh” ti ng chim Theo em, trong ng ế ữ

c nh này, có th ch n cách hi u nào? Vì ả ể ọ ể

sao?

B ướ c 2: Th c hi n nhi m v : ự ệ ệ ụ

- HS HĐ nhóm

B ướ c 3: Báo cáo, th o lu n ả ậ

- HS báo cáo, nh n xét, ph n bi n ậ ả ệ

B ướ c 4: K t lu n nh n đ nh: ế ậ ậ ị

a

- L c ộ (trong L c ộ gi t đ y quanh l ng ắ ầ ư và L c ộ

tr i dài n ả ươ ng m ạ):

+ Nghĩa th c: ch i non, lá non.ự ồ + Nghĩa n d : may m n, h nh phúc.ẩ ụ ắ ạ

 Tác d ng: V i cách s d ng t ụ ớ ử ụ ừ l c ộ , nhà

th Thanh H i đã di n t đơ ả ễ ả ược: Ngườ ầi c m súng nh mang theo s c xuân trên đư ứ ường hành quân, người ra đ ng nh gieo mùaồ ư xuân trên t ng nừ ương m Chính ạ ng ườ ầ i c m súng và ng ườ i ra đ ng ồ đã làm nên mùa xuân

h nh phúc cho đ t nạ ấ ước

b.

- Đi (trong t đi n): di chuy n t ch nàyừ ể ể ừ ỗ

đ n ch khác.ế ỗ

- Đi (trong Đ t n ấ ướ c nh vì sao/C ư ứ đi lê phía

tr ướ ): ti n lên, phát tri n c ế ể

 Tác d ng: V i vi c s d ng t ụ ớ ệ ử ụ ừ đi, nhà thơ

đã th hi n để ệ ược ni m tin vào bề ước ti nế

v ng vàng c a đ t nữ ủ ấ ước trong tương lai

c.

- Làm (trong t đi n): dùng công s c vàoừ ể ứ

nh ng vi c khác nhau, nh m m c đích nh tữ ệ ằ ụ ấ

đ nh nào đó.ị

- Làm (trong ta làm con chim hót/Ta làm

m t cành hoa ộ ): hóa thành, bi n thành.ế

 Tác d ng: V i cách s d ng t ụ ớ ử ụ ừ làm, nhà

th Thanh H i đã th hi n ơ ả ể ệ ước nguy n hóaệ thân thành con chim hót, thành m t cànhộ hoa đ dâng hi n cho cu c đ i, làm đ pể ế ộ ờ ẹ cho đ i.ờ

Bài t p 2 ậ (SGK tr 93).

- T “gi t” có nghĩa g c là ch lừ ọ ố ỉ ượng r t nhấ ỏ

ch t l ng, có d ng h t.ấ ỏ ạ ạ

- Trong đo n th , có th hi u t “gi t” theoạ ơ ể ể ừ ọ nhi u cách khác nhau ề

+ Trước h t, “gi t long lanh” là nh ng gi tế ọ ữ ọ

m a mùa xuân, gi t sư ọ ương mùa xuân, trong sáng, r i xu ng t ng nhành cây, kẽ lá nhơ ố ừ ư

nh ng h t ng c.ữ ạ ọ + đây, gi t long lanh cũng có th đỞ ọ ể ược

hi u theo nghĩa n d chuy n đ i c m giác.ể ẩ ụ ể ổ ả

Ti ng chim t ch là âm thanh (c m nh nế ừ ỗ ả ậ

b ng thính giác) chuy n thành t ng gi tằ ể ừ ọ (hình và kh i, c m nh n b ng th giác), t ngố ả ậ ằ ị ừ

gi t y l i long lanh ánh sáng và màu s c, cóọ ấ ạ ắ

th c m nh n b ng xúc giác “Tôi đ a tay tôiể ả ậ ằ ư

h ng” Dù hi u theo cách nào thì hai câu thứ ể ơ

- GV nh n xét, đánh giá ph n báo cáoậ ầ

B ướ c 1: Giao nhi m v : ệ ụ

- GV yêu c u HSHĐ nhóm, th c hi nầ ự ệ

BT3/93

1 Em hãy ch ra các bi n pháp tu t đ ỉ ệ ừ ượ c

s d ng trong bài th “Mùa xuân nho ử ụ ơ

nh ” c a Thanh H i? ỏ ủ ả

2 Theo em, bi n pháp tu t nào có v trí ệ ừ ị

n i b t nh t? Hãy cho bi t tác d ng c a ổ ậ ấ ế ụ ủ

vi c s d ng bi n pháp tu t đó? ệ ử ụ ệ ừ

B ướ c 2: Th c hi n nhi m v : ự ệ ệ ụ

- HS HĐ nhóm

B ướ c 3: Báo cáo, th o lu n ả ậ

- HS báo cáo.

- Các nhóm dùng b ng ki m đ đánh giáả ể ể

s n ph m c a nhóm b nả ẩ ủ ạ

B ướ c 4: K t lu n nh n đ nh: ế ậ ậ ị

- GV nh n xét, đánh giá ph n báo cáo vàậ ầ

ph n đánh giá b ng b ng ki m c a cácầ ằ ả ể ủ

nhóm

v n th hi n c m xúc say s a, ngây ng tẫ ể ệ ả ư ấ

c a tác gi trủ ả ước c nh đ t tr i x Hu vàoả ấ ờ ứ ế xuân, th hi n mong mu n hòa vào thiênể ệ ố nhiên đ t tr i.ấ ờ

Bài t p 3 ( SGKtr.93) ậ

- Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ s d ng nhi uử ụ ề

bi n pháp tu t nh đi p ng , n d , soệ ừ ư ệ ữ ẩ ụ sánh:

- Bi n pháp n d đệ ẩ ụ ược th hi n qua cácể ệ hình nh nh :ả ư

+ Con chim, cành hoa, n t tr m, mùa xuânố ầ nho nhỏ th hi n ể ệ ước nguy n chân thành,ệ tha thi t c a nhà th : đế ủ ơ ược c ng hi nố ế

nh ng gì t t đ p, dù nh bé, đ n s choữ ố ẹ ỏ ơ ơ

cu c đ i.ộ ờ

- Đi p ng “ta làm” di n t khát v ng mu nệ ữ ễ ả ọ ố

được làm nh ng vi c h u ích dâng hi n choữ ệ ữ ế

cu c đ i độ ờ ược bày t qua nh ng hình nh tỏ ữ ả ự nhiên, gi n d : chim, nhành hoa, n t tr m.ả ị ố ầ

- Đi p ng “dù là” nh n m nh vào s thaệ ữ ấ ạ ự thi t cũng nh s c c ng hi n không ng ngế ư ứ ố ế ừ ngh , có th nói đây là s t n hi n c a ngỉ ể ự ậ ế ủ ười khát khao s ng có ích cho đ i dù là khi trố ờ ẻ hay già

N ướ c non ngàn d m mình ặ

N ướ c non ngàn d m tình: ặ

-> nh n m nh, làm n i b t ni m tin yêu, tấ ạ ổ ậ ế ự hào c a tác gi v i đ t nủ ả ớ ấ ước, v i quê hớ ương

B ng ki m đánh giá: Kĩ năng nh n bi t và phân tích tác d ng ả ể ậ ế ụ

c a bi n pháp tu t ủ ệ ừ

1 K tên các bi n pháp tu t trong bài thể ệ ừ ơ

2 Xác đ nh đị ược bi n pháp tu t n i b t c a bài thệ ừ ổ ậ ủ ơ

3 Phân tích được tác d ng c a bi n pháp tu t n iụ ủ ệ ừ ổ

b tậ

4 Báo cáo rõ ràng, m ch l cạ ạ

HO T Đ NG 4: V N D NG Ạ Ộ Ậ Ụ

Ho t đ ng c a GV và HS ạ ộ ủ D ki n s n ph m ự ế ả ẩ

* Giao nhi m v : ệ ụ

GV t ch c trò ch i “Ti p s c”: M i nhóm sẽ ổ ứ ơ ế ứ ỗ

đ a ra 1 t ng Sau đó, các HS l n lư ừ ữ ầ ượ ặt đ t

câu có xu t hi n t ng đó, ý nghĩa c a t ấ ệ ừ ữ ủ ừ

ng trong m i câu văn ph i khác nhau.ữ ỗ ả

* Th c hi n nhi m v : ự ệ ệ ụ

HĐ nhóm, th c hi n trò ch iự ệ ơ

* Báo cáo, th o lu n ả ậ

- HS báo cáo, nh n xét, ph n bi n ậ ả ệ

* K t lu n nh n đ nh: ế ậ ậ ị

- GV: Nh n xét, đánh giá k t qu c a t ng ậ ế ả ủ ừ

nhóm, tuyên dương nhóm có nhi u k t qu ề ế ả

đúng

* H ướ ng d n HS h c nhà ẫ ọ ở

- H c bài: N m đọ ắ ược khái ni m ng c nh và nghĩa c a t trong ng c nh, l yệ ữ ả ủ ừ ữ ả ấ VD

- Chu n b : Đ c văn b n 2: Gò Me ẩ ị ọ ả