Ngày dạy 27/10/2022 (6AB) Tiết 32+33 Văn bản GIÓ LẠNH ĐẦU MÙA (Thạch Lam) I Mục tiêu 1 Năng lực + Biết đọc, kể tóm tắt văn bản truyện + Nhận biết người kể chuyện ngôi thứ 3 + Nhận biết và phân tích đư[.]
Trang 1Ngày dạy: 27/10/2022 (6AB)
Tiết 32+33 Văn bản: GIÓ LẠNH ĐẦU MÙA (Thạch Lam) I Mục tiêu 1 Năng lực + Biết đọc, kể tóm tắt văn bản truyện + Nhận biết người kể chuyện ngôi thứ 3 + Nhận biết và phân tích được đặc điểm nhân vật thể hiện qua hình dáng, cử chỉ, hành động, ngôn ngữ, ý nghĩ của nhân vật + Nhận biết được chủ đề của văn bản + Nêu được bài học về cách nghĩ, cách ứng xử của cá nhân do văn bản đã gợi ra + Trình bày được cảm nhận, suy nghĩ về văn bản và tác động của văn bản đối với bản thân 2 Phẩm chất + Biết yêu thương, đồng cảm, chia sẻ và giúp đỡ những người thiệt thòi, bất hạnh + Biết phê phán, lên án những việc làm thờ ơ, vô cảm, không biết quan tâm, không biết yêu thương con người II Thiết bị dạy học và học liệu - Máy tính, Phiếu bài tập, Bảng KWLH, Bảng kiểm - Những hình ảnh liên quan đến chủ đề bài học Gió lạnh đầu mùa III Tiến trình dạy học 1 Hoạt động 1: Mở đầu a) Mục tiêu: Tạo hứng thú để kết nối vào bài học, tạo tâm thế cuốn hút HS nhập cuộc “động não” về tình huống được đặt ra, dẫn dắt học sinh tham gia vào các hoạt động học tiếp theo b) Tổ chức thực hiện: GV chiếu bảng câu hỏi KWLH K W L H Điều em đã biết về biểu hiện của tình yêu thương giữa con người với con người Điều em muốn biết qua văn bản: “Gió lạnh đầu mùa” Điều em đã học được từ văn bản: “Gió lạnh đầu mùa” Em sẽ tiếp tục nghiên cứu về vấn đề mà văn bản đặt ra bằng những cách sau: ………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
……… Yêu cầu HS nhìn câu hỏi ở cột KW và ghi nhanh câu trả lời vào phiếu cá nhân
GV gọi 2-3 HS trả lời, HS nhận xét, bổ sung
Trang 2- Từ chia sẻ của HS, GV dẫn dắt vào bài học mới: Tình yêu thương là tình cảm
cao quý giữa con người với con người Nó được thể hiện ở những biểu hiện khác nhau giống những chia sẻ của các em Từ những điều các em muốn biết về tình yêu thương được thể hiện trong bản “Gió lạnh đầu mùa”, cô và các em cùng tìm hiểu cụ thể chi tiết trong văn bản
2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
a) Mục tiêu:
+ Nhận biết người kể chuyện ngôi thứ 3
+ Nhận biết và phân tích được đặc điểm nhân vật thể hiện qua hình dáng, cử chỉ, hành động, ngôn ngữ, ý nghĩ của nhân vật
+ Nhận biết được chủ đề của văn bản
+ Nêu được bài học về cách nghĩ, cách ứng xử của cá nhân do văn bản đã gợi ra
+ Trình bày được cảm nhận, suy nghĩ về văn bản và tác động của văn bản đối với bản thân
b) Tổ chức thực hiện:
GV giới thiệu nhanh:
- Tác giả: Thạch Lam (1910 – 1942).
- Quê quán: Hà Nội
- Ông viết nhiều thể loại (tiểu thuyết, truyện
ngắn, tùy bút, ), song thành công nhất vẫn
là truyện ngắn
- Truyện ngắn của Thạch Lam giàu cảm
xúc, lời văn bình dị và đậm chất thơ Nhân
vật chính thường là những con người bé
nhỏ, cuộc sống nhiều vất vả, cơ cực mà tâm
hồn vẫn tinh tế, đôn hậu Tác phẩm của
Thạch Lam ẩn chứa niềm yêu thương, trân
trọng đối với thiên nhiên, con người, cuộc
sống
- Các truyện ngắn tiêu biểu của Thạch Lam:
Gió đầu mùa, Nắng trong vườn, Sợi tóc,
- Gió lạnh đầu mùa là một trong những tác
phẩm xuất sắc viết về đề tài trẻ em của
Thạch Lam
H’ Thể loại của văn bản? Dựa vào đâu em
nhận ra điều đó?
- HS đọc SGK để nắm bắt nội dung câu
chuyện (Chú ý xác định ngôi kể, nhân vật,
các sự việc chính)
I Đọc văn bản
- Thể loại: truyện ngắn
Trang 3BẢNG KIỂM Đánh giá kĩ năng đọc của học sinh
Đọc đúng chính tả
Đọc lưu loát, trôi chảy
Đọc diễn cảm
Tóm tắt văn bản
Tìm bố cục của văn bản
H’ Phương thức biểu đạt ?
H’ Truyện kể ở ngôi mấy ? Nhân vật
chính ?
H’ Nêu các sự việc chính của truyện ?
- HS trình bày - GV KL
+ Những cơn gió lạnh đầu mùa thổi
đến phố chợ
+ Chị em Lan, Sơn mặc những
chiếc áo ấm đắt tiền; thấy Hiên vẫn
mặc chiếc áo rách tơi tả, co ro vì
lạnh, Sơn và Lan về nhà lấy áo
bông của Duyên, giấu mẹ, mang
sang cho Hiên
+ Người nhà biết, Sơn và Lan sợ bị
mẹ mắng, đi đòi lại áo không được,
không dám về nhà
+ Mẹ Hiên mang áo bông sang nhà
trả lại, mẹ Sơn cho vay tiền mua áo
ấm cho Hiên
- 1 HS tóm tắt lại câu chuyện
H: Em thấy gia cảnh của Sơn như thế nào?
+ Có vú già;
+ Cách xưng hô:
+ Cách mẹ Sơn gọi em Duyên ngay từ đầu
tác phẩm: “cô Duyên” – “cô” – trang trọng
+ Cách gọi mẹ của Sơn: “mợ” => gia đình
trung lưu
+ Những người nghèo khổ mà Sơn quen biết
vẫn vào vay mượn ở nhà Sơn
- GV nhận xét, KL
- Phương thức biểu đạt: tự sự + MT+BC
- Ngôi kể: ngôi 3
- Nhân vật chính: Sơn
- Sự việc: 4 sự việc chính
II Khám phá văn bản
1 Nhân vật Sơn (và Lan):
- Gia cảnh: sung túc
Trang 4- GV chiếu phiếu học tập
HS HĐ cá nhân (5’)
HĐN bàn (10p)
dung
1 Cảm nhận của Sơn về
những đổi thay của đất trời khi
mùa đông đến
2 Ý nghĩ của Sơn khi nghe mẹ
và vú già trò chuyện về chiếc
áo bông của em Duyên;
3 Thái độ của chị em Sơn với
những bạn nhỏ nghèo khổ
4 Suy nghĩ và hành động của
Sơn trước hoàn cảnh của Hiên
5 Suy nghĩ và hành động của
Sơn khi vú già biết chị em Sơn
cho Hiên áo
=> Những suy nghĩ, cảm xúc ấy giúp em
cảm nhận được gì về nhân vật này?
………
………
………
………
- HS trình bày kết quả - NX
- GV chiếu bảng KQ PHT - KL
H: Khi cùng chị Lan mang chiếc áo bông cũ
cho Hiên, Sơn cảm thấy như thế nào? Cảm
xúc ấy giúp em hiểu gì về ý nghĩa của sự
chia sẻ?
- HS chia sẻ - HS nhận xét, góp ý
+ Sơn thấy ấm áp, vui vui
-> Tình cảm trong sáng của trẻ thơ, tâm hồn
nhân hậu của chị em Sơn
- Cảm nhận được niềm vui khi chia sẻ, giúp đỡ
người khác và hạnh phúc ngọt ngào ấm áp của
sự trao tặng yêu thương
- GV NX KL
H: Hành động vội vã đi tìm Hiên để đòi lại
chiếc áo bông cũ có làm em giảm bớt thiện
cảm với nhân vật Sơn không? Vì sao? Nếu là
Sơn, em sẽ làm gì?
=> Sơn là cậu bé ngoan, giàu tình cảm, nhân hậu
Trang 5- HS chia sẻ - HS nhận xét, góp ý
-> Ngây thơ, sợ hãi, đi tìm Hiên để đòi áo
=> Làm nổi bật sự lo lắng, sợ hãi rất trẻ con
của nhân vật
-> Lúc đó mới hiểu mẹ rất quý chiếc áo
bông ấy; vẫn có sự trẻ con: đã cho bạn rồi
còn đòi lại
- GV nhận xét KL
- GV tuyên truyền về hoạt động quyên góp
áo ấm cho hs khó khăn do nhà trường tổ
chức hàng năm
- HS theo dõi đoạn văn: Không phải ngày…
em họ của Sơn (Tr.69)
H: Không gian xung quanh khi Sơn và chị
Lan đi chơi với những đứa trẻ khác được
miêu tả như thế nào?
- HS thực hiện nhiệm vụ
- HS báo cáo kết quả hoạt động;
- HS khác nhận xét, bổ sung
+ Chợ vắng không, mấy cái quán chơ vơ
lộng gió, rác bẩn rải rác lẫn với lá rụng của
cây đề
+ Mặt đất rắn lại và nứt nẻ những đường
nho nhỏ, kêu vang lên tanh tách dưới nhịp
guốc của hai chị em
- GV nhận xét, KL
- HS theo dõi đoạn văn: Thằng Cúc…đập
vào nhau (Tr.69)
- GV chiếu câu hỏi:
H: Nhân vật Hiên và những đứa trẻ khác ăn
mặc như thế nào? Cách ăn mặc như vậy nói
lên hoàn cảnh ntn của lũ trẻ? Chúng có thích
chơi với Sơn và chị Lan không? Chúng có
dám chơi cùng không? Tại sao?
- HS thực hiện nhiệm vụ
- HS báo cáo kết quả hoạt động;
- HS khác nhận xét, bổ sung
+ Mặc không khác ngày thường, vẫn những
bộ quần áo màu nâu bạc đã vá nhiều chỗ
+ Môi tím lại, qua những chỗ áo rách, da
2 Nhân vật Hiên và những đứa trẻ nghèo:
a Không gian:
-> Khung cảnh yên ả, vắng lặng, xơ xác, tiêu điều
b Hoàn cảnh
-> Thiếu thốn, nghèo khó
Trang 6thịt thâm đi.
+ Mỗi cơn gió đến, run lên, hàm răng đập
vào nhau
+ Sơn và Lan ăn mặc ấm áp, sạch sẽ trong
khi lũ trẻ xóm chợ ăn mặc thiếu thốn và rách
rưới Lũ trẻ vẫn thích chơi với chị em Sơn
và Lan
+ Đương đợi Sơn ở cuối chợ để chơi đánh
khăng, đánh đáo
+ Đều lộ vẻ vui mừng, nhưng chúng vẫn
đứng xa, không dám vồ vập -> như biết cái
phận nghèo hèn của chúng vậy
+ Giương đôi mắt ngắm bộ quần áo mới của
Sơn
“giương”: ngước lên và mở to -> có sự chú
ý đặc biệt
“ngắm”: nhìn một cách tập trung, có sự yêu
thích, ước mong
-> Một bộ quần áo mới mà được chú ý đặc
biệt và ước mong
- GV nhận xét - KL
H: Nhân vật Hiên được miêu tả qua những
chi tiết nào? Qua những chi tiết đó em có
nhận xét gì về thái độ của nhân vật này?
- HS thực hiện nhiệm vụ - trình bày
- Từ nãy vẫn đứng dựa vào cột quán, co ro
đứng bên cột quán -> Từ nãy: thời gian dài,
co ro: lạnh phải khúm người lại -> Vừa
lạnh, phải chịu trong thời gian dài, lại còn
có thêm mặc cảm: đứng ẩn nấp “dựa vào cột
quán”
- Gọi không lại
- Chỉ mặc có manh áo rách tả tơi, hở cả lưng
và tay
- Khi được hỏi -> bịu xịu trả lời: mặt xị
xuống, thường đi kèm những lời có ý buồn
tủi
- GV nhận xét-KL
H’ Em nhận xét gì về cách ứng xử của mẹ
Hiên và mẹ Sơn trong đoạn kết của
chuyện?
c Nhân vật Hiên:
-> Mặc cảm, tủi thân
3 Hai người mẹ:
* Mẹ của Hiên: Có thái độ
đúng đắn, tự trọng, yêu thương con
* Mẹ của Sơn: Nhân hậu, tế
nhị với người khác; nghiêm khắc và yêu thương các con
Trang 7- HS thực hiện nhiệm vụ;
- HS trả lời câu hỏi;
- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả
lời của bạn
a Mẹ của Hiên:
- Nghề: chỉ có nghề đi mò cua bắt ốc không
đủ tiền để may áo cho con
- Thái độ và hành động của mẹ Hiên khi biết
Sơn cho Hiên chiếc áo:
+ Khép nép, nói tránh: “Tôi biết cậu ở đây
đùa, nên tôi phải vội vàng đem lại đây trả
mợ” -> Cách xưng hô có sự tôn trọng, như
người dưới với người trên: Tôi – cậu – mợ;
+ Tự trọng: Sau khi trả xong, không xin xỏ
gì mà đi về luôn
+ Thái độ: khép nép, nhưng cư xử đúng
đắn, tự trọng của một người mẹ nghèo khổ
b Mẹ của Sơn
- Cách cư xử nhân hậu, tế nhị của một
người mẹ có điều kiện sống khá giả hơn
- Với các con, cách cư xử vừa nghiêm
khắc, vừa yêu thương không nên tự tiện
lấy áo đem cho nhưng mẹ vui vì các con
biết chia sẻ, giúp đỡ người khác
- GV nhận xét, KL
GV: Câu chuyện khắc họa chân thực từ
dáng vẻ đến nội tâm của các nhân vật cũng
như sự thay đổi của thiên nhiên đầu đông,
cảnh chợ… tác giả đã thành công với nghệ
thuật miêu tả rất đặc sắc
H’: Câu chuyện gửi gắm thông điệp gì tới
chúng ta?
* Thông điệp: Hãy yêu thương, biết quan tâm, chia sẻ với những người thiệt thòi, bất hạnh
3 Hoạt động 3: Luyện tập
a) Mục tiêu: Củng cố, khắc sâu kiến thức về văn bản Học sinh biết vận dụng
những kiến thức đã học để làm bài tập (viết đoạn văn)
b) Tổ chức thực hiện:
GV Yêu cầu HS: Hãy viết đoạn văn khoảng 5 đến 7 câu về tình yêu thương
được thể hiện trong văn bản
- HS thực hiện nhiệm vụ cá nhân
- GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức.
4 Hoạt động 4: Vận dụng
Trang 8a) Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để giải quyết vấn đề được nêu ra liên
quan đến bài học
b) Tổ chức thực hiện:
- GV yêu cầu HS điền tiếp vào cột LH trong bảng KWLH vào phiếu cá nhân
trong vòng 2 phút
* HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức.
* Dặn dò
- Đọc lại toàn bộ nội dung bài đã học
- Kể tên một số câu chuyện, câu thơ, ca dao dân ca thể hiện tình yêu giữa con người với con người
- Chuẩn bị bài mới: Thực hành Tiếng việt
+ Đọc nội dung bài mới, chú ý phần nhận biết cụm động từ, cụm tính từ + GV làm phiếu học tập
Phiếu học tập số 1:
Cấu tạo của cụm động từ?
Tìm một cụm động từ trong VB Gió lạnh đầu mùa.
Phiếu học tập số 2:
Tìm cụm động từ trong những câu sau
1 Nhìn ra ngoài sân, Sơn thấy đất khô trắng
2 Mẹ Sơn lật cái vỉ buồm, lục đống quần áo rét
3 Với lòng ngây thơ của tuổi trẻ, chị Lan hăm hở chạy về nhà lấy áo
Phiếu học tập số 3:
Chỉ ra cấu tạo của các cụm động từ trong phiếu học tập số 2
* Phụ lục
CÂU HỎI Tên công cụ: Bảng KWLH (Tìm hiểu kiến thức ở phần Mở đầu và phần vận dụng)
Điều em đã biết
về biểu hiện của
tình yêu thương
giữa con người
với con người
Điều em muốn biết qua văn bản:
“Gió lạnh đầu mùa”
Điều em đã học được từ văn bản:
“Gió lạnh đầu mùa”
Em sẽ tiếp tục nghiên cứu về vẫn đề mà văn bản đặt ra bằng những cách sau:
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
BẢNG KIỂM Đánh giá kĩ năng đọc của học sinh phần II.1
Trang 9Đọc đúng chính tả
Đọc lưu loát, trôi chảy
Đọc diễn cảm
Tóm tắt văn bản
Tìm bố cục của văn bản
- Phiếu học tập số 1
1 Cảm nhận của Sơn về
những đổi thay của đất
trời khi mùa đông đến
Nhìn ra ngoài sân, Sơn thấy đất khô trắng, luôn luôn cơn gió vi vu làm bốc lên những màn bụi nhỏ, thổi lăn những cái lá khô lạo xạo Trời không
u ám, toàn một màu trắng đục Những cây lan trong chậu, lá rung động và hình như sắt lại vì rét
2 Ý nghĩ của Sơn khi
nghe mẹ và vú già trò
chuyện về chiếc áo bông
của em Duyên;
+ Sơn nhớ em, cảm động và thương em quá.
+ Sơn thấy mẹ hơi rơm rớm nước mắt.
3 Thái độ của chị em
Sơn với những bạn nhỏ
nghèo khổ
Sơn và chị vẫn thân mật chơi đùa với, chứ không kiêu kỳ và khinh khỉnh như các em họ của Sơn
4 Suy nghĩ và hành động
của Sơn trước hoàn cảnh
của Hiên
- Khi thấy Hiên đứng nép một chỗ không ra chơi cùng:
+ Gọi ra chơi
+ Hỏi: “Áo lành đâu không mặc?”; “Sao không bảo u mày may cho?”
+ chợt nhớ ra mẹ cái Hiên rất nghèo, thấy động lòng thương, một ý nghĩ tốt bỗng thoáng qua trong tâm trí + Hay là chúng ta đem cho nó cái áo bông cũ + Chị Lan hăm hở chạy về nhà lấy áo Sơn đứng yên đợi, trong lòng tự nhiên thấy ấm áp, vui vui
5 Suy nghĩ và hành động
của Sơn khi vú già biết
chị em Sơn cho Hiên áo
+ Sơn lo quá, sắp ăn, bỏ đũa đứng dậy, van:
Thế bây giờ làm thế nào, hở vú? Mợ tôi biết thì chết
+ Sơn vội vàng ra chợ tìm Hiên… không thấy… Hai chị em lo sợ khi không đòi được áo
=> Sơn là cậu bé ngoan, giàu tình cảm, nhân hậu