Giáo án thao giảng ngữ văn gió lạnh đầu mùa

Chuẩn bị của GV - Giáo án; - Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi; - Các phương tiện kỹ thuật, những hình ảnh liên quan đến chủ đề bài học Gió lạnh đầu mùa; - Bảng phân công nhiệm vụ cho học s

Tuần 9: Ngày soạn: 03/11/2023 Tiết 32: Ngày dạy: 09/11/2023

VĂN BẢN 2: GIÓ LẠNH ĐẦU MÙA

(Thạch Lam)

I MỤC TIÊU

* Mức độ/ yêu cầu cần đạt:

1 Kiến thức:

- Xác định được người kể chuyện ngôi thứ ba; nắm được cốt truyện; nhận biết và phân tích được một số chi tiết miêu tả cử chỉ, hành động, suy nghĩ, của nhân vật Sơn Từ đó, hiểu đặc điểm nhân vật và nội dung của truyện;

- Nêu được một số điểm giống nhau và khác nhau của hai nhân vật: cô bé bán diêm

và bé Hiên;

- Nhận xét, đánh giá hành động của hai chị em Sơn và cách ứng xử của mẹ Hiên,

mẹ Sơn

2 Năng lực:

a Năng lực chung.

Hướng học sinh trở thành người đọc độc lập với các năng lực giải quyết vấn đề, tự quản bản thân, năng lực giao tiếp, trình bày, thuyết trình, tương tác, hợp tác, v.v…

b Năng lực riêng biệt.

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản Gió lạnh đầu mùa;

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về văn bản Gió lạnh đầu mùa;

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành tựu nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa của văn bản;

- Năng lực phân tích, so sánh đặc điểm nghệ thuật của truyện với các truyện có cùng chủ đề;

3 Phẩm chất:

- Giúp học sinh rèn luyện bản thân phát triển các phẩm chất tốt đẹp.

- Nhận thức được ý nghĩa của tình yêu thương; biết quan tâm, chia sẻ với mọi người

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1 Chuẩn bị của GV

- Giáo án;

- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi;

- Các phương tiện kỹ thuật, những hình ảnh liên quan đến chủ đề bài học Gió lạnh đầu mùa;

- Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp;

- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà

2 Chuẩn bị của HS: SGK, SBT Ngữ văn 6 tập một, soạn bài theo hệ thống câu

hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi, v.v…

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

A HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU

a Mục tiêu:Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập

của mình HS khắc sâu kiến thức nội dung bài học

b Nội dung: Hs sử dụng sgk, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi.

c Sản phẩm: Nhận thức và thái độ học tập của HS.

d Tổ chức thực hiện:T/G:5P

- GV chiếu 1 đoạn video.

Theo các em đoạn video vừa rồi nói về điều gì?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ, chia sẻ những suy nghĩ, cảm xúc của bản thân.

Dự kiến câu trả lời: Đoạn phim nói về tình yêu thương và hành động chia sẻ con

búp bê của cô bé nhà nghèo dành cho người bạn mắc bệnh đã khiến cho người xem cảm động

- Từ chia sẻ của HS, GV dẫn dắt vào bài học mới: Các em thân mến! Một nhà văn Nga đã từng nói rằng: ‘‘ Nơi lạnh nhất không phải là Bắc cực mà là nơi không có tình yêu thương” Điều kì diệu nhất của tình yêu thương đó là càng cho đi chúng ta

lại càng có nhiều tình yêu thương hơn nữa Nó mang lại niềm vui và niềm hạnh phúc cho cả người đón nhận và người trao tặng Tiếp nối hành trình về những câu chuyện viết về chủ đề yêu thương và chia sẻ thì hôm nay cô và các em cùng tìm

hiểu tiết 32 ‘‘ Gió lạnh đầu mùa” của nhà văn Thạch Lam viết về cái lạnh của đất

trời đầu mùa nhưng chắc chắn khiến trái tim bạn đọc vô cùng ấm áp bởi tình đời, tình người

B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Khám phá văn bản

a Mục tiêu: Nắm được nội dung, nghệ thuật của VB.

b Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi.

c Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS.

d Tổ chức thực hiện:T/G:33P

NV1: Đọc, tìm hiểu chung.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV gọi HS đọc văn bản

- Chú ý điều chỉnh giọng đọc phù hợp: nhẹ

nhàng, tha thiết, biểu cảm

- Chú các thẻ chiến lược đọc ở bên phải văn bản

- GV tổ chức cho HS thực vòng chuyên gia

+ Tên và năm sinh, năm mất của tác giả?

+ Quê quán?

+ Sở trường?

+ Phong cách sáng tác?

I Đọc, tìm hiểu chung.

1 Đọc, chú thích.

Chú ý chú thích số 1/67, 2,4/69,

2 Tìm hiểu chung.

a Tác giả.

Tên khai sinh: Nguyễn Tường Vinh (1910- 1942)

b Tác phẩm.

- Xuất xứ: in trong tập “Gió đầu mùa” năm 1937

+ Xuất xứ?

+ Phương thức biểu đạt?

+ Thể loại?

+ Chủ đề?

+ Nhân vật chính?

+ Ngôi kể?

+ Bố cục mấy phần?

+ Dựa vào bố cục em hãy tóm tắt văn bản?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện

nhiệm vụ

- HS thực hiện nhiệm vụ

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- HS trả lời câu hỏi;

* Tác giả

- Tên khai sinh: Nguyễn Tường Vinh

(1910-1942)

- Quê : Hà Nội, thuở nhỏ sống ở quê ngoại (Hải

Dương)

- Sở trường: truyện ngắn, tùy bút

- Phong cách sáng tác:

+ Giàu cảm xúc, lời văn bình dị, đậm chất thơ

+ Yêu thương, trân trọng đối với thiên nhiên, con

người, cuộc sống

* Tác phẩm

+ Xuất xứ: là tác phẩm truyện ngắn được in

trong tập Gió đầu mùa năm 1937

- Thể loại: Truyện ngắn

- Chủ đề: Yêu thương và chia sẻ

- Nhân vật chính: Sơn và Lan

- Phương thức biểu đạt: Tự

sự và miêu tả

- Bố cục: 3 phần

+ Kiểu văn bản: Tự sự

+ Ngôi kể: thứ ba

+ Chủ đề: yêu thương và chia sẻ

+ Phương thức biểu đạt: Tự sự và miêu tả

+ Nhân vật chính: Sơn

+ Nhân vật phụ: Lan, mẹ Sơn, Mẹ Hiên, Hiên và những đứa trẻ nhà nghèo

+ Thể loại: Truyện ngắn

+ Bố cục: 3 phần

Phần 1: Từ đầu đến:“mẹ hơi rơm rớm nước mắt”: Cảm xúc của Sơn về thiên nhiên, cảnh vật

vào buổi sáng khi gió lạnh tràn về

Phần 2: Tiếp theo đến “ấm áp, vui vui”: Thái

độ, cảm xúc của chị em Sơn với các bạn nhỏ, và quyết định của chị em Sơn

Phần 3 (còn lại): Hành động và cách cư xử của những người mẹ trước việc làm của các con

Tóm tắt tác phẩm: Buổi sáng hôm nay, khi

thức dậy, Sơn cảm nhận rõ cái rét của mùa đông

đã đến Chị và mẹ của Sơn đều đã dậy, ngồi quạt hỏa lò để pha nước chè uống Mọi người đều đã mặc áo ấm cả Sơn được mẹ cho mặc một cái áo

vệ sinh màu nâu sẫm với một cái áo dạ khâu chỉ

đỏ Sau đó, hai chị em chạy ra chợ chơi cùng với

lũ trẻ con trong làng Chúng đều là những đứa trẻ nhà nghèo không có áo ấm để mặc Khi nhìn thấy chị em Sơn với những chiếc áo ấm thì liền

đến gần xuýt xoa khen ngợi Hiên là một cô bé nhà nghèo, không có áo ấm để mặc Sơn nhìn thấy động lòng thường, bàn với chị về nhà lấy chiếc áo bông cũ đem cho Hiên Nghe người vú già nói, hai chị em lo sợ mẹ biết được, định sang nhà Hiên đòi áo nhưng không thấy đâu Khi về nhà thì liền thấy mẹ Hiên đang ngồi nói chuyện với mẹ mình Mẹ Sơn thấy nhà Hiên nghèo khổ bèn cho mẹ Hiên mượn năm hào may áo ấm cho con

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt lại kiến thức  Ghi bảng

GV mở rộng: Thạch Lam là một cây bút thiên về

tình cảm, hay ghi lại cảm xúc của mình trước số phận hẩm hiu của những người nghèo, nhất là những người phụ nữ trong xã hội cũ, sống vất

vả, thầm lặng, chịu đựng, giàu lòng hi sinh ("Cô hàng xén") Có truyện miêu tả với lòng cảm thông sâu sắc một gia đình đông con, sống cơ cực trong xóm chợ ("Nhà mẹ Lê") Có truyện phân tích

tỉ mỉ tâm tư phức tạp của con người ("Sợi tóc") Văn Thạch Lam nhẹ nhàng, giàu chất thơ, sâu sắc, thâm trầm, thường để lại một ấn tượng ngậm ngùi, thương xót.

2.2 Khám phá văn bản.

a Mục tiêu: Nắm được nội dung, nghệ thuật của VB.

b Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi.

c Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS.

d Tổ chức thực hiện:

PHẨM NV1: Buổi sáng khi ở trong nhà.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ.

GV phát vấn:

+ Câu chuyện được đặt ra trong một không gian và thời

gian nào?

+ Khi thời tiết chuyển mùa thì Sơn có cảm nhận như

thế nào??

+ Sơn có suy nghĩ gì khi nghe mẹ và vú già trò chuyện

về chiếc áo bông của em Duyên?

+ Em có nhận xét gì về cách miêu tả của nhà văn?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

- Dự kiến sản phẩm:

+ Không gian, thời gian vào buổi sáng, trưa, chiều mùa

Đông

- Mới hôm qua giời hãy còn nắng và hanh, sau một cơn

mưa, trời bổng nổi gió bấc, cái lạnh đầu mùa ập đến

- Nhìn ra ngoài sân, Sơn thấy đất khô trắng, luôn luôn

cơn gió vi vu làm bốc lên màn bụi nhỏ, thổi lăn những

cái lá khô lạo xạo

II Khám phá văn bản.

1 Nhân vật Sơn và Lan.

a Buổi sáng khi ở trong nhà

Sơn là cậu bé rất tinh

tế biết quan sát, cảm nhận được thiên nhiên

và tâm trạng của người thân

- Trời không u ám, toàn một màu trắng đục

- Những cây lan trong chậu, lá rung động, và hình như

sắt lại vì rét

- Gió thổi mạnh làm Sơn thấy lạnh, và cay mắt Nhưng

chân trời trong hơn mọi hôm

- Mặt đất rắn lại và nứt nẻ những đường nho nhỏ, kêu

vang lên tanh tách dưới nhịp guốc của hai chị em

- Khi nghe mẹ và vú già nói chuyện về em:

+ Sơn nhớ em, cảm động và thương em quá;

+ Sơn thấy mẹ hơi rơm rớm nước mắt

- Sơn là cậu bé ngoan ngoãn, sống giàu tình cảm, tinh

tế biết quan sát và cảm nhận được tâm trạng của người

thân

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ.

- HS thực hiện nhiệm vụ

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- HS báo cáo kết quả hoạt động;

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của

bạn

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt lại kiến thức 

Ghi bảng

NV2: Thái độ của chị em Sơn với các bạn nhỏ.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV tổ chức thảo luận nhóm, hoàn thành phiếu học tập

GV chia lớp thành 3 nhóm

HS thực hiện vào PHT trong thời gian 5 phút

b Khi ra ngoài chơi với các bạn nhỏ nghèo ở xóm chợ

Chị em Sơn là người

GV phát vấn:

+ Khi cùng chị Lan mang chiếc áo bông cũ cho Hiên,

Sơn cảm thấy như thế nào?

+ Cảm xúc ấy giúp em hiểu gì về ý nghĩa của sự chia

sẻ?

+ Vậy chị em Sơn là người có tình cảm như thế nào?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- HS thực hiện nhiệm vụ;

- Dự kiến sản phẩm:

có tình cảm trong sáng, nhân hậu, yêu thương, không phân biệt giàu nghèo

- Khi cùng chị Lan mang chiếc áo bông cũ cho Hiên,

Sơn thấy lòng mình “ấm áp vui vui” khi đứng lặng yên

chờ chị Lan chạy về lấy áo

- Sự chia sẻ, giúp đỡ người khác trước hết sẽ mang đến

niềm vui, hạnh phúc cho chính người “cho”

- Chị em Sơn là người có tình cảm trong sáng, nhân

hậu, yêu thương, không phân biệt giàu nghèo

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận.

- HS trả lời câu hỏi;

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của

bạn

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt lại kiến thức 

Ghi bảng

NV3:

c Chiều tối khi trở về

Chị em Sơn là những đứa trẻ rất hồn nhiên, trong sáng

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV phát vấn:

+ Hành động của hai chị em sau khi vú già biết đã cho

áo bạn

+ Hành động vội vã đi tìm Hiên để đòi lại chiếc áo bông cũ có làm em giảm bớt thiện cảm với nhân vật Sơn không? Vì sao?

+ Nếu là Sơn, em sẽ làm gì?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- HS thực hiện nhiệm vụ

- Dự kiến câu trả lời:

+ Hai chị em đỗ lỗi cho nhau, bỏ ra khỏi nhà đi đến chiều tối mới về

+ Hành động vội vã đi tìm Hiên để đòi lại chiếc áo bông cũ

+ Hành động vội vã đi tìm Hiên để đòi lại chiếc áo bông cũ không làm em giảm bớt thiện cảm với nhân vật Sơn Vì đó là những hành động, suy nghĩ hồn nhiên của trẻ em

+ Nếu em là Sơn em cũng hành động giống như vậy

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- HS báo cáo kết quả hoạt động;

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt lại kiến thức

Ghi bảng.

C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP(5p)

a Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học.

b Nội dung: Sử dụng SHS, kiến thức đã học để hoàn thành bài tập.

c Sản phẩm học tập: câu trả lời của học sinh.

d Tổ chức thực hiện:

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- HS suy nghĩ, trả lời

- GV quan sát, hỗ trợ

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS trả lời

- HS khác lắng nghe, bổ sung

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chuyển giao nhiệm vụ

GV tổ chức trò chơi: Ai nhanh hơn, bằng hình thức

trắc nghiệm khách quan Chia lớp làm 4 nhóm và nhận

các bảng đáp án từ GV để trả lời câu hỏi một cách

nhanh nhất và chính xác nhất

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

1 C 2 D 3 B 4 A 5.A

Câu 1: Văn bản “Gió lạnh đầu mùa” được viết theo thể loại gì?

A Truyện cổ tích B Truyện dân gian

C Truyện ngắn D Truyện đồng thoại

Câu 2: Truyện “Gió lạnh đầu mùa” viết về mùa nào trong năm?

A Mùa xuân

B Mùa hạ

C Mùa thu

D Mùa Đông

Câu 3 Nhân vật chính trong truyện “Gió lạnh đầu mùa” là ai?

A Hiên và những đứa trẻ nhà nghèo B Sơn và Lan

C.Mẹ Sơn D Mẹ Hiên

Câu 4: Phương án nào nêu đúng về nghĩa của từ “hanh” ?

A Thời tiết khô và hơi lạnh

B Thời tiết khô và có gió to

C Thời tiết mát mẻ và có mưa phùn

D Thời tiết mát mẻ, có lúc có mưa dông

Câu 5: Khi nhìn thấy Hiên “mặc có manh áo rách”, Sơn trong truyện “Gió lạnh đầu mùa” đã thì thầm với chị Lan điều gì ?

A Hay cho nó cái áo bông cũ, chị ạ.

B Hay cho nó cái áo len cũ này, chị ạ

C Hay cho nó cái khăn len cũ này, chị ạ

D Hay cho nó đôi tất tay cũ này, chị ạ

D Đánh mắng hai chị em vì dám cho một vật kỷ niệm thiêng liêng của gia đình

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- HS suy nghĩ, trả lời

- GV quan sát, hỗ trợ

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS trả lời

- HS khác lắng nghe, bổ sung

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại

D HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG (2p) ( Viết kết nối với đọc)

a Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để làm bài tập

b Nội dung: Sử dụng kiến thức đã học để hỏi và trả lời, trao đổi

c Sản phẩm học tập: Bài làm của HS

d Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chuyển giao nhiệm vụ cho HS về

nhà làm.

Có nhiều nhân vật trẻ em xuất hiện

trong truyện “Gió lạnh đầu mùa” Hãy

viết một đoạn văn (khoảng 3-5 câu) trình

bày cảm nhận về một nhân vật mà em

thấy thú vị

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS trao thực hiện nhiệm vụ

- HS thực hiện nhiệm vụ ở nhà

- GV hỗ trợ

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và

thảo luận

- HS báo báo kết quả vào tiết học sau,

HS khác lắng nghe, quan sát, nhận xét

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện

nhiệm vụ

- HS viết đoạn văn (khoảng 3-5 câu) trình bày cảm nhận về một nhân vật mà

em thấy thú vị (HS làm ở nhà)

* Hướng dẫn học ở nhà: (1 phút)

- HS hoàn thành bài tập được giao về nhà

- Đọc lại văn bản và chuẩn bị phần tiếp theo của văn bản “Gió lạnh đầu mùa”:

- Nhân vật Hiên và những đứa trẻ nhà nghèo

- Hai người mẹ.

- Tổng kết

- Soạn bài mới: Thực hành Tiếng Việt

* Rút kinh nghiệm:

………

………

……

IV KẾ HOẠCH ĐÁNH GIÁ

Hình thức đánh giá Phương pháp

đánh giá Công cụ đánh giá

Ghi chú

- Hình thức hỏi-đáp;

- Hình thức nói- nghe

(thuyết trình sản

phẩm của mình và

nghe người khác

thuyết trình)

- Phù hợp với mục tiêu, nội dung Hấp dẫn, sinh động

- Thu hút được sự tham gia tích cực của người học

- Sự đa dạng, đáp ứng các phong cách học khác nhau của người học

- Báo cáo thực hiện công việc

- Phiếu học tập

- Hệ thống câu hỏi

và bài tập

- Trao đổi, thảo luận

V HỒ SƠ DẠY HỌC