Góp phần tìm hiểu tư tưởng và đạo đức hồ chí minh

Mà cũng chỉ có một mốỉ tình hữu ái là thật mà thôi: tình hữu ái vô sản”^ Đồng thdi, từ sự bất bình đẳng về quyền lợi và hưỗng thụ xảy ra ỏ cả các nước chính quốc và các nước thuộc địa, ỏ

Tir TUQHG v DẠO Dlỉc

HỒ CHÍ MINH

( S á c h th a m k h ả o )

w

Mã sô': 3K5 H4

CTQG - 2007

ThS VĂN THI THANH MAI

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Suốt cả cuộc đời hoạt động cách mạng vói bao hy sinh, gian khổ, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ có một ham muốh tột bậc là đồng bào ta ”ai cùng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành" Người

là hiện thân đầy đủ nhất, cao đẹp nhất của tấm gương đạo đức cách mạng mà "giàu sang không thể quyến rũ, nghèo khó không thể chuyển lay và uy vũ không thể khuất phục” Cuộc đòi Người tiêu biểu cho tinh hoa khí phách của dân tộc Việt Nam, Sức lan tỏa của tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh không phải từ lòi nói mà

là từ những hành động thực tiễn Ngưòi từng dạy: Đạo đức cách mạng không phải ỏ trên tròi sa xuốhg Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong.

Nghiên cứu tư tưỏng và đạo đức Hồ Chí Minh để học tập, rèn luyện đạo đức cách mạng theo tư tưỏng của Người đang là vấn để vừa có tính thòi sự, vừa có tính cốt tử, lâu dài đối với mỗi cán bộ, đảng viên và toàn dân ta.

Ngày 7-11-2006, Bộ Chính trị Trung ương Đảng ra Chỉ thị số' 06/CT-TW Về tổ chức cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong toàn Đảng, toàn dân: Cuộc vận động bắt đầu từ ngày kỷ niệm thành lập Đảng 3-2-2007 đến hết nhiệm kỳ Đại hội X của Đảng và mỗi năm đều sẽ có sơ kết vào dịp

kỷ niệm sinh nhật Ngưòi (19 - 5).

Nhằm thiếl ihực hưỏng ứng cuộc vận độns: chính trị to lớn sâu rộng của Dảng, Nhà xuất bản Chính trị quôc gia xuất bân cuôn sách: Góp phần nghiên cứu tư tưởng và đao đức Hồ Chí Minh của ThS Văn Thị Thanh Mai, cán bộ nghiên cứu công tác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh, Cuốn sách bao gồm một số bài báo, bài nghiên cứu và những chuyên luận được chọn lọc tập trung trình bày về tư tưởng và đạo đức Hồ Chí Minh của tác giả Nội dung các bài được sắp xếp thành hai chủ đề chính: Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh và học tập tấm gương đạo đức của Người Các bài viết từng phần được sắp xếp theo thứ tự thời gian.

Mặc dù tác giả đã có nhiều cố' gắng nhưng nội dung sách khó tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế Rất mong nhận được đóng góp ý kiến của bạn đọc để cuỗn sách ngày càng hoàn thiện.

Xin giới thiệu cuốh sách cùng bạn đọc.

Tháng 10 năm 2007

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

THÁNG 6-1911 - MỐC KHỞI ĐẦ ư

CỦA MỘT CON ĐƯỜNG ĐÚNG

Đã hơn 96 năm, kể từ ngày ngưòi thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành - Hồ Chí Minh tạm biệt Tổ quốc (ngày 5-6-1911), ra đi tìm đưòng cứu nưóc Song những kỷ niệm sâu sắc, những mốc lịch sử, in đậm dấu ấn của một nhân cách trẻ Hồ Chí Minh, đầy nhiệt huyết và ham hiểu biết, thì vẫn ngòi sáng trong trái tim mỗi ngưòi dân đất Việt.NgưỢc dòng thòi gian, có thể thấy rằng, truyền thông yêu nưốc của ngưòi dân xứ Nghệ, của gia đình là chiếc nôi tốt, sớm nuôi dưõng tinh thần yêu nước thưđng dân cho Nguyễn Tất Thành Đồng thòi, Ngưòi trưỏng thành nhanh chóng giữa thòi kỳ các phong trào đấu tranh yêu nưâc như; cuộc khởi nghĩa Hương Khê do Phan Đình Phùng lãnh đạo, cuộc khởi nghĩa nông dân do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo, phong trào Đông Du của Phan Bội Châu, phong trào Duy Tân của Phan Chu Trinh liên tiếp nổ ra Vì vậy, câu nói của người cha thân yêu: Quan trường thị nô lệ trung chi nô lệ hựu nô lệ - Quan trường là nô lệ trong đám

nô lệ lại càng nô lệ hđn, và thực tế “dân tộc thì bị nô lệ, nhân dân thì bị áp bức”đã tác động sâu sắc đến người thanh niên yêu nưôc Nguyễn Tất Thành Từng đưỢc chứng

kiến cảnh thực dân Pháp chém giết những người yêu nước, đàn áp các cuộc khỏi nghĩa của nhân dân ta trong những

bể máu, Hồ Chí Minh đã “sớm hiểu biết và rất đau xót trước cảnh thống khổ của đồng bào” Người mong muốn

thực hiện đưỢc hoài bão “độc lập cho Tổ quốc tôi, tự do cho

đồng bào tôi”

Từ nhận thức sâu sắc, học là không có giối hạn và “con ngưòi có hiểu biết nhiều thì đau nỗi lo nhiều”, Hồ Chí Minh hiểu rằng, hoài bão khồng chỉ thực hiện được bằng việc học trong sách vỏ Năm 1908, Ngưòi tham gia cuộc biểu tình chốhg thuế của nông dân Trung Kỳ và bị đuổi học Ròi nhà trường, rồi thành phố Huế, ngưòi thanh niên yêu nưốc dừng lại ỏ Phan Thiết một thời gian Làm nghề dạy học, dạy cho con em mình một phương pháp học tập mối, những kiến thức mối, những nội dung mới, Hồ Chí Minh kỳ vọng vào một thế hệ mối, vối những phẩm chất

và hành động mạnh mẽ, thiết thực để thực hiện khát vọng của mình Song không chỉ có vậy, qua những sách Tân thư

được đọc, Hồ Chí Minh muốn làm quen vói văn minh

Pháp, muốn xem những gì ẩn giấu đằng sau những từ Tự

do, Binh đẳng, Bác ái, và Người đã chọn con đưòng sang phưđng Tây, nơi sản sinh những tư tưỏng lớn, những cuộc cách mạng lón, vói mong muốn, đến “xem nước Pháp và các nưóc khác Sau khi xem xét họ làm như thế nào sẽ trỏ về giúp đồng bào chúng ta”* Vượt qua mọi gian truân,

1 Trần Dân Tiên; Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ

Chủ tịch, Nxb Sự Thật, Hà Nội, 1975, tr 13.

giả cổ, cào tuyết cho trưòng học, bồi bàn ở khách sạn V.V.;

trải qua những đêm dài lạnh giá giữa thủ đô Pari hoa lệ vói viên gạch ủ nóng thay cho lò sưởi, là một Nguyễn Ái Quốc - Ngưòi yêu nước, đã hoạt động không mệt mỏi Không chỉ tham gia Hội những người Việt Nam yêu nước

tại Pháp, thay mặt Hội gửi Yêu sách 8 điểm của nhân dân

An Nam đến Hội nghị Vécxây năm 1919, tham gia sáng lập Hội liên hiệp các dân tộc thuộc địa nám 1921, ra báo

Người cùng khổ, mà Ngưồi còn liên tục đấu tranh, tố cáo

tội ác của chủ nghĩa thực dân trên các diễn đàn, các phương tiện thông tin đại chúng Nguyễn Tất Thành - Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh ham học hỏi, không sỢ

cưòng quyền, đanh thép đưa ra Bản án chế độ thực dân

Pháp, đã luôn phấn đấu cao độ vói một nghị lực phi

thưòng và một định hướng đấu tranh đúng.

Một Hồ Chí Minh sau khi bôn ba qua nhiểu châu lục, qua nhiểu quốc gia trên thế giới, chứng kiến sự phân biệt

giàu - nghèo, đă đưa ra nhận định sâu sắc trong bài Đoàn kết giai cấp: “Dù màu da có khác nhau, trên đòi này chỉ có

hai giốhg ngưòi: giống ngưòi bóc lột và giốhg ngưòi bị bóc lột

Mà cũng chỉ có một mốỉ tình hữu ái là thật mà thôi: tình hữu

ái vô sản”^ Đồng thdi, từ sự bất bình đẳng về quyền lợi và hưỗng thụ xảy ra ỏ cả các nước chính quốc và các nước thuộc địa, ỏ cả nước Mỹ (vối Bản Tuyên ngôn độc lập năm 1776) và nưổc Pháp (với bản Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của cách mạng 1791) nổi tiếng, đã đưa Hồ Chí Minh đến vói chủ nghĩa Mác - Lênin, đến với con đưòng cách mạng vô sản, đến với mô hình nhà nước Xôviết của Cách mạng Tháng

Mười Nga vĩ đại - đỏ là sự lựa chọn đúng đắn.

Tháng 11-1924, một Hồ Chí Minh thấu hiểu đưỢc nguồn sức mạnh nội lực “chủ nghĩa dân tộc là động lực lón của đất nước”, vói khát khao cháy bỏng Tổ quốc đưỢc độc lập, nhân dân được tự do, vối mong muôn đem lại

“hạnh phúc không phải cho một số đông mà cho tất cả

mọi ngưồi” ỏ Việt Nam, đã về đến Quảng Châu - Trung Quốc Bằng những kinh nghiệm hoạt động thực tiễn và việc nắm vững những nguyên lý của học thuyết Mác- Lênin về xây dựng Đảng, Nhà nưổc, về phương pháp vận động quần chúng, tập dượt đấu tranh được tích luỹ qua những năm tháng hoạt động của tuổi trẻ, Hồ Chí Minh

đã xúc tiến chuẩn bị cho sự ra đời của một chính Đảng vô sản kiểu mới ở Việt Nam.«

1 HỒ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2002, t 1, tr 266.

Mở lóp huấn luyện chính trị, thành lập tổ chức Hội Việt Nam cách mạng thanh niên 1925, sáng lập Báo

Thanh niên tháng 6-1925, tuyên truyền về chủ nghĩa cộng sản, về Đảng Cộng sản, về Cách mạng Tháng Mưồi Nga, xuất bản tác phẩm Đường Cách mệnh đầu năm 1927.V.V,

lãnh tụ Hồ Chí Minh đã đem đến cho những thanh niên Việt Natn yêu nước, những người cũng giông như cha anh mình phải sống đoạ đầy dưôi ách tàn bạo của chủ nghĩa thực dân và phong kiến một luồng sinh khí môi, một con đường cách mạng mối Hồ Chí Minh từng nhận định,

thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà, và bằng

cả những khát vọng tuổi trẻ của chính bản thân mình, Ngưòi muốn thức tỉnh thanh niên để đi tôi thức tỉnh cả

dân tộc - đố là một quyết định đúng đắn.

Từ những định hướng chính trị nêu trên, cùng vôi việc chuẩn bị về mặt chính trị, tư tưỏng và tổ chức, truyền bá chủ nghĩa Mác- Lênin vào trong phong trào công nhân và phong trào yêu nưóc, Hồ Chí Minh và những người Việt Nam yêu nưôc đã ngày mỗi ngày, góp phần đưa tư tưởng của thòi đại mối về Việt Nam, đưa đến sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam đầu năm 1930 Có Đảng Cộng sản Việt Nam với đưòng lốì cách mạng đúng đắn lãnh đạo, có nhân dân nồng nàn yêu nước, đoàn kết muôn ngưòi như một, có lực lượng cách mạng kế cận hùng hậu, đầy nhiệt huyết, nhân dân Việt Nam đâ làm nên thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, dẫn đến sự ra đòi của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà

ước mơ của ngưòi thanh niên yêu nước Nguyễn Tất

Thành năm nào đã trở thành sự thật Từ một sự khơi đẩu• • • • đúng đắn, với ý chí, quyết tâm và sự phân đấu không mệt

mỏi và kiên định cho con đường mình đã chọn, Hồ Chí Minh - Người ra đi từ bến Nhà Rồng năm xưa, đã tìm thấy được con đường để đưa dân tộc Việt Nam đến độc lập, thống nhất, nhân dân Việt Nam đến tự do, hạnh phúc, ngày một phát triển và bền vững Đồng thòi, cũng từ một

sự khỏi đầu đúng đắn đó, kiên định con đường Ngưòi đã chọn, 96 năm sau - một nước Việt Nam đã hồi sinh sau những năm dài chiến tranh ác liệt, từng bước thoát ra khỏi khủng hoảng kinh tê - xã hội, tăng trưỏng khá, nguồn nội lực đất nước được nhân lên, đang hội nhập cùng bạn bè quốc tế sẽ ngày một giằu mạnh và phồn vinh Chúng ta tự hào vì mỗi bước đi lên của cách mạng Việt Nam đều có dấu ấn của cuộc đời, sự nghiệp, tư tưỏng, và đặc biệt là những chỉ dẫn, những quyết định sáng suốt, tài tình của Chủ tịch Hồ Chí Minh soi đường

T ư TƯỞNG HỔ CHÍ MINH

VỀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

Một trong những công hiến quan trọng nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với phong trào cách mạng thế giói và kho tàng tư tưỏng mácxít là lý luận về cách mạng thuộc địa và tính chủ động của cách mạng thuộc địa Nói về vấn đề này, cô" Thủ tướng Phạm Văn Đồng

trong tác phẩm Hồ Chí Minh - một con người, một dân

tộc, một thời đại, một sự nghiệp đã viết rằng; “Cho đến

đầu th ế kỷ XX, học thuyết Mác - Lênin chỉ mói soi sáng cách mạng vô sản ỏ phương Tây Hồ Chí Minh thấy cần góp phần mang theo chân lý thòi đại này để soi sáng phần của th ế giổi mà học thuyết Mác - Lênin vừa mới bắt đầu chiếu tổi Từ đó, Hồ Chí Minh suy nghĩ, tìm tòi, nghiên cứu để bổ sung những điều mà các bậc thầy học thuyết Mác-Lê nin, vì sự hạn chế của lịch sử, chưa nói được đầy đủ"\

Ngay từ khi nổ súng tiến hành xâm lược nưốc ta, thực dân Pháp đă phải liên tiếp đối phó với các phong

1 Phạm Văn Đồng: Hồ Chi Minh - một con ngưid, một dân tộc,

một thời đại, một sự nghiệp, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1990, tr 22.

trào đấu tranh yêu nước chôVig Pháp của nhân dân ta Tuy nhiên, trước một kẻ thù mới, nham hiểm về chính

trị, có ưu th ế vê vũ khí và kỹ thuật, lần lượt các phong

trào đấu tranh yêu nước của nhân dân ta đểu thất bại Trưóc Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhiều sĩ phu yêu nước đã xuất dướng sang nước ngoài cầu ngoại viện nhằm đánh đuổi thực dân Pháp Song, dù phong trào yêu nưôc đã được tiến hành bằng nhiều cách, dù là tư tưỏng bạo động của Phan Bội Châu hay tư tưởng cải lương của Phan Châu Trinh, thì những con đưòng cứu nưóc đó vẫn

đi vào bế tắc Khác vối các bậc sĩ phu yêu nưổc, vối tầm nhìn mới, Nguyễn Tất Thành - Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã sốm nhận ra hướng đi và cách làm sai lầm của các vị tiền bôì Không sang phường Đông, ngày 5-6-

1911, ròi Tổ quốc, Ngưòi tìm đựờng sang phương Tây Không mưu cầu ngoại viện, Ngưòi mưu cầu con đưòng đúng đắn để tìm “tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho Tổ quốc tôi”

1 Bôn ba khắp các chân tròi châu Âu, châu Phi, châu Mỹ, hoà mình nơi cuộc sốhg của những người lao động bị áp bức tại nhiều quốc gia, Nguyễn Ái Quốc có điều kiện khảo sát cuộc sống lầm than của nhân dân ở các thuộc địa, có điều kiện nhìn rõ bộ mặt th ật của những kẻ bóc lột ỏ chính quốc và thuộc địa Tìm thấy những ngưòi bạn đồng minh của nhân dân ta trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc - đó là nhân dân lao động ỏ cả thuộc địa và chính quốc, đồng thòi nhận diện

rõ bộ mặt th ật của kẻ thù, Ngưòi đã nói: “Dù màu da có

khác nhau, trên đời này chỉ có hai giống người: giống ngưồi bóc lột và giông ngưòi bị bóc lột”* mà thôi Khi nghiên cứu các cuộc cách mạng lớn trên thế giới, Ngưòi

tỏ lòng khâm phục ý chí giành độc lập của nhân dân Mỹ

và tinh thần đấu tran h vì tự do của nhân dân Pháp, song theo Ngưòi, cả hai cuộc cách mạng đó vẫn là những cuộc cách mạng không đến nơi, bởi cách mạng xong rồi

mà nhân dân vẫn còn cực khổ Lúc đó, Ngưòi biết rất ít

về Cách mạng Tháng Mười và Lênin, song Ngưòi “thấy mình có mốì tình đoàn kết với cuộc Cách mạng Nga và ngưòi lãnh đạo cuộc cách mạng ấy”^

Tham gia phong trào công nhân Pháp, gia nhập Đảng

Xã hội Pháp, Nguyễn Ái Quốc mong muốn nhanh chóng tìm ra con đường cứu nước đúng đắn để giải phóng dân tộc, Năm 1919, thay mặt Hội những ngưòi Việt Nam yêu nước tại Pháp, ký tên Nguyễn Ái Quốc - Ngưòi gửi bản Yêu sách 8 điểm của nhân dân An Nam đến Hội nghị hoà bình Vécxây Yêu sách đã không được chấp nhận, chính sách 14 điểm của Uynxơn chỉ là trò bịp bỢm Hình thức thử nghiệm đấu tranh bằng con đường hoà bình đã không thu được kết quả và Ngưồi nhận thấy rằng, chỉ có thể trông cậy chính bản thần mình chứ không thể chò bọn đế quốc rủ lòng thương Vào những năm 1919-1920, trong Đảng Xã hội Pháp đang diễn ra cuộc đấu tranh gay gắt về

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2002, t 1, tr 266.

2 Hồ Chí Minh; Sđd, t 12, tr 470.

việc gia nhập Quốc tê III, ỏ lại Quốc tế II, hay cải tố thành Quốc tế hai rưỡi của phái tả, phái hữu và phái giữa Ngưòi quan tâm theo dõi quá trình diễn biến phức tạp tại Đại hội bất thường họp ở Pari (tháng 4-1919), Đại hội lần thứ 17 (tháng 2-1920) họp ở Xtơrátbua của Đảng Xã hội Pháp, Người cho rằng, dù gia nhập quốc tế nào thì vấn để quan trọng nhất đối với Đảng Xă hội khi đó vẫn là sự đoàn kết, đoàn kết vối các dân tộc thuộc địa Giữa lúc đó, Sơ thảo

lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn

đề thuộc địa của Lênin đến vói Ngưòi Tinh thần của Luận

cương đã làm cho Ngưòi phấn khỏi, sáng tỏ và tin tưởng Luận cưđng giúp Ngưòi nhận biết được Quốc tế III, tổ chức cách mạng quốc tế đoàn kết, ủng hộ cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân ở các thuộc địa

Vấn đề là, để đi tới thắng lợi, những ngưòi cộng sản phương Đông phải nắm vững và vận dụng sáng tạo lý luận Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước mình Nhận thức đã biến thành hành động cách mạng, Nguyễn Ái Quốc từng bước đấu tranh cho sự quán triệt tư tưởng của Lênin Ngưòi nêu rõ sự cần thiết phải có sự đoàn kết giữa cách mạng vô sản ỏ chính quốc và cách mạng giải phóng dân tộc ỏ thuộc địa, bỏi khi nói rằng, "Vô sản toàn thế giới

và các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại!" thì có nghĩa là

“Lênin đã đặt tiền đề cho một thòi đại mới, thật sự cách mạng trong các nưóc thuộc địa”*

Vừa hoạt động thực tiễn, vừa nghiên cứu lý luận và

1 Hồ Chí Minh; Sđd, t 2, tr 136.

bước chuyển căn bản trong tư tưỏng của Ngứòi đ'ă được khẳng định tại Đại hội lần thứ 18 của Đảng Xã hội Pháp

họp ở Tua (tháng 12-1920) Quan tâm đến vấn đề; Đảng

phải đánh giá đúng tầm quan trọng của vấn đề thuộc địa đối với cách mạng vô sản ở chính quốc và Đảng phải có những hoạt động đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng các dân tộc thuộc địa, các ý kiến phát biểu và bản tham luận

của Người tại Đại hội Tua đã đưỢc đặc biệt chú ý Vạch trần tội ác thực dân của bọn tư sản Pháp tại các thuộc địa, nhất là Đông Dương, đồng thòi với niềm tin tưỏng sâu sắc rằng, gia nhập Quốc tế III “Có nghĩa là Đảng hứa một cách cụ thể rằng từ nay Đảng sẽ đánh giá đúng tầm quan trọng của vấn đề thuộc địa”*, Nguyễn Ái Quốc đã bỏ phiếu tán thành Quốc tế III, trỏ thành ngưòi cộng sản Việt Nam đầu tiên, một trong những người tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp.

Từ một ngưòi yêu nước, đang tìm con đưòng cứu nưôc, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã trỗ thành ngưòi cộng sản Đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, đến với con đưòng cứu nước trong thòi đại mói - con đưòng cách mạng vô sản, Nguyễn Ái Quốc đã nhận thức được tầm quan trọng và mốì quan hệ chặt chẽ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong cách mạng giải phóng dân tộc theo quỹ đạo của cách mạng vô sản Từ đây bắt đầu một thòi kỳ hoạt động sôi nổi trong thực tiễn, trên các diễn đàn quốc tê của Hồ Chí Minh Tham gia sáng lập Hội liên hiệp thuộc địa, ra

1 Hồ Chí Minh: Sđd, t 1, tr 23.

báo Le Paria, viết nhiều bài cho Thư tín quốc tể, Đời Hỏng công nhăn V.V., phát biểu tại các hội nghị quốc tế như: Hội

nghị quốc tê nông dân (tháng 10-1923), Đại hội Quốc tô công đoàn (1924), đặc biệt là tham luận của Ngưồi tại Đại hội V - Quốc tê Cộng sản (tháng 7-1924), Nguyễn Ái Quôc

đã tiến hành đấu tranh không mệt mỏi, phê phán những

quan điểm sai trái của một số Đảng Cộng sản trong cách

nhìn nhận, đánh giá về vai trò, vị trí của cách mạng thuộc địa Đồng thòi, từ những hoạt động thực tiễn đó, Người

cũng nhận thấy rằng, vấn đề đặt ra trưốc mắt cho các nước thuộc địa ỏ phương Đông là đấu tranh giành độc- lập dân tộc Phải có độc lập dân tộc, mới có thể tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa, xây dựng chủ nghĩa xã hội và hdn nữa cũng theo Nguyễn Ái Quốc, độc lập dân tộc ở các

thuộc địa không thể chỉ chồ đợi ỏ những ngưồi anh em nơi

chính quốc

Xác định rằng, cách mạng giải phóng dân tộc ở các thuộc địa thuộc phạm trù của cách mạng vô sản, là một bộ phận khăng khít của sự nghiệp cách mạng thế giới, Ngưòi nhấn mạnh sự quan hệ, ảnh hưởng và mốỉ liên hệ chặt chẽ

giữa cách mạng ỏ thuộc địa và cách mạng ở chính quốc Tuy nhiên, khác vứi Lênin, khác với thòi đại trước, cách mạng ở

các thuộc địa phải phụ thuộc vào cách mạng ở các nước tư bản chính quốc và chỉ có thể thành công sau khi cách mạng

ở những nưóc tư bản giành được thắng lợi, Hồ Chí Minh đã

từ sự phân tích sâu sắc bản chất của chủ nghĩa thực dân, coi nó như “một con đỉa có hai vòi” một vòi bám vào giai cấp

vô sản ở chính quốc, một vòi nữa bám vào thuộc địa, và cho

rằng khâu yếu nhất cúa chú nghĩa đế quốc chính là các thuộc địa Thuộc địa là nơi tập trung các mâu thuẫn của thời đại, nơi đó cách mạng vô sản có thể nổ ra trước và sẽ giành thắng lợi trưốc cách mạng ỏ chính quốc Vì vậy, cách mạng thuộc địa phải có sự chủ động, phải thực hiện sự nghiệp giải phóng bằng sự nỗ lực của chính bản thân mình, phải đồng tâm, đồng sức, đồng lòng đứng lên để tự giải phóng Người nhận thức rằng, sự nghiệp giải phóng dân tộc

ỏ các thuộc địa phải gắn liền vói sự nghiệp giải phóng giai cấp công nhân và giải phóng xã hội cả hai cuộc giải phóng

đó đều là sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, là sự nghiệp của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Khi xem xét cụ thể cách mạng giải phóng dân tộc ỏ thuộc địa, đặc biệt là xứ Đông Dương thuộc Pháp, Nguyễn

Ái Quốc cho rằng, ở đây “cuộc đấu tranh giai cấp không diễn ra giốhg như ở phương Tây”\ bởi vì xét về “cấu trúc kinh tế, không giống các xã hội phương Tây thòi Trung cổ, cũng như thòi cận đại, và đấu tranh giai cấp ỏ đó không quyết liệt như ở đây”^ Vì thế, “dù sao thì cũng không thể cấm bổ sung “cơ sỏ lịch sử” của chủ nghĩa Mác bằng cách đưa thêm vào đó những tư liệu mà Mác ở thời mình không thể có được”^ và “xem xét lại chủ nghĩa Mác về cơ sở lịch

sử của nó, củng cố nó bằng dân tộc học phương Đông”^.

Phần bổ sung cơ sỏ lịch sử, để củng cô' học thuyết Mác,

1 Hồ Chí Minh: Sđd, t 1, tr 464.

2 3 HỒ Chí Minh: Sđd, t 1, tr 465

4 Hồ Chí Minh: Sđd, t 1, tr 466.

theo Hồ Chí Minh đó là thuộc địa Người nói rằng, “chú

nghĩa dân tộc là động lực lớn của đất nước”' trong các dân

tộc thuộc địa ở phương Đông và ở nơi đó, chủ nghĩa yêu

nưóc và tinh thần dân tộc đã làm cho sự xung đột về quyền lợi đưỢc giảm thiểu, bỏi dù là địa chủ hay nông dân, người buôn hay cu li thì họ đểu là người nô lệ m ất nước

Bồi thế, “chủ nghĩa dân tộc đã luôn luôn thúc đẩy các nhà buôn An Nam cạnh tranh với ngưòi Pháp và ngưòi Trung Quốic; nó đã thúc giục thanh niên bãi khóa, làm cho những nhà cách mạng trốín sang Nhật Bản và làm vua Duy Tân mưu tính khởi nghĩa năm 1917”^.

Thực tế ở Đông Dương đã giúp Người khẳng định rằng, những người cộng sản ở các thuộc địa muốn tiế« hành cách mạng giải phóng dân tộc thắng lợi, thì không thể bỏ qua những nét đặc thù của điều kiện cụ thể về tự nhiên và xã hội, phải chuẩn bị kỹ càng để có “tính chất một cuộc khỏi nghĩa quần chúng chứ không phải một cuộc nổi loạn Cuộc khỏi nghĩa phải được chuẩn bị trong quần chúng, ”® và do Đảng Cộng sản - đội tiền phong của giai cấp công nhân lãnh đạo

Như-yậy là, khác với quan niệm đã từng tồn tại trong phong trào cộng sản quốc tế, thậm chí cho đến mãi sau

này, trong khi Những luận cương về phong trào cách

mạng trong các nước thuộc địa và nửa thuộc địa được thông qua ngày 1-9-1928 tại Đại hội VI vẫn cho rằng, chỉ

có thể thực hiện hoàn toàn công cuộc giải phóng các thuộc

1, 2, 3 Hồ Chí Minh: Sđd, t 1, tr 466, 468-469.

(lịa khi giai cấp vô sán giành được thắng lợi ỏ các nước tư bản tiên tiến, thì Hồ Chí Minh, ngay từ năm 1924 đã nhìn thấy rõ sức mạnh của thuộc địa Ngưòi đã thẳng thắn phê

bình một sô" Đảng Cộng sản xem thường vấn đề thuộc địa,

“đánh rắn chỉ đánh đằng đuôi”, vì sức sống của rắn chính

là các thuộc địa

Thuộc địa, nơi “đằng sau sự phục tùng tiêu cực, người Đông Dương giấu một cái gì đang sôi sục, đang gào thét và

sẽ bùng nổ một cách ghê gớm, khi thdi cơ đến”' Bộ phận

ưu tú có nhiệm vụ thúc đẩy cho thòi cơ đó mau đến và

“ngày mà hằng trăm triệu nhân dân châu Á bị tàn sát và

áp bức thức tỉnh để gạt bỏ sự bóc lột đê tiện của một bọn thực 'dân lòng tham không đáy, họ sẽ hình thành một lực lượng khổng lồ, và trong khi thủ tiêu một trong những điều kiện tồn tại của chủ nghĩa tư bản là chủ nghĩa đế quốc, họ có thể giúp đõ những ngưòi anh em mình ỏ phương Tây trong nhiệm vụ giải phóng hoàn toàn”^

Luận giải một cách khoa học sự sụp đổ tất yếu của hệ thốhg thuộc địa và thắng lới tất yếu của cách mạng giải phóng dân tộc ỗ thuộc địa, Hồ Chí Minh đã nêu ra tính

‘ chủ động, sáng tạo của cách mạng thuộc địa Phải tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc để tưốc hết thuộc địa, tước đi phần hậu phương cung cấp lưdng thực và binh lính cho các nước đế quốc là một kết luận khoa học của Hồ Chí Minh được nhận thức qua quá trình nghiên cứu, khảo sát thực tế ở thuộc địa Chính Lênin trước đó, trong thòi kỳ đế

1, 2 Hồ Chí Minh; Sđd, t 1, tr 28, 36.

quô’c chủ nghĩa đã đề ra luận thuyết cách mạng vô sán sẽ giành thắng lợi trước hết ỏ một số nước, ihậm chí là một sô' nước yếu nhất trong sỢi dây chuyển của chủ nghĩa đế

quốc, thì trong thòi kỳ này, với lý luận về cách mạng thuộc địa và tính chủ động, sáng tạo của cách mạng thuộc địa

Hồ Chí Minh cho rằng, cách mạng thuộc địa không những không lệ thuộc mà còn có thể giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ỏ chính quốc bằng chính nỗ lực của bản thân các dân tộc thuộc địa Đây thực sự là một cống hiến quan trọng, to lổn của Hồ Chí Minh trong việc vận dụng sáng tạo lý luận học thuyết Mác - Lênin ở các nước thuộc địa vê vấn đề chiến lược cách mạng

2 Ngày 11-11-1924, Hồ Chí Minh đã về tới Quảng Châu (Trung Quốc), xúc tiến việc chuẩn bị thành lập một chính Đảng mácxít cho giai cấp công nhân Việt Nam Bằng việc

mở lốp huấn luyện chính trị, thành lập tổ chức Hội Việt

Nam cách mạng thanh niên (tháng 6-1925), ra Báo Thanh

niên (số 1, ra ngày 21-6-1925), V V , Hồ Chí Minh đã thực hiện một nhiệm vụ râ't quan trọng cho cách mạng Việt Nam là đào tạo, bồi dưỡng lớp cán bộ cô"t cán đầu tiên theo chủ nghĩa Mác - Lênin và đường lối cách mạng mới Những hoạt động thực tiễn của Hồ Chí Minh ở Quảng Châu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng cho việc chuẩn bị cả

về chính trị, tư tưởng và tổ chức để xây dựng một chính đảng vô sản kiểu mới sau này

Đầu năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đòi trên

cơ sở hợp nhất các tổ chức cộng sản, chấm dứt sự khủng hoảng về đường lối lãnh đạo, đáp ứng được những đòi hỏi

bức Lhiếl của lịch sứ thoả mãn được yêu cầu mà Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh trong tác phấm Đường Cách mệnh

(1927) là: Cách mạng muôn thành công “trước hết phải có

Đảng cách m ạng’’ và Đảng phải theo “chủ nghĩa Mã Khắc

Tư và Lênin”l

Với Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt do Hồ Chí Minh soạn thảo, được thông qua ngày 3-2-1930, những nội

dung cơ bản của cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam

đã được chỉ ra rất rõ Với Việt Nam, Đảng “chủ trương làm

tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản”^ Đánh đuổi đế quốc Pháp và bọn phong kiến tay sai, làm cho nước Việt Nam độc lập, nhân dân Việt Nam được tự do, là điểm cốt yếu trong Cường lĩnh chính trị đầu tiên do Hồ Chí Minh soạn thảo Cương lĩnh thực sự là một mẫu mực vể sự vận dụng sáng tạo

những nguyên lý lý luận của học thuyết Mác • Lênin vào

điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam Vấn đề lực lượng cách mạng trong Cương lĩnh đã thể hiện tư duy sắc sảo của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc phân hoá và cô lập kẻ thù Bên cạnh việc phải “thu phục cho đưỢc đại bộ phận giai cấp mình, phải làm cho giai cấp mình lãnh đạo được dân chúng” và “thu phục cho được đại bộ phận dân cày và phải dựa vào hạng dân cày nghèo” để làm cách mạng, “Đảng phải hết sức liên lạc với tiểu tư sản, trí thức, trung nông, Thanh niên, Tân Việt, V.V., để kéo họ đi vào

1, 2 Hồ Chí Minh: Sđd, t 2, tr 280.

3 Hồ Chí Minh: Sđd, t 3, tr 1.

phe vô sản giai câ'p Còn đối VỎI bọn ])hú nông, trung, tiếu địa chủ và tư bản An Nam mà chưa rõ m ặt phán cách

mạng thì phải lợi dụng, ít lâu mới làm cho họ đứng trung lập”\ Sự liên minh giai cấp do giai cấp công nhân lãnh dạo

vì mục tiêu giải phóng dân tộc, chứ không phải là sự thoả hiệp vô nguyên tắc, vì trong mốì liên minh đó, Đảng xác định “không khi nào nhượng một chút lợi ích gì của công nông mà đi vào đường thoả hiệp”^

Tháng 10-1930 tại Ma Cao, Hội nghị lần thứ nhất của Đảng đã thông qua Luận cương chính trị do đồng chí Trần

Phú soạn thảo Trong khi Chánh cương vắn tắt, Sách lược

vắn tắt xác định lực lượng cách mạng là toàn thể dân tộc

Việt Nam, thì Luận cương chỉ chú ý đến giai cấp công nhân và nông dân, điều đó làm hạn chế khả năng tập hợp mọi lực lượng cách mạng cho cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc Từ thực tiễn phong trào cách mạng, từ tổng kết kinh nghiệm, Đảng ta đã từng bước trỏ lại vối tư tưồng Hồ

Chí Minh, với Chánh cương vắn tắt, Sách lược văn tắt

trong vấn đề dân tộc, giải quyết nhiệm vụ dân tộc Từ văn

kiện Chung quanh'vấn đề chiến sách mới (tháng 10-1936)

khẳng định việc phải “nhận rõ ai là kẻ địch nhân chính

nguy hiểm nhất trong lúc hiện thời nhất định sẽ tập trung ngọn lửa vào đó mà đánh”^, đến Hội nghị Trung ương lần

thứ 6 (tháng 11-1939), và đặc biệt là khi Hồ Chí Minh về

1, 2 Hồ Chí Minh: Sđd, t 3, tr 3.

3 Đảng Cộng sản Việt Natn: Vân kiên Đảng toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, t 6, tr 141,

nước chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ 8 (tháng 5- 1941), chủ trương chuyên hướng chiến lược của cách mạng Việt Nam đã được đề ra Trên cơ sở phân tích kỹ tình hình

cụ thể của Việt Nam và thế giới, Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng xác định rõ: Dưỏi ách thống trị của Pháp và Nhật, quyền lợi của tất cả các giai cấp bị cướp giật, vận mệnh của dân tộc bị nguy vong, vì lẽ đó Pháp và Nhật là

kẻ thù của toàn dân tộc Lúc này, đòi hỏi cấp bách của toàn dân tộc là độc lập tự do, cho nên nhiệm vụ “giải phóng dân tộc” phải được đặt lên hàng đầu

Hội nghị thống nhất thành lập Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh, gọi tắt là Việt Minh Chủ trương đặt tên các hội của quần chúng là Hội Cứu quốc và chủ trưđng khỏi nghĩa vũ trang để quyết định thắng lợi của cách mạng, cũng đã được thông qua ở Hội nghị Trung ưđng lần thứ 8 (tháng 5-1941) Cuộc cách mạng Đông Dưđng mở đầu có thể là bằng một cuộc khởi nghĩa từng phần trong từng địa phương, sau đó sẽ phát triển thành một cuộc Tổng khồi nghĩa to ỉớn khi thời cớ đến Để chuẩn bị cho thời cơ ấy và để chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa vũ trang, Hổ Chí Minh cùng Trung ương Đảng chỉ đạo xây dựng căn cứ địa cách mạng, gấp rút đào tạo, huấn luyện cán bộ, xây dựng các tổ chức chính trị của quần chúng, lập ra các đội

du kích vũ trang, V.V., nhằm chuẩn bị sẵn sàng mọi lực lượng cho công cuộc nổi dậy

Cuối năm 1944, khi nghiên cứu về thòi cuộc, Người đã

dự đoán: Cơ hội để dân tộc ta “tự giải phóng” sẽ đến trong vòng một năm hoặc một năm rưõi nữa Và tháng 7-1945,

khi Chiến Iranh thê giới lần thứ 11 gần kết ihúc., khi phíít xít Đức, Ý đã bại trận, và phát xít Nhật ngày càag nguy khốh, Hồ Chí Minh đã khẩng định, lúc này thòi cơ thuận lợi

đã tởi, dù phải hy sinh lới đâu, dù có phải đôt cháv cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập Ngày 16-8-1945, Người kêu gọi: “Giò quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta Chúng ta không thể chậm trễ”* Tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945 nổ ra trong cả nước, đã giáng một đòn quyết định vào tất cả các cơ quan đầu não của bọn thốhg trị và tay sai Làn sóng cách mạng

và sức mạnh bạo ỉực cách mạng của quần chúng đã làm tê liệt mọi sự kháng cự của các thế lực thù địch, đã xoá bỏ bộ máy chính quyền của giai cấp thống trị, thành lập chính quyền cách mạng ỏ Việt Nam Chúng ta đã giành được độc lập từ tay Pháp và Nhật, chứ không phải Việt Nam được độc lập khi “một khoảng trống quyền lực chính trị” xuất

hiện ỏ Việt Nam như một số người đã từng nhận định.

Khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8-1945 là sự vùng dậy của toàn dân, khác với chiến tranh, khỏi nghĩa

do lực lượng quần chúng thực hiện là chủ yếu Sức mạnh

đã làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám 1945 ở Việt Nam ỉà sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, được rèn luyện, hun đúc và trưỗng thành qua ba cuộc tống diễn tập (1930-1931), (1936-1939), (1939-1945) Sức mạnh

đó đã lôi cuổh được cả những ngưòi còn do dự, và sức

1, Hồ Chí Minh; Sđd, t 3, tr 554

mạnh đó phân ánh niột cách rõ nét tư duy f!ắc sảo và Ln'

tuệ cúa Đảng, sự sáng tạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh Lrong điều kiện cụ thể của Việt Nam khi giải quyết vấn để (lân tộc và dân chủ trong cách mạng giải phóng dân tộc.Như vậy, dù đã có lúc bị hiểu lầm, bị đánh giá là nặng

về dân tộc, nhẹ về giai cấp, là ngưòi dân tộc chủ nghĩa, song những luận điểm của Hồ Chí Minh nêu ra về vấn đề cách mạng thuộc địa, vê' tính chủ động của cách mạng thuộc địa từ những năm 20 của thế kỷ XX đã được thực tiễn cách mạng Việt Nam kiểm nghiệm là đúng đắn

Cách mạng Việt Nam với việc kết hđp độc lập tự chủ, tự lực tự cưòng và đoàn kết quốc tế; với việc phát huy chủ nghĩa yêu nước và tinh thần dân tộc, đã làm nên những thắng lợi vẻ vang trong cách mạng giải phóng dân tộc, góp phần vào sự nghiệp cách mạng của nhân dân thế giới Thắng lợi của Tổng khỏi nghĩa Tháng Tám 1945 thực sự là giai đoạn đầu tiên mỏ đầu cho làn sóng xoá bỏ chế độ thuộc địa ở châu Á, tiếp theo là châu Phi, nhằm xoá bỏ chủ nghĩa thực dân vì mục tiêu độc lập, dân chủ và tiến bộ xã hội

Thực tiễn cách mạng Việt Nam và phong trào cách mạng thế giối đã chứng minh được ý nghĩa khoa học và thực tiễn về quan điểm cách mạng của Hồ Chí Minh Đó là; Cách mạng thuộc địa không những không lệ thuộc mà còn có thể thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc Công hiến của Hồ Chí Minh đôi vối sự nghiệp cách mạng thế giói và kho tàng tư tưởng mácxít là làm giàu thêm chủ nghĩa Mác-Lênin, làm cho chủ nghĩa Mác- Lênin được củng cố’ và hoàn thiện

H ồ CHÍ MINH VỚI LÊNIN

VÀ CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI

1 Cách mạng Tháng Mưòi Nga năm 1917 thành công giữa lúc Nguyễn Tất Thành - Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đang bôn ba trong hành trình tìm con đưdng để giải phóng dân tộc Việt Nam khỏi ách thống trị tàn bạo của chủ nghĩa thực dân Khi ấy, Ngưòi ủng hộ thắng lợi của cuộc cách mạng vô sản đầu tiên trên thế giới một cách, tự nhiên, vì không có nhiều thông tin, vì chưa hiểu hết tầm quan trọng lịch sử của nó, song vổi nhạy cảm chính trị đặc biệt, thắng lợi vĩ đại đó đã có tác động to lớn đến việc quyết định con đưồng cứu nưóc của Hồ Chí Minh sau này

Tháng 7-1920, khi đang hoạt động trong phong trào công nhân Pháp, tham gia sinh hoạt tại Đảng Xã hội

Pháp, Hồ Chí Minh được đọc Sơ thảo lần thứ nhất những

luận cương về các vấn đề dân tộc và thuộc địa của Lênin,

đăng trên Báo Nhân đạo, số ra ngày 16 và 17-7-1920

Luận cưdng của Lênin vổi 12 luận điểm đặc biệt quan trọng đề cập những vấn đề mà Hồ Chí Minh đang trăn trở: như quyền bình đẳng thực sự giữa các dân tộc, tình đoàn kết chiến đấu giữa giai cấp vô sản ỏ các nước tư bản và cuôc đấu tranh của nhân dân ỏ các thuôc đia, vấn đề chính

(Ịuyền dã đem đến cho Hồ Chí Minh một định hướng

chính trị rõ ràng và Người khẳng định chắc chắn: “Hõi dồng bào bị đọa đày đau khổ, đây là cái cần thiết cho ohúng ta, đây là con đưòng giải phóng chúng taì”' Sau đó, lại Đại hội lần thứ 20 Đảng Xã hội Pháp, họp ở Tua (tháng 12-1920), chính cẩm nang thần kỳ này đã giúp Ngưòi tự tin bỏ phiếu cho Quốc tế III của Lênin, trở thành người cộng sản Việt Nam đầu tiên, một trong những ngưồi tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp Từ đây, những hoạt động lý luận và thực tiễn của Hồ Chí Minh đều nhằm mục đích hướng công cuộc giải phóng dân tộc Việt Nam theo

quỹ đạo của cách mạng vô sản - con đưòng dẫn đến thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười.

Bằng các bài viết xuất hiện liên tục trên các báo Nhân

đạo, Đời sống công nhân, Tạp chí Cộng sản, V.V., đặc biệt

là Báo Người cùng khổ, Hồ Chí Minh đã công khai lên án

tội ác của chủ nghĩa thực dân Pháp, kêu gọi sự ủng hộ của ngưòi lao động Pháp với cuộc đấu tranh của nhân dân các thuộc địa Đồng thòi, trên các phướng tiện thông tin, trên các diễn đàn, Hồ Chí Minh cũng trực tiếp tuyên truyền cho Quốc tế Cộng sản, cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Mưồi, cho chủ nghĩa xã hội mà Lênin và những ngưòi đồng chí của mình đang thực hiện ỏ nưốc Nga và kỳ vọng

sẽ thực hiện thắng lợi ỏ nhiều nđi khác

Khát vọng “độc lập cho Tổ quốc tôi, tự do cho đồng bào tôi” và bài học kinh ngiệm của Cách mạng Tháng Mưòi,

1 Hồ Chí Minh: Sđd, t 12, tr 471.

mô hình tô chức nhà nước Xôviếl đã hấp (iẫn Mồ ("hí Minh, thôi thúc Người tìm đưòng đến với diĩt nước oún Lênin vĩ đại Tuy nhiên, khi Hồ Chí Minh có mặt ỏ Ijiên

Xô chưa được bao lâu, thì Lênin đã qua dồi Dù chưa có điều kiện được gặp vị lãnh tụ kính yêu của giai cấp vô sản, song thực tiễn đòi sống chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội trên đất nước Liên Xô, tình cảm của nhân dân Liên Xô đối với Lênin, đặc biệt là tình cảm của Lênin đốì với các dân tộc thuộc địa đã làm Hồ Chí Minh xúc động Trong niềm cảm phục và tiếc thướng vô hạn, Hồ Chí Minh đã viết bài

Lênin và các dân tộc thuộc địa Bài báo được đăng trang

trọng trên Báo Sự thật (Liên Xô), số ra ngày 27-1-1924,

ngày truy điệu Lênin

Hồ Chí Minh đã viết, tin Lênin qua đòi “đến với mọi người như sét đánh ngang tai, truyển đi khắp các bình

nguyên phì nhiêu ở châu Phi và các cánh đồng xanh tươi ở

châu Á”\ bỏi rằng “họ coi Lênin là người giải phóng cho họ”^ khỏi ách áp bức bóc lột của kẻ thống trị Được sống, học tập và làm việc ỏ nước Nga, Hồ Chí Minh nhận thấy, Lênin không chỉ là lãnh tụ của nhân dân Liên Xô, Ngưòi còn là lãnh tụ của tất cả những ngưòi bị đọa đầy đau khổ Lênin là ngưòi đầu tiên đánh giá đúng vị trí, vai trò của nhân dân thuộc địa trong sự nghiệp giải phóng xã hội, giải phóng con ngưòi, và chính là người đã không quản thời gian và sức lực chăm lo đến sự nghiệp giải phóng của nhân dân ồ các thuộc địa Lênin đã mất, nhưng Quốc tế thứ III -

1 Hồ Chí Minh: Sđd, t 1, tr 236, 237,

Quốc tế Cộng sãn do Người sáng lập (ngày 6-3-1919), dê lãnh đạo phong trào cộng sản và công nhân quô"c tế với khẩu hiệu; “Vô sản các nưốc và các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại!” đã nêu cao ngọn cò của quốíc tế cho những người bị áp bức, vẫn sống mãi trong lòng nhân dân th ế giới Và do đó, “khi còn sống, Người là cha, thầy học, đồng chí và cô' vấn của chúng ta Ngày nay, Người là ngôi sao sáng chỉ đưòng cho chúng ta đi tới cuộc cách mạng xã hội Lênin bất diệt sẽ sống mãi trong sự nghiệp của chúng ta”‘.

Lênin - một con ngưồi vĩ đại, không những muốh giải phóng nưổc Nga của mình mà còn muốn giải phóng tất cả các dân tộc bị áp bức khác nữa Vì thế, thật dĩ nhiên là tất

cả hy vọng của những người nô lệ bị áp bức ỏ các nước thuộc địa vào một tương lai tốt đẹp đều gắn với tên tuổi của Lênin Trong Quốc tế Cộng sản do Lênin lãnh đạo, vấn đề thuộc địa, công cuộc giải phóng nhân dân các thuộc địa luôn được quan tâm sâu sắc Đọc tham luận tại Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ V (tháng 6-1924), trong khi phê phán Đảng Cộng sản Pháp chưa quan tâm thoả đáng đến vấn để thuộc địa, Hồ Chí Minh cũng đồng thòi khẳng

định Lênin là người đã đặt cỡ sỗ cho một kỷ nguyên mới,

thật sự cách mạng trong các nước thuộc địa Từ đó, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Vì chúng ta tự coi mình là học trò của Lênin, cho nên chúng ta cần phải tập trung tất cả sức lực

và nghị.lực để thực hiện trên thực tế những lòi di huấn

1 Hồ Chí Minh; Sđd, t 1, tr 237.

quý báu của Lênin dôì VỚI chúng ta về vấu dê thuộc dịa cũng như các vâVi đề khác”'.

Thời gian ớ nước Nga, Hồ Chí Minh có điều kiện tham

dự Hội nghị Quốc tế nông dân (1923), Quốc tế cứu tế đỏ (1924), Quốc tế thanh niên (1924), Quốc tế công đoàn (1924) và trở thành một người chiến sĩ kiên cường của phong trào cộng sản quốc tế Không chỉ ngưỡng mộ, kính yêu Lênin, Hồ Chí Minh còn kiên quyết bảo vệ và phát triển những luận điểm của Lênin về vấn đề dân tộc và thuộc địa, đồng thòi đặt nền móng cho tình hữu nghị giữa nhân dân Nga và nhân dân các dân tộc khác đã từng có nhũng đại diện đến thực tế ỏ nước Nga

Dù thòi gian không dài, song những kiến thức tích luỹ được trong những năm tháng ở nước Nga đã giúp Hồ Chí Minh nhận thức sâu sắc hơn về Lênin và học thuyết cách mạng của Người, về Cách mạng Tháng Mười và những bài học kinh nghiệm quý báu của Nhà nước Nga Xôviết, để từ đó hoạch định một lộ trình cho công cuộc giải phóng dân tộc Việt Nam

2 Cuối năm 1924, Hồ Chí Minh rồi nước Nga trở về gần

TỔ quốc, đem những khát vọng về giải phóng, về độc lập, tự

do, hạnh phúc, vê tình đoàn kết quốc tê của Lênin vĩ đại về thực hiện ỏ Việt Nam, và đó là con đưòng mà Hồ Chí Minh

đã chọn Và tháng 11-1924, từ Quảng Châu - "trung tâm cách mạng của châu Á", Hồ Chí Minh bắt đầu xây dựng những cơ sỗ ban đầu cho sự ra đòi của một chính Đảng kiểu

1 HỒ Chí Minh; Sđd, t 1, tr 282.

mới ớ Việt Nam Lheo nguyên tắc mácxít lêninnít Từ những bài giáng của mình cho những thanh niên Việt Nam yêu nước - những hội viên của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, Hồ Chí Minh đã đem đến cho phong trào cách mạng

trong nước một luồng sinh khí mới được thể hiện rõ trong

tác phẩm Đường Cách mệnh (xuất bản đầu năm 1927) Một lần nữa, Lênin và Cách mạng Tháng Mưòi Nga, tầm quan trọng và ảnh hưỏng của nó, đã được Hồ Chí Minh thể hiện

qua những nhận định, đánh giá trong tác phẩm này, đó là:

“Trong thế giới bây giồ chỉ có Cách mệnh Nga là đã thành công, và thành công đến nơi’” và “Cách mệnh Nga dạy cho chúng ta rằng muốn cách mệnh thành công thì phải dân chúng (công nông) làm gốc, phải có Đảng vững bển, phải bền gan, phải hy sinh, phải thống nhất Nói tóm lại là phải theo chủ nghĩa Mã Khắc Tư và Lênin”^

Qua những bài giảng tại lớp huấn luyện chính trị ỏ Quảng Châu, một đội ngũ những người cán bộ cốt cán,

đưỢc trang bị phương pháp đấu tranh, vận động cách

mạng mới và những kiến thức cơ bản về chủ nghĩa cộng sản, về Đảng Cộng sản đã trưởng thành dần trong thực tiễn Những điều kiện cho sự ra đời của bộ chỉ huy tối cao

đã chín muồi, các tổ chức cộng sản - những hạt giông đỏ của công cuộc giải phóng đă nảy mầm Không thể để nguy

cơ chia rẽ, tranh giành ảnh hưởng, làm mất đoàn kết ỏ bộ phận ưu tú, tác động xấu đến sự phát triển của phong trào cách mạng, thấm nhuần lòi dạy của Lênin về sự đoàn kết

1, 2 Hồ Chí Minh: Sđd, t 2, tr 280.

thông nhất trong Đảng, Hồ Chí Minh đã bằng uy tín và kinh nghiệm của mình, đưa đến thành công của Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản ở Việt Nam đầu năm 1930 Đảng Cộng sản Việt Nam ra đòi, Cương lĩnh chính trị đầu tiên (Chánh cương, Sách lược vắn tắt) của Đảng do Hồ Chí Minh soạn thảo mà nội dung cốt lõi là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội đã được thông qua.

Dưới ngọn cờ độc lập, tự do của Hồ Chí Minh, vói

đường lốỉ chính trị đúng đắn của Đảng, từng bước giải

quyết một cách hỢp lý giữa nhiệm vụ dân tộc và dân chủ

trong những năm đấu tranh giành chính quyền, nhân dân Việt Nam đã làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám 1945 Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời, một nhà nước kiểu mới được tổ chức trên cơ sở chọn lọc♦ • # »

những yếu tô' tích cực của mô hình tổ chức Nhà nước Xôviết và các nhà nước khác, có những sáng tạo phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam, đã đồng hành cùng nhân dân, vững vàng bước vào cuộc trưòng chinh chống thực dân Pháp xâm lược

Giữa những năm tháng khó khăn, ác liệt đó, dẫn những lồi căn dặn của Lênin như: “Lênin dạy chúng ta đoàn kết toàn dân và toàn giai cấp để chiến thắng kẻ thù”,

“Lênin dạy chúng ta giản đơn và khiêm tốn, trong sạch và

chính trực”, “Lênin dạy chúng ta không sỢ gian nan cực khổ, và tin chắc vào lực lượng quần chúng, vào tương lai

của cách mạng”^ V.V., Hồ Chí Minh đã cùng Trung ương

1 Hồ Chí Minh: Sđd, t 6, tr 387.

Dáng và Chính phủ đưa nhân dân ta vượt qua mọi khó khăn, trường kỳ kháng chiến, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chông thực dân Pháp Với Hiệp định Giơnevơ (tháng 7-1954), nhân dân Việt Nam bước vào một thòi kỳ lịch sử mối Miền Bắc di lên chủ nghĩa xã hội, miền Nam tiếp tục cuộc chiến tranh giải phóng, thực hiện thốhg nhất nước nhà.

Tháng 11-1957, nhớ về Lênin và nói vê tầm quan trọng của Cách mạng Tháng Mưòi, Hồ Chí Minh khẳng định: “Dưới ngọn cờ vẻ vang của chủ nghĩa Mác-Lênin, đi theo con đường mà Cách mạng Tháng Mưòi đã vạch ra, vối lòng tin cậy hoàn toàn ỏ quần chúng và niềm tin tưởng tuyệt đốì vào thắng lợi, chúng ta dũng cảm và kiên quyết tiến tới tương lai sung sướng và rực rõ, tiến tới hữu nghị

và hoà bình lâu dài, tiến tới xã hội xã hội chủ nghĩa”'

Tiếp tục đi theo con đưòng đã lựa chọn, tiếp tục giữ vững lòng tin son sắt vào thắng lợi cuối cùng của sự nghiệp chính nghĩa, vào khát vọng độc lập, hoà bình, thống nhất và chủ nghĩa xã hội, nhớ lời dạy của Lênin “ra sức thi đua tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm”, nhân dân miền Bắc thực hiện thi đua yêu nước xã hội chủ nghĩa Miền Bắc đã trở thành hậu phưđng lân, “mỗi ngưòi làm việc bằng hai, vì miền Nam ruột thịt” Được sự cổ vũ, giúp đõ vê' cả vật chất và tinh thần lớn lao của Liên Xô, của các nưốc xã hội chủ nghĩa anh em và nhân dân các nưốc yêu chuộng hoà bình trên thế giới, cuộc kháng chiến

1 Hồ Chí Minh: Sđd, t 8, tr 574.

chôVig đế quốc Mỹ của nhân dân Việt Nam dã giành dược

những thắng lợi quan trọng Tháng 7-1969, trả lời phòng

vấn của đồng chí Sáclơ Phuổcniô, phóng viên Báo Nhân

đạo, về chủ nghĩa Lênin và cách mạng Việt Nam, Chủ tịch

Hồ Chí Minh khẳng định: Chủ nghĩa Lênin như cái cấm nang thần kỳ và Lênin cùng những lời dạy của Ngưòi luôn

có mặt trong cuộc chiến đấu chống lại sự thống trị của đê quốc Mỹ và tay sai, trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã

hội của nhân dân Việt Nam Đồng thời do cố gắng vận

dụng những lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, “nhưng vận

dụng một cách sáng tạo, phù hỢp với thực tế Việt Nam

ngày nay, mà chúng tôi đã chiến đấu và giành đưỢc những

thắng ỉợi to ìớn”*

Nhò vũ khí không gì thay thế được là chủ nghĩa Mác- Lênin, trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và trong hai cuộc trưòng chinh chốhg thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, dưổi sự lãnh đạo của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, nhân dân ta đã giành được thắng lợi Ngày nay, dưối ánh sáng của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưỏng

Hồ Chí Minh, phát huy vai trò và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, nhất định một nưốc Việt Nam dân’ • • • giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh, sánh vai cùng bạn bè quốc tế sẽ trở thành hiện thực sinh động ỏ khu vực châu Á - Thái Bình Dương

1 Hồ Chí Minh; Sđd, t 12, tr 476.

BÁO THANH N I Ê N KHỞI N G U ỗN CỦA

BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM

Cuối năm 1924, giữa lúc phong trào cách mạng Việt Nam đang ở buổi "tồn vong sinh tử" thì lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã về đến Quảng Châu - Trung Quốc, nơi được coi là trung tâm cách mạng của châu Á Ngưồi đã kịp thòi liên lạc với phong trào, tổ chức và chỉnh đốh lại phong trào, hướng phong trào đi theo quỹ đạo của cách mạng vô sản

và xúc tiến việc thành lập một chính đảng mácxít cho giai cấp công nhân Việt Nam

Nắm vững những luận điểm của Lênin về vai trò của báo chí cách mạng, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc cho rằng,

"bước thực tiễn đầu tiên để tiến tới thành lập cái tể chức mong muốn" đó chính là phải "thành lập tồ báo chính trị"

làm nhiệm vụ tuyên truyền tập thể, tổ chức tập thể Tổ

chức mà lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc thành lập là Hội Việt Nam cách mạng thanh niên và tò báo làm nhiệm vụ lịch

sử đó là Báo Thanh niên, số đầu tiên ra ngày 21-6-1925

Có 88 số trong khoảng thòi gian từ ngày 21-6-1925 đến ngày 17-4-1927, do Ngưòi trực tiếp biên soạn, sửa chữa trên tổng sô" 202 sô'của tò Báo Thanh niên.

Xác định rõ mục đích là "gửi về nước để tuyêji truyền

cho nhân dân", mà đôi tượng chủ yếu là thanh niôii cóiìg nhân, nông dân , Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã chọn lôl viết ngắn, dễ hiểu, giản dị, bằng các hình thức phong phú như tranh vẽ, ca dao, thơ ca, khẩu hiệu đế từng bước đề cập những vấn đê cơ bản nhất của đưòng lối cách mạng, phương pháp cách mạng và những vấn đề thuộc về lý luận Mác - Lênin, về chủ nghĩa cộng sản, về Đảng Cộng sản Từ những nội dung dễ đọc, dễ hiểu, từ những chuyên mục: tin tức trong nước, th ế giới, phụ nữ,

từ điển cách mạng Báo Thanh niên đã kêu gọi tinh

thần yêu nước, truyền thốhg và ý chí đấu tranh chông giặc ngoại xâm của toàn dân tộc, từ đó mong mọi người hãy xích lại gần nhau hơn, đoàn kết hơn vì sự nghiệp giải

phóng dân tộc

Tuy số lượng phát hành không nhiều (100 bản) nhưng

với hình thức nhỏ, gọn, được truyền tay nhau đọc, ghi chép lại rồi cho người khác đọc và nhò có hệ thốhg giao thông cách mạng hoạt động tốt, Báo Thanh niên đã đến được

khắp ba miền đất nước, sang cả Lào và Campuchia Mật thám Pháp điên cuồng lùng sục, bắt bớ những ngưòi cộng sản, huỷ hoại gần hết những tờ báo mà chúng bắt được,

song Báo Thanh niên vẫn đến được vối đông đảo quần

chúng, đến được vối những chiến sĩ cách mạng và những

nội dung tư tưỏng của Báo đã đem đến cho những người dân Việt Nam yêu nước một đường lối cứu nước mdi, một phương pháp cách mạng mói

Gần 60 sô" trên tổng số 88 sô" báo do Ngưòi trực tiếp chỉ đạo đă chuyển tải từ những nội dung cơ bản; vì sao phải

làm cách mạng, làm cách mạng đê làm gì, vì sao phái đoàn kêt đến những nội dung cụ thể thuộc về đường lôi cách mạng như đôi tượng cách mạng, lực lượng cách mạng, con

đưòng cách mạng Sô" 67 (ra ngày 31-10-1926) Báo Thanh niên đã nêu ra tính tất yếu phải có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Từng bước một học thuyết Mác Lênin, học thuyết cách mạng khoa học nhất, chắc chắn nhất của giai cấp công nhân, vũ khí tư tưởng của thòi đại qua những nội dung được đăng tải trên Báo Thanh niên đã đến đưỢc Việt

Nam, đất nước với hơn 90% dân sô' là nông dân, đa phần là

mù chữ

Thông qua Báo Thanh niên, những ngưòi dân Việt

Nam' đang khát khao độc lập, tự do hiểu rõ rằng, muốn thực hiện được khát khao đó thì phải làm cách mạng, phải đoàn kết lại vì "nếu chúng ta đoàn kết, trong tưđng

lai chúng ta sẽ giành được thắng lợi" {số 1, ngày 21-6-

1925) Để giành được thắng lợi trọn vẹn, phải xác định rõ

đối tượng cách mạng và con đưòng đi lên của cách mạng

Giải quyết những nội dung cụ thể đó, Báo Thanh niên

nêu rõ, con đưòng của cách mạng Việt Nam là "trưốc làm cách mạng quốc gia, sau làm cách mạng th ế giới" và đối tượng cần phải đánh đổ là bọn đế quốic thực dân cấu kết với các thế lực phong kiến tay sai Cuộc cách mạng lâu dài, gian khổ nhằm giải phóng nhân dân Việt Nam, nhân loại cần lao bị áp bức trên toàn thê giối, đòi hỏi phải có sự đoàn kết, tham gia của đông đảo nhân dân lao động Xác định rõ lực Iượng cách mạng là những người yêu nước được giác ngộ cách mạng, vì "quốc dân giác ngộ chừng

nào thì lực lượng to lớn chừng â'y", Háo Thanh mèn củng

nêu rõ lực lượng nòng côt là công - nông liên minh (só 73 ngày 12-12-1926)

Không chỉ đăng tải những nội dung thuộc về đường Iô’i cách mạng giải phóng dân tộc, Báo Thanh niên còn lần lượt đăng tải những nội dung cụ thể về phương pháp tổ chức quần chúng, phưđng pháp đấu tranh cách mạng Quần chúng đã được giác ngộ cách mạng, đã sẵn sàng nổi

dậy đấu tranh, nhưng nếu không đưỢc huấn luyện kỹ, không được tập dượt đấu tranh, công cuộc nối dậy sẽ th ấ t

bại Tổ chức quần chúng đấu tranh, chôp thời cơ giành thắng lợi là một trong những nội dung cơ bản của phương pháp cách mạng Từ những hình ảnh cụ thể, dễ nắm bắt như "Người không có tổ chức thì cũng như một chiếc đũa

lẻ loi, ai bẻ cũng gãy Người có đoàn thể , thì cột thành một bó, không ai bẻ gãy đưỢc" (sô" 64, ngày 10-10-1926), đến "làm việc phải theo thứ tự" (sô" 72, ngày 7-12-1926)

Báo Thanh niên đã từng bưóc vũ trang cho những ngưòi

yêu nước Việt Nam phương pháp đấu tranh mới, nó khác

xa vối những vụ ám sát cá nhân như "tiếng bom của liệt

sỹ Phạm Hồng Thái", đồng thòi cũng khác xa con đường cứu nưốc của hai nhà chí sỹ họ Phan, của lãnh tụ nông dân Hoàng Hoa Thám

Khi quần chúng nhân dân đã được giác ngộ cách mạng, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh khẳng định rằng: muôn làm «ách mạng thì "trước hết phải có Đảng cách mạng" Đảng cách mạng phải đi theo một chủ nghĩa chân chính - đó là chủ nghĩa cộng sản; phải được trang bị vũ khí