NỘI DUNG TRỌNG TÂM NGÀY 193 1 Tiền đề của cách mạng tư sản Anh thế kỉ XVII Tiền đề kinh tế + Kinh tế công thương nghiệp của Anh khá phát triển Ngay từ cuối thế kỉ XV, ngành công nghiệp Anh khá phát t.
Trang 1NỘI DUNG TRỌNG TÂM NGÀY 19/3
1 Tiền đề của cách mạng tư sản Anh thế kỉ XVII
- Tiền đề kinh tế:
+ Kinh tế công thương nghiệp của Anh khá phát triển Ngay từ cuối thế
kỉ XV, ngành công nghiệp Anh khá phát triển với sự xuất hiện của các côngtrường thủ công Sự phát triển công nghiệp kéo theo sự phát triển thươngnghiệp Từ thế kỉ XVI, Anh buôn bán rộng khắp châu Âu đến tận Bắc Phi, Ấn
Độ và cả châu Mĩ Các công ty thương mại lần lượt ra đời như: Công ty Đông
Ấn Độ (1600), Luân Đôn là trung tâm buôn bán tài chính lớn của Anh đã tíchluỹ được nhiều của cải nhờ buôn bán nô lệ da đen sang châu Mĩ và cướp biển
+ Sự thâm nhập của yếu tố kinh tế tư bản chủ nghĩa trong nông thôn –
nạn rào đất cướp ruộng - là nét đặc thù của nước Anh Do thương nghiệp và
ngành sản xuất len dạ Anh phát triển nên kéo theo sự phát triển của nghề chănnuôi cừu Do vậy một bộ phận quý tộc Anh đã chuyển hướng kinh doanh từphát canh thu tô (kiểu phong kiến cũ) sang phương thức TBCN Họ chiếm đoạtđất đai, đuổi nông dân ra khỏi mảnh đất của họ rồi khoanh đất lại và biến thànhnhững bãi chăn nuôi cừu
=>Tóm lại đầu thế kỉ XVII, nền kinh tế Anh phát triển mạnh theo xuhướng TBCN, trong khi giai cấp phong kiến Anh đang thống trị vẫn duy trìquan hệ sản xuất phong kiến lỗi thời, lạc hậu đã kìm hãm sự phát triển kinh tế.Yêu cầu đặt ra đối với nước Anh là phải làm một cuộc cách mạng tư sản lật đổquan hệ sản xuất lạc hậu mở đường cho CNTB phát triển
- Tiền đề xã hội:
+ Giai cấp tư sản: Họ là những chủ công trường thủ công, nhà buôn
Họ là giai cấp tiến bộ lúc bấy giờ, có địa vị kinh tế nhưng không có địa vịchính trị xứng đáng, luôn bị giai cấp phong kiến chèn ép, kìm hãm bằng thuế
Để mở đường cho kinh tế TBCN phát triển, giai cấp tư sản Anh nắm vai tròlãnh đạo cách mạng tần công vào thành trì phong kiến Tuy nhiên, do chưa có
Trang 2ưu thế về chính trị nên giai cấp tư sản đã liên minh với đồng minh của mình làquý tộc mới.
+ Xuất hiện quý tộc mới Quý tộc mới là con người 2 thân, nửa này lànhà quý tộc, nửa kia là nhà tư bản Thu nhập của tầng lớp quý tộc mới là sự kếthợp giữa lợi nhuận và địa tô Địa vị của quý tộc mới hơn hẳn nhà tư sản về mặtchính trị, họ được hưởng mọi đặc quyền phong kiến Thế lực kinh tế của quýtộc mới hơn hẳn nhà quý tộc, họ giầu như nhà tư sản
Quý tộc mới có nguyện vọng xoá bỏ chế độ phong kiến để tham gia kinhdoanh làm giầu, họ đã đi cùng với giai cấp tư sản làm cách mạng
Ðối lập với tầng lớp quí tộc mới làì quí tộc phong kiến với nguồn sinhsống chính là địa tô và lương bổng chức vụ Chúng dựa vào nhà vua để duy trì
sự bóc lột của mình Quí tộc phong kiến ra sức bảo vệ trật tự phong kiếïn,ngăncản kinh tế TBCN phát triển vì vậy họ trở thành đối tượng của cách mạng
+ Giai cấp nông dân bị phân hóa thành nông dân tự do, nông dân giàu có
và bần nông Trong đó bần nông trở thành những người tự do tay trắng, họ bịtách ra khỏi tư liệu sản xuất ngày càng đông, trở thành những người làm thuê:
Là tầng lớp bị bóc lột nặng nề, sẵn sàng đi theo giai cấp tư sản làm cách mạng,
+ Đối ngoại: Kết thân với triều đình phong kiến Tây Ban Nha – là kẻ
cạnh tranh nguy hiểm của giai cấp tư sản Anh về mậu dịch trên biển
Trang 3Nhận xét: Tóm lại trước cách mạng, nước Anh xuất hiện đã nhiều mâu
thuẫn trong đó mâu thuẫn bao trùm giai cấp tư sản, quý tộc mới, nhân dân lao
động với chế độ phong kiến Mâu thuẫn này thể hiện mâu thuẫn giữa LLSXTBCN tiến bộ và QHSX phong kiến lỗi thời.
- Tiền đề về tư tưởng: Sự xuất hiện hệ tư tưởng tư sản dưới ngọn cờ tôngiáo: Thanh giáo đối lập với Anh giáo
2 Cách mạng tư sản Anh thế kỉ XVII là một cuộc cách mạng tư sản không triệt để.
- Biểu hiện:
+ Sau đỉnh cao cách mạng (tháng 1-1649), vương quyền phong kiếnchuyên chế bị thủ tiêu, chế độ cộng hoà có điều kiện thực tế để xác lập nhưngthực chất là nền độc tài của Crômoen và các tướng lĩnh cấp cao trong quân đội
+ Nông dân vẫn bị cướp đoạt ruộng đất Vấn đề ruộng đất đã được giảiquyết theo yêu cầu chủ quan và hoàn toàn có lợi cho quý tộc mới và tư sản
đang nắm quyền lãnh đạo cách mạng Ruộng đất chuyển từ sở hữu phong kiến bảo hoàng sang sở hữu tư sản.
+ Chính quyền trấn áp sự phản kháng của phái San bằng và phái Đào đất(bao gồm đông đảo trung nông, thợ thủ công, binh lính và nông dân nghèo) khi
họ tiếp tục đòi hỏi quyền lợi của mình về tự do dân chủ và ruộng đất canh tác
+ Chính quyền đem quân xâm lược và đàn áp dã man của nhân dân hai
xứ Ai len và Xcốt len ở phía tây bắc và bắc nước Anh (1649-1650), gây chiếntranh với Hà lan (1652- 1653)
+ Cách mạng cuối cùng chỉ xác lập được nền quân chủ lập hiến (năm1689) sau một cuộc “cách mạng vẻ vang ” với trợ giúp của lực lượng bênngoài, không có quần chúng nhân dân tham gia, chứa đựng sự thoả hiệp giữaquý tộc phong kiến với giai cấp tư sản để bảo vệ quyền lợi của chúng
+ Không bình đẳng về quyền bầu cử đối với người ko có tài sản Đầu
thế kỉ XVIII,chỉ 2% dân số Anh là có quyền bầu cử
Trang 4- Nguyên nhân dẫn đến cách mạng không triệt để:
+ Cách mạng nổ ra sớm,
+ Không có phong kiến bên ngoài can thiệp, lực lượng phong kiến trong
nước đã bi phân hoá và yếu đi…nên cách mạng có tính bảo thủ và hạn chế
+ Mức độ tham gia của quần chúng trong cách mạng giai đoạn đầu cách
mạng đã đạt được những bước tiến đáng kể Nhưng trong cuộc chính biến
1688 ko có sự tham gia đông đảo của quần chúng nhân dân nên nó vận độngtrở lại gần như ban đầu
+ Nguyên nhân chính là do liên minh quý tộc- tư sản mới nắm quyềnlãnh đạo muốn giải quyết cách mạng theo những yêu cầu chủ quan
Nội dung trọng tâm (ngày 23/3)
1 Tiền đề của cuộc chiến tranh giành độc lập ở 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ
+ Sự thành lập 13 thuộc địa của Anh ở Bắc Mỹ: Từ năm 1603 đến năm
1732, 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ được thành lập Trong 2 thế kỉ XVII - XVIII,thực dân Anh vừa chiếm đất bóc lột người da đỏ vừa tiến hành chiến tranhchống những cuộc di dân Hà Lan và Pháp Họ còn đưa cả người da đen từchâu Phi sang khai khẩn
+ Tiền đề kinh tế: Sự phát triển kinh tế tư bản đồn điền sử dụng sức laođộng của nô lệ da đen ở miền nam Sự phát triển kinh tế công thương nghiệp ởmiền bắc bị ngăn cản bởi chính quốc Anh
+ Chính trị, văn hoá, xã hội: Sự phát triển kinh tế đã hình thành 1 thịtrường thống nhất Sự gần gũi về địa lý, sự gắn bó về quyền lợi đã hình thành ýthức về lãnh thổ Sự hình thành nền văn hoá Mỹ Sự ra đời của những giai tầngmới: tư sản, chủ nô…
2 Nội dung chính của Tuyên ngôn độc lập năm 1776 ở Bắc Mỹ
+ Lên án chế độ áp bức, bóc lột thuộc địa của thực dân Anh
Trang 5+ Tuyên bố các thuộc địa liên hiệp với nhau tách khỏi nước Anh thànhlập một quốc gia độc lập mang tên: Hợp chúng quốc Hoa Kỳ
+ Đê xướng nguyên tắc sống của giai cấp tư sản trong thời đại mới:quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc
3 Tổ chức bộ máy Nhà nước Mỹ theo Hiến pháp năm 1787
-Tổ chức nhà nước Mỹ được quy định bởi bản Hiến pháp năm 1787: Làmột quốc gia cộng hoà dân tộc tư sản liên bang
- Nguyên tắc tổ chức của nhà nước: “Tam quyền phân lập”
+ Quyền lập pháp: Thuộc về Nghị viện gồm 2 viện gồm Thượng viện và
Hạ viện Hạ viện do dân chúng bầu nên, số đại biểu thay đổi theo dân số cácbang, 2 năm bầu lại một lần Thượng viện gồm đại biểu bầu lên, mỗi tiểu banggồm 2 người không kể dân số nhiều hay ít Hai năm một lần thành phần Thượngviện phải thay đổi 1/3
+ Quyền hành pháp: Tổng thống nhiệm kì 4 năm là người nắm quyền hànhpháp cao nhất, được bầu cử theo lối gián tiếp, qua 2 cấp Là người có quyền hạnlớn, có quyền chỉ huy quân đội, có quyền phủ quyết những vấn đề liên quan đếnquyền lập pháp
Tổng thống tập trung trong tay một số quyền hạn lớn, có quyền quyết định
bổ nhiệm các bộ trưởng và quan toà Liên bang
+ Quyền tư pháp thuộc về toà án, do Tổng thống chỉ định và được Thượng
viện đồng ý Toà án có quyền giải thích các đạo luật, hiệp ước và tuyên bố sự mấthiệu lực các văn bản đó
- Hạn chế: Những người da đen, da đỏ, nô lệ, phụ nữ không có quyềnbầu cử, còn những người da trắng có tài sản mới được quyền bầu cử
4 Chiến tranh giành độc lập của các thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ thực chất là một cuộc cách mạng tư sản.
Dựa vào khái niệm cách mạng tư sản để phân tích:
- Nhiệm vụ dân tộc: Chống lại ách thống trị của thực dân Anh, giảiphóng dân tộc và xây dựng quốc gia dân tộc độc lập
Trang 6- Nhiệm vụ dân chủ: Xóa bỏ quan hệ sản xuất phong kiến, tạo điều kiệncho kinh tế TBCN phát triển ở Mĩ.
- Thành phần lãnh đạo: Giai cấp tư sản và chủ nô Thành phần lãnh đạomang tính đặch thù đó chính là chủ nô: Chủ nô với phương thức kinh tế đồnđiền ở miền Nam dựa vào lao động của nô lệ và gắn liền với chủ nghĩa tư bản.Cùng với giai cấp tư sản với tư cách là đại diện cho quan hệ sản xuất mới tiêntiến đã trở thành bộ phận lãnh đạo cách mạng
- Thành phần tham gia: có vai trò quyết định là quần chúng nhân dân laođộng gồm nông dân nghèo, nô lệ da đen, thổ dân da đỏ, thợ thủ công
- Kết quả: Một quốc gia - dân tộc tư sản ra đời (USA), kinh tế TBCN cóđiều kiện phát triển mạnh
- Khuynh hướng chính trị: Sau khi thắng lợi, chính quyền nằm trong tay
tư sản và chủ nô
Trang 7CHUẨN BỊ VÀ ĐỌC TRƯỚC
1 Những tiền đề của cách mạng tư sản Pháp thế kỉ XVIII
2 Tình hình xã hội nước Pháp trước cách mạng tư sản năm 1789
3 Hiểu biết của anh (chị) về thế kỉ Ánh sáng ở Pháp
4 Nội dung cơ bản của Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền ở Phápnăm 1789
5 Chuyên chính dân chủ cách mạng Giacobanh là giai đoạn đỉnhcao của Cách mạng tư sản Pháp thế kỷ XVIII
6 Tính chất triệt để của cách mạng tư sản Pháp
NỘI DUNG TRỌNG TÂM NGÀY 26/3
1 Tiền đề của cách mạng tư sản Pháp thế kỉ XVIII.
Tiền đề về kinh tế: Trước cách mạng (thế kỉ XVIII) Pháp vẫn là một nước cónền nông nghiệp lạc hậu Công thương nghiệp phát triển nhưng bị kìm hãm bởinhững quy định của chế độ phong kiến
Tiền đề về chính trị - xã hội: Nền quân chủ chuyên chế của Louis XVI độcđoán Xã hội Pháp chia làm ba đẳng cấp: hai đẳng cấp có đặc quyền là đẳngcấp quý tộc và đẳng cấp tăng lữ Ðẳng cấp Ba gồm: tư sản, nông dân, bình dânthành thị làm ra của cải nhưng lại không có đặc quyền, đặc lợi và mâu thuẫngay gắt với hai đẳng cấp trên
Tiền đề về tư tưởng: Trào lưu triết học ánh sáng với mục đích chĩa mũi nhọnvào chế độ chuyên chế bảo thủ, giáo hội Thiên chúa giáo phản động và chủtrương thiết lập một xã hội mới tiến bộ các nhà tư tưởng tiến bộ như: GiăngMelie, Môngtexkiơ, Vônte, Rút-xô Các nhà tư tưởng tiến bộ đã coi cuộc đấutranh cho giai cấp mình chính là sự đáp ứng quyền lợi cho toàn bộ đẳng cấp 3,đồng hoá quyền lợi giai cấp với quyền lợi của toàn xã hội
Trang 8=>Y nghĩa là xây dựng cho giai cấp tư sản hệ tư tưởng và lý luận trong cuộcđấu tranh chống phong kiến (dọn đường cho cuộc cách mạng ở Pháp sắp nổra) đây là cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng của giai cấp tư sản chống lạichế độ phong kiến.
2 Nội dung cơ bản của Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền ở Pháp năm 1789.
Ngày 28/7/1789, Tuyên ngôn Nhân quyền và dân quyền ra đời xác định quyềnbình đẳng, quyền tự do dân chủ và quyền tư hữu
+ Xác định quyền sống tự do và bình đẳng
+ Xác định các tổ chức chính trị chỉ nhằm bảo vệ các quyền: Tự do, sở hữu,quyền chống áp bức
+ Mọi chủ quyền được đặt trên cơ sở quyền dân tộc
+ Quyền sở hữu là quyền thiêng liêng bất khả xâm phạm không thể bị tước bỏ
(Đọc thêm trong giáo trình)
3 Tình hình xã hội nước Pháp trước cách mạng tư sản năm 1789
Xã hội Pháp tồn tại chế độ 3 đẳng cấp bất di bất dịch: Đẳng cấp 1 “tăng lữ”,Đẳng cấp 2 “quý tộc” và Đẳng cấp 3
+ Đẳng cấp 1 (Tăng lữ): Nắm đặc quyền đặc lợi, là công cụ thống trị tinh thầncủa nhà vua Tăng lữ gồm tăng lữ cấp trên và tăng lữ cấp dưới
+ Đẳng cấp 2 (Quý tộc): chiếm số lượng nhỏ nhưng nắm những đặc quyền, đặclợi và giữ vị trí thống trị nước Pháp Quý tộc phân hoá thành 3 bộ phận Quýtộc cung kiếm: nắm quyền lợi về kinh tế, chính trị, giáo hội Quý tộc áo dài:Xuất thân từ đại tư sản mua tước hiệu phong kiến và nắm quyền lợi về luật
Trang 9pháp Quý tộc mới: Một số địa chủ chuyển hướng kinh doanh theo lối TBCN
và trở thành quý tộc tư sản hoá
Tăng lữ và quý tộc chiếm 1% dân số song nắm mọi đặc quyền về chínhquyền, quân đội và giáo hội, được miễn thuế và được thu thuế
- Đẳng cấp 3 gồm nhiều bộ phận: Tư sản, nông dân, công nhân, bình dânthành thị
+ Địa vị kinh tế và thái độ chính trị của giai cấp tư sản: Họ có thế lực kinh
tế, muồn tham gia chính quyền, xoá bỏ những quy định chế độ phong kiến tạođiều kiện cho kinh tế phát triển và là giai cấp lãnh đạo cách mạng Tư sản gồmnhiều bộ phận có địa vị kinh tế và thái độ chính trị khác nhau: Đại tư sản, tưsản vừa, trí thức tiểu tư sản
+ Địa vị kinh tế và thái độ chính trị của giai cấp nông dân: chiếm số lượngđông nhất trong xã hội (90%), phải chịu 3 tầng áp bức của lãnh chúa, nhà nước
và nhà thờ, thân phận không được tự do, phải nộp thuế nặng nề cho lãnh chúa
và nhà thờ và lao dịch cho nhà nước
+ Địa vị kinh tế và thái độ chính trị của bình dân thành thị (công nhân, thợthủ công, người bán hàng vặt ) họ luôn bị thất nghiệp, đời sống không ổn định
và bị đẳng cấp 1,2 khinh miệt đối xử, họ không có quyền lợi chính trị, là lựclượng tiên quyết trong cách mạng
Đẳng cấp 3 chiếm số lượng lớn trong xã hội nhưng không có quyềnchính trị, phải nộp mọi thứ thuế, bị đẳng cấp 1,2 bóc lột, chèn ép
Trong xã hội Pháp có mâu thuẫn gay gắt giữa đẳng cấp 1, 2 với đẳng cấp
Trang 10Chính quyền được thành lập trong hoàn cảnh hết sức khó khăn: Kinh tế kiệtquệ do chiến tranh, liên quân phong kiến đang tràn vào đất Pháp Trên các mặttrận quân Pháp đang thất bại…
Bộ máy chính quyền: Gồm những hạt nhân tích cực, có tinh thần cách mạngcao; Thường xuyên liên hệ chặt chẽ và có cơ sở trong quần chúng nhân dân(thông qua các câu lạc bộ và các phái viên)
Chính quyền cách mạng Giacôbanh đã thực hiện những biện pháp tiến bộnhằm ổn định đời sông nhân dân: Thực hiện chính sách ruộng đất thoả mãnyêu cầu của nông dân, thể hiện qua các sắc lệnh 3/6, 10/6, 17/7 Ban hành cácsắc lệnh về giá tối đa, mức lương tối đa, thủ tiêu mọi đặc quyền phong kiến,thủ tiêu giáo hội
Chính quyền cách mạng Giacôbanh đã thông qua bản Hiến pháp cộng hoà đầutiên trong lịch sử nước Pháp với những nội dung tiến bộ: Xoá bỏ đẳng cấp,thực hiện phổ thông đầu phiếu đối với công dân nam từ 21 tuổi trở lên, tuyên
Trang 11Thủ tiêu tận gốc chế độ phong kiến: Lật đổ chế độ phong kiến, thay thế quânchủ chuyên chế bằng chế độ cộng hoà tư sản
Tính triệt để thể hiện qua sự phát triển của 3 giai đoạn cách mạng Từng bướctước bỏ quyền lực của nhà vua và giai cấp phong kiến đặt nó vào tay giai cấp
Cải tổ bộ máy hành chính, chia cả nước thành 83 quận thống nhất thị trường,tạo điều kiện cho nền kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển
Thủ tiêu quyền lực của giáo hội, xoá bỏ mọi đặc quyền, đặc lợi về kinh tế –chính trị và ảnh hưởng xã hội của giáo hội và tăng lữ Tháng 8/1789, quốc hộilập hiến ra sắc lệnh tịch thu tài sản của giáo hội sung vào công quỹ quốc gia.Tháng 11/1790, mọi tài sản của tăng lữ đặt dưới quyền sử dụng của quốc gia,tách giáo hội khỏi ảnh hưởng của giáo hoàng Lamã và lệ thuộc vào nhà nước.Các chức sắc của nhà thờ do nhà nước quản lý và trả lương
Nguyên nhân dẫn đến tính chất triệt để:
- sự thuần nhất trong vai trò lãnh đạo: gc tiến bộ nhất của pháp lúc bấy h, k cóthành phần khác, đặc biệt là k có pk tham gia
NỘI DUNG TRỌNG TÂM TỪ NGÀY 30/3 ĐẾN NGÀY 6/4
Nhận xét về các cuộc chiến tranh của Napônêông I.
thời gian: Các cuộc chiến tranh chủ yếu trong khoảng thời gian 1805 - 1814
Trang 12Các cuộc chiến tranh chia thành 2 giai đoạn: Giai đoạn thắng lợi của những cuộc chiến tranh của Napônêông (1805–1809); Thời kì thất bại của Napônêông(1809 – 1812).
tính chất của các cuộc chiến tranh: Những cuộc chiến tranh thời Napônêông mang tính chất xâm lược rõ ràng, khác hẳn về bản chất chiến tranh thời kì cáchmạng Pháp
mục đích: Mục đích chủ yếu của các cuộc chiến tranh Napônêông I là giành lấy thị trường mới, giành lấy bá quyền của Pháp trong công thương nghiệp, chính trị và quân sự ở châu Âu
điểm tích cực: Điểm tích cực của cuộc chiến tranh Napônêông khách quan với bối cảnh châu Âu lúc đó đã truyền bá trào dân chủ tư sản đối với các nước lạc hậu xung quanh
Phá huỷ chế độ phong kiến, khuyếch trương ảnh hưởng của Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII, gieo mầm cho sự ra đời của châu Âu mới sau này.điểm tiêu cực: Mang tính chất xâm lược cướp bóc rõ rệt và nhằm phục vụ lợi ích cho giai cấp tư sản Pháp cùng tham vọng riêng của Napônêông
nội dung Hội nghị Viên năm 1815
nội dung 1: Pháp phải thu lại biên giới như hồi trước cách mạng, phải bồi thường 700 triệu phơrăng chiến phí và phải để cho 15 vạn quân đồng minh chiếm đóng trong 3 năm
nội dung 2: Thiết lập một luỹ phòng thủ chống Pháp ở châu Âu: Sáp nhập miền sông Ranh và Vétxphalia vào Đức; sáp nhập Bỉ và Hà Lan thành vương quốc Hà Lan; phục hồi nền trung lập của Thuỵ Sỹ Những quốc gia này đều trở thành căn cứ quân sự chống Pháp
nội dung 3: Phân chia châu Âu và thuộc địa giữa các nước chiến thắng, chia lạibản đồ châu Âu trên cơ sở tham vọng của các nước lớn, thiết lập chính quyền quý tộc phong kiến phản động
cách mạng năm 1830 ở Pháp
sự kiện năm 1815, Lui XVIII trở về nắm chính quyền ở Pháp và thực hiện những chính sách phản động
Trang 13năm 1824, Saclơ X lên thay buộc nghị viện thông qua đạo luật nhằm bảo vệ quyền lợi cho qtộc địa chủ
Năm 1829 Saclơ X thành lập chính phủ phản động nhằm tước đoạt quyền lợi của giai cấp tư sản
ngày 26/7/1830, Saclơ X ban bố lệnh giải tán Hạ nghị viện, ban hành các đạo luật bóp nghẹt quyền tự do dân chủ âm mưu khôi phục nền QCCC Bị quần chúng cách mạng phản đối, giai cấp tư sản bị cuốn theo phong trào cách mạng.ngày 27/7/1830, cách mạng bùng nổ, Saclơ X buộc phải từ chức
giai cấp tư sản thiết lập nền Vương triều tháng 7 - mở đầu thời kỳ thống trị củatầng lớp đại TS và TS ngân hàng
NỘI DUNG TRỌNG TÂM PHẦN CNTB TOÀN THẮNG VÀ TRỞ THÀNH HỆ THỐNG THẾ
GIỚI
1 Quá trình thống nhất đất nước ở Đức (1864 – 1870).
- Hoàn cảnh thống nhất nước Đức: Sau cách mạng 1848, nền kinh tếphát triển song sự chia cắt về chính trị đã cản trở sự lớn mạnh của nước Đức,giai cấp tư đã ủng hộ quý tộc Phổ dùng vũ lực tiến hành thống nhất đất nước
“từ trên xuống”
Giai đoạn 1: Thống nhất miền Bắc Đức và sự thành lập Liên bang BắcĐức (1864-1867) thông qua chiến tranh Phổ - Đan Mạch 1864 Chiến tranhPhổ - Áo năm 1866 và thành lập Liên bang Bắc Đức
Giai đoạn 2: Hoàn thành thống nhất Đức (1867-1871) và sự ra đời của
đế chế thứ nhất thông qua chiến tranh Pháp - Đức (1870) Ngày 18/1/1871, vuaPhổ Vinhem I lên ngôi hoàng đế, Bixmác trở thành Thủ tướng
2 Chứng minh rằng quá trình thống nhất nước Đức, thống nhất li-a, cải cách nông nô ở Nga và nội chiến ở Mỹ là những cuộc cách mạng tư sản hoặc mang tính chất cách mạng tư sản.
I-ta-Dựa vào khái niệm cách mạng và sử dụng dẫn chứng để chứng minh
Trang 14- Mục đích: Nhằm gạt bỏ những trở ngại từ chế độ phong kiến hoặc cácthế lực bảo thủ, thực hiện nền dân chủ tư sản, tạo điều kiện cho chủ nghĩa tưbản phát triển.
+ Nhiệm vụ dân tộc: Xoá bỏ chế độ phong kiến cát cứ, thống nhất đấtnước (Đức, Ý), xoá bỏ chế độ nông nô, đẩy mạnh sự phát triển quan hệ sảnxuất TBCN (Nga), chấm dứt tình trạng nô lệ cùng sự đối lập của chủ nô vớigiai cấp tư sản, mở đường cho CNTB phát triển nhanh (nội chiến Mỹ 1861-1865)
+ Nhiệm vụ dân chủ: Lật đổ chế độ phong kiến chuyên chế cùng nhữngtrở ngại trên con đường phát triển CNTB, xác lập nền dân chủ tư sản (trong thểchế chính trị cùng các quyền tự do dân chủ tư sản của công dân và con ngườinói chung trên các lĩnh vực đời sống xã hội)
+ Về vai trò lãnh đạo: Là những lực lượng tiến bộ hoặc thức thời, phảnánh xu thế phát triển theo hướng TBCN đã lãnh đạo tiến hành các sự kiện trêntrong thời gian giữa thế kỷ XIX Do giai cấp tư sản liên kết với quý tộc tư sảnhóa (thống nhất Đức,Ý); Do tư hay giai cấp tư sản (ở Bắc Mỹ, chống lại sự likhai của chủ nô ở các bang miền Nam, tái lập Hợp chúng quốc), hoặc do chínhquyền phong kiến tiến hành cải cách nông nô để né tránh quần chúng đấu tranh
và tạo đà cho kinh tế tư bản phát triển (như ở Nga )
+ Kết quả: Góp phần tăng cường và củng cố, mở rộng và đưa các quốcgia này phát triển theo hướng chủ nghĩa tư bản
3 Về “con đường thống nhất” ở Italia.
- Hoàn cảnh: Cuộc cách mạng 1848 ở Italia bị thất bại, Italia vẫn bị chia
xẻ thành 7 công quốc và vương quốc Phần lớn các vùng này nằm dưới sựthống trị của Áo Duy chỉ có vương quốc Piêmôntê ở phía Tây Bắc vẫn còn giữđược độc lập.Hầu hết đều ở trong tình trạng trì trệ, lạc hậu vì chịu ách thống trịcủa đế quốc Áo và thế lực phong kiến trong nước Vấn đề đặt ra là là giảiphóng dân tộc khỏi sự lệ thuộc vào Áo, xoá bỏ sự cản trở của các thế lựcphong kiến Mở đường cho kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển
Trang 15- Italia tiến hành thống nhất kết hợp cả hai con đường từ trên xuống và
từ dưới lên
Thứ nhất là con đường “từ trên xuống” do liên minh giai cấp quý tộc tưsản hoá và đại tư sản lãnh đạo đứng đầu là Cavua tiến hành những cuộc chiếntranh vương triều, thành lập nước Italia thống nhất dưới sự lãnh đạo của triềuđại Xavoa với sự giúp đỡ bên ngoài là Napônêông III
Thứ hai là con đường “từ dưới lên” là khuynh hướng dân chủ tư sản,những người dân chủ và cộng hoà được quần chúng nhân dân ủng hộ, xác địnhcon đường tiến hành cách mạng coi đấu tranh vũ trang là biện pháp cơ bản đểgiải phóng và thống nhất Ý, đại biểu là Garibanđi
Trong quá trình đấu tranh con đường “từ dưới lên” đã thắng thế…
4 Vai trò của vương quốc Phổ trong quá trình thống nhất nước Đức
- Hoàn cảnh: Đến giữa thế kỉ XIX, Đức vẫn là một quốc gia phong kiến.Theo quyết nghị của hội nghị Viên (1815) đất nước này được coi là một liênbang gồm 34 tiểu vương quốc tách biệt và 4 thành phố tự trị Trong đó Phổ làvương quốc mạnh nhất lúc bấy giờ
- Vai trò của Vương quốc Phổ trong công cuộc thống nhất Đức được thểhiện từ đầu thế kỷ XIX nhằm thúc đẩy sự thống nhất về kinh tế
+ Thiết lập chế độ thuế, xoá bỏ hàng rào thuế quan nội địa giữa cácvương quốc trong nước Đức năm 1818
+ Sự thành lập Liên minh thuế quan gồm 18 bang năm 1834
+ Sau cách mạng 1848, nền kinh tế phát triển song sự chia cắt về chínhtrị đã cản trở sự lớn mạnh của nước Đức, giai cấp TS đã ủng hộ quý tộc Phổdùng vũ lực tiến hành thống nhất đất nước “từ trên xuống”
+ Dưới sự lãnh đạo của vương triều Phổ, đứng đầu là Ôttô Phôn Bixmáccông cuộc thống nhất nước Đức đã được thực hiện thông qua chiến tranh vớiĐan Mạch 1864; với Áo năm 1866 và với Pháp năm 1870
Trang 16+ Ngay cả khi nước Đức đã thống nhất, vai trò của Phổ vẫn rất lớn, quátrình Phổ hoá nước Đức thể hiện trên mọi mặt của đời sống kinh tế - chính trị -
xã hội cuối thế kỷ XIX
5 Cải cách nông nô năm 1861 ở Nga là một cuộc cách mạng tư sản
“từ trên xuống”.
- Hoàn cảnh: Giữa thế kỉ XIX, đại bộ phận nông dân Nga là nhữngngười nông nô bị áp bức nặng nề 90% dân số sống ở nông thôn là nông nô.Quan hệ cưỡng bức lao động nông nô cùng chế độ sở hữu ruộng đất của địachủ và nhà nước phong kiến đã cản trở kinh tế tư bản chủ nghĩa Nga phát triển.Trên lĩnh vực chính trị- xã hội, đến giữa thế kỷ XIX, Nga vẫn là nước phongkiến Ách thống trị chuyên chế của chính quyền Nga hoàng đè nặng lên toàn đếquốc Nga
- Nhiệm vụ: Xoá bỏ chế độ chuyên chế Nga hoàng cùng quan hệ phongkiến - nông nô, thực hiện những cải cách dân chủ
- Mục tiêu: giải phóng sức sản xuất, tạo điều kiện cho kinh tế tư bản chủnghĩa phát triển
- Lãnh đạo: chính quyền Nga hoàng - A-lếch-xan-đrơ II (tư sản hóa)
- Kết quả: Nông nô được tự do thân thể, có quyền tư hữu được trao đổi
kí kết giao kèo với người khác; Nhưng nông nô muốn được tự do tư hữu mộtphần đất đã cằn cỗi phải chuộc một số tiền chuộc gấp 20 lần số tô nộp trongmột năm, nông nô trả ngay cho địa chủ 20-25% còn 75-80% do nhà nước trảcho địa chủ, sau đó nông nô sẽ trả dần cho nhà nước cả lãi Nông dân đượctham gia mọi hoạt động công thương nghiệp Tăng nguồn cung cấp sức laođộng tự do cho kinh tế công nghiệp, tạo điều kiện cho sức sản xuất phát triển.CNTB có điều kiện phát triển trong công nghiệp trên cơ sở vốn đầu tư củanước ngoài và nguồn nhân công rẻ mạt
- Khuynh hướng chính trị: Đây là cuộc cách mạng tư sản không triệt để
vì chính quyền chuyên chế cùng các cơ quan hành chính địa phương vẫn nằmtrong tay Nga hoàng Nông dân vẫn phải chịu tô thuế và nghĩa vụ tạm thời
Trang 17Nước Nga vẫn có yêu cầu của một cuộc cách mạng tư sản Mặc dù vậy, cuộccải cách góp phần nhất định vào sự phát triển chủ nghĩa tư bản ở Nga, thúc đẩygiải phóng sức sản xuất, cung cấp sức lao động cho công nghiệp, nâng cao địa
vị giai cấp tư sản Ðó là một bước tiến trên con đường cải biến chế độ phongkiến chuyên chế thành nền quân chủ tư sản ở Nga
6 Tiền đề của cách mạng công nghiệp Anh.
- Tiền đề về chính trị: Thắng lợi của cuộc cách mạng tư sản Anh nổ rasớm đã mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển Chế độ chính trị mới quânchủ lập hiến được thiết lập với quyền lực nằm trong tay giai cấp tư sản tạo điềukiện thuận lợi cho kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển về mọi mặt Giai cấp tưsản là lực lượng tích cực, xúc tiến việc thủ tiêu những quan hệ kinh tế cũ cònlại, và củng cố phát triển nền kinh tế tư bản chủ nghĩa
- Quá trình tích lũy về vốn thông qua việc buôn bán nô lệ, cướp biển,cướp bóc thuộc địa, thương mại trao đổi không ngang giá, bóc lột trongnước
- Tiền đề về nhân công: Hậu quả của phong trào “rào đất cướp ruộng” đãtạo ra sự sự gia tăng ngày càng đông đảo lực lượng công nhân phục vụ chocông nghiệp, thợ thủ công bị phá sản
- Nhu cầu của thị trường: Cuộc cách mạng nông nghiệp có tác dụng lớnđối với thị trường trong nước Nhờ sử dụng máy móc và cải tiến kĩ thuật nênsản phẩm nông nghiệp tăng lên Trong khi đó dân cư thành thị và công nhânkhông ngừng tăng dẫn đến nhu cầu mua bán lương thực và nông sản cũng tănglên Do vậy thị trường trong nước không ngừng được mở rộng góp phần quantrọng vào sự phát triển công thương nghiệp Cùng với đó là hệ thống thuộc địarộng lớn
- Những cải tiến về kĩ thuật trước khi cách mạng công nghiệp diễn ra:Cải tiến lớn về kỹ thuật như phân công lao động và sản xuất hàng loạt, làm chonăng xuất lao động tăng, công cụ sản xuất được chuyên môn hoá, tạo điều kiệncho việc phát minh ra máy móc
Trang 18- Những tiền đề khác nước Anh sớm phát triển, vị trí địa lý ở trung tâmthế giới, than và sắt có nhiều lại dễ khai thác…
7 Những phát minh và cải tiến kỹ thuật điển hình trong cách mạng công nghiệp ở Anh.
Trình bày được một số phát minh trong ngành dệt:
Năm 1733, Giônkê phát minh ra thoi bay
Năm 1764, Giêm Hagrivơ phát minh ra máy kéo sợi Gien-ni
Năm 1769 Áccrai chế ra máy kéo sợi chạy bằng sức nước
Năm 1779, Crômtơn đã cải tiến máy kĩ thuật cao hơn, kéo được sợi nhỏlại chắc, vải vừa bền, đẹp
Năm 1785, Étmơn Cácrai phát minh ra máy dệt chạy bằng sức nước…Năm 1784, Giêm Oát (1763-1789), đã hoàn thiện máy hơi nước và đưavào sử dụng
Việc máy hơi nước được áp dụng rộng rãi trong nhiều ngành sản xuất vàgiao thông vận tải (tàu chạy bằng hơi nước, xe lửa)
8 Hệ quả của cách mạng công nghiệp
Biến đổi về kinh tế
+ Cách mạng công nghiệp làm thay đổi bộ mặt các nước tư bản: nhiềutrung tâm công nghiệp mới với thành thị đông dân xuất hiện; máy móc làmthay đổi cơ bản quá trình sản xuất, nâng cao năng suất lao động, tạo ra nguồncủa cải xã hội dồi dào
+ Cách mạng công nghiệp đã thúc đẩy các ngành kinh tế phát triển, đặcbiệt là nông nghiệp và giao thông vận tải Nhu cầu công nghiệp hoá khiến nôngnghiệp nhanh chóng chuyển sang phương thức chuyên canh hoặc thâm canh,đồng thời quá trình cơ giới hoá nông nghiệp góp phần giải phóng nông dân, bổsung lực lượng lao động cho thành phố
Biến đổi về xã hội
+ Hình thành hai giai cấp cơ bản của xã hôi tư bản: giai cấp tư sản và vôsản
Trang 19+ Qua cách mạng công nghiệp giai cấp tư sản giàu lên nhanh chóng vàtrở thành giai cấp thống trị xã hội Đồng thời đội ngũ vô sản ngày càng tănglên về số lượng Nhưng họ càng bị áp bức bóc lột nặng nề hơn trước, vì vậymâu thuẫn giữa tư sản và vô sản trong xã hội tư bản ngày càng sâu sắc dẫn đếnphong trào đấu tranh của giai cấp vô sản chống lại áp bức bóc lột là tất yếu.
Nội dung trọng tâm chương 3
1 Những yếu tố tác động tới bước chuyển của chủ nghĩa tư bản từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn độc quyền.
Có 4 yếu tố sau:
+ Sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất 30 năm cuối thế kỉ XIX
do sự tiến bộ đặc biệt về KHKT trong thời gian này tạo nên
+ Do sự khủng hoảng nền kinh tế tư bản chủ nghĩa theo chu kì (chỉ rađược nguyên nhân khủng hoảng)
+ Do quá trình cạnh tranh quyết liệt của các nước tư bản trong thời kìcạnh tranh tự do những năm 60 - 70 của thế kỉ XIX
+ Để cạnh tranh thắng lợi và phát triển, các nhà tư bản đã hùn vốn vớinhau để hình thành các xí nghiệp, công ty cổ phần
2 Các hình thức độc quyền giai đoạn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX
Cácten, Xanhdica: là hình thức đầu tiên của tổ chức độc quyền Trongcácten, Xanhdica, các nhà tư bản vẫn làm chủ xí nghiệp của mình, chỉ thoảthuận với nhau về khối lượng hàng hoá sản xuất và thị trường tiêu thụ Cáctenphổ biến ở Đức Xanhđica phổ biến ở Pháp