PHÒNG GD&ĐT GIỒNG TRÔM CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG TH PHONG ĐIỀN Độc lập – Tự do – Hạnh phúc MÔ TẢ BIỆN PHÁP Nâng cao chất lượng dạy và học phân môn Luyện từ và câu lớp 5 Họ và tên Phan[.]
Trang 1PHÒNG GD&ĐT GIỒNG TRÔM CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG TH PHONG ĐIỀN Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
MÔ TẢ BIỆN PHÁP
Nâng cao chất lượng dạy và học phân môn Luyện từ và câu lớp 5.
-Họ và tên: Phan Thị Hường
-Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Phong Điền
-Nhiệm vụ được phân công: Giáo viên dạy lớp 5
Tên biện pháp: Vận dụng bản đồ tư duy vào dạy trong phân môn Luyện
từ và câu lớp 5.
1.Thực trạng và lí do chọn giải pháp:
Môn Tiếng Việt nói chung và môn Luyện từ và câu nói riêng chiếm vị trí
vô cùng quan trọng ở bậc Tiểu học.Tuy nhiên, việc dạy học môn này còn nhiều khó khăn bởi bản thân Tiếng Việt vốn rất giàu và đẹp, sự diễn đạt trong Tiếng Việt rất phong phú và đa dạng Muốn diễn đạt tốt ngôn ngữ của chính dân tộc mình, các em cần phải hiểu rõ cấu tạo, ý nghĩa, bản chất và cách sử dụng của Tiếng Việt trong từng ngữ cảnh, trong từng trường hợp cụ thể Do đó cần phải
có biện pháp giúp học sinh học tốt Tiếng Việt, cụ thể hơn là học tốt phân môn Luyện từ và câu Từ đó thấy rằng, môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Luyện từ và câu nói riêng rất thuận lợi để đưa các phương pháp dạy học mới
vào giảng dạy, đặc biệt phương pháp “Vận dụng bản đồ tư duy” vào phân môn
Luyện từ và câu sẽ góp phần đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng dạy học phân môn này
Thuận lợi, khó khăn:
*Thuận lợi:
- Hiện nay, Bộ giáo dục và Đào tạo đang thực hiện đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục, trong đó đổi mới phương pháp dạy học là một trong
những nhiệm vụ cấp bách Phương pháp “Vận dụng bản đồ tư duy”là một trong
phương pháp dạy học có nhiều ưu điểm, được Phòng giáo dục, tổ mạng lưới, tổ chuyên môn tổ chức tập huấn, rút kinh nghiệm để từng bước triển khai áp dụng trong các trường Tiểu học
Trang 2- Cơ sở trường lớp ngày càng khang trang hơn, thiết bị dạy học ngày càng
phong phú hơn, hiện đại hơn; cán bộ quản lí luôn tạo điều kiện và khuyến khích
giáo viên tích cực phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh Đây là điều kiện thuận lợi hỗ trợ giáo viên rất nhiều trong việc vận dụng các kỹ thuật dạy học tích cực vào dạy trong các môn học
- Qua quá trình ứng dụng phương pháp“Vận dụng bản đồ tư duy”vào
trong các lớp có thể thấy sự ham thích của các em Các em hứng thú với những hoạt động học tập, cùng nhau thảo luận, cùng nhau hoản thành được bản đồ tư duy
*Khó khăn:
a.Về điều kiện cơ sở vật chất:
- Trong các lớp hiện nay, bàn ghế được bố trí theo dãy, nối tiếp nhau, không thuận lợi cho việc học nhóm, gặp khó khăn trong khâu thảo luận
- Trang thiết bị cũng không phong phú nhất là các trường vùng sâu, nhất
là đang thiếu các phương tiện hỗ trợ hoạt động báo cáo, thảo luận của học sinh như: máy tính, máy chiếu, đối với các khung lẻ
b.Về đội ngũ giáo viên:
- Trình độ chuyên môn của giáo viên chưa đồng đều, việc áp dụng phương pháp mới của giáo viên còn hạn chế Hầu hết giáo viên còn ít sử dụng phương pháp mới vào việc giảng dạy
- Nhiều giáo viên còn chưa thành thạo trong việc sử dụng công nghệ thông tin để vẽ bản đồ tư duy bằng phần mềm MindMap để phục vụ cho bài dạy
và chữa bài các nhóm chỉ dựa vào bài vẽ của học sinh
- Phương pháp mất nhiều thời gian trong khi 1 tiết học trên lớp chỉ có 40 phút thì không đủ thời gian hoạt động Các em mới tập làm quen phương pháp mới nên các em còn lúng túng chưa biết cách bố trí các nhánh trên giấy ( bảng phụ) sao cho cân đối và phù hợp
2 Các biện pháp góp phần nâng cao chất lượng công tác giảng dạy
a Sử dụng BĐTD trong bài học ngay trên lớp
Sử dụng BĐTD sẽ dễ dàng hơn trong việc phát triển ý tưởng, tìm tòi xây dựng kiến thức mới Nhờ sự liên kết các nét vẽ cùng với màu sắc thích hợp và
Trang 3cách diễn đạt riêng của mỗi người, BĐTD giúp bộ não liên tưởng, liên kết các kiến thức đã học trong sách vở, đã biết trong cuộc sống… để phát triển, mở rộng ý tưởng Sau khi học sinh tự thiết lập BĐTD kết hợp việc thảo luận nhóm dưới sự gợi ý, dẫn dắt của giáo viên dẫn đến kiến thức của bài học một cách nhẹ nhàng, tự nhiên
Có thể tóm tắt một số hoạt động dạy học trên lớp với BĐTD:
Hoạt động 1: Học sinh lập BĐTD theo nhóm hay cá nhân với gợi ý của
giáo viên
Hoạt động 2: Học sinh hoặc đại diện của các nhóm học sinh lên báo
cáo, thuyết minh về BĐTD mà nhóm mình đã thiết lập
Hoạt động 3: Học sinh thảo luận, bổ sung, chỉnh sửa để hoàn thiện
BĐTD về kiến thức của bài học đó Giáo viên sẽ là người cố vấn, là trọng tài giúp học sinh hoàn chỉnh BĐTD, từ đó dẫn dắt đến kiến thức của bài học
Hoạt động 4: Củng cố kiến thức bằng một BĐTD mà giáo viên đã
chuẩn bị sẵn hoặc một BĐTD mà cả lớp đã tham gia chỉnh sửa hoàn chỉnh, cho học sinh lên trình bày về kiến thức đó
Ví dụ: Bài ôn tập về từ giáo viên có thể hướng dẫn học sinh vẽ BĐTD
theo mẫu sau:
b Sử dụng BĐTD ngoài tiết học.
Trang 4Không những ở trên lớp mà giáo viên hoàn toàn có thể sử dụng BĐTD như một dạng bài tập để học sinh về nhà hoàn chỉnh Đây là cách để học sinh ôn bài rất có hiệu quả Các em phải nhớ một cách thực sự chứ không phải học vẹt mới có thể vẽ trên BĐTD và sau đó mang đến lớp trình bày Có thể tóm tắt các bước hướng dẫn học sinh làm BĐTD ngoài tiết học như sau:
Bước 1: Sau khi giáo viên dạy xong bài, yêu cầu học sinh nhắc lại toàn bộ
kiến thức
Bước 2: Hướng dẫn sơ lược học sinh về nhà vẽ BĐTD cho phần bài học
trên lớp
Bước 3: Học sinh mang đến lớp trao đổi với bạn Sau đó giáo viên chọn
lọc để mời một số em lên trình bày để lớp cùng nhận xét (Đây có thể như là một phần kiểm tra bài cũ)
c Các dạng bài sử dụng BĐTD
Với đặc điểm của BĐTD như ở trên đã nêu, chúng tôi nhận thấy phần nội dung dạy bài lý thuyết rất phù hợp để ứng dụng Đặc biệt là các bài về từ loại (Đại từ; Đại từ xưng hô; Quan hệ từ; Luyện tập về quan hệ từ; Ôn tập về từ loại), các bài về các lớp từ ( Từ đồng nghĩa; Từ trái nghĩa; Từ đồng âm; Dùng từ đồng âm chơi chữ; Từ nhiều nghĩa ), các bài về mở rộng vốn từ
Ví dụ cụ thể:
* Dạng : Các bài mở rộng vốn từ
Với dạng này, từ các chủ đề chính của bài, giáo viên đưa ra các ý chính là các nhánh lớn Từ các nhánh lớn đó sẽ có các nhánh nhỏ là các ý chính tiếp theo xoay quanh chủ đề chính Với những dạng bài này, các em có thể rất tự do sáng tạo theo ý hiểu của mình Một số bài có thể sử dụng bản đồ tư duy như: Mở rộng vốn từ: Bảo vệ môi trường, Mở rộng vốn từ: Hạnh phúc, Mở rộng vốn từ:
An ninh – Trật tự…
Ví dụ: bài Mở rộng vốn từ: Nam và nữ tuần 29- Tiếng Việt lớp 5, Tập 2
Đây là BĐTD mà giáo viên có thể đưa ra làm mẫu cho HS
BĐTD bài mở rộng vốn từ:
Nam và nữ - GV thiết kế mẫu
Trang 5- Học sinh hoàn toàn có thể tự vẽ bằng tay được.
Các giáo viên có thể vận dụng lược đồ tư duy vào hỗ trợ dạy học kiến thức mới, củng cố kiến thức sau mỗi tiết học, ôn tập hệ thống hóa kiến thức sau mỗi chương, mỗi học kì…trong phân môn Luyện từ và câu lớp 5
Đây là một bức vẽ bản đồ tư duy về bài Mở rộng vốn từ: Nam và nữ của các
em học sinh
Trang 6Khi tiến hành dạy ở lớp được thực hiện giải pháp, cho các em tự thiết kế Mind Maps các em rất hứng thú Không những các em được nhớ lại bài mà còn được biểu diễn các ý hiểu theo những hình dạng tượng trưng theo quy ước của riêng các em Em Long biểu biễn từ khóa Nam và Nữ bằng hình ảnh rất ngộ nghĩnh Một chiếc váy đại diện cho phái nữ, một quần jean cho phái nam Để thể hiện nghĩa của từ dịu dàng, em sử dụng hình vẽ chiếc lược, gương
3 Hiệu quả của các biện pháp
Điều đó chứng minh rằng sử dụng Bản đồ tư duy kết hợp tổ chức các
phương pháp dạy học Tiếng Việt khi dạy các bài luyện từ và câu Tiếng Việt 5
Đã giúp nâng cao kết quả học tập của học sinh lớp 5 của Trường Tiểu học Phong Điền một cách rõ rệt
4 Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng giải pháp
Sau thời gian áp dụng tôi thấy học sinh hiểu bài, tiếp thu bài nhanh, nắm chắc kiến thức, nhớ kiến thức lâu hơn Giúp cho giáo viên đào tạo được những học sinh năng động, sáng tạo, có khả năng tư duy, khả năng ghi nhớ góp phần vào việc giáo dục học sinh phát triển một cách toàn diện
Thạnh Phú Đông, ngày tháng11 năm 2022 Người viết
Phan Thị Hường
Xác nhận của Hiệu trưởng
Thạnh Phú Đông, ngày tháng11 năm 2022 HIỆU TRƯỞNG