HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH MÔN TIN HỌC PHÙ HỢP NĂNG LỰC CỦA MỖI HỌC SINH NHẰM NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌCTẬP MÔN TIN HỌC CỦA HỌC SINH Sau vài năm đưa chương trình Tin học vào giảng dạy chính thống, mô
Trang 1HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH MÔN TIN HỌC PHÙ HỢP NĂNG LỰC CỦA MỖI HỌC SINH NHẰM NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC
TẬP MÔN TIN HỌC CỦA HỌC SINH
Sau vài năm đưa chương trình Tin học vào giảng dạy chính thống, môn Tinhọc với những đặc thù riêng mà việc thực hành cần có những phương pháp, hìnhthức cần linh hoạt, phong phú Trên cơ sở chuẩn kiến thức kỹ năng của từngchương từng bài và mục tiêu của cả cấp học mà các câu hỏi, bài tập, bài thựchành cần đo được mức độ thực hiện các mục tiêu đã được xác định
Thực hành là một phần quan trọng trong chương trình Tin học 12 Việc đổimới công tác thực hành, là việc làm có ý nghĩa rất thiết thực Thực hành sẽ tạo cơhội cho học sinh bổ sung kiến thức, nắm vững các khái niệm về lý thuyết và rènluyện kỹ năng, làm sáng tỏ những giờ học tại lớp và học qua sách vở
Trang 22 Lý do khách quan
Qua thời gian trực tiếp giảng dạy Tin học nói chung, môn Tin học 12 vớinhững đặc thù nói riêng tôi nhận thấy rằng nhiều học sinh yếu về kỹ năng thựchành trên máy Các em ngại ngần khi thực hiện mà chủ yếu quan sát các em kháctrong nhóm thực hành (HS Khá – Giỏi) nên đôi khi giờ thực hành kết quả khôngnhư mong muốn
Từ thực tế trên, tôi luôn băn khoăn và mong muốn tìm ra biện pháp khắcphục, nâng cao chất lượng trong mỗi giờ thực hành giúp các em sau những giờthực hành có một kỹ năng đạt được yêu cầu đề ra nên trong quá trình giảng dạytôi luôn chú trọng đến việc hướng dẫn, chia nhóm thực hành sao cho các nhómđều có thời gian tiếp xúc, sử dụng máy nhiều nhất có hiệu quả giúp các em có thểrèn kỹ năng và tự học, tự khám phá các kiến thức Do đó, tôi đã quyết định chọn
đề tài nghiên cứu của mình là “HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH MÔN TIN HỌCPHÙ HỢP VỚI NĂNG LỰC CỦA MỖI HỌC SINH NHẰM NÂNG CAO KẾTQUẢ HỌC TẬP MÔN TIN HỌC CỦA HỌC SINH (Áp dụng cho HS khối 12)”
- Phân tích sự cần thiết, vai trò của thực hành trong quá trình dạy và học
- Các phương pháp dạy học được áp dụng trong dạy thực hành môn Tin họclớp 12
- Một số phương pháp dạy học thực hành đã được sử dụng có hiệu quả trongtrường THPT Trần Phú trong năm học 2013 – 2014, 2014 – 2015
- Dựa trên mục tiêu, yêu cầu của cấp học, môn học và lớp học
Trang 3- Thông qua việc giảng dạy bộ môn Tin học 12 trong các năm học đã qua tạitrường THPT Trần Phú, phương pháp thực nghiệm sư phạm, khảo sát, điều tra,phân tích tổng hợp và đánh giá kết quả
- Vấn đáp tìm hiểu các giáo viên bộ môn khác, giáo viên chủ nhiệm, phụhuynh học sinh
- Kết hợp với tình hình thực tế và đối tượng học sinh, từ đó đưa ra nhữnghình thức, nội dung kiểm tra đánh giá thích hợp
- Học sinh lớp 12 của trường THPT Trần Phú trong những năm học 2013 – 2014,
2014 – 2015
- Chương trình dạy và học môn Tin học 12
I CƠ SỞ LÝ LUẬN KHOA HỌC
Công nghệ thông tin là một trong các phương tiện quan trọng nhất của một
xã hội hiện đại, đang làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội, giáodục của thế giới, trong đó có Việt Nam Chúng ta đang sống trong thời đại thôngtin kỹ thuật số, đâu đâu quanh ta, ở hầu hết các lĩnh vực ngành nghề đều có sửdụng các sản phẩm của Tin học Đảng và Nhà nước đã có những chủ trươngchính sách đầu tư và phát triển về ứng dụng công nghệ thông tin như:
- Chỉ thị số 58 - CT/TW của bộ chính trị về đẩy mạnh ứng dụng và pháttriển CNTT trong sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đã chỉ rõ: “ Ứngdụng và phát triển CNTT là một nhiệm vụ ưu tiên trong chiến lược phát triểnkinh tế xã hội, là phương tiện chủ lực để đi tắt đón đầu, rút ngắn khoảng cáchphát triển so với các nước đi trước”
Trang 4- Chỉ thị số 29/2001/CT-BGD&ĐT của bộ GD&ĐT về tăng cường giảngdạy, đào tạo và ứng dụng CNTT trong ngàng giáo dục đã chỉ rõ: “Nâng cao nhậnthức về vai trò của CNTT, ứng dụng và phát triển CNTT trong GD&ĐT sẽ tạomột bước chuyển cơ bản trong quá trình đổi mới nội dung, chương trình, phươngpháp giảng dạy, học tập và quản lý giáo dục”
Phấn đấu thực hiện các mục tiêu cụ thể của ngành là: Tổ chức tốt việc dạy
và học Tin học ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học nhằm phổ cập Tin họctrong nhà trường,
Đặc trưng của môn Tin học là khoa học gắn liền với công nghệ, do vậy dạyhọc Tin học một mặt trang bị cho học sinh kiến thức khoa học về Tin học, pháttriển tư duy thuật toán, rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề, mặt khác phải chútrọng đến rèn luyện kỹ năng thực hành, ứng dụng, tạo mọi điều kiện để học sinhđược thực hành, nắm bắt và tiếp cận với những công nghệ mới của Tin học phục
vụ học tập và đời sống
SGK Tin học 12 viết theo tinh thần cung cấp kiến thức cơ bản, hiện đạinhưng coi trọng kỹ năng thực hành HS thông qua thực hành và sử dụng mộtphần mềm cụ thể để hiểu rõ hơn những kiến thức có tính trừu tượng, khái quát,đồng thời thấy được sâu sắc hơn y nghĩa của những ứng dụng thực tế
- Chương II giới thiệu Access là một hệ QTCSDL cụ thể Yêu cầu chính ởđây là học sinh cần nắm được các khái niệm và các thao tác cơ bản khi làm việcvới Access Kĩ năng thực hiện các thao tác khi làm việc với một hệ QTCSDL cụthể được chú trọng rèn luyện thông qua việc sử dụng Access mà chưa cần đề cậptới hệ QTCSDL quan hệ tổng quát Trên cơ sở kiến thức "thực tế" đó học sinh cóthể tiếp thu tốt hơn các khái niệm trừu tượng ở chương III, nói chung là thuần túy
lí thuyết Vì vậy, ở chương II cần coi trọng kỹ năng thực hành trên một hệQTCSDL cụ thể là Access Việc chương trình tin 12 đã đưa tỉ lệ giờ thực hành
Trang 5cao hơn giờ lý thuyết trong chương II ( 14 tiết thực hành/13 tiết lý thuyết) cũngkhông ngoài lý do trên
II THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
Trên thực tế qua những năm giảng dạy bộ môn Tin học, thông qua học sinh,phụ huynh và qua trao đổi với các đồng nghiệp tôi nhận thấy: hầu như học sinhđều yêu thích và hứng thú với môn Tin học Tuy nhiên chất lượng bộ môn quacác năm học chưa cao, đặc biệt là kỹ năng thực hành trên máy tính còn hạn chế,một số học sinh còn chưa có thái độ tích cực trong giờ thực hành để rèn kỹ năng
Trang 6- Về thái độ học tập, do các em là học sinh cuối cấp nên rất nhiều em có tưtưởng chỉ chú trọng các môn học chính để thi đại học mà những môn còn lại các
em không học hoặc học chống đối, thậm chí còn có tư tuởng rất ngại khi sử dụngmáy tính để thực hành rèn luyện kỹ năng
- Tin học 12 học về một hệ Quản trị CSDL: HS chưa sử dụng một hệQTCSDL nào nên chưa hình dung được cụ thể việc thực hiện các chức năng này
Để giải thích các chức năng duy trì tính nhất quán, tổ chức và điều khiển các truycập đồng thời đòi hỏi giáo viên cần chú trọng phương pháp giảng dạy để đạt đượcmục tiêu là Tin học 12 có môi trường cho học sinh có thể phát huy cao các thiênchức: “Nghe, Nhìn, Đọc, Nói, Viết và Làm”
III NHỮNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
1 Tiến hành khảo sát chất lượng thực hành bộ môn:
Sau một số giờ thực hành đầu năm, tiến hành khảo sát chất lượng tôi thấyhọc sinh còn rất ngại thực hành, thao tác cơ bản trên máy còn chưa chuẩn, đa sốviệc thực hành trên máy chỉ tập trung vào các em khá và giỏi, số còn lại các emchỉ quan sát, nên khi giáo viên hỏi thì không thực hiện được công việc theo yêucầu Vì thế, kết quả học tập còn thấp
Kết quả khảo sát thực hành đầu năm học 2014-2015
Trang 72 Thiết kế bài dạy thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh:
Đây là một phần không thể thiếu đối với một giáo viên trước mỗi giờ dạy,đặc biệt là với giờ thực hành với những đặc thù riêng “ Thiết kế trước bài dạygiúp giáo viên chuẩn bị chu đáo hơn về kiến thức, kỹ năng, phương pháp, tiếntrình và tâm thế để đi vào một tiết dạy” Để thiết kế được một bài dạy phù hợpvới nhiều đối tượng học sinh thì tối thiểu cần làm được những công việc sau:
- Xác định được mục tiêu trọng tâm của bài học về kiến thức, kỹ năng, thái
độ, năng lực hướng tới Tìm ra được những kỹ năng cơ bản dành cho học sinhyếu kém và những kiến thức kỹ năng dành cho học sinh giỏi
- Tham khảo thêm tài liệu để mở rộng và đi sâu hơn vào bài giảng, giúp giáoviên nắm một cách tổng thể, giải thích cho học sinh khi cần thiết
- Nắm được mục đích yêu cầu, chuẩn kiến thức của chương, của bài để thiết
kế các hoạt động học tập phù hợp với trình độ học sinh và điều kiện dạy và học
- Chuẩn bị tốt phòng thực hành, các thiết bị dạy và học
- Hoàn chỉnh tiến trình của một giờ dạy học với đầy đủ các hoạt động cụ thể.Nếu thực hiện tốt những việc này xem như giáo viên đã chuẩn bị tốt tâm thế
để bước vào một tiết dạy thực hành và thành công bước đầu
3 Điều hành tổ chức hoạt động của học sinh trên lớp
Việc thiết kế tốt một bài dạy và phù hợp với từng đối tượng học sinh xemnhư đã có bước đầu thành công nhưng đó mới chỉ là buớc khởi đầu cho một tiếtdạy còn khâu quyết định thành công chính là ở khâu tổ chức điều kiển các đốitượng học sinh trên lớp
Trong điều kiện CSVC của nhà trường, với một giờ thực hành, việc quantrọng là chia nhóm thực hành Với việc chia thành từng nhóm học sinh có điều
Trang 8kịên hỗ trợ lẫn nhau - bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không chỉ
là thụ động tiếp thu từ giáo viên Với số lượng học sinh đông và số máy là có hạnnên căn cứ vào hai yêu cầu này mà giáo viên có phương án chia nhóm cho phùhợp
Ví dụ:
- Chia nhóm một cách ngẫu nhiên
- Chia nhóm theo đôi bạn cùng tiến
- Chia nhóm theo lực học
- Chia nhóm đa dạng nhiều đối tượng
Tuy nhiên để việc thực hành theo nhóm có hiệu quả buộc giáo viên phải lựa chọnnội dung đưa vào thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh Chia nhóm 2đến 3 học sinh một máy Các học sinh có thể tự cử nhóm trưởng của nhóm mình Các bước tiến hành:
- Giáo viên nêu vấn đề, yêu cầu nội dung thực hành
- Giáo viên hướng dẫn cho học sinh các kỹ năng thao tác trong bài thực hành,thao tác mẫu cho học sinh quan sát
- Tổ chức hướng dẫn các nhóm thực hành, gợi mở, khuyến kích học sinh tích cựchoạt động
- Giáo viên quản lý, giám sát học sinh thực hành theo nhóm:
+ Trong quá trình học sinh thực hành, giáo viên quan sát, theo dõi và bổtrợ khi cần
+ Chỉ rõ những kỹ năng, thao tác nào được dành cho học sinh yếu trongnhóm, những kỹ năng, thao tác nào dành cho học sinh khá và giỏi
Trang 9+ Phát hiện những nhóm thực hành không có hiệu quả để uốn nắn điềuchỉnh
+ Luôn có ý thức giáo viên chỉ trợ giúp, tránh việc đi sâu can thiệp làm hạnchế khả năng độc lập sáng tạo của học sinh
+ Trong quá trình thực hành, giáo viên có thể đưa ra nhiều cách để thựchiện thao tác giúp các em rèn luyện và nâng cao kỹ năng
- Giáo viên có thể kiểm tra hiệu quả bằng cách chỉ định một học sinh bất kỳ trongnhóm thực hiện các yêu cầu đặt ra của nội dung thực hành Nếu học sinh đượcchỉ định không hoàn thành nhiệm vụ thì gắn cho cả nhóm và đặc biệt là nhómtrưởng Hoặc cho nhóm trưởng kiểm tra kết quả thực hành lẫn nhau giữa cácthành viên trong nhóm và các nhóm kiểm tra nhau theo vòng tròn Làm như vậycác em sẽ có ý thức hơn trong thực hành
Ví dụ minh họa về thiết kế và điều hành tổ chức các hoạt động của tiết thực hành
Bài tập và thực hành 7
MẪU HỎI TRÊN NHIỀU BẢNG (tiết 1)
Trang 101 Thiết kế bài học
a) Xác định mục tiêu và trọng tâm của bài
Kiến thức:
- Hiểu rõ hơn về công dụng của mẫu hỏi
- Biết rõ hơn về liên kết và lợi ích liên kết giữa các bảng
Kỹ năng:
- Thực hiện được các thao tác tạo mẫu hỏi kết xuất thông tin từ nhiều bảng
- Biết sử dụng các hàm Count lập mẫu hỏi liệt kê; Sử dụng các hàm gộp nhómAvg, Max, Min củng cố và rèn luyện kỹ năng tạo mẫu hỏi
Thái độ:
- Có thái độ nghiêm túc trong giờ thực hành
b) Năng lực hướng tới:
+ Mô hình hóa một CSDL từ một bài toán quản lý thực tế
+ Biết các thông tin, công việc cần quản lý trong một lĩnh vực của một tổ chức cụthể
+ Đối với học sinh yếu: Biết tạo cấu trúc CSDL gồm nhiều bảng, tạo liên kết giữacác bảng theo yêu cầu cụ thể, biết tạo một mẫu hỏi đơn giản từ một bảng haynhiều bảng
+ Đối với học sinh khá - giỏi: Ngoài yêu cầu trên còn giải thích được hàm Coutdùng làm gì? Nhận biết được kết xuất những trường nào từ các bảng nguồn vàgiải thích được tại sao? Ngoài ra, có thể tạo được các mẫu hỏi tương tự khi sửdụng hàm Cout
c) Chuẩn bị phòng máy, thiết bị dạy và học, Phần mềm hệ QTCSDL Access
2 Thiết kế và điều hành tổ chức hoạt động học tập của học sinh trên lớp
Trang 11Chia nhóm học sinh đa dạng, các nhóm tự đề cử nhóm trưởng
Hoạt động 1: Chuẩn bị CSDL KINH_DOANH gồm ba bảng (đã tạo và nhập dữ
liệu như bài thực hành 5)
Trang 12Và liên kết đã được tạo từ trước như sau:
(CSDL trên nếu HS làm mất bài trên máy GV có thể hướng dẫn HS cách vào máy chủ để lấy bài khi bài thực hành trên máy chủ đã được share)
Mục tiêu : Làm CSDL nguồn cho các mẫu hỏi được tạo bên dưới
Tổ chức thực hiện:
GV yêu cầu HS mở CSDL KINH_DOANH có sẵn trên máy đã được tạo từ cáctiết thực hành trước hoặc copy từ máy chủ
Hoạt động 2 : Tạo mẫu hỏi liệt kê các loại mặt hàng cùng với số lần được đặt
Mục tiêu: Biết cách tạo mẫu hỏi từ nhiều bảng của một CSDL đơn giản
Trang 13Với đối tượng học sinh Yếu: Biết tạo mẫu hỏi theo mẫu
Với đối tượng học sinh Khá - Giỏi: Tạo được mẫu hỏi theo mẫu và giải thíchđược vì sao chọn các trường đó làm nguồn Hiểu được đề bài và lấy được ví dụminh họa (từ CSDL KINH_DOANH) để giải thích cho đề bài
Tổ chức thực hiện:
Giáo viên nêu yêu cầu chung của hoạt động 2 cho các nhóm
Hướng dẫn học sinh thảo luận theo các câu hỏi sau:
Câu hỏi 1 Em hiểu như thế nào về yêu cầu đề bài? Lấy ví dụ minh họa cho yêu
cầu đề bài?
Trả lời: Liệt kê các loại mặt hàng theo tên mặt hàng cùng với số lần đượcđặt, tức là mỗi loại mặt hàng được đặt mấy lần Ví dụ: Thước kẻ được đặt hàngmấy lần, giấy học sinh được đặt hàng mấy lần,
Câu hỏi 2 Lấy bảng nguồn là những bảng nào?
Trả lời: Lấy hai bảng HOA_DON và MAT_HANG làm bảng nguồn (theoyêu cầu đề bài)
Câu hỏi 3 Ta cần lấy các trường dữ liệu nào? trong bảng nguồn?
Trả lời: Ta cần lấy trường “Ten_mat_hang” trong bảng MAT_HANG vàtrường “ma_mat_hang” trong bảng HOA_DON
Câu hỏi 4 Cách đổi tên của trường có sẵn trong bảng thành “số lần được đặt”
Trả lời: Trên lưới QBE, ta thay cột “ma_mat_hang” (hoặc “Ten_mat_hang”)của bảng HOA_DON thành “so lan duoc dat: ma_mat_hang”
- Tổ chức cho các nhóm thực hành:
Trang 14Giáo viên yêu cầu các nhóm nghiên cứu vận dụng các kiến thức đã học và thựchành trong bài thực hành 6, và hướng dẫn trong SGK trang 65- 66 để tiến hànhviệc tạo mẫu hỏi
Yêu cầu một học sinh Khá lên thực hiện trên máy chiếu thao tác đó GV hướngdẫn lại cho cả lớp
Với đối tượng học sinh Yếu: thực hiện các thao tác tạo mẫu hỏi theo yêu cầuVới đối tượng học sinh Khá - Giỏi: Cần biết lấy trường nào trong bảng nào đưavào mẫu hỏi (Trong bài này thì chỉ cần lấy hai trường: Trường “Ten_mat_hang”trong bảng MAT_HANG và trường “ma_mat_hang” trong bảng HOA_DON)
HS phải giải thích được: Vì là bài toán yêu cầu liệt kê các loại mặt hàng theo tênmặt hàng, do đó cần có trường “Ten_mat_hang” trong bảng MAT_HANG, còn
để biết mặt hàng đó được đặt bao nhiêu lần thì cần đối chiếu sang bảngHOA_DON, ta kết xuất trường “ma_mat_hang” Sau đó sử dụng hàm Count đểđếm xem mặt hàng đó được đặt bao nhiêu lần
Trang 15Giáo viên quản lý, giám sát học sinh thực hành theo nhóm, nhắc nhở điều chỉnhkịp thời các nhóm làm việc chưa hiệu quả
- Nhận xét đánh giá hoạt động 2
- Kiểm tra, cho điểm một số học sinh trong giờ thực hành
- Tổ chức cho các nhóm tự nhận xét đánh giá, hoặc các nhóm nhậnxét lẫn nhau đánh giá các hoạt động tích cực của nhóm tạo cho các
em có ý thức thi đua cao trong học tập
Giáo viên tổng kết, bổ xung kiến thức:
GV nhấn mạnh lợi ích của việc tạo mẫu hỏi từ nhiều bảng nhằm kết xuất thôngtin từ nhiều bảng
Hoạt động 3: Củng cố cách tạo mẫu hỏi có sử dụng hàm gộp nhóm, hàm Count