Bài tập lớn môn luật hôn nhân gia đình

Khi li hôn xảy ra phần lớn sự thiệt thòi thuộc về người phụ nữ, kể cả về vật chất lẫn tinh thần, chính vì vậy đặt ra một vấn đề là làm sao để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người

Đề tài:

“Bài tập lớn môn Luật Hôn nhân gia đình”

LỜI MỞ ĐẦU:

Nước Việt Nam là một đất nước chịu nhiều ảnh hưởng của Trung Quốc bởi quả trình đồng hóa trên tất cả các phương diện của chúng, nền tư tưởng chính trị nho giáo đã trở thành khuôn mẫu chuẩn mực trong các quan hệ xã hội Tuy hình thái kinh tế xã hội phong kiến và những tàn dư về mặt chính trị đã khép lại hơn nửa thế kỉ nhưng những quan niệm những định kiến hình thành trong giai đoạn đó vẫn còn dai dẳng cho đến ngày hôm nay Một trong những định kiến đó chính là việc coi thường vị thế và tầm quan trọng của phụ nữ, “trai thì năm thê bảy thiếp, gái chính chuyên chỉ có một chồng”, hoặc tài sản trong gia đình là thuộc về người đàn ông , người phụ nữ mặc nhiên không có quyền được sở hữu chúng cho dù chính họ làm ra, một khi người chồng chết đi, nếu muốn đi bước nữa người phụ nữ phải ra đi trắng tay, không được mang theo bất cứ tài sản nào khác Kể từ sau Cách mạng tháng Tám vị thế và sức ảnh hưởng của người phụ

nữ trong xã hội đã nâng lên một tầm cao mới.Cũng từ đó quyền và lợi ích hợp pháp của họ đã được xác lập và được bảo hộ bởi pháp luật Ngày nay khi xã hội Việt Nam đã có nhiều bước chuyển biến nhất là trong nền kinh tế, từ nền kinh tế quan lieu bao cấp sang nền kinh tế thị trường , thì những vấn đề xã hội như hôn nhân và gia đình cũng ngày một phức tạp hơn Quan niệm về hôn nhân cũng vì thế mà mở rộng hơn, một khi tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được thì vợ và chồng có thể li hôn để đảm bao cho cuộc sống của cả hai và của con cái Khi li hôn xảy ra phần lớn sự thiệt thòi thuộc về người phụ nữ, kể cả về vật chất lẫn tinh thần, chính vì vậy đặt

ra một vấn đề là làm sao để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người vợ trong việc chia tài sản của vợ chồng khi li hôn

NỘI DUNG:

1.Thực trạng của vấn đề bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người vợ trong việc chia tài sản của vợ chồng khi li hôn

1.1.Thực trạng xã hội:

Xã hội phát triển , những vấn đề về tài sản và sở hữu tài sản cũng phát triển hết sức đa dạng với tính chất ngày càng phức tạp hơn Quan hệ của vợ chồng về tài sản cũng không nằm ngoài qui luật đó.Đặc biệt vấn đề li hôn cũng xảy ra nhiều hơn và các vụ tranh chấp tài sản trong li hôn cũng diễn biến ngày một phức tạp hơn và mang tính chất xã hội

Theo một công trình nghiên cứu xã hội học của tiến sỹ Nguyễn Minh Hòa (Trường Đại học KHXH&NV Thành phố Hồ Chí Minh) thì tỷ lệ ly hôn ở Việt Nam chiếm 31 - 40%, tức là cứ ba cặp kết hôn lại có một cặp ly hôn Đáng chú ý

là 60% số vụ ly hôn này thuộc về các gia đình trẻ, tuổi vợ chồng chỉ từ 23 - 30.(Theo VTC News ngày 17/1/2007) Lí do để dẫn đến việc li hôn vô cùng đa dạng, tuy nhiên hai người thường có thái độ che giấu vì vậy việc tìm hiểu nguyên nhân chính để hòa giải là vô cùng khó khăn Bên cạnh đó vấn đề chia tài sản khi

li hôn lại cũng là một vấn đề nan giải không kém, bởi khi đó tình cảm vợ chồng không còn nữa vì vậy mà lợi ích vật chất lại được đặt lên hàng đầu Tuy nhiên khi giải quyết các vụ li hôn có liên quan tới tài sản thường thì người phụ nữ sẽ là người bị thiệt thòi hơn Khá nhiều trường hợp người vợ ở nhà, người chồng là người chủ yếu tạo ra thu nhập chính cho gia đình, vì vậy khi li hôn căn cứ vào công sức đóng góp, đương nhiên người chồng sẽ được nhiều hơn Cũng có những trường hợp người chồng giao tài sản riêng cho một người khác đứng tên hoặc nhờ một người nào đó tạo hợp đồng tặng cho giả tạo những tài sản riêng của mình, khi đó mặc dù tài sản tạo ra trong thời kì hôn nhân nhưng trên pháp lí

đó chỉ của riêng người chồng Hoặc người vợ có đi làm, nhưng thu nhập lại dùng cho việc chi tiêu trong gia đình dẫn đến những tài sản lớn thì do chồng đứng tên

và trên thực tế thì nó được mua bởi tiền của anh ta, khi đó tài sản sẽ khó mà chia đôi theo nguyên tắc chia tài sản… Đây chỉ là một số trường hợp tổng kết lại trên thực tế, mang tính chất tổng quát nhưng chúng ta đã thấy phần thiệt thòi về tài sản hầu hết là rơi vào người phụ nữ, người vợ khi li hôn

1.2.Thực trạng pháp luật Việt Nam:

1.2.1 Sơ lược về pháp luật Việt Nam trong vấn đề bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người vợ trong việc chia tài sản của vợ chồng khi li hôn

Tuy chịu nhiều ảnh hưởng của Trung quốc nhưng lịch sử của chúng ta đã chứng minh rằng dân tộc Việt Nam có những đặc điểm riêng mà quả trình đồng hóa cũng không lấy mất được đó là việc không hoàn toàn đặt người phụ nữ thuộc loại “những công cụ lao động biết nói” Điều đó được thể hiện rõ ràng trong bộ luật Hồng Đức Pháp luật quy định cụ thể ở các điều 374, 375 và 376 (Quốc triều

hình luật) Tài sản của vợ chồng được hình thành từ 3 nguồn: Tài sản của chồng

thừa kế từ gia đình nhà chồng; tài sản của người vợ thừa kế từ gia đình nhà vợ

và tài sản do hai vợ chồng tạo dựng trong quá trình hôn nhân (tài sản chung)

Khi gia đình tồn tại, tất cả tài sản được coi là của chung Khi ly hôn, tài sản của

ai, người đó được nhận riêng và chia đôi tài sản chung của hai người.Đối với tài sản do hai người tạo ra cũng chia làm hai phần bằng nhau: một phần dành cho vợ/chồng làm của riêng; một phần dành cho vợ/chồng chia ra như sau: 1/3 dành cho gia đình nhà chồng/vợ để lo việc tế lễ; 2/3 dành cho vợ/chồng để phụng dưỡng một đời, không được làm của riêng, khi chết giao lại cho gia đình bên chồng "Quốc triều hình luật" không nhắc tới động sản, chỉ đề cập tới điền sản,

theo Vũ Văn Mẫu: "Điểm này cũng dễ hiểu vì trong một nền kinh tế trọng nông, các động sản khác chỉ là những vật có ít giá trị" Đây là một điểm tiến bộ trong

việc bảo đảm quyền lợi hợp pháp về tài sản của người phụ nữ thời phong kiến.(1)

Tuy đã có những điểm tiến bộ như thế nhưng đó chỉ là trên pháp lí còn trên thực

tế người phụ nữ thời phong kiến ở Việt Nam vẫn luôn bị đe dọa và xâm hại tới quyền và lợi ích hợp pháp của mình về tài sản Cuộc cách mang tháng tám thành công đem đến cho không chỉ toàn thể nhân dân Việt Nam tự do mà đối với người phụ nữ thực sự đó là một cuộc cách mạng giải phóng, xã hội đã công nhận quyền bình đẳng của phụ nữ và nam giới, trên cơ sở đó quyền bình đẳng của vợ và chồng trong quan hệ hôn nhân về nhân thân và tài sản cũng được xác lập

- Luật hôn nhân gia đình năm 1959

“Điều 19:Khi ly hôn, việc chia tài sản sẽ căn cứ vào sự đóng góp về công sức

của mỗi bên, vào tình hình tài sản và tình trạng cụ thể của gia đình Lao động trong gia đình được kể như lao động sản xuất

Khi chia phải bảo vệ quyền lợi của người vợ, của con cái và lợi ích của việc sản xuất.”

- Luật hôn nhân gia đình năm 1986

Điều 42 mục d:

d) Khi chia tài sản, phải bảo vệ quyền lợi của người vợ và của người con chưa thành niên, bảo vệ lợi ích chính đáng của sản xuất và nghề nghiệp

- Luật hôn nhân gia đình năm 2000

Mục b khoản 2 điều 95

b) Bảo vệ quyền , lợi ích hợp pháp của vợ con chưa thành niên hoặc đã bị tàn tật, mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình;

Như vậy luật hôn nhân gia đình tuy đã được sử đổi thành các bộ luật mới qua các năm 1959, 1986, 2000 nhưng luôn nhấn mạnh tới việc bảo vệ quyền và lợi ích của người phụ nữ Tư tưởng Hồ Chí Minh cùng với đường lối cuả Đảng và chính sách của chính phủ việc bảo vệ người phụ nữ trong xã hội đã có những bước phát triển vượt bậc, một trong những điểm tích cực đó chính là đã nghiêm túc đặt quyền và lợi ích hợp pháp về tài sản cho người phụ nữ khi li hôn xảy ra, điều này đã giúp cho người phụ nữ chủ động hơn trong việc tạo lập cuộc sống mới ngay sau nỗi buồn tinh thần

1.2.2 Pháp luật đương đại:

- Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 ghi nhận:

“Điều 52: Mọi công dân có quyền bình đẳng trước pháp luật”;

“Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu hợp pháp và quyền thừa kế của công dân”

Đây là những chế định đầu tiên, là tiền đề cho việc khẳng định người phụ nữ được đứng ngang tầm với người đàn ông trong xã hội, có quyền lợi và nghĩa vụ tương đương với nhau

- Cũng trên cơ sở tiến bộ đó, cùng với việc kế thừa và phát triển những điểm tích cực trong luật hôn nhân gia đình 1959, 1980 luật Hôn nhân gia đình năm 2000 đã qui định:

“ Điều 19: Bình đẳng về nghĩa vụ và quyền giữa vợ chồng

Vợ chồng bình đẳng với nhau,có nghĩa vụ và quyền ngang nhau về mọi mặt trong gia đình”

Nội dung của điều luật này có ý nghĩa rất rộng, nhưng nếu xét trên góc độ mà bài luận đang nghiên cứu thì có thể thấy rằng điều này có nội hàm là không vì lí do

ai là người tạo ra thu nhập trực tiếp cho gia đình để tạo sự bất bình đẳng trong quan hệ giữa vợ và chồng ,đồng thời cũng không thể vì một lí do nào đó để trốn tránh trách nhiệm đối với gia đình của bản thân mình và khi li hôn xảy ra, sự bình đẳng này rất cần thiết trong vấn đề chia tài sản

- Chương X luật Hôn nhân gia đình 2000 có ghi rõ:

Khoản 2 điều 85: “ Trong trường hợp vợ có thai hoặc đang nuôi con dưới mười

hai tháng tuổi thì chồng không có quyền yêu cầu xin li hôn.”

Khoản 2 điều 95 về việc chia tài sản chung được giải quyết theo các nguyên tắc:

a) “Tài sản chung của vợ chồng về nguyên tắc được chia đôi, nhưng có xem xét hoàn cảnh của mỗi bên, tình trạng tài sản, công sức đóng góp của mỗi bên vào việc tạo lập duy trì, phát triển tài sản này Lao động của vợ chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập;

b) Bảo vệ quyền , lợi ích hợp pháp của vợ con chưa thành niên hoặc đã bị tàn tật, mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình;

c) Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất kinh doanh và nghề nghiệp để các bên có điều kiện tiếp tục lao đọng tạo thu nhập;

d) Tài sản chung của vợ chồng được chia bằng hiện vật theo giá trị; bên nào nhận phần tài sản bằng hiện vật có giá trị lớn hơn phần mình được hưởng thì phải thanh toán cho bên kia phần giá trị chênh lệch.”

Nếu như khoản 2 điều 85 qui định mang nặng tính tình cảm ( trong lúc mang thai

và nuôi con nhỏ người phụ nữ cần được thoải mái về mặt tinh thần và cần nhận được sự chăm sóc của người khác nhất là đối với chồng của họ) thì trong khoản

2 điều 95 lại bảo vệ người phụ nữ trên phương diện vật chất, nhấn mạnh tới một nguyên tắc trong việc chia tài sản đó là phải bảo về quyền và lợi ích hợp pháp của vợ Bởi hơn ai hết các nhà làm luật hiểu rằng khi hôn nhân tan vỡ thì lao động tìm thu nhập để nuôi con và ổn định cuộc sống chính là cách nhanh nhất giúp người phụ nữ có thể vượt qua khó khăn.Đó cũng chính là qui định thể hiện rất rõ tính chất nhân đạo của Luật Hôn nhân gia đình Việt Nam.Đây là chế định quan trọng nhằm pháp luật hóa đường lối chủ trương của Đảng nhà nước trong việc xây dựng một xã hội bình đẳng, bảo vệ người phụ nữ Có thể nhận thấy những qui định pháp luật về vấn đề bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người vợ trong việc chia tài sản của vợ chồng khi li hôn ở Việt Nam ngày càng

có những điểm tiến bộ và hoàn thiện hơn, trực tiếp tác động đến việc giải quyết các vấn đề tranh chấp tài sản khi li hôn Bên cạnh đó tại điều 60 qui định nghĩa

vụ cấp dưỡng giữa vợ và chồng khi li hôn như sau: “Khi li hôn, nếu bên khó

khăn, túng thiếu có yêu cầu cấp dưỡng mà có lí do chính đáng thì bên kia có nghĩa vụ cấp dưỡng theo khả năng của mình”, điều này qui định có thể thấy

phục vụ hầu như cho lợi ích của người vợ bởi trên thực tế người phụ nữ thường rơi vào tình trạng túng thiếu về tiền bạc để tạo lập cuộc sống

Ngoài ra trong luật Đất đai cũng qui định tất cả những giấy tờ, đăng ký tài sản gia đình bao gồm cả quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở phải được ghi

cả tên vợ và chồng, đây là yếu tố pháp luật mang tính tiến bộ, là sự minh chứng

cho sự bình đẳng giới giữa vợ và chồng nó cũng là cơ sở pháp lí quan trọng để phân chia tài sản là bất động sản cho vợ chồng khi li hôn

“Nhìn vào chế độ tài sản và mức độ bảo vệ người phụ nữ được qui định trong pháp luật của nhà nước người ta có thể nhận biết được trình độ phát triển của các điều kiện kinh tế xã hội và ý chí của nhà nước cùng với đó là sự thể hiện bản chất của chế độ xã hội đó.” Trong công cuộc xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa cùng với việc giải phóng con người là nhiệm vụ giải phóng người phụ nữ,

vì thế luật về hôn nhân gia đình nước ta luôn có một chế đinh quan trọng dù cho hoàn cảnh xã hội thì vẫn tồn tại đó là bảo vệ quyền lợi của người phụ nữ

Những chế định nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người vợ trong việc chia tài sản của vợ chồng khi li hôn là cơ sở pháp lí hợp thức hóa việc bảo vệ người phụ nữ để giải quyết vụ li hôn có liên quan tới chia tài sản mang tính phức tạp, không những tạo cơ sở vật chất để tạo lập cuộc sống mới cho người phụ nữ mà còn nhằm bảo vệ quyền lợi của con cái trong trường hợp người

vợ chăm sóc nuôi dưỡng

Tuy nhiên cũng không phải là không có những điểm hạn chế Điểm hạn chế đó một phần xuất phát cũng từ khách quan bởi lẽ pháp luật và các qui định là

có hạn nhưng các sự vệc trong thực tế lại muôn hình vạn trạng nên dĩ nhiên các điều luật thường mang tính khái quát chung chung không cụ thể, chính bởi tính chất khái quát đó mà đẫn đến một thực trạng là đôi khi áp dụng không chính xác hoặc cũng có khi các đương sự dựa vào đó mà “lách luật” Từ đó có thể thấy pháp luật cần cụ thể hơn trong từng trường hợp có tính chất phổ biến để bảo vệ quyền và lợi ích của người vợ khi chia tài sản li hôn.Một điểm nữa là khi hôn nhân tồn tại vấn đề sở hữu tài sản giữa vợ và chồng được coi là một vấn đề tế nhị, bên cạnh đó không hề có bản kê khai tài sản riêng trong quá trình hôn

nhân.Khi li hôn xảy ra thì tính chất tranh chấp về măt tài sản càng quyết liệt hơn, gây khó khăn cho công việc tìm chứng cứ của tòa án…

2 Nguyên nhân:

2.1 Nguyên nhân về mặt lịch sử kinh tế - xã hội:

Sau hàng nghìn năm Bắc thuộc, một trong những hậu quả nặng nề nhất mà quá trình đồng hóa để lại là vấn đề phân biệt đối sử đối với người phụ nữ Nền tư tưởng pháp lí Nho giáo đã ăn sâu bén rễ vào tiềm thức của mỗi con người, trở thành những “thói quen” về quan điểm không dễ gì thay đổi Tuy hình thái kinh

tế xã hội phong kiến ở đâu trên khắp thế giới cũng có sự phân biệt giai cấp và giới tính, cũng có những thời điểm sự phân biệt đó đã dâng lên đến đỉnh điểm nhưng phải nói rằng chính nền Nho giáo đã khiến cho sự phân biệt đó vẫn tồn tại dai dẳng cho đến ngày hôm nay ở các nước Châu Á như Trung Quốc , Việt Nam…

Việt Nam là một nước đang phát triển, trình độ của lực lượng lao động còn chưa cao, điều đó cũng ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của mỗi gia đình

mà đặc biệt là người phụ nữ Thu nhập không nhiều nên người phụ nữ, người vợ trong gia đình phải lao động nhiều hơn để chăm sóc gia đình, phải hi sinh nhiều lợi ích của bản thân để lo cho cuộc sống ấy Thời đại kinh tế thị trường hôn nhân đôi khi lại mang tính vụ lợi, không loại trừ khả năng đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng li hôn để tranh chấp tài sản, nhìn nhận khách quan thì có những trường hợp lỗi lại thuộc về người vợ tuy nhiên người phụ nữ

là một thành tố cần có sự bảo vệ của xã hội xuất phát từ những đặc điểm của họ,

mà chủ yếu qui định bởi thiên chức làm vợ và làm mẹ của người phụ nữ

Tuy nhiên ta có thể nhận thấy rằng pháp luật Việt Nam ngày càng thể hiện những điểm tiến bộ của mình việc qui định đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp