- Kích thích HS nhớ lại, hồi tưởng lại kỉ niệm ngày tựu trường đầu tiên Nội dung, phương thức tổ chức hoạt động học tập của học sinh Dự kiến sản phẩm, đánh giá kết quả hoạt động - GV chu
Trang 1Chủ đề/Bài dạy: CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP
Tổng số tiết: 06; từ tiết 01 đến tiết 06
- Giới thiệu chung về chủ đề:
Truyện kí Việt Nam đều là các văn bản thuộc thể loại văn xuôi nghệ thuật hiện đại phát triển mạnh vàothời kì 1930-1945 Đây là các văn bản viết bằng chữ quốc ngữ với cách viết mới mẻ, rất khác so với cáctruyện kí Trung đại đã học ở lớp 6 (về đề tài, thể loại, nghệ thuật, kiểu chữ viết.)
* Những đặc điểm giống nhau của hai văn bản (Tôi đi học và Trong lòng mẹ) đều là những đặc điểmchung nhất của dòng văn xuôi hiện thực nước ta trước cách mạng tháng Tám 1945
+ Học sinh hiểu và cảm nhận được những đặc sắc về nghệ thuật và nội dung của truyện kí hiện đại Việt
Nam 1930 – 1945 (Trong lòng mẹ – Nguyên Hồng; Tôi đi học – Thanh Tịnh)
+ Nhớ được những chi tiết đặc sắc trong các văn bản truyện Việt Nam 1930 – 1945 được học
+ Hiểu thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản, bố cục của văn bản
- Kĩ năng
+ Nhớ được cốt truyện, nhân vật, sự kiện, ý nghĩa giáo dục và nét đặc sắc của từng truyện
Trang 2+ Biết cách sắp xếp các đoạn văn trong bài theo một bố cục nhất định.
- Thái độ
+ Trân trọng tình cảm gia đình, thầy trò, bè bạn; sống nhân ái, vị tha
+ Có ý thức viết đoạn văn, bài văn có bố cục mạch lạc và sự liên kết chặt chẽ, có tính thống nhất
+ Biết vận dụng các kiến thức về liên kết, mạch lạc, tính thống nhất, bố cục vào đọc – hiểu văn bản và giaotiếp
2 Định hướng phát triển năng lực học sinh:
Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực hợptác, năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội, năng lực giao tiếp, năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyềnthông, năng lực tạo lập và tiếp nhận văn bản
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên: - Đọc sách Giáo khoa, sách Giáo viên; Soạn Giáo án, - Hệ thống câu hỏi phù hợp từng đối tượng
học sinh giảng dạy ở từng lớp, Sách bài tập Nv8; Thiết kế bài giảng NV8 – Nguyễn Văn Đường – Thiết kếbài học _ Ngữ văn 8 _ Hoàng Hữu Bội Sách Ngôn Ngữ học Việt Nam; Tài liệu Hướng dẫn GV môn Ngữ văn8
2 Học sinh: Soạn bài theo hệ thống câu hỏi trong SGK, Hệ thống câu hỏi định hướng của giáo viên; phần Tìm
hiểu nội dung kiến thức bài học Đọc tham khảo một số tài liệu có liên quan
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Hoạt động I: Tình huống xuất phát/ Khởi động (5ph)
* Mục tiêu hoạt động:
- Tạo tâm thế hứng thú cho HS
- Kích thích HS nhớ lại, hồi tưởng lại kỉ niệm ngày tựu trường đầu tiên
Nội dung, phương thức tổ chức hoạt động học tập
của học sinh
Dự kiến sản phẩm, đánh giá kết quả hoạt động
- GV chuyển giao nhiệm vụ:
+ GV chiếu video: GV cho HS nghe một bài hát:
Ngày đầu tiên đi học của nhạc sĩ Ngọc Linh
? E cảm nhận được điều gì trong lời bài hát
- Dự kiến TL1: Cảm xúc bỡ ngỡ, rụt rè của ngày đầutiên đi học một bạn nhỏ
- Dự kiến TL2: Hồi hộp, sợ hãi, lo lắng…
Trang 3biết cảm xúc, tâm trạng của em ngày đó.
* Phương thức thực hiện: HĐ cá nhân, HĐ cả lớp
* Yêu cầu sản phẩm: HS suy nghĩ trả lời
- GV dẫn dắt vào bài: Trong cuộc đời mỗi con
người, những kỉ niệm tuổi học trò thường đếườngn
trư đợc lưu giữ bền lâu trong trí nhớ đặc biệt là
những kỉ niệm về buổi đến trường đầu tiên
Ngày đầu tiên đi học
Mẹ dắt tay đến trường
Em vừa đi vừa khóc
Mẹ dỗ dành yêu thương
Thật khó diễn tả bằng lời những cảm xúc của
các em học sinh lúc đó Bởi mỗi người có những
cảm xúc riêng Hôm nay, thầy và các em sẽ tìm
hiểu tâm trạng của một bạn học trò trong văn bản
“Tôi đi hoc” với những kỉ niệm mơn man, buâng
khuâng của một thời thơ ấu
Hoạt động II: Hình thành kiến thức ( 230ph)
1 NỘI DUNG 1: Tìm hiểu văn bản: Tôi đi học – Thanh Tịnh
* Mục tiêu hoạt động:
- Mục tiêu:
+ Giúp cho HS nắm được những nét cơ bản về tác giả Thanh Tịnh và văn bản Tôi đi học
+ Giúp học sinh bước đầu cảm nhận được nội dung của văn bản thông qua đọc diễn cảm; Xác định được thểloại, Ptbđ; cũng như bố cục từng đó hiểu được tình cảm, cảm xúc của tác giả thể hiện trong tác phẩm
+ Giúp HS thấy được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của trong buổi tựu trường đầu tiên
Nội dung, phương thức tổ chức hoạt động học tập của
học sinh
Dự kiến sản phẩm, đánh giá kết quả hoạt động
I Tìm hiểu Tác giả - Tác phẩm.
? Qua phần chú thích, các em hãy hỏi và trả lời về cuộc
đời, sự nghiệp sáng tác của nhà văn Thanh Tịnh?
Trang 4Từ năm 1933, bắt đầu đi làm và vào nghề dạy học Đây
cũng là thời gian ông bắt đầu sáng tác văn chương
- Trong sự nghiệp sáng tác của mình , Thanh Tịnh đã có
mặt khs nhiều lĩnh vực : truyện ngắn, truyện dài, thơ,
bút kí văn học song có lẽ ông thành công hơn cả ở thể
loại truyện ngắn và thơ
? Nêu xuất xứ của văn bản?
- Từ năm 1933, bắt đầu sáng tác văn chương,thành công hơn cả là truyện ngắn và thơ
2 Tác phẩm:
In trong tập “Quê mẹ” xuất bản năm 1941
II Đọc – Tìm hiểu cấu trúc văn bản.
? Nên đọc vb với giọng ntn?
+ VB diễn tả dòng tâm trạng của nhân vật “tôi” nên cần
đọc với giọng thay đổi theo dòng tâm trạng của nhân
? Văn bản này được chia bố cục làm mấy phần? Danh
giới của các phần và nội dung chính của từng phần đó là
Trang 5? Xét về mặt thể loại văn bản, có thể xếp tác phẩm này
vào kiểu loại văn bản nào? Có thể gọi đây là Văn bản
Nhật dụng; Văn bản Biểu cảm được không? Vì sao?
Giáo viên nhấn mạnh
Trước hết cần khẳng định đây là Truyện ngắn đậm
chất trữ tình, cốt truyện đơn giản.
- Nhưng có thể xếp vào kiểu văn bản Biểu cảm, vì
toàn truyện là cảm xúc và tâm trạng của nhân vật
trong buổi tựu trường đầu tiên.
- Không thể gọi là văn bản nhật dụng đơn thuần, vì
đây là tác phẩm văn chương thật sự có giá trị tư tưởng
và nghệ thuật, đã được xuất bản từ lâu
? Xác định nhân vật chính tác phẩm? Vì sao em xác
định như vậy?
Gv chốt vấn đề
Mạch của bài văn được kể theo dòng hồi tưởng của nh/v
tôi theo trình tự thời gian của buổi tựu trường đầu tiên
(Bố cục theo diễn biến tâm trạng của nv trữ tình) Đây
là mạch để chúng ta tìm hiểu nội dung và nghệ thuật
Trang 6III: Phân tích văn bản
* Nhiệm vụ 1: Tâm trạng và cảm nhận của Tôi trên con
đường cùng mẹ tới trường
Thảo luận nhóm bằng kĩ thuật khăn trải bàn (5
phút)
? Em hãy chỉ ra quá trình hồi tưởng theo diễn biến tâm
trạng của tác giả về buổi tựu trường đầu tiên ở đoạn văn
nào VB?
Gv y/c Hs quan sát phần đầu văn bản.
? Nỗi nhớ về buổi tựu trường được thể hiện qua thời
gian, không gian nào?
? Cảm nhận của em về thời gian, không gian ấy?
? Vì sao vào thời điểm đó, tác giả lại nhớ về buổi tựu
trường đầu tiên của mình?
(Thời khắc quan trọng đv mỗi hs, thiêng liêng có ý
nghĩa Sự liên tưởng tương đồng giữa hiện tại và quá
khứ của bản thân).
* Cá nhân – tập thể
? Khi nhớ về những kỉ niệm đó, tâm trạng của tác giả
được thể hiện qua những từ ngữ nào?
? Nx gì về những từ ngữ và giá trị biểu đạt của nó?
- Thời gian: Cuối thu…-> thời điểm khai trường
- Cảnh vật thiên nhiên: Lá ngoài đường rụngnhiều, trên không có những đám mây bàng bạc
- Cảnh sinh hoạt: Mấy em nhỏ cùng mẹ tớitrường
-> Gần gũi, đẹp đẽ, gắn liền với tuổi thơ và buổi tựu trường đầu tiên.
-> Tác giả là người gắn bó với quê hương, đó là lần đầu tiên được cắp sách tới trường (gây ấn tượng mạnh).
b Tâm trạng của nhân vật tôi:
náo nức; mơn man; tưng bừng; rộn rã
=> Từ láy-> tăng giá trị biểu cảm
Trang 7* TL nhóm: 4 nhóm (4 phút)
? Trên con đường cùng mẹ tới trường , cảm giác của tôi
được thể hiện qua chi tiết nào? Vì sao tôi lại có cảm giác
ấy?
Phép so sánh Câu văn: Ý nghĩ ấy -ngọn núi” So
sánh một hiện tượng vô hình với một hiện tượng thiên
nhiên hữu hình đẹp đẽ Chính hình ảnh này đã cho
người đọc cảm nhận được kỷ niệm của Tôi ngày đầu
tiên đi học thật đẹp và sâu sắc không bao giờ quên
? Em có nhận xét gì về nghệ thuật kể chuyện và miêu
tả…?
? Qua đoạn văn, em cảm nhận gì về nhân vật tôi?
- GV đánh giá quá trình thảo luận của nhóm, đánh
giá sản phẩm của HS
-> xao xuyến, bâng khuâng
c Cảm nhận của nhân vật tôi trên đường cùng mẹ đến trường.
- “Những cảm giác trong sáng ấy lại nảynở…bầu trời quang đãng”
- “Buổi mai hôm ấy …Mẹ tôi nắm tay tôi…Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần…có sựthay đổi lớn: hôm nay tôi đi học
-> Cảm giác lạ trong lòng -> Sự đúng đắn nghiêm túc trong học hành.
- Bặm tay, ghì thật chặt, xóc lên, nắm lại cẩnthận , thử sức cầm bút
+ Động từ -> Cử chỉ ngộ nghĩnh, đáng yêu
-> Có ý chí học, muốn được chững chạc như bạn
- Câu văn: Ý nghĩ ấy -ngọn núi”
+ NT: so sánh -> Đề cao sự học của con người.
+ Cách kể chuyên nhẹ nhàng, miêu tả những cảmgiác bằng những lời văn giàu chất thơ, hình ảnh
so sánh đầy thơ mộng
=> Tôi rất hồn nhiên ngây thơ trong sáng, bộc lộ
sự yêu học, yêu bạn, ý thức và khát vọng vươnlên trong học tập
Trang 8- GV chốt kiến thức.
* Nhiệm vụ 2: Cảm nhận của Tôi lúc ở sân trường.
GV chuyển giao nhiệm vụ:
Thảo luận nhóm bằng kĩ thuật khăn trải bàn (5 phút)
? Cảnh trước ngôi trường làng Mĩ Lí lưu lại trong tâm
trí tác giả có gì nổi bật? Tìm những chi tiết, hình ảnh
miêu tả ngôi trường
? Cảnh tượng ấy gợi không khí gì trong lòng người đọc
? Khi nghe thấy tiếng trống, tâm trạng của tôi t/h qua từ
ngữ nào?
* Đó là sự thay đổi tạng thái tâm lý rất tự nhiên phù
hợp với trẻ thơ do sự tác động của ngoại cảnh muốn
bước nhanh mà cứ run run, dềnh dàng, chân co,
chân ruỗi, cả nhịp tim thình thịch loạn cứ như tiếng
trống
? Khi rời tay mẹ bước vào lớp, tâm trạng của tôi bộc lộ
qua chi tiết nào? NX từ ngữ diễn tả trạng thái ra sao?
- GV NX, chốt KT.
Đó là những giọt nước mắt của sự trưởng thành chứ ko
2 Cảm nhận của Tôi lúc ở sân trường.
- Đứng trước sân trường: Ngại ngùng, bẽn lẽn lo
sợ của trẻ thơ trước một thế giới rộng lớn, t/g của tri thức.
- Khi xếp hàng và nghe gọi tên để vào lớp: Chơ
vơ, tim như ngừng đập; giật mình, lúng túng =>Tâm trạng bồi hồi, xốn xang
- Khi rời tay mẹ bước vào lớp: Nặng nề, nức nởkhóc => Tâm trạng lo lắng, sợ sệt đến cực độ
Trang 9phải là sự vòi vĩnh như trước
* Sơ kết:
Bằng biện pháp nghệ thuật so sánh, miêu tả tâm
lí đặc sắc, tinh tế -> Tâm trạng hồi hộp, bỡ ngỡ
lo sợ của nhân vật tôi khi đứng trước sân trường
* Nhiệm vụ 3: Cảm nhận của Tôi trong lớp học lần đầu
tiên
? Những cảm giác mà nhân vật tôi nhận được khi bước
vào lớp thể hiện qua chi tiết nào?
? Nhận xét gì về những cảm giác đó?
? Những cảm giác đó thể hiện t/c gì?
? Từ cảm giác ấy, tôi đón nhận tiết học đầu tiên ra sao?
? Để diễn tả cảm giác của nhân vật tôi, tác giá đã sử
dụng phương thức biểu đạt nào? (Kể, tả, biểu cảm đan
- G/v giảng: Cách kết thúc truyện rất tự nhiên và bất
ngờ Dòng chữ '' Tôi đi học '' như mở ra một thế giới,
một khoảng không gian mới, một giai đoạn mới trong
cuộc đời đứa trẻ Dòng chữ chậm chạp, nguệch ngoạc
đầu tiên trên trang giấy trắng tinh là niềm tự hào, khao
khát trong tuổi thơ của con người và dòng chữ cũng thể
hiện rõ chủ đề của truyện ng¾n nµy
? Qua văn bản, cảm nhận chung về nhân vật tôi?
3 Cảm nhận của Tôi trong lớp học lần đầu tiên.
- Trong lớp : + Có mùi hương lạ + Cái gì cũng lạ và hay + Lạm nhận bàn ghế chỗ ngồi là riêng + Thấy quyến luyến bạn mới
- Ngoài cửa sổ: Chim con liệng đến cửa sổ, hót,
vỗ cánh bay cao…Kỉ niệm lại ùa về
-> Cảm giác chân thực đan xen giữa lạ và quen
=> Yêu thiên nhiên, yêu những kỉ niệm êm đềm
Trang 10tuổi thơ, yêu mái trường Yêu cả sự học hành đểtrưởng thành.
* Nhiệm vụ 4: Thái độ của người lớn đối với những em
bé
? Mọi người (ông đốc; thầy giáo; phụ huynh) có thái độ
cử chỉ gì đối với các em lần đầu tiên đi học?
? Qua hình ảnh, cử chỉ của họ, em cảm nhận được gì?
4 Thái độ của người lớn đối với các em.
- Ông đốc: Từ tốn, bao dung
- Thầy giáo trẻ: Vui tính, giàu tình yêuthương
- Phụ huynh: Chu đáo, trân trọng ngày khaitrường
=> Tấm lòng và trách nhiệm của gia đình nhàtrường đối với thế hệ trẻ tương lai
* Nhiệm vụ 5: Những nét đặc sắc nghệ thuật của văn
bản
1 GV chuyển giao nhiệm vụ cho HS
? Nêu những nét đặc sắc nghệ thuật của văn bản
? Nêu nội dung chính của văn bản
- Các biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hóa
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật đặc sắc
Trang 11- Có được những kiến thức sơ giản về thể loại hồi kí.
- Thấy được lòng dạ thâm độc của bà cô bé Hồng, gợi lên hoàn cảnh đáng thương ở nhân vật
- Cho hs xem ch©n dung t¸c gi¶ Nguyªn
Hång Cuèn håi ký-tù truyÖn “Nh÷ng
ngµy th¬ Êu” vµ nãi lêi dÉn
HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ: trình bày theo
nhóm
+ Một nhóm trình bày
+ Các nhóm khác nhận xét, bổ sung
- GV chốt kiến thức Mở rộng vấn đề
Nói đến Nguyên Hồng, người ta nhớ ngay một
giọng văn như trút cả bao xúc động đắng xót vào
trong những câu chuyện của ông Hồi ký “Những
ngày thơ ấu” là kỷ niệm xót xa của cậu bé Hồng,
mang theo cái dư vị đắng chát của tuổi thơ khát
khao tình mẹ.
? Nêu những hiểu biết về văn bản? Em hiÓu g×
vÒ thÓ håi ký?
ĐOẠN TRÍCH “TRONG LÒNG MẸ” (TRÍCH: NHỮNG NGÀY THƠ ẤU) – NGUYÊN HỒNG.
I Giới thiệu chung
- Sau Cách mạng, ông sáng tác nhiều thể loại khácnhau; nổi bật hơn cả là các bộ tiểu thuyết sử thinhiều tập
- Năm 1996, được Nhà nước truy tặng Giải thưởng
Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật
- Tác phẩm chính: Bỉ vỏ, Những ngày thơ ấu, Cửabiển
* Nhận xét: Văn xuôi Nguyên Hồng giàu chất trữ tình, dạt dào cảm xúc thiết tha, rất mực chân thành.
2 Tác phẩm
a Xuất xứ:
- “Những ngày thơ ấu” là tập hồi kí kể về tuổi thơcay đắng của tác giả Tác phẩm gồm 9 chương, đăngtrên báo năm 1938, in thành sách lần đầu năm 1940.Đoạn trích “Trong lòng mẹ” là chương IV của tácphẩm
- Đoạn trích “Trong lòng mẹ”; trích hồi kí “Nhữngngày thơ ấu” của Nguyên Hồng, đã kể lại một cáchchân thực và cảm động những cay đắng, tủi cực,cùng tình yêu thương cháy bỏng của nhà văn đối vớingười mẹ bất hạnh
b Đôi nét về thể Hồi kí:
Thể văn ghi lại những chuyện có thật đã xảy ra trong
Trang 12truyện) của tỏc phẩm - nhõn vật chớnh là tỏc giả cũng
là người kể truyện và trực tiếp bộc lộ cảm nghĩ
II Đọc – Tỡm hiểu cấu trỳc văn bản
Gv chuyển giao nhiệm vụ
? Nờu giọng đọc của văn bản?
(Giọng chậm, chỳ ý cảm xỳc của nhõn vật ''tụi'',
cuộc đối thoại, giọng cay nghiệt của bà cụ)
Gv cho hs đọc phõn vai
? Giải nghĩa: ''rất kịch''; ''tha hương cầu thực''?
? Trong số cỏc từ sau, từ nào là từ thuần Việt, từ
SV2: Bộ Hồng gặp lại mẹ sau bao ngày xa cỏch)
II Đọc – Tỡm hiểu cấu trỳc văn bản
1 Đọc văn bản
Hớng dẫn hs đọc chậm, sâu lắng đểthể hiện cảm xúc tâm trạng của nhânvật
Đọc đoạn đầu văn bản, Em hóy cho biết bộ Hồng
được đặt trong một hoàn cảnh như thế nào? Cảnh
ngộ ấy tạo nờn thõn phận bộ Hồng như thế nào?
Hỡnh thức thảo luận nhúm 1:
? Nhõn vật người cụ trong cuộc đối thoại với chỳ
bộ Hồng được tỏc giả thể hiện như thế nào? Hoàn
thành bảng sau để thấy rừ điều đú
III Phõn tớch:
1 Cảnh ngộ bộ Hồng:
- Gần đến ngày gỗ đầu của thầy (mồ cụi cha).
- Mẹ ở Thanh Húa chưa về (Đi tha hương cầu thực)
- Sống nhờ nhà người cụ ruột (khụng được yờu
Nội dung cỏc lời
thoại của bà Cụ
Điệu bộ, cử chỉ/ Giọng điệu Mục đớch của lời thoại Tỏc động của lời thoại
đến bộ Hồng
1 “Hồng mày cú
muốn vào Thanh
Húa chơi với mẹ
mày khụng?
Hồng những hoài nghi
để Hồng khinh miệt vàruồng rẫy mẹ
- Toan trả lời, cỳi đầu
Hỏi luụn, Giọng vẫn ngọt
Hai con mắt long lanh nhỡnchằm chặp
Trờu cợt chỏu, lụi đứachỏu vào trũ chơi taiquỏi của mỡnh
Im lặng, cỳi đầu xuống đất
3 Mày dại quỏ - Vỗ vai cười mà núi cố ý làm cho chỏu mỡnh Cười dài trong tiếng