Qua những năm dạy học lớp 3, tôi nhận thấy học sinh mới dừng ở việc nhận biết biện pháp tu từ so sánh trong câu thơ, câu văn mà chưa biết tác dụng của nó trong văn nói và văn viết nên họ
Trang 11 MỞ ĐẦU
Như chúng ta đã biết Tiếng Việt là môn học vô cùng quan trọng đối với học sinh Tiểu học nói chung và học sinh lớp 3 nói riêng Trong đó phân môn Luyện từ và câu giúp học sinh mở rộng vốn từ theo chủ điểm, củng cố hiểu biết
về các kiểu câu và thành phần câu đã học ở lớp 2 Cung cấp cho học sinh một số hiểu biết sơ giản về các phép tu từ so sánh và nhân hoá thông qua các bài tập thực hành Biện pháp tu từ so sánh là một hình thức, một phương thức diễn đạt nghệ thuật Đây là mảng kiến thức rất mới và khó đối với học sinh lớp 3, đòi hỏi học sinh phải tư duy, liên tưởng, tưởng tượng ra những hình ảnh so sánh phong phú và độc đáo Qua những năm dạy học lớp 3, tôi nhận thấy học sinh mới dừng
ở việc nhận biết biện pháp tu từ so sánh trong câu thơ, câu văn mà chưa biết tác dụng của nó trong văn nói và văn viết nên học sinh hạn chế trong việc hiểu rõ và vận dụng được biện pháp tu từ so sánh vào lời nói và viết văn
Xuất phát từ thực trạng trên, tôi đã nghiên cứu và thực hiện “Biện pháp nâng cao chất lượng dạy học biện pháp tu từ so sánh môn Tiếng Việt lớp 3”
nhằm giúp học sinh hiểu và biết sử dụng biện pháp tu từ so sánh trong lời nói và viết văn trong năm học 2021-2022
2 NỘI DUNG BIỆN PHÁP
2.1 Nội dung biện pháp
Biện pháp thứ nhất: Tạo niềm say mê hứng thú cho học sinh đối với tiết học có phân môn Luyện Từ và câu.
- Tổ chức trò chơi học tập tạo hứng thú cho học sinh
- Sử dụng thiết bị dạy học như tranh, ảnh, vật thật cho tiết dạy thêm sinh động, hiệu quả
- Động viên, khích lệ học sinh kịp thời
Biện pháp thứ hai: Hướng dẫn học sinh xác định hình ảnh so sánh trong thơ, văn
Với một số trường hợp, khi gặp các câu văn, các dòng thơ có các từ: là, như, bằng, tựa, giống… thì học sinh đều cho là các từ chỉ sự so sánh nên có thể xác định sai các hình ảnh so sánh
Ví dụ:
a Vườn nhà bà trồng nhiều loại rau như: cải xanh, mướp, mồng tơi
b Trẻ em như búp trên cành.
Trong hai câu trên thì câu: Trẻ em như búp trên cành là câu văn có hình
ảnh so sánh
Tiến hành dạy về dạng bài tập tìm hình ảnh so sánh như sau:
Hướng dẫn học sinh nắm được đặc điểm của một hình ảnh so sánh:
- Bước 1: Tìm hình ảnh so sánh
Trang 2- Bước 2: Phân tích để nhận biết được đặc điểm của một hình ảnh so sánh Khi đã nhận biết được đặc điểm của hình ảnh so sánh, trong các bài tập học sinh sẽ sử dụng các thao tác phân tích, tổng hợp để tìm các hình ảnh so sánh
Ví dụ: Tìm hình ảnh so sánh trong những khổ thơ sau:
a Em yêu nhà em
Hàng xoan trước ngõ
Hoa xao xuyến nở
Như mây từng chùm.
(Bài 4b, trang 35; HDH Tiếng Việt 3 - Tập 1)
Sau khi phân tích theo các bước trên, học sinh sẽ tổng hợp hình ảnh so
sánh là: Hoa xao xuyến nở như mây từng chùm.
Hướng dẫn học sinh phân biệt dấu hiệu so sánh.
- Thay thế từ chỉ sự so sánh này bằng từ chỉ sự so sánh khác
Ví dụ: Trong hình ảnh so sánh: Trăm cô gái đẹp tựa tiên sa
Học sinh có thể thay thế từ "tựa" bằng các từ khác như: giống, hệt, như thể, giống như, hệt như, chẳng khác gì,
* Lưu ý: không phải lúc nào các từ: là, như, bằng, tựa cũng là từ dùng
để chỉ sự so sánh
Ví dụ 1: Con búp bê này làm bằng vải.
Từ "bằng" chỉ mối quan hệ giữa một bên là sự vật, một bên là chất liệu của sự vật đó
Ví dụ 2: Quả này nhỏ bằng ngón tay.
Từ "bằng" dùng để chỉ sự so sánh ngang bằng giữa hai sự vật có hình dáng nhỏ bé
- Nhận biết dấu hiệu của các trường hợp không có từ chỉ sự so sánh:
+ Trường hợp 1: Dùng từ gạch ngang thay thế cho từ dùng để so sánh
Ví dụ: Quả dừa – đàn lợn con nằm trên cao.
+ Trường hợp 2: Dấu hai chấm thay thế cho từ dùng để so sánh
Ví dụ: Trường Sơn: chí lớn ông cha.
Cửu Long: lòng mẹ bao la sóng trào
+ Trường hợp 3: Giữa hai vế của hình ảnh so sánh không có bất cứ dấu hiệu nào (thường dành cho học sinh khá giỏi)
Ví dụ: Tay em đánh răng
Trang 3Răng trắng hoa nhài.
Biện pháp thứ ba: Hướng dẫn học sinh thực hiện các dạng bài tập có biện pháp tu từ so sánh
Thứ nhất: Dạng bài tập tìm những sự vật, âm thanh, đặc điểm, hoạt động
được so sánh với nhau
Ví dụ: Tìm những sự vật được so sánh với nhau trong câu thơ dưới đây:
a Ông trăng tròn sáng tỏ
Soi rõ sân nhà em
Trăng khuya sáng hơn đèn.
Ơi ông trăng sáng tỏ.
(Bài 4a, trang 62, HDH Tiếng Việt 3 - Tập 1)
- Bước 1: Tìm hình ảnh so sánh
- Bước 2: Phân tích các yếu tố của hình ảnh so sánh
- Bước 3: Tìm các từ chỉ sự vật được so sánh
- Bước 4: Kiểu so sánh
Thứ hai: Dạng bài tập tìm từ ngữ thích hợp điền vào chỗ trống hoặc đặt
câu để tạo thành hình ảnh so sánh.
Ví dụ: Tìm những từ ngữ thích hợp với mỗi chỗ trống:
Công cha nghĩa mẹ được so sánh như , như
(Bài 4, trang 126; sách TV 3 tập 1)
- Bước 1: Tìm hiểu xem bài đã cho biết gì, còn thiếu gì?
- Bước 2: Phân tích các yếu tố của những vế đã cho biết
- Bước 3: Nêu các đặc điểm của sự vật được so sánh
- Bước 4: Lựa chọn các sự vật có dấu hiệu chung, phù hợp để điền hoàn chỉnh hình ảnh so sánh
Ví dụ: Đặt câu văn có hình ảnh so sánh các sự vật với nhau.
Đáp án: Hai mắt của bé tròn như hai hòn bi ve.
Thứ ba: Dạng bài tập chỉ ra hình ảnh so sánh mình thích và giải thích.
Ví dụ: Trong những hình ảnh so sánh ở bài 2, tiết Luyện từ và câu – tuần
12, sách Tiếng Việt 3 em thích hình ảnh nào? Vì sao?
+ Yêu cầu thứ nhất: học sinh phải chỉ ra được hình ảnh mình thích
+ Yêu cầu thứ hai: phải giải thích vì sao mình thích hình ảnh đó
- Các bước thực hiện:
Trang 4- Bước 1: Phân tích hình ảnh so sánh
- Bước 2: Chỉ ra các đặc điểm được so sánh
- Bước 3: Tìm hiều về tác dụng của hình ảnh so sánh
- Bước 4: Rèn kỹ năng viết
2.2 Đánh giá kết quả thu được
2.2.1 Cách thức thu thập dữ liệu
Để tìm hiểu thực trạng việc học biện pháp tu từ so sánh của học sinh, tôi sử dụng phương pháp trò chuyện, trao đổi chuyên môn, dự giờ rút kinh nghiệm với các giáo viên trong tổ, đồng thời khảo sát năng lực của học sinh, khảo sát kết quả học tập môn Tiếng Việt của học sinh đầu năm học 2021-2022 khi chưa áp dụng biện pháp để đối chiếu, so sánh với kết quả học tập của học sinh sau khi áp dụng biện pháp – kết quả học tập môn Tiếng Việt giữa học kì I của năm học 2021-2022
2.2.2 Cách thức phân tích, đánh giá kết quả
Thông qua trò chuyện, vấn đáp và quan sát, theo dõi việc học tập phân môn Luyện từ và câu của học sinh qua các giờ học, các hoạt động, đồng thời đối chiếu với kết quả bài kiểm tra của học sinh qua các năm học
2.2.3 Biện pháp được áp dụng có sự tiến bộ về chất lượng, có so sánh, đối chiếu kết quả những năm trước.
Qua áp dụng các biện pháp trên vào giảng dạy các kiểu bài về biện pháp
tu từ so sánh ở lớp 3, tôi thấy việc giảng dạy đạt một số kết quả khả quan như sau:
- Các em đã hứng thú, say mê học môn Tiếng Việt Trong giờ học, các em tích cực, chủ động, sáng tạo chiếm lĩnh kiến thức làm cho giờ học sinh động hơn Qua câu hỏi trắc nghiệm về hứng thú học tập của học sinh lớp tôi, thu được kết quả như sau:
+ 20/25 em thích bài học có phân môn Luyện từ và câu, chiếm 80% + 5/25 em thấy bình thường, có thái độ giống các giờ học khác, chiếm 20%
- Học sinh nhận biết được các dạng bài tập về biện pháp tu từ so sánh ở lớp 3
- Nhận biết được các yếu tố của một hình ảnh so sánh và vận dụng thành thạo vào việc tìm hình ảnh so sánh trong các bài tập thực hành
- Có kỹ năng thành thạo trong việc chỉ ra các sự vật hay hoạt động, đặc điểm của sự vật được so sánh với nhau
So sánh kết quả kiểm tra khảo sát giữa học kì I lớp 3A3 (lớp không được thực nghiệm) và lớp 3A2 (lớp được thực nghiệm):
Kết quả thu được như sau:
Trang 5Kiểm tra
khảo sát
Số học sinh
Số học sinh có kĩ năng nhận dạng
và sử dụng tốt
tu từ so sánh
Số học sinh có
kỹ năng nhận dạng và sử dụng được
Số học sinh chưa có kỹ năng nhận dạng
3A3 26 em 9/26= 34,6% 14/26= 53,9% 3/26= 11,5%
2.2.4 Những yếu tố cần thiết đối với việc áp dụng biện pháp để đảm bảo tính hiệu quả.
- Đối với nhà trường: Căn cứ vào các điều kiện cơ sở vật chất cụ thể như phòng học, tài liệu, thư viện Tổ chức các hoạt động ngoại khóa về giao lưu Tiếng Việt
- Đối với giáo viên: Năng lực sáng tạo, năng lực sư phạm, sinh hoạt chuyên môn, trao đổi với đồng nghiệp, sử dụng CNTT và dành thời gian đầu tư phù hợp cho các biện pháp
- Đối với học sinh: Đồ dùng học tập và các tài liệu tham khảo
3 KẾT LUẬN
Các biện pháp tôi thực hiện hoàn toàn có tính thiết thực và khả thi Từ việc áp dụng những giải pháp trên, tôi thấy chất lượng phân môn Luyện từ và câu của học sinh lớp 3A2 do tôi dạy đã được nâng lên đáng kể Học sinh không những nhận biết tốt mà còn sử dụng tốt biện pháp so sánh vào học tập, vận dụng với thực tiễn cuộc sống Góp phần đáng kể vào việc viết văn và diễn đạt bằng ngôn ngữ nói, viết của học sinh Tôi thiết nghĩ, những giải pháp này rất đơn giản, dễ
sử dụng và hiệu quả
Để thành công trong việc dạy phân môn Luyện từ và câu thì mỗi giáo viên phải làm tốt những việc sau:
- Hiểu và nắm chắc đối tượng học sinh
- Tích cực làm và sử dụng đồ dùng dạy học
- Tạo ra cơ hội để cho học sinh hứng thú với môn học Tổ chức nhiều hình thức vui chơi để học sinh “chơi mà học, học mà chơi” Biết động viên khuyến khích các em kịp thời
- Giáo viên cần nghiên cứu kỹ nội dung, chương trình và phương pháp giảng dạy của phân môn Luyện từ và câu, nắm vững kiến thức của biện pháp tu
từ so sánh để phân chia nội kiến thức thành các dạng bài tập cơ bản, từ đó có các biện pháp dạy học phù hợp với từng dạng bài tập đó
Trang 6- Khi dạy các bài tập về tìm hình ảnh so sánh, giáo viên phải hướng dẫn học sinh nhận biết đặc điểm của một hình ảnh so sánh để từ đó học sinh vận dụng tìm ra các hình ảnh so sánh
- Khi dạy các bài tập tìm các sự vật, đặc điểm hay hoạt động của sự vật được so sánh với nhau, giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh nắm được cách làm và phải thường xuyên củng cố việc rèn kỹ năng kể cả trong các phân môn khác như: Tập đọc, Tập làm văn,
- Kết hợp chặt chẽ với phụ huynh học sinh trong quá trình dạy học
- Khắc phục khó khăn về cơ sở vật chất, trang thiết bị Không nản lòng trước mọi khó khăn
XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN ĐƠN VỊ
ÁP DỤNG BIỆN PHÁP
TÁC GIẢ
Vi Văn Thiện Lăng Thị Lam