Nhưng thực tiễn, nhiều giáo viên chưa thích ứng với dạy học theo phương pháp mới, ngại đổi mới tìm tòi dẫn đến sách giáo khoa đã thay đổi theo hướng phát huy năng lực, phẩm chất của học
Trang 11 Lí do chọn biện pháp
Cùng với đổi mới “Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018” thì đổi
mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trở thành nhu cầu tất yếu Chỉ khi giáo viên vận dụng được các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực một cách phù hợp vào thực tiễn giảng dạy mới thật sự đem lại hiệu quả giáo dục Bởi lẽ mục tiêu của giáo dục hiện nay, đặc biệt là trong chương trình GDPT năm 2018 thì giáo viên không chỉ cung cấp tri thức
mà còn phát triển cho học sinh những năng lực chung, năng lực đặc thù của môn học và qua đó hình thành cho học sinh những phẩm chất cơ bản cần có
Những năm gần đây nhằm tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông
2018, ngành giáo dục đã và đang đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực Giáo viên cũng đang từng bước thay đổi phương pháp, thích ứng với sự thay đổi của chương trình Năm học 2021 – 2022 cấp THCS bắt đầu thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 với chương trình thay sách lớp 6 và năm học 2022 – 2023 bắt đầu thực hiện chương trình GDPT
2018 đối với lớp 7 Chính vì vậy, nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực để đáp ứng được nhu cầu dạy và học theo hướng đổi mới tích cực hóa hoạt dộng của học sinh trở nên quan trọng hơn bao giờ hết
Nhưng thực tiễn, nhiều giáo viên chưa thích ứng với dạy học theo phương pháp mới, ngại đổi mới tìm tòi dẫn đến sách giáo khoa đã thay đổi theo hướng phát huy năng lực, phẩm chất của học sinh nhưng cách hướng dẫn hoạt động học của giáo viên lại chưa thay đổi Giáo viên vẫn chỉ chủ yếu áp dụng những phương pháp giảng dạy truyền thống như vấn đáp, thảo luận nhóm bằng câu hỏi đơn giản Giáo viên chưa chú ý đến dạy đa dạng các hình thức dạy học trong đó
có sử dụng trò chơi trong dạy học theo phương châm “thầy trò cùng học, cùng chơi” Chính vì vậy nên dẫn đến học sinh không hào hứng với môn Lịch sử,
không thích học lịch sử, thậm chí học sinh luôn coi môn Lịch sử là môn phụ Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giáo dục môn học cũng như khiến cho định hướng của chương trình giáo dục phổ thông 2018 thực hiện không hiệu quả Vậy làm sao để tổ chức học sinh tiếp cận kiến thức hiệu quả? Làm sao tạo được hứng thú học tập cho học sinh? Làm sao để nâng cao hiệu quả dạy và học môn Lịch sử? Đó chính là những câu hỏi thôi thúc tôi nghiên cứu và áp dụng đề
tài “Áp dụng trò chơi và một số kĩ thuật tích cực góp phần phát huy năng lực và phẩm chất học sinh trong dạy họcmôn Lịch sử 7”
Trang 22 Mục tiêu của biện pháp
- Đề xuất những giải pháp mang tính sáng tạo, những phương pháp phù hợp với định hướng dạy học theo chương trình giáo dục phổ thông 2018, từ đó
áp dụng vào giảng dạy
- Góp phần giải quyết khó khăn về xây dựng ý tưởng trong tổ chức các hoạt động dạy học Lịch sử lớp 7 Nâng cao chất lượng giảng dạy, thu hút học sinh tham gia các hoạt động học tập, bồi đắp tình yêu đối với môn Lịch sử từ đó phát triển phẩm chất, năng lực học sinh
3 Đối tuợng và thời gian nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 7a6 – Số học sinh: 41
- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 9 năm 2022
II NỘI DUNG BIỆN PHÁP
1 Đánh giá thực trạng
* Về phía giáo viên:
Năm học 2022 – 2023 là năm học mà toàn ngành giáo dục chính thức thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 đối với khối lớp 7 Do đây là năm đầu tiên thực hiện chương trình cho nên cả giáo viên còn bỡ ngỡ trong dạy
và học Giáo viên gặp không ít khó khăn khi hướng dẫn học sinh học tập Còn lúng túng khi vận dụng phương pháp giảng dạy để phù hợp với những thay đổi
về chương trình sách giáo khoa Cách xây dựng chương trình sách giáo khoa Lịch sử 7 mang tính mở, nội dung đã được chọn lọc nên ngắn gọn tạo cơ hội cho giáo viên ứng dụng được nhiều phương pháp và kĩ thuật vào dạy và học Tuy nhiên, giáo viên chưa áp dụng được những cách dạy phù hợp, chưa phát huy được ưu điểm của phương pháp dạy học truyền thống phối hợp với đổi mới phương pháp bằng việc cử dụng trò chơi cũng như vận dụng những kĩ thuật tích cực vào giảng dạy
Khi tham gia các cuộc sinh hoạt chuyên môn tôi nhận thấy các đồng nghiệp đều có khó khăn chung là thiếu ý tưởng trong tổ chức các hoạt động học của học sinh, giờ giảng vẫn nặng về hoạt động của thầy, hoạt động của trò chưa chú trọng đến sản phẩm học tập
* Về phía học sinh
Các em thường rụt rè, nhút nhát,thường thụ động, thiếu sự sáng tạo khi học Các em chưa ham thích học tập môn học, chưa tích cực tham gia các hoạt động học tập, hiệu quả học tập chưa cao
Trang 3- Để có căn cứ cho việc áp dụng các biện pháp trước khi thực hiện áp dụng biện pháp vào giảng dạy tôi đã tiến hành khảo sát kiến thức Lịch sử và khảo sát cảm nhận của học sinh khi học tập môn Lịch sử tại lớp 7a6 với 41 học sinh, kết quả như sau:
- Khảo sát qua bài kiểm tra 15 phút, kết quả như sau:
Điểm 9- 10 Điểm 7 - 8,9 Điểm 5 - 6,9 Điểm dưới 5
2
10
17
12
Trước khi áp dụng đề tài
Trước khi áp dụng đề tài
- Khảo sát với phiếu hỏi với 41 học sinh lớp 7a6: “Em cảm thấy như thế nào khi học môn Lịch sử?”, tổng hợp kết quả như sau:
Rất h
ứng t
hú
Hứng
thú
Cảm thấy b ình th
ường
Khôn
g thíc
h học
Chán
nản k
hi họ c
5 Trước khi áp dụng đề tài
Từ đó có thể khẳng định, việc áp dụng các biện pháp dạy học tạo hứng
thú học tập và phát huy tình tích cực là mang tính cấp thiết
2 Các biện pháp đã áp dụng
Dạy học phát triển năng lực, phẩm chất là quá trình thiết kế, tổ chức và phối hợp giữa hoạt động dạy và hoạt động học, tập trung vào kết quả đầu ra của quá trình này Trong đó nhấn mạnh người học cần đạt được các mức năng lực và phẩm chất như thế nào sau khi kết thúc một giai đoạn (hay một quá trình) dạy học Vậy nên dựa vào những mục tiêu đó tôi đã thiết kế và áp dụng các biện pháp như sau:
Trang 42.1 Sử dụng trò chơi trong dạy học lịch sử
a) Nội dung biện pháp
Trước đây khi sử dụng trò chơi trong tiết dạy đa phần giáo viên sử dụng những trò chơi như ‘Ô chữ kì diệu” hoặc chỉ sử dụng trò chơi để chơi đơn thuần nên chưa kích thích được tư duy cho học sinh Vì vậy nên khi thực hiện học sinh nhanh nhàm Bên cạnh đó giáo viên chưa tích hợp được với những cách khuyến khích học sinh bằng phần thưởng nên dẫn đến hiệu quả giờ học chưa thực sự đạt dược mong muốn Vậy nên, tôi nhận thấy để dạy học bằng trò chơi gây nhiều hứng thú cho người học thì đòi hỏi tính sáng tạo cao của người thầy Người thầy cần sáng tạo và áp dụng những trò chơi linh hoạt kết hợp những phương pháp khuyến khích để học sinh có thể bị thu hút vào bài học Tiếp nhận kiến thức một cách tự nhiên, không gượng ép, từ đó dần yêu thích môn học
Trò chơi học tập nói chung hay trò chơi Lịch sử nói riêng rất đa dạng Trò chơi có thể tiến hành ở đầu giờ với mục đích khởi động, tạo hứng thú và tâm lí sẵn sàng cho tiết học Tuy nhiên, nội dung trò chơi cần thiết phải hướng đến nội dung bài học, dựa trên những hiểu biết sẵn có của học sinh Trò chơi cũng có thể thực hiện ở phần hình thành kiến thức mới hoặc sử dụng ở phần “Luyện tập – Vận dụng” Trò chơi cũng được tiến hành trong giờ học, được coi như là một cách để khai thác nội dung bài học
Trò chơi được tiến hành nhằm mục đích giúp học sinh hào hứng với việc khám phá kiến thức mới và chính bản thân nội dung trò chơi cũng là những kiến thức mới Thông qua trò chơi, ngoài ý nghĩa về việc cung cấp kiến thức, trò chơi còn có giá trị to lớn góp phần phát huy sự nhanh nhạy, quyết đoán của người chơi, phát huy tính tập thể của nhóm lớp Trò chơi còn có ý nghĩa lớn trong việc hình thành các kĩ năng sống, nhân cách của học sinh thông qua biểu hiện đơn giản nhất là tôn trọng người chơi, lắng nghe đáp án và phản biện một cách hợp
lí
Các trò chơi tôi thường áp dụng gồm cả trò chơi thực hiện trực tiếp hoặc kết hợp ứng dụng công nghệ thông tin Qua quá trình thực hiện tôi đã ứng dụng các trò chơi như sau:
- QUIZIZZ (Trò chơi sử dụng điện thoại smatsphon để thực hiện
- Trò chơi “Chiếc nón kì diệu”
- Trò chơi “Bao lì xì may mắn”
- Trò chơi “Giải cứu đại dương”
- Trò chơi “Giải cứu rừng xanh”
Trang 5- Trò chơi “Hộp quà bí mật”
- Trò chơi “Nhổ cà rốt”
……
Tùy vào nội dung bài tôi sẽ sử dụng trò chơi phù hợp Khi xây dựng trò chơi tôi luôn xác định rõ nguyên tắc trò chơi gắn với các nội dung bài dạy, góp phần tạo nên thành công trong bài dạy
b) Cách thức thực hiện biện pháp
Để sử dụng trò chơi trong dạy học Lịch sử tôi đã tiến hành các bước như sau:
- Chuẩn bị: Ngay khi chuẩn bị kế hoạch bài dạy giáo viên đã xác định mục
tiêu bài học, phần nào sẽ chơi trò chơi, chơi như thế nào, nghiên cứu kĩ luật chơi của từng trò chơi mà mình định sử dụng để tạo nên hiệu quả cho trò chơi
- Tổ chức trò chơi trên lớp
+ Bước 1: Phổ biến luật chơi
+ Bước 2: Tiến hành trò chơi
+ Bước 3: Học sinh, giáo viên nhận xét đánh giá kết quả tham gia trò chơi của các bạn
+ Bước 4: Khen thưởng, động viên các đội chơi bằng tặng sao thi đua, tặng bút hay những vật dụng nhỏ, các phần quà bất ngờ như tràng vỗ tay, điểm 10, được các bạn hát tặng 1 đoạn bài hát nào đó …
* Ví dụ: Áp dụng trò chơi trong phần khởi động bài dạy Hoạt động khởi
động bài học thường chỉ chiếm một vài phút đầu giờ nhưng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc kích hoạt sự tích cực của người học, bước đầu cho học sinh tiếp cận với vấn đề học tập, tạo tâm thế, tạo hứng thú học tập cho học sinh Hoạt động mở đầu tạo tình huống, tạo tâm thế cho học sinh hào hứng khám phá nội dung bài học Vậy nên áp dụng trò chơi là một trong những cách khởi động hiệu quả
Ví dụ khi hướng dẫn học sinh học bài “BÀI 14: BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG –NGUYÊN” tôi đã tiến hành
cho học sinh chơi trò chơi “Nhổ cà rốt”
Trang 6Hình ảnh một số Slide của trò chơi “Nhổ cà rốt”
Với trò chơi này tôi hướng học sinh đến kích hoạt kiến thức về triều đại nhà Trần, tạo hứng thú cho học sinh khai thác nội dung bài học Học sinh sẽ tập trung để tìm lời giải, tư duy các em cũng vì vậy được kích hoạt đến mức tối đa nhất và như thế các em sẽ học tập tốt hơn, hào hứng hơn Việc ứng dụng trò chơi có nhiều hình ảnh và cả âm thanh sẽ thu hút được học sinh khám phá
Hệ thống câu hỏi trong phần khởi động này có những câu là câu hỏi đơn thuần, cũng có những câu hỏi kết hợp tranh ảnh, câu hỏi liên hệ thực tế,… Những câu hỏi khi xây dựng tôi cũng chú ý đến sự đa dạng, đến khả năng đáp ứng của học sinh
Ví dụ: Áp dụng trò chơi trong thực hiện phần “Luyện tập”
Khi hướng dẫn học sinh thực hiện phần Luyện tập “Bài 10 Đại Cồ Việt thời Đinh – Tiền Lê” tôi đã thực hiện cho học sinh chơi trò chơi “QUIZIZZ”.
Mục đích khi ứng dụng trò chơi này của tôi là để học sinh có thể nâng cao khả năng làm việc với điện thoại thông minh, biết cách sử dụng phần mềm để tham gia quá trình học tập trên lớp… Khi thực hiện trò chơi này tôi góp phần nâng cao năng lực công nghệ thông tin cho học sinh, hình thành phẩm chất chăm chỉ,
ý thức trách nhiệm trong học tập Từ đó cũng hình thành cho học sinh năng lực
tư duy, tìm hiểu lịch sử và vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn làm bài
Hình ảnh: Ứng dụng trò chơi QUIZIZZ vào dạy học phần Luyện tập – Bài 10
Trang 7Hình ảnh: Trò chơi ‘Bao lì xì may mắn” được áp dụng trong khai thác nội dung phần “1.Cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ năm 1258” – Bài 14, Lịch sử 7
c) Hiệu quả của biện pháp
Trong các giờ học khi tôi áp dụng thực hiện trò chơi tôi nhận thấy học sinh hào hứng tham gia quá trình học tập Biết vận dụng những kiến thức đã học được để áp dụng vào thực tiễn dạy học Học sinh cũng kích hoạt được những phông nền kiến thức đang có để áp dụng vào thực tiễn học tập Biện pháp này giúp học sinh phản ứng nhanh nhẹn, tư duy nhạy bén, khả năng vận dụng kiến thức Phát triển năng lực tư duy, tái hiện kiến thức lịch sử và phẩm chất chăm chỉ, trách nhiệm trong học tập Với một số câu hỏi trong trò chơi với dạng nâng cao học sinh còn được phát huy phẩm chất nhân ái, yêu nước và lòng tự hào, tự tôn dân tộc Có thể nói biện pháp đã đem lại hiệu quả rõ nét trong dạy học lịch
sử
2.2 Sử dụng các kĩ thuật phù hợp khi thực hiện học tập trên lớp với hình thức nhóm kết hợp đánh giá bằng công cụ đánh giá hoạt động nhóm
Việc thảo luận nhóm để học sinh hợp tác trong chương trình hiện hành vẫn hay được thực hiện Tuy nhiên việc thực hiện nhóm ở chương trình hiện hành chỉ đơn giản là giáo viên nêu câu hỏi, học sinh trao đổi và ghi chép vài giấy những điều trao đổi sau đó trình bày Giáo viên ít khi sử dụng kết hợp các phương pháp hoàn thành sản phẩm học tập kết hợp với kĩ thuật hiện đại Điều đó dẫn đến các hoạt động nhóm, hoạt động cặp đôi không có sản phẩm học tập làm minh chứng, còn tình trạng ỷ lại bạn tổ trưởng không chịu đóng góp ý kiến để đưa ra được kết quả tốt nhất Vậy nên ở giải pháp này tôi đã hướng dẫn học sinh hoàn thành sản phẩm học tâp đa dạng và phong phú hơn, tránh được việc học sinh không tích cực tương tác Đôi khi việc thực hiện sản phẩm học tập được tôi
Trang 8đa dạng hóa dưới hình thức thi giữa các nhóm để nâng cao chất lượng dạy học, tạo hứng thú cho học sinh với phương châm “Vừa học, vừa chơi”
Để thực hiện nội dung này tôi đã tiến hành thực hiện theo các bước sau:
- Bước 1: Tìm hiểu và thiết kế bài dạy phù hợp, định hướng các sản phẩm học tập học sinh cần phải hoàn thành ở từng mục của bài Xác định kĩ thuật sẽ
áp dụng khi thực hiện
- Bước 2: Giáo viên chia nhóm thảo luận
Hướng dẫn học sinh thực hiện hoạt động nhóm
- Bước 3: Học sinh trình bày kết quả sản phẩm học tập của nhóm
- Bước 4: Các nhóm nhận xét, phản biện về các nội dung
- Bước 5: Giáo viên nhận xét, đánh giá
Giải pháp này rất phù hợp với tâm lí học sinh, với đặc điểm lứa tuổi Vì ở
độ tuổi lớp 7 các em đang ham mê khám phá và muốn được khẳng định mình Việc giáo viên áp dụng đa dang các hình thức hướng dẫn học sinh học tập hợp tác sẽ khiến cho học sinh hứng thú học từ đó nâng cao hiệu quả dạy học Khắc phục được tình trạng chỉ được một đến hai học sinh được trả lời câu hỏi vấn đáp của giáo viên Tuy nhiên việc hoàn thành sản phẩm học tập cần kết hợp với các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực để tạo hiệu quả
Các phương pháp và kĩ thuật tôi nhận thấy phù hợp đó là:
- Phương pháp công não
- Phương pháp giải quyết vấn đề
- Phương pháp dạy học nhóm
- Kĩ thuật: Các mảnh ghép
- Kĩ thuật phân tích video
- Kĩ thuật phòng tranh
- Kĩ thuật sơ đồ tư duy
- Kĩ thuật 3-2-1
Trang 9- Phiếu học tập nhóm
Ngoài ra còn nhiều những biện pháp và kĩ thuật khác mà giáo viên có thể
áp dụng để thực hiện hướng dẫn học sinh hoàn thành sản phẩm học tập hiệu quả
Ví dụ hoạt động nhóm với phiếu học tập: Ở nội dung này tôi thường
thiết kế phiếu học tập đa dạng với những câu hỏi và yêu cầu học sinh thực hiện Với phiếu học tập này học sinh buộc phải hợp tác để cùng nhau hoàn thiện nhiệm vụ học tập Ở một số phiếu tôi còn yêu cầu học sinh tô màu cho từng phần trong phiếu để làm nổi bật phiếu học tập Tùy thuộc theo yêu cầu của trong phiếu hcọ tập mà tôi thiết kế phiếu trên tờ giấy A4 hay A3
Ví dụ khi dạy bài “Bài 10 Đại Cồ Việt thời Đinh – Tiền Lê” – Phần 1.
“1 Công cuộc xây dựng chính quyền và bảo vệ đất nước thời Đinh-Tiền Lê” tôi
đã thiết kế phiếu học tập như sau:
Phiếu học tập phần 1, bài 10, Lịch sử 7
Với phiếu học tập này học sinh được hình thành năng lực tư duy, tìm hiểu lịch sử Từ đó hình thành phẩm chất trách nhiệm trong hợp tác, tìm hiểu kiến thức cho học sinh, nâng cao khả năng học tập và vận dụng kiến thức để hoàn thành sản phẩm học tập là phiếu học tập Với biện pháp này học sinh khắc phục được sự thụ động trong học tập, phát huy được kiến thức của tập thể trong giải quyết vấn đề trong học tập được đề ra
c) Hiệu quả của biện pháp
Trang 10Ưu điểm của biện pháp này chính là khắc phục được lối truyền thụ hàn lâm, tăng khả năng thực hành cho học sinh trong học tập Học sinh nhớ lâu kiến thức, biết vận dụng kiến thức không còn hiện tượng chỉ nhóm trưởng hoạt động khi thảo luận nhóm
Qua khảo sát với câu hỏi “Các em có muốn được thảo luận nhóm bằng phiếu học tập hay không?” bằng hình thức giơ tay, 100% học sinh đã lựa chọn
phương án “có” Có thể nói những kĩ thuật dạy học tích cực đã đem lại hiệu quả cho giáo dục phẩm chất và năng lực học sinh
3 Đánh giá kết quả thu được
Sau thời gian áp dụng các biện pháp tôi nhận thấy biện pháp có những hiệu quả rất rõ nét Giáo viên không còn lúng túng trong việc áp dụng các biện pháp nhằm tổ chức học sinh học tập tích cực theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất, học sinh hào hứng tham gia các hoạt động học tập, yêu thích khám phá lịch sử, chất lượng học tập được nâng lên thể hiện qua các bài kiểm tra đánh giá giữa học kì và cuối học kì và kết quả cả năm học
Để đánh giá được đúng nhất chất lượng áp dụng biện pháp tôi đã tiến hành cách thức đánh giá sau: Đánh giá kết quả của biện pháp qua bài kiểm tra sau thực nghiệm, khảo sát về cảm xúc của học sinh, so sánh kết quả trước và sau khi
áp dụng đề tài với lớp 7a6, lớp đã thực nghiệm với 41 học sinh, kết quả như sau:
- So sánh kết quả bài kiểm tra trước và sau khi áp dụng biện pháp:
2
10
17
12 8
18
12
3
Trước khi áp dụng đề tài Sau khi áp dụng biện pháp
- So sánh cảm xúc học tập của học sinh trước và sau khi áp dụng biện pháp