BÁO cáo GIẢI PHÁP SÁNG tạo lớp 5 (1)

Những tồn tại, hạn chế: Qua việc nghiên cứu, điều tra thực trạng, khảo sát chất lượng việc thực hiện đọc diễn cảm ở học sinh lớp 5C khi chưa hướng dẫn cho học sinh cách đọc diễn cảm t

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Đông Triều, ngày … tháng 5 năm 2020

BÁO CÁO GIẢI PHÁP SÁNG TẠO

Đề nghị Hội đồng khoa học sáng kiến xét, công nhận

I Sơ lược lý lịch:

- Họ và tên: Nguyễn Thị Hương

- Ngày tháng năm sinh: 27/09/1989

- Trình độ chuyên môn nghiệp vụ: Đại học giáo dục Tiểu học

- Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên văn hóa – Trường Tiểu học Yên Đức

- Quyền hạn, nhiệm vụ được giao: Giáo viên chủ nhiệm lớp 5C

II/ Nội dung

1 Tên giải pháp sáng tạo: “Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5”

2 Thực trạng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 trước khi áp dụng giải pháp.

- Được sự phân công của BGH nhà trường, năm học 2019-2020 tôi nhận nhiệm

vụ chủ nhiệm và giảng dạy các môn văn hóa trong đó có môn Tập đọc lớp 5 Trong thời gian tôi giảng dạy, tôi thấy cách đọc diễn cảm của học sinh còn một số tồn tại và hạn chế sau:

2.1 Những tồn tại, hạn chế:

Qua việc nghiên cứu, điều tra thực trạng, khảo sát chất lượng việc thực hiện đọc

diễn cảm ở học sinh lớp 5C ( khi chưa hướng dẫn cho học sinh cách đọc diễn cảm) tôi thấy việc học của học sinh có một số vấn đề: Qua trò chuyện , trao đổi với giáo viên

và học sinh, qua quan sát một số giờ dạy phân môn tập đọc của giáo viên, tôi nhận thấy rằng: Khả năng đọc của học sinh còn thấp, phần lớn các em chỉ mới đạt được ở mức độ đọc trơn, nhiều em đọc chưa đảm bảo được yêu cầu về tốc độ, âm lượng đọc, chưa ngắt nghỉ hơi hợp lý, nhấn giọng lên xuống tùy tiện và còn đọc sai lỗi chính tả tương đối nhiều Số lượng học sinh đọc diễn cảm rất ít, thậm chí có lớp không có học sinh nào, ngay cả ở các lớp 4 -5 Các em không hiểu được nội dung, không hiểu được nghệ thuật, không hiểu được cái hay cái đẹp của tác phẩm Bởi vì trình độ học sinh không đồng đều, chưa nghiên cứu kĩ nội dung bài chưa cảm nhận được cái hay của bài tập đọc, nhất là khi đọc lời của các nhân vật chưa thể hiện được tính cách của nhân vật, qua đó giờ dạy chưa đạt được mục tiêu của tiết học Vì vậy, luyện đọc diễn cảm trong giờ tập đọc ở bậc tiểu học đã và đang là vấn đề cần được quan tâm đúng

mực, cần làm sáng tỏ, để tìm ra những biện pháp , hình thức dạy học có hiệu quả nhất cho từng thể loại văn bản, từng bài học cụ thể , phù hợp với từng đối tượng học sinh nhằm đạt được hiệu quả giáo dục cao nhất trong mỗi giờ tập đọc ở Tiểu học

2.2 Nguyên nhân dẫn đến những tồn tại, hạn chế:

Sau khi khảo sát thực trạng, tôi tiến hành phân tích , thâm nhập vào thực tiễn

cuộc sống của các em, đông thời trao đổi với giáo viên chủ nghiệm những năm trước

và tìm ra nguyên nhân dẫn đến tồn tại nêu trên là: Học sinh lớp tôi nhiều em nói vẫn còn ngọng, các em có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, Một số gia đình chưa thực sự quan tâm tới việc học của con cái, phó mặc mọi việc cho nhà trường còn ở nhà gần như là không có, nên phần nào đã ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến việc học văn hóa của các em

2.2.1 Nguyên nhân khách quan:

+ Đối với giáo viên: Đa số giáo viên đều có cố gắng trong việc tìm tòi phương

phpas nghiên cứu nội dung, học hỏi kinh nghiệm, đặc biệt có đổi mới phương pháp giảng dạy “ lấy học sinh làm trung tâm” song kết quả cho thấy học sinh chưa đọc đươc hay( đọc diễn cảm) bài đọc Bởi trong khi dạy, giáo viên thường mới chỉ coi trọng và sửa cho học sinh vấn đề đọc to, rõ ràng, lưu loát chứ chưa quan tâm nhiều đến kĩ thuật đọc , giọng đọc, cách đọc diễn cảm của học sinh hay việc đọc mẫu của giáo viên

+ Đối với học sinh: Do cách phát âm theo phương ngữ, thường phát âm lệch chuẩn viết, nên các em còn đọc sai ở những tiếng có phụ âm ch/tr, s/x, r/d/gi, đọc tiếng có thanh ngã thành thanh hỏi, những tiếng có nguyên âm đôi Các em chưa nắm roxcachs ngắt hơi, nghỉ hơi, ngữ điệu, chưa biết nên giọng, nhấn giọng, hạ giọng

ở những từ ngữ cần thiết Khả năng cảm thụ văn, thơ của các em và vốn hiểu biết về

từ ngữ còn hạn chế

2.2.2 Nguyên nhân chủ quan:

- Đối với giáo viên: Một số giáo viên không có chất giọng tốt để đọc bài Giáo

viên tiểu học lại dạy quá nhiều môn trong một buổi học nên việc đàu tư thời gian để luyện đọc trước khi lên lớp có phần hạn chế

- Đối với học sinh:

+ Tuy là học sinh lớp 5 nhưng vẫn còn nhiều học sinh chưa thực sự quan tâm chú

ý đến phương pháp đọc của mình do đó các em rất yếu về năng lực, thể hiện các bài đọc còn hạn chế

+ Do học sinh chưa nắm vững cách ngắt hơi, nghỉ hơi khi đọc Chưa biết thay đổi ngữ điệu, nhấn giọng ở những từ ngữ, câu văn cần thiết

+ Các em còn ham chơi, chưa tích cực luyện đọc, chưa có thói quen đọc sách báo

và không chịu khó rèn đọc ở nhà truyện để tra cứu phục vụ cho mục đích học tập và

tự mở rộng hiểu biết

- Đối với học sinh: Phụ huynh chưa quan tâm và còn coi nhẹ việc rèn đọc của các

em, chỉ chú trọng vào việc đọc đúng, đọc nhanh là được

Đây là các tình trạng chung của học sinh tiểu học hiện nay

3 Lý do chọn giải pháp sáng tạo“Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5”:

Tập đọc là một phân môn có ý nghĩa to lớn ở tiểu học Nó trở thành một đòi hỏi

cơ bản, đàu tiên đối với mỗi người đi học Trước tiên, trẻ phải học đọc, sau đó phải đọc để học Đọc giúp cho trẻ chiếm lĩnh được ngôn ngữ trong giáo tiếp và học tập, nó cũng là công cụ học các môn khác, nó tạo ra hứng thú và động cơ trong học tập Đồng thời nó tạo điều kiện để học sinh có khả năng tự học và tinh thâng học Đọc là khả năng không thể thiếu được của con người Trong thời đại văn minh, biết đọc sẽ giúp các em hiểu biết nhiều hơn,hướng các em tới cái thiện và cái đẹp, dạy cho các em biết

tư duy

Hiện nay thay đổi nội dung chương trình sách giáo khoa, việc bố trí sắp xếp cấu trúc chương trình của môn học cùng với việc thay đổi quy trình giảng dạy của phân môn tập đọc đẫ thể hiện rất rõ mục tiêu cần đạt của mỗi bài dạy, đó là kinh nghiệm đọc của học sinh Theo thời gian yêu cầu kĩ năng đọc dần dần từng bước được nâng cao theo các mức độ Ban đầu yêu cầu học sinh đọc đúng, sau đó đọc lưu loát trôi chảy và cuối cùng các e đọc diễn cảm Khi học sinh có kĩ năng đọc diễn cảm tốt thì điều đó đã phần nào cho thấy học sinh đã cảm thụ được nội dung bài và ngược lại khi học sinh đã cảm thụ đươc nội dung bài thì các em thể hiện bằng việc đọc diễn cảm tốt Như vậy cho thấy việc rèn đọc diễn cảm đối với học sinh vô cùng quan trọng

Từ thực tế ở trường Tiểu học, việc dạy Tiếng việt bên cạnh những thành công còn rất nhiều hạn chế như học sinh đọc còn ngọng, đọc ngắc ngứ, chưa biết ngắt nghỉ Với học sinh lớp 5 khi học môn Tiếng việt các em được làm quen và tiếp xúc với nhiều loại văn bản khác nhau như văn bản nghệ thuật, báo chí, khoa học với số lượng chữ khá nhiều và yêu cầu cao hơn về tốc độ đọc tối thiểu khoảng 120 tiếng/phút Vì vậy làm thế nào để các em đọc đúng tốc độ, ngữ điệu, đọc diễn cảm, làm thế nào để các em hiểu được văn bản là một vấn đề không phải mới nhưng để luôn luôn đổi mới, nâng cao hiệu quả giờ dạy Tiếng việt rèn đọc diễn cảm cho học sinh thì lại là vấn đề rất đáng quan tâm Để thực hiện được yêu cầu đó đòi hỏi sự nỗ

lực ở cả giáo viên và học sinh Vai trò của người thầy giáo trong vận dụng phương pháp dạy học như thế nào để hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm thực hiện được yêu cầu của tiết dạy

Ngày nay, đất nước ta đang từng ngày, từng giờ đổi mới, xã hội ngày càng được phát triển, vì vậy mỗi con người đòi hỏi tri thức ngày càng cao, trong đó phát triển ngôn ngữ nhằm đáp ứng nhu cầu giao tiếp và tư duy trở nên vô cùng thiết yếu Mỗi thành công không phải tự nhiên mà có, nó phải trải qua một quá trình rèn luyện kiên trì, bền bỉ Hầu hết mỗi giáo viên đều không ngừng tìm tòi đổi mới phương pháp để nâng cao hiệu quả giờ học

Nhận thức được điều đó, tôi dành thời gian chuyên tâm nghiên cứu để tìm ra một số biện pháp giúp học sinh đọc diễn cảm nhằm nâng cao chất lượng cho học sinh lớp 5

4 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu:

4.1 Phạm vi nghiên cứu:

Nghiên cứu trong năm học 2019– 2020 và áp dụng cho những năm học tiêp theo

Giúp cho việc nghiên cứu thuận lợi tôi đã chọn luôn trường mà tôi đang công tác và lớp mà tôi được phân công chủ nhiệm là Lớp 5C Trường Tiểu học Yên Đức làm địa bàn nghiên cứu

4.2 Đối tượng nghiên cứu:“Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp

5”:

5 Mục đích nghiên cứu:

Thông qua đề tài này, tôi mong muốn được góp phần vào việc dạy nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và chất lượng dạy – học môn tiếng việt nói riêng

6 Nội dung chi tiết của giải pháp:

- Căn cứ vào kết quả khảo sát đầu năm: Tỉ lệ học sinh đạt điểm cao ở môn Tiếng Việt còn thấp, do ít học sinh thể hiện được giọng đọc phù hợp với nội dung bài

- Căn cứ vào nguyên nhân dẫn đến chất lượng đọc diễn cảm của học sinh còn hạn chế mà tôi đã tìm hiểu ở trên

- Việc “ Rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 ” cần được luyện tập từng bước

để đạt được các yêu cầu sau :

+ Biết đọc nhấn giọng các từ ngữ quan trọng trong câu ( từ ngữ gợi tả, gợi cảm,

từ ngữ “ chìa khóa ” làm nổi bật ý chính, )

+ Biết thể hiện ngữ điệu ( thay đổi về tốc độ đọc ; về cao độ, cường độ, trường độ, ) phù hợp với từng loại câu ( câu kể, câu hỏi, câu cảm, câu khiến )

+ Biết đọc phân biệt lời kể của tác giả với lời nhân vật

+ Biết đọc phân biệt lời nhân vật phù hợp với lứa tuổi, tính cách của từng nhân vật ( người già, trẻ em, người tốt, người xấu, )

+ Biết thể hiện ngữ điệu phù hợp với tình huống miêu tả trong văn bản hay thái

độ, cảm xúc của tác giả ( vui, buồn, trang nghiêm, giận dữ, )

6.1 Các giải pháp cụ thể nhằm giúp các em rèn đọc diễn cảm:

- Giải pháp 1: Hướng dẫn học sinh luyện đọc đúng

+ Đọc đúng từ, cụm từ:

+ Đọc đúng câu, đoạn:

- Giải pháp 2: Ngữ điệu, cao độ, cường độ, trường độ, của giọng đọc

- Giải pháp 3: Việc đọc mẫu của giáo viên

+ Đọc từ , cụm từ:

+ Đọc câu, đoạn:

- Giải pháp 4: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu từ ngữ, nội dung nghệ thuật của bài học

+ Hiểu nghĩa của từ ngữ trong bài văn, bài thơ:

+ Tìm hiểu nội dụng, nghệ thuật của văn bản:

- Giải pháp 5: Nâng cao khả năng đọc diễn cảm cho học sinh

- Giải pháp 6: Tổ chức cho học sinh luyện đọc diễn cảm theo cặp, theo nhóm, theo tổ:

- Giải pháp 7: Tổ chức trò chơi học tập cho học sinh:

6.1.1 Giải pháp 1: Hướng dẫn học sinh luyện đọc đúng.

Mục tiêu: Giúp học sinh kĩ năng đọc đúng, to, rõ ràng, lưu loát các câu và đoạn trong các bài văn và bài thơ

Biện pháp:

Trong một tiết Tập đọc, để rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm một bài văn, bài thơ,

trước hết cần hướng dẫn học sinh đọc đúng, rõ ràng, rành mạch, lưu loát bài văn, bài thơ đó Để làm được điều đó, giáo viên cần hướng dẫn học sinh :

* Đọc đúng từ, cụm từ:

Khi dạy Tập đọc, tôi nhận thấy nhiều học sinh còn đọc sai từ, cụm từ Vì vậy, việc đầu tiên của đọc đúng là tìm ra những từ, cụm từ mà học sinh dễ sai bằng cách cho học sinh phát hiện từ, cụm từ, giáo viên ghi bảng rồi hướng dẫn học sinh luyện đọc Giáo viên nghe học sinh đọc, sau đó nhận xét, gợi ý, hướng dẫn học sinh về cách phát âm, giúp học sinh hiểu nghĩa của từ để đọc cho đúng

Ví dụ :

Bài : Kì diệu rừng xanh ( TV 5 Tập 1 / 75 )

- loanh quanh, lúp xúp, gọn ghẽ ( Luyện đọc đúng âm đầu, vần ).

- kiến trúc tân kì, vương quốc những người tí hon, giang sơn vàng rợi

(Luyện đọc đúng cụm từ )

Bài : Đất Cà Mau ( TV 5 Tập 1 / 89 )

- phập phều, gió dông, san sát (Luyện đọc đúng phụ âm đầu ).

- rạn nứt, phập phều, thẳng đuột ( Luyện đọc đúng vần ).

- quây quần thành chòm, mũi đất cuối cùng, đất nẻ chân chim ( Luyện đọc

đúng cụm từ )

- lướt thướt, quyến, triền núi, ngọt lựng ( Luyện đọc đúng vần ) ( Bài Mùa

thảo quả - TV 5 Tập 1 / 113 )

- boong tàu, dong buồm, vây quanh ( Luyện đọc đúng vần ) ( Bài Những

người bạn tốt – TV 5 Tập 1 / 64 )

* Đọc đúng câu, đoạn:

Khi hướng dẫn học sinh đọc một văn bản, thông thường giáo viên hướng dẫn, gợi ý hoặc “ tạo tình huống ” để học sinh nhận xét, giải thích, tự tìm ra cách đọc đúng, đọc diễn cảm Khi học sinh đã đọc đúng từ ngữ, giáo viên hướng dẫn cho học sinh luyện đọc câu, đoạn bằng cách để các em tự phát hiện chỗ cần ngắt hơi, nghỉ hơi trong câu ( câu dài và cả những câu ngắn )

Ví dụ :

Bài : Đất nước ( TV 5 – tập 2 / 95 )

Sau lưng / thềm nắng / lá rơi đầy.

Nếu học sinh không được luyện đọc đúng , các em sẽ đọc thành :

Sau lưng thềm / nắng lá rơi đầy.

Bài : Tiếng rao đêm ( TV 5 – Tập 2 / 30 )

Ai nấy bàng hoàng / vì trong cái bọc chăn còn vương khói / mà người ấy đang

ôm khư khư / là một đứa bé mặt mày đen nhẻm, / thất thần, / khóc không thành tiếng //

Bài : Một chuyên gia máy xúc ( TV 5 Tập 1 / 45 )

Thế là / A-lếch- xây đưa bàn tay vừa to / vừa chắc ra / nắm lấy bàn tay đầy dầu

mỡ của tôi / lắc mạnh và nói //

Nếu học sinh không được luyện đọc đúng , các em sẽ đọc thành :

Thế là A-lếch- xây / đưa bàn tay / vừa to vừa chắc / ra nắm lấy / bàn tay đầy dầu mỡ / của tôi lắc mạnh và nói //

Ưu điểm:

Việc làm này không những giúp các em dễ dàng tìm ra cách đọc đúng câu, đoạn, biết cách ngắt hơi, nghỉ hơi, làm chủ tốc độ đọc của mình, mà còn tăng khả năng diễn tả nội dung, tình cảm của bài đọc, giúp học sinh có khả năng đọc tốt hơn, rành mạch, lưu loát hơn

6.1.2 Giải pháp 2: Ngữ điệu, cao độ, cường độ, trường độ, của giọng đọc:

Mục tiêu: Giúp các em hiểu được ngữ điệu, cao độ, cường độ, trường độ trong bài đọc

Biện pháp:

Khi học sinh đã được đọc đúng, biết ngắt hơi, nghỉ hơi đúng chỗ, giáo viên hướng dẫn học sinh nhận ra muốn thể hiện được cảm xúc của bài đọc thì đọc đúng không là chưa đủ mà các em còn phải biết làm chủ giọng đọc của mình sao cho đúng ngữ điệu, cao độ, cường độ, trường độ, âm sắc,… phù hợp với từng loại câu ( câu kể, câu hỏi, câu cảm, câu khiến ) nhằm diễn tả đúng nội dung của bài

Ví dụ :

Bài: Tiếng rao đêm ( TV 5 – tập 2 / 30 )

Giáo viên hướng dẫn học sinh có giọng đọc phù hợp với từng câu

- Bánh giò … ò … ò ! ( kéo dài và hạ giọng ở phần cuối câu )

- Cháy ! Cháy nhà ! ( giọng gấp gáp, hoảng loạn )

- Ô … này ! ( giọng thảng thốt, ngạc nhiên )

Bài: Ê-mi- li, con … ( TV 5 – Tập 1 / 49 )

- Đi đâu cha ?

- Xem gì cha ? ( Giọng đọc nhẹ nhàng, tình cảm Tuy nhiên không cao giọng ở

cuối câu hỏi, các từ dùng để hỏi )

Ưu điểm:

Việc đọc này giúp các em làm chủ được giọng đọc của mình, biết thể hiện giọng đọc phù hợp với từng thể loại câu

6.1.3 Giải pháp 3: Việc đọc mẫu của giáo viên:

Mục tiêu:

Giúp các em lĩnh hội các kiến thức, rèn được cách đọc diễn cảm cho học sinh, phát triển ngôn ngữ, có hứng thú trong giờ học

Biện pháp

Ở lớp 5, biện pháp đọc mẫu của giáo viên cần được cân nhắc kĩ nhằm phát huy

sự sáng tạo về cách đọc của học sinh Để học sinh đọc diễn cảm được một văn bản, trước hết giáo viên cần hướng dẫn học sinh đọc đúng, rõ ràng, rành mạch

Muốn vậy, giáo viên cần đọc mẫu bằng cách :

*Đọc từ , cụm từ:

Việc đọc đúng từ, cụm từ nhằm sửa phát âm sai, điều chỉnh cách đọc cho đúng, cách ngắt, nghỉ hơi cho hợp lí Giáo viên thường gợi ý cho học sinh tự sửa hoặc nhờ bạn bè sửa giúp, nhưng học sinh cũng cần được giáo viên hướng dẫn cụ thể, được nghe giáo viên đọc mẫu thật chính xác để học sinh học đọc một cách trực quan và sinh động nhất ( nhất là với những học sinh còn đọc chậm, yếu )

Ví dụ :

Bài : Chú đi tuần ( TV 5 Tập 2 / 51 )

Gió hun hút / lạnh lùng

Trong đêm khuya / phố vắng

Súng trong tay im lặng

Chú đi tuần / đêm nay.

* Đọc câu, đoạn:

Khi hướng dẫn học sinh đọc đúng, đọc diễn cảm, đôi lúc giáo viên cũng cần đọc mẫu câu, đoạn để học sinh học đọc qua cảm nhận bằng tai Kết hợp đọc mẫu với biện pháp gợi mở, “ nêu vấn đề ”, giáo viên sẽ kích thích được tư duy sáng tạo

Ví dụ:

Bài : Phong cảnh Đền Hùng ( TV 5 – Tập 2 / 68 )

Trước đền, / dòng chữ vàng / Nam quốc sơn hà / uy nghiêm đề ở bức hoành phi treo chính giữa //

Dãy Tam Đảo như bức tường xanh sừng sững / chắn ngang bên phải / đỡ lấy mây trời cuồn cuộn //

*Đọc toàn bài:

Giáo viên chỉ đọc mẫu toàn bài sau khi học sinh đã đọc đúng và rõ ràng, tạo hứng thú để học sinh tìm hiểu bài và đọc diễn cảm, từ đó phát huy khả năng đọc của từng

cá nhân học sinh

6.1.4: Giải pháp 4: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu từ ngữ, nội dung nghệ thuật của bài học

Ưu điểm:

Trong tiết Tập đọc, giúp học sinh tìm hiểu bài trau dồi kĩ năng đọc – hiểu, nắm bắt thông tin, góp phần nâng cao năng lực cảm thụ văn học, tạo cơ sở cho học sinh đọc diễn cảm

Biện pháp:

Để hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài nhằm nâng cao năng lực đọc diễn cảm, ngay từ khi hướng dẫn học sinh tiếp cận văn bản giáo viên cần hướng dẫn học sinh

* Hiểu nghĩa của từ ngữ trong bài văn, bài thơ:

Giải nghĩa từ trong bài Tập đọc giúp học sinh hiểu nội dung, ý nghĩa bài đọc Việc hướng dẫn học sinh tìm hiểu nghĩa một số từ ngữ trong ngữ cảnh cụ thể ( từ ngữ được chú giải trong sách giáo khoa, từ ngữ phổ thông mà học sinh địa phương chưa quen, từ ngữ quan trọng giúp học sinh hiểu nội dung bài,… ) nếu được thực hiện nhẹ nhàng, đúng lúc, đúng chỗ kết hợp với luyện đọc sẽ có tác dụng góp phần nâng cao kĩ

năng đọc – hiểu, giúp học sinh đọc tốt hơn, nâng cao khả năng hiểu bài và vận dụng vào giọng đọc của mình có hiệu quả tốt hơn

Ví dụ :

Bài : Hạt gạo làng ta ( TV 5 – Tập 1 / 139 )

… Em vui em hát

Hạt vàng làng ta.

- Vì sao tác giả gọi hạt gạo là “ hạt vàng ” ?

Học sinh sẽ dựa vào những điều tác giả muốn nói đến trong từng khổ thơ (hạt gạo kết đọng bao tinh túy của đất trời; hạt gạo được làm nên từ mồ hôi, công sức của biết bao người; hạt gạo góp phần làm nên chiến thắng chung của dân tộc trong công cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước), từ đó học sinh sẽ hiểu được hạt gạo được gọi

là “ hạt vàng ” vì hạt gạo rất quý ( quý như vàng ).

Từ đó sẽ định hướng được cho học sinh nhấn giọng ở những từ ngữ nói đến vị phù sa, hương sen, lời hát, bão, mưa, giọt mồ hôi,… chứa trong hạt gạo và nỗ vất vả của người làm ra hạt gạo

Ví dụ:

Bài : Tiếng đàn ba-la-lai-ca trên sông Đà ( TV 5 – Tập 1 / 69 )

Ngày mai

Chiếc đập lớn nối liền hai khối núi

Biển sẽ nằm bỡ ngỡ giữa cao nguyên

Sông Đà chia ánh sáng đi muôn ngả

Từ công trình thủy điện lớn đầu tiên

Yêu cầu học sinh giải thích nghĩa của từ “ bỡ ngỡ ” ( ngơ ngác, lúng túng vì

chưa quen thuộc )

Tác giả dùng từ “ bỡ ngỡ ” làm cho biển có tâm trạng như con người, ngạc

nhiên vì sự xuất hiện kì lạ của mình giữa vùng cao Qua đó nói lên sức mạnh kì diệu của con người, thể hiện niềm xúc động của tác giả khi được nhìn ngắm sự kì vĩ của công trình thủy điện sông Đà, niềm mơ tưởng về tương lai tốt đẹp Từ đó giúp học sinh định hướng được giọng đọc chậm rãi, ngân nga, chứa chan niềm xúc động

* Tìm hiểu nội dụng, nghệ thuật của văn bản:

Muốn đọc diễn cảm một văn bản, giáo viên cần hướng dẫn học sinh tìm được giọng điệu, ngữ điệu phù hợp với tình huống, thể hiện được tình cảm, thái độ, đặc điểm của nhân vật hay tình cảm, thái độ của tác giả đối với nhân vật và nội dung miêu

tả trong văn bản qua giọng đọc của mình Muốn vậy, giáo viên cần hướng dẫn học sinh :

 Cảm nhận hình ảnh:

Một trong những đặc điểm của văn bản nghệ thuật là giàu hình ảnh Vì vậy khi dạy Tập đọc, giáo viên thường hướng đến một số câu hỏi để học sinh có thể cảm nhận được hình ảnh trong bài đọc từ đó học sinh dần dần nhận biết, xác định được những hình ảnh gợi ra trong đoạn văn, đoạn thơ từ đó phát triển trí tưởng tượng của học sinh, hình thành và phát triển khả năng cảm thụ hình tượng văn học và giúp giọng đọc của học sinh biểu cảm hơn

Ví dụ :

Bài : Cửa sông ( TV 5 – Tập 2 / 74 )

Qua hình ảnh cửa sông, Tác giả muốn nói lên điều gì ? ( ca ngợi tình cảm

thủy chung, uống nước, nhớ nguồn )

Từ đó hướng dẫn học sinh thể hiện tình cảm đó bằng giọng đọc nhẹ nhàng, thiết tha, tình cảm

 Nhận biết nhân vật, chi tiết, các biện pháp nghệ thuật tu từ:

Việc luyện cho học sinh biết nhận xét nhân vật, chi tiết, biện pháp nghệ thuật sẽ phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Qua đó, học sinh biết bộc lộ cách hiểu, cách nghĩ, cách cảm, cách đánh giá của mình về nhân vật, về những chi tiết, nghệ thuật tu từ làm nên cái hay, cái đẹp của tác phẩm Từ đó học sinh sẽ đọc tốt hơn

Ví dụ :

Bài : Đất nước ( TV 5 – tập 2 / 95 )

Trời xanh đây / là của chúng ta

Núi rừng đây / là của chúng ta

Những cánh đồng / thơm mát

Những ngả đường / bát ngát

Những dòng sông /đỏ nặng phù sa.

Học sinh nhận biết được các từ ngữ đây, của chúng ta được lặp đi lặp lại có tác

dụng nhấn mạnh sự khẳng định, nhằm nêu bật niềm tự hào, niềm hạnh phúc về đất

nước đã được tự do Những hình ảnh : những cánh đồng thơm mát, những ngả đường bát ngát, những dòng sông đỏ nặng phù sa được miêu tả theo cách liệt kê

như vẽ ra trước mắt cảnh đất nước tự do bao la Từ đó định hướng cho học sinh đọc với giọng nhanh, vui, khỏe khoắn, tràn đầy tự hào

Ví dụ:

Bài : Lập làng giữ biển ( TV 5 – Tập 2 / 36 )

Lời bố Nhụ : Ở đấy đất rộng, bãi dài, cây xanh, nước ngọt, ngư trường gần Chả còn gì hay hơn cho một làng biển ( rành rẽ, điềm tĩnh, dứt khoát )

Lời ông Nhụ : Tao chết ở đây thôi Sức không còn chịu được sóng ( kiên

quyết, gay gắt )