Quản trị rủi ro đầu tư phương pháp và nội dung

Luận Văn: Quản trị rủi ro đầu tư phương pháp và nội dung

LỜI MỞ ĐẦU

Hoạt động đầu tư là một quá trình diễn ra trong thời kỳ dài, quy mô vốn đầu

tư lớn và thời gian vận hành các kết quả đầu tư cũng kéo dài nên mức độ rủi ro của hoạt động đầu tư thường cao Trong bất kì hình thức đầu tư nào cũng luôn luôn tồn tại sự đánh đổi rủi ro hoặc lợi nhuận Điều này có nghĩa là sự mạo hiểm càng lớn, bạn sẵn sàng chấp nhận rủi ro càng cao thì khoản lợi nhuận tiềm năng cũng sẽ cao hơn nhiều Đó đơn giản chỉ là phần thưởng xứng đáng cho những người dám đặt nguồn vốn của mình vào những kết quả không biết trước Rủi ro đầu tư do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân chủ quan từ phía các nhà đầu tư quản lý kém, chất lượng sản phẩm không đạt yêu cầu có nguyên nhân khách quan như giá nguyên liệu tăng, giá bán sản phẩm giảm, công suất sản xuất không đạt công suất thiết kế Như vậy, để quản lý hoạt động đầu tư hiệu quả, cần phải thực hiện các biện pháp quản lý rủi ro

Trong quản lý dự án đầu tư, sự thành công của các dự án phụ thuộc vào khả năng dự đoán các sự kiện có thể xảy ra Khi rủi ro là phần không thể dự đoán của một dự án thì điều quan trọng là chúng ta phải kiểm soát nó càng nhiều càng tốt và tạo ra khả năng dễ dự đoán nó Quản lý rủi ro là dự kiến ngăn ngừa và đề xuất biện pháp kiểm soát các rủi ro nhằm loại bỏ, giảm nhẹ, hoặc chuyển chúng sang một tác nhân kinh tế khác, tạo điều kiện sử dụng tối ưu nguồn lực của doanh nghiệp Vậy làm thế nào để nhận diện , phân tích, định lượng và xử lý rủi ro là một vấn đề mà tất cả các nhà đầu tư quan tâm nhưng chưa được nghiên cứu một cách chi tiết và cụ

thể Chính vì tầm quan trọng của vấn đề trên nên tôi chọn đề tài “Quản trị rủi ro đầu tư: phương pháp và nội dung”

Đề tài được chia làm ba phần chính:

Phần 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về rủi ro trong đầu tư

Phần 2: Quản trị rủi ro đầu tư

Phần 3: Một số bài học rút ra từ việc nghiên cứu Quản trị rủi ro đầu tư

PHẦN I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ RỦI RO

TRONG ĐẦU TƯ

1 Các quan niệm về rủi ro

1.1 Khái niệm rủi ro

Rủi ro gắn với khả năng xảy ra một biến cố không thể lường trước, biến cố

mà ta hoàn toàn không biết chắc

Rủi ro ứng với sai lệch giữa dự kiến và thực tế hoặc là rủi ro là sự không thể đoán trước được nguyên nhân dẫn đến kết quả thực khác với kết quả dự đoán

1.2 Một số quan niệm về rủi ro

Khi nói đến rủi ro người ta thường có hai quan niệm:

- Rủi ro chỉ liên quan đến các thiệt hại – rủi ro không đối xứng

Với quan niệm này, chúng ta có thể thấy một số khái niệm rủi ro tương ứng như: rủi ro là toàn bộ biến cố ngẫu nhiên tiêu cực tác động lên quá trình đầu tư làm thay đổi kết quả theo chiều hướng bất lợi, rủi ro là khả năng xảy ra một sự cố không may hoặc rủi ro là sự kết hợp của nguy cơ hoặc rủi ro là khả năng xảy ra tổn thất Vì vậy, thông thường chúng ta coi rủi ro là sự kiện ngẫu nhiên, là sự cố gây tổn thất và là sự kiện ngoài mong muốn

- Rủi ro liên quan đến cả thiệt hại và may mắn – rủi ro đối xứng

Đây là cách nhìn nhận rủi ro một cách khách quan hơn, theo đó các khái niệm ban đầu về rủi ro của chúng ta đã thể hiện rõ quan niệm này và chúng ta coi rủi ro là khả năng sai lệch xảy ra giữa giá trị thực tế và kỳ vọng kết quả; sai lệch lớn, rủi ro càng nhiều

1.3 Đặc trưng của rủi ro

Rủi ro có hai đặc trưng chính:

- Tần số xảy ra (rủi ro có hay xảy ra hay không?): được thể hiện bằng xác suất hoặc khả năng xuất hiện của biến cố

- Biên độ (Mỗi lần xảy ra có lớn hay không? Lớn bao nhiêu?): được thể hiện bằng giá trị của các biến cố hoặc tác động của các biến cố

2 Phân loại rủi ro

2.1 Theo các giai đoạn của quyết định đầu tư

- Rủi ro trước khi ra quyết định (rủi ro thông tin): đây là loại rủi ro xảy ra khi thu thập các thông tin không đầy đủ, không chính xác dẫn đến nhận diện sai về bản chất của các yếu tố liên quan đến phương án đầu tư, điều này dẫn tới ra các quyết định đầu tư sai

- Rủi ro khi ra quyết định (rủi ro cơ hội): rủi ro này xảy ra khi chúng ta lựa chọn các phương án không tối ưu

- Rủi ro sau quyết định: là loại rủi ro thể hiện ở sự sai lệch giữa dự kiến và thực tế

2.2 Theo phạm vi

- Rủi ro theo ngành dọc (rủi ro cá biệt): là rủi ro ảnh hưởng đến từng khâu, từng bộ phận riêng biệt trong hoạt động đầu tư

- Rủi ro chung: là rủi ro ảnh hưởng đến tất cả các khâu, các bộ phận trong hoạt động đầu tư

2.3 Theo tính chất tác động

- Rủi ro theo suy tính (rủi ro mang tính chất đầu cơ): là loại rủi ro phụ thuộc vào mong muốn chủ quan của nhà đầu tư, nó xảy ra trong trường hợp nhà đầu tư chủ động lựa chọn phương án cho dù biết rằng có thể có lợi hoặc bị thiệt hại

- Rủi ro thuần túy: là rủi ro mang tính khách quan, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của chủ đầu tư, rủi ro này thường chỉ mang lại những thiệt hại cho các phương án đầu tư

2.4 Theo bản chất

- Rủi ro tự nhiên

- Rủi ro về công nghệ và tổ chức

- Rủi ro về kinh tế - tài chính cấp vi mô và vĩ mô

- Rủi ro về chính trị - xã hội

- Rủi ro về thông tin khi ra quyết định đầu tư

2.5 Theo nơi phát sinh

- Rủi ro do bản thân dự án gây ra

- Rủi ro xảy ra bên ngoài (môi trường) và tác động xấu đến dự án

2.6 Theo mức độ khống chế rủi ro

- Rủi ro không thể khống chế được (bất khả kháng)

- Rủi ro có thể khống chế được

2.7 Theo giai đoạn đầu tư

- Rủi ro giai đoạn chuẩn bị đầu tư

- Rủi ro giai đoạn thực hiện đầu tư

- Rủi ro giai đoạn khai thác dự án

3 Mối quan hệ giữa rủi ro với các tình huống khác

- Tình huống xác định: là tình huống khi thông tin đầu vào hoàn toàn xác

định và vì vậy kết quả đầu ra là duy nhất, xác suất xảy ra biến cố là 1 Với tình huống xác định chúng ta có thể dễ dàng, nhanh chóng ra quyết định Các chỉ tiêu làm căn cứ ra quyết định đầu tư như NPV, IRR, thời gian thu hồi vốn

- Tình huống rủi ro: là tình huống khi thông tin đầu vào có nhiều giá trị, có

phân bố xác suất và vì vậy kết quả đầu ra là tập hợp nhiều kết quả có phân bố xác suât Với tình huống rủi ro, chúng ta thường áp dụng lý thuyết xác suất để ra quyết định đầu tư Lý thuyết xác suất được thể hiện bằng các số đo rủi ro như: giá trị kỳ vọng, độ lệch chuẩn và khi phân tích có thể áp dụng các phương pháp phân tích

độ nhạy, phân tích theo kịch bản, phân tích mô phỏng Monte Carlo

- Tình huống bất định: là tình huống khi thông tin đầu vào không chắc

chắn, không có phân bố xác suất và vì vậy kết quả đầu ra cũng không xác định, không có phân bố xác suất Đây là tình huống khiến chúng ta gặp khó khăn khi ra quyết định và thường áp dụng lý thuyết trò chơi Những tiêu chuẩn thường được áp dụng khi lựa chọn như maximax, maximin, maximin, likehood, minimax regret

PHẦN II: QUẢN TRỊ RỦI RO ĐẦU TƯ

I. Phân loại rủi ro với các dự án đầu tư

1 Rủi ro ở pha lập dự án

Bao gồm rủi ro bên trong và rủi ro bên ngoài

- Rủi ro bên trong:

+ Xác định công việc không chính xác

+ Mục tiêu và phương tiện thực hiện mục tiêu không phù hợp

+ Rủi ro kỹ thuật (rủi ro nghiên cứu và đưa vào sản xuất không hợp với nhau), rủi ro công nghiệp hóa (viếc sản xuất để đáp ứng nhu cầu thị trường không đem lại hiệu quả)

- Rủi ro bên ngoài

+ Sự lạc hậu về thương mại (đánh giá sai về nhu cầu thị trường, thị trường phát triển quá nhanh)

+ Rủi ro pháp chế:

 Văn bản mới ảnh hưởng đến đầu vào và đầu ra của dự án

 Chưa rõ ràng các đạo luật

2 Rủi ro liên quan đến dự báo sử dụng nguồn lực

Nội dung dự báo của dự án bao gồm: Xác định các nguồn lực cần huy động, khả năng thực tế của các nguồn lực đó

- Xác định các nguồn lực ban gồm các vấn đề:

+ Sử dụng lao động

+Sử dụng trang thiết bị, bảo hộ lao động, ô nhiễm môi trường

+ Thiếu hiểu biết về các nguồn lực

+Sự không tương hợp giữa các nguồn lực được huy động

- Khả năng thực tế của các nguồn lực:

+ Công suất của máy móc thiết bị

+ Năng suất lao động của công nhân

3 Rủi ro ở pha triển khai dự án

- Phát triển muộn vấn đề

- Nhận thức sai vấn đề

- Đề xuất phương án xử lý không phù hợp

II. Một dự án đầu tư có thể gặp những rủi ro nào

1 Rủi ro chính trị:

Rủi ro này bao gồm bất ổn tài chính và bất ổn chính trị

Ví dụ:

- Hạn chế chuyển tiền ra nước ngoài

- Sắc thuế mới gây thiệt hại cho nhà đầu tư

- Quốc hữu hóa

- Những cam kết ưu đãi trước đây đối với các nhà đầu tư bị xóa bỏ

Có thể liệt kê một số rủi ro chính trị chính sau đây:

- Rủi ro thuế: Sự thay đổi về thuế đã làm cho dòng tiền hằng năm của dự án

bị thay đổi từ đó NPV và IRR của các dự án bị thay đổi theo

- Hạn ngạch, thuế quan hoặc các giới hạn thương mại khác: làm giảm sản lượng hoặc tăng chi phí của các dự án

- Chính sách tuyển dụng lao động: những thay đổi về quản lý và tuyển dụng lao động như thay đổi quy định về mức lương tối thiểu, chính sách với lao động

nữ, hạn chế lao động nước ngoài đều ảnh hưởng đến hiệu quả của các dự án

- Kiểm soát ngoai hối: Hạn chế chuyển tiền ra nước ngoài ảnh hưởng đến hoạt động cung ứng hoặc tiêu thụ sản phẩm của dự án cũng nhu quyền lợi của các nhà đầu tư

- Lãi suất: Khi chính phủ đưa ra các chính sách lãi suất để kiểm soát lạm phát có thể làm cho hoạt động đầu tư tăng lên hoặc giảm đi

- Độc quyền: Sự độc quyền kinh doanh của nhà nước ở một số lĩnh vực có thể làm hạn chế đầu tư cho các bộ phận khác trong xã hội và thường dẫn đến sự kém hiệu quả của đầu tư

- Môi trường, sức khỏe và an toàn: Những qui định liên quan đến kiểm soát chất thải, quy trình sản xuất để bảo vệ sức khỏe cộng đồng có thể làm hạn chế nhiều dụ án cũng nhu chi phí của dự án

- Quốc hữu hóa

2 Rủi ro xây dựng /hoàn thành công trình

 Chi phí xây dựng vượt quá dự toán

 Công trình xậy dựng không đảm bảo các yêu cầu của dự án

 Hoàn thành không đúng thời hạn

 Không giải tỏa được dân, phải thu hẹp hoặc hủy bỏ dụ án

3 Rủi ro về thị trường, thu nhập, thanh toán

 Cầu không đủ: Q < Công suất của dự án

 Giá bán thấp

Dẫn tới việc không có khả năng trả nợ

4 Rủi ro về cung cấp đầu vào

Đầu vào của dụ án: nguyên vật liệu, vốn, lao đông, máy móc thiết bị,

 Không đảm bảo được các đầu vào quan trọng theo số lượng, giá cả, chất lượng đã dự kiến gây khó khăn trong việc vận hành, thanh toán các

khoản nợ

5 Rủi ro về kĩ thuật và vận hành

 Khi các tiện ích ( dây chuyền, thiết bị, hệ thống điều hành ) của dự án không thể vận hành và bảo dưỡng ở mức độ phù hợp với thiết kế ban đầu của dự án

6 Rủi ro về môi trường và xã hội

Môi trường: bao gồm những nhân tố ảnh hưởng đến kết quả nhưng không bị chi phối bởi người đưa ra quyết định

 Rủi ro về những tác động tiêu cực của dự án đối với môi trường và người dân xung quanh

7 Rủi ro kinh tế vĩ mô

 Bao gồm: tỷ giá hối đoái, lạm phát, lại suất

III Quá trình quản lí rủi ro

Quản lý rủi ro đối với các dự án là một quá trình từ nhận diện, phân tích và định lượng rủi ro, xử lý rủi ro và kiểm soát rủi ro

1 Nhận diện rủi ro

Nhận diện rủi do là việc xác định các đe dọa hoặc các cơ hội có thể xảy ra trong suốt thời gian hoạt động của dự án đi kèm với sự bất định của chúng Thời gian hoạt động của dự án là thời gian trong suốt chu kỳ dự án, không phải thời gian hoạt động của đội quản lý dự án, thời gian này tính đến khi khách hàng chấp nhận sản phẩm của dự án, thậm chí có dự án tính cả đến giai đoạn bảo hành Các rủi ro

còn cần tính đến khi sản phẩm hoặc dịch vụ của dự án phát huy tác dụng Các rủi

ro do sự rò gỉ của sản phẩm do lỗi khi chúng ta thiết kế và sản xuất phải được tính đến để ngăn chặn chúng không xảy ra Có thể nhận diện các rủi ro bằng nhiều cách khác nhau nhưng những các nào có thể xác định nhanh (productive) và hiệu quả (economical) thì cần được sử dụng

Công việc đầu tiên cần tính đến khi nhận diện rủi ro là xác định các lĩnh vực của dự án có thể xảy ra rủi ro Điều này thể hiện ở những lĩnh vực sau:

- Phạm vi: chúng ta cần quan tâm đến công việc của dự án Cơ cấu phân tách công việc (WBS) nên được sử dụng lúc này Phạm vi dự án cần được xác định rõ ràng cả về các kết quả cần tạo ra cả về các công việc cần được tiến hành Các lỗi hoặc bỏ sót của đội dự án và các bên có liên quan cần được giảm thiểu và như vậy WBS là rất hữu dụng trong kho thực hiên các công việc này

- Thời gian: Việc xác định ( dự toán) thời gian của dự án và khoảng thời gian của từng công việc cần cụ thể và hiện thực Trình tự các công việc cần được xác định và mối quan hệ giữa các công việc cần được làm rõ

- Chi phí: Dự toán cho từng công việc cần tiến hành cụ thể và hiện thực Mọi chi phí liên quan cần được tính đến và báo cụ thể Các chi phí trong suốt chu kì sống của dự án cần được tính đến như duy tu, bảo dưỡng, bảo hành, lạm phát, và bất cứ chi phí nào có thể nảy sinh

- Kỳ vọng vào khách hàng: Dự tính cho sự thành công của dự án cần tính đến các nhu cầu và mong muốn của khách hàng Khả năng dự án tạo ra các số lượng, công dụng sản phẩm, kích cỡ sản phẩm khác nhau cũng cần được tính tới

- Các nguồn lực: Điều này liên quan đến chất lượng, số lượng và mức độ sẵn

có của các nguồn lực mà dự án cần đến Các kỹ năng của người lao động

- Tổ chức: Đây là khả năng quan hề với tổ chức của các bên liên quan trong các điều kiện thông tin và kiến thức

Việc nhận diện rủi ro có nhiều người tham gia và vì vậy các kỹ thuật phân tích nhóm cần được sủ dụng:

- Kỹ thuật tập kích não( Brainstorming Technique):

- Kỹ thuật Delphi:

- Kỹ thuật nhóm định danh (Nominal Group Technique):

- Phỏng vấn chuyên gia:

- Lược đồ Ishikawa hay xương cá (Ishikawa or Fishbone Diagarams)

2. Định lượng rủi ro

Định lượng rủi ro là một quá trình đánh giá các rủi ro đã được nhận diện và tiếp tục sử lý các số liệu cần thiết để đưa ra quyết định phù hợp.Quản lý rủi ro được tiến hành từ lúc dự án bắt đầu cho đến khi dự án kết thúc, phân tích định lượng cũng được tiến hành ở nhiều thời điểm của dự án vì vậy các kĩ thuật phân định lượng cũng được sử dụng như khi phân tích rủi ro

Mục đích của phân tích định lượng là xây dựng trình tự ưu tiên theo tầm quan trọng của các rủi ro Với nhiều dự án, chúng ta không có đủ thời gian và kinh phí để xử lý tất cả các rủi ro đã nhận diện

Giá trị kỳ vọng được coi là thước đo của công cụ định hướng Giá trị kì vọng là sự kết hợp xác suất và tác động của rủi ro.Ở dạng đơn giản nhất, rủi ro được phân loại ỏ giá trị kì vọng cao hay thấp hoắc cao, trung bình,thấp Xác suất rủi ro được xác định bàng tỉ lệ phần trăm hoặc giá trị thập phân từ 0 đến 1 và tác động của rủi ro thường được tính bằng giá trị tiền Khi nhân xác suất với tiền chúng ta được giá trị kì vọng rủi ro

Nhiều kỹ thuật thống kê được sử dụng khi rủi ro như: PERT, thống kê chọn mẫu, phân tích độ nhạy, phân tích cây quyết định, các chỉ số tài chính, Monto Carlo và đường găng

2.1. Số đo rủi ro:

Số rủi ro đước đánh giá trên cơ sở tiêu chuẩn cơ bản:

a, Giá trị kì vọng:

được xác định theo công thức

 EV là giá trị kỳ vọng

 Pi là xác suất của biến cố i

 Xi là giá trị của biến cố i

 n là số biến cố

b, Độ lệch tiêu chuẩn

Độ lệch tiêu chuẩn xác định mức độ giao động xung quang giá trị trung bình ( giá trị kỳ vọng- giá trị kỳ vọng) của một kết quả nào đó

Để hiểu độ lệch tiêu chuẩn trước hết chúng ta nghiên cứu khái niệm phương sai Phương sai- Bình phương sai số: là một số đo cho biết kết quả mà chúng ta thu được khác với giá trị mong đợi như thế nào, nó được đo bằng giá trị trung bình của bình phương sai số

Phương sai:

Hay

Từ đó độ lệch chuẩn được xác định theo công thức:

c, Hệ số beta:

Đo lường sự biến động của dự án so với mức biến động chung của thị trường đầu tư Théo đó, hệ số xác định mối quan hệ giữa chênh lệch thu nhập quá khứ của công ty và thu nhập không đổi với chênh lệch quá khứ của toàn bộ thì trường

và thu nhập không đổi