Giải thích tại sao có sự phân hóa mưa trong mùa đông ở nước ta từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau2. Địa hình miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ có tác động như thế nào đến khí hậu của miền này?. t
Trang 1TRƯỜNG THPT CHU VĂN AN
HÀ NỘI
(Đề thi gồm 02 trang)
KỲ THI HỌC SINH GIỎI CÁC TRƯỜNG THPT CHUYÊN KHU VỰC DUYÊN HẢI VÀ ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ LẦN THỨ XIV, NĂM 2022
-ĐỀ THI MÔN: ĐỊA LÍ LỚP 11
Thời gian: 180 phút (không kể thời gian giao đề)
Ngày thi: 14/7/2022
Câu I (3,0 điểm)
1 Tại sao vào mùa hạ ở bán cầu Bắc, tổng bức xạ ở cực cao hơn ở xích đạo, nhưng nhiệt độ không khí ở cực vẫn thấp?
2 Vì sao ở cực và cận cực, quá trình phong hóa vật lí diễn ra mạnh nhưng tầng đất lại mỏng, nghèo dinh dưỡng?
Câu II (2,0 điểm)
1 Nêu ý nghĩa của cơ cấu dân số theo độ tuổi Tỉ lệ dân số hoạt động kinh tế phụ thuộc vào những yếu tố nào?
2 Phân tích ảnh hưởng của tiến bộ khoa học kĩ thuật đối với sự phát triển, phân
bố nông nghiệp
Câu III (3,0 điểm)
Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học:
1 Khí hậu nước ta chịu tác động của các khối khí nào? Giải thích tại sao có sự phân hóa mưa trong mùa đông ở nước ta (từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau)?
2 Sự đa dạng của địa hình ven biển của nước ta biểu hiện như thế nào?
Câu IV (3,0 điểm)
Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học:
1 Địa hình miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ có tác động như thế nào đến khí hậu của miền này?
2 Chứng minh nhóm đất feralit của nước ta phân hóa đa dạng
Câu V (3,0 điểm)
Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học:
1 Phân tích những tồn tại trong việc sử dụng lao động ở nước ta hiện nay
2 Tại sao tỉ lệ lao động ở thành thị nước ta ngày càng tăng? Phân tích ảnh hưởng của sự gia tăng lao động thành thị đối với phát triển kinh tế xã hội nước ta
Câu VI (3,0 điểm)
Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học:
ĐỀ THI ĐỀ XUẤT
Trang 21 Trình bày ý nghĩa của sự tăng trưởng GDP đối với nước ta.
2 Tại sao chăn nuôi theo phương pháp công nghiệp được mở rộng ở nhiều địa phương của nước ta hiện nay?
Câu VII (3,0 điểm)
Cho bảng số liệu sau:
ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA NƯỚC NGOÀI ĐƯỢC CẤP PHÉP CỦA NƯỚC TA,
GIAI ĐOẠN 2010-2020
Vốn đăng kí (triệu USD) 19886,8 24115,0 36368,6 31045,3
Vốn thực hiện (triệu USD) 11000,3 14500,0 19100,0 19980,0
(Nguồn: Niên giám thống kê Việt Nam 2020, NXB Thống kê, 2021)
Dựa vào bảng số liệu, nhận xét và giải thích về tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài của nước ta, giai đoạn 2010-2020
-Hết - Thí sinh được sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam của Nhà xuất bản Giáo Dục Việt Nam phát hành
- Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm
Người ra đề
Hà Thị Liên Số ĐT: 0983972714
HƯỚNG DẪN CHẤM ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI CÁC TRƯỜNG THPT CHUYÊN KHU VỰC DUYÊN HẢI VÀ ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ LẦN THỨ
XIV, NĂM 2022.
Môn thi: Địa lí- lớp 11 (Hướng dẫn chấm gồm 05 trang)
Trang 3u
m
Trang 4I 1 Tại sao vào mùa hạ ở bán cầu Bắc, tổng bức xạ ở cực cao hơn ở
xích đạo, nhưng nhiệt độ không khí ở đây vẫn thấp?
1,5
- Tổng bức xạ ở cực cao hơn xích đạo: chủ yếu do thời gian chiếu
sáng ở cực dài hơn ở xích đạo (vào mùa hạ ở Bắc bán cầu, cực có 6
tháng ngày, xích đạo chỉ có 3 tháng ngày)
- Nhiệt độ ở cực vẫn thấp hơn xích đạo vì:
+ Nhiệt độ không khí ngoài phụ thuộc vào:
Bức xạ Mặt Trời (được chi phối bởi góc chiếu sáng và thời gian
chiếu sáng)
Tính chất bề mặt đệm (lục địa, đại dương, rừng, băng tuyết )
+ Ở xích đạo: do chủ yếu là biển, đại dương, rừng rậm nên không khí
có nhiều hơi nước, hấp thụ nhiệt tốt hơn
+ Ở cực: do chủ yếu là băng tuyết nên phản hồi hầu hết lượng bức xạ
Mặt Trời, phần còn lại rất nhỏ, chủ yếu dùng để làm tan băng tuyết
nên nhiệt độ ở cực rất thấp
0,25
0,25
0,5 0,5
2 Vì sao ở cực và cận cực, quá trình phong hóa vật lí diễn ra mạnh
nhưng tầng đất lại mỏng, nghèo dinh dưỡng?
1,5
- Sự hình thành đất là kết quả tác động tổng hợp của các nhân tố (kể
tên), mỗi nhân tố có vai trò khác nhau trong sự hình thành đất
- Quá trình phong hóa ở cực do khí hậu lạnh nên chủ yếu là phong
hóa vật lí diễn ra mạnh (đá bị vỡ vụn) do tác nhân là sự đóng băng
của nước Quá trình này thường diễn ra trên bề mặt nên tầng đất
mỏng
- Nhiệt độ thấp khiến quá trình hình thành đất bị ngưng trệ, ít mưa,
đặc biệt là sinh vật nghèo nàn (thực vật, động vật sống trong đất và vi
sinh vật ít) nên rất ít chất mùn làm cho đất mỏng, nghèo dinh dưỡng
0,5 0,5
0,5
II 1 Nêu ý nghĩa của cơ cấu dân số theo độ tuổi Tỉ lệ dân số hoạt
động kinh tế phụ thuộc vào những yếu tố nào?
1,0
- Ý nghĩa của cơ cấu dân số theo độ tuổi: thể hiện tổng hợp tình
hình sinh, tử, tuổi thọ, khả năng phát triển dân số và nguồn lao động
của một quốc gia
- Tỉ lệ dân số hoạt động kinh tế phụ thuộc vào các yếu tố:
+Cơ cấu dân số theo độ tuổi
+Đặc điểm kinh tế - xã hội, khả năng tạo việc làm cho những người trong độ tuổi lao động
0,5
0,25 0,25
2 Phân tích ảnh hưởng của tiến bộ khoa học kĩ thuật đối với sự
phát triển, phân bố nông nghiệp.
1,0
- Tiến bộ khoa học kĩ thuật áp dụng trong nông nghiệp thể hiện tập trung ở các biện pháp cơ giới hóa, thủy lợi hóa, hóa học hóa, điện
khí hóa, thực hiện cuộc cách mạng xanh và áp dụng công nghệ sinh
học
- Ảnh hưởng của tiến bộ khoa học kĩ thuật đối với nông nghiệp:
+Hạn chế được những ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, chủ động hơn trong hoạt động nông nghiệp
+ Nâng cao năng suất và sản lượng nông sản
+ Góp phần tập trung sản xuất, hình thành các vùng chuyên canh quy mô lớn
0,25
0,25
0,25 0,25 III 1 Khí hậu nước ta chịu tác động của các khối khí nào? Giải thích 1,5
Trang 5tại sao có sự phân hóa mưa trong mùa đông ở nước ta (từ tháng
11 đến tháng 4 năm sau)?
a Khí hậu nước ta chịu tác động của các khối khí
- Khối khí Xibia tác động đến miền Bắc nước ta trong mùa đông (từ
tháng 11 đến tháng 4 năm sau)
- Khối khí Bắc Ấn Độ Dương tác động đến nước ta vào đầu mùa hạ
- Khối khí chí tuyến bán cầu Nam tác động vào nước ta vào giữa và
cuối mùa hạ
- Khối khí chí tuyến bán cầu Bắc tác động vào nước ta quanh năm,
xen kẽ với các khối khí khác trong mùa đông và mùa hạ, hoạt động
mạnh vào thời kì chuyển tiếp giữa 2 mùa gió mùa
b Giải thích tại sao có sự phân hóa mưa trong mùa đông ở nước
ta?
- Sự phân hóa mưa trong mùa đông của nước ta: phía Nam mưa
ít, miền Bắc mưa ít và có mưa phùn, Trung Bộ mưa lớn (dẫn chứng)
Sự phân hóa mưa trong mùa đông ở nước ta ta do tác động của gió
mùa Đông Bắc và gió Tín phong bán cầu Bắc, cộng với tác động của
hướng núi
- Gió mùa Đông Bắc:
+ Nửa đầu mùa đông (tháng 11 đến tháng 1 năm sau): gió mùa Đông
Bắc từ cao áp Xibia thổi qua lục địa Trung Hoa vào nước ta, gây thời
tiết hanh khô ở phía Bắc
+ Nửa sau mùa đông (tháng 2 đến tháng 4): gió mùa Đông Bắc thổi
lệch qua biển vào nước ta, gây mưa phùn ở vùng ven biển và Đồng
bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ; những nơi xa biển hầu như không có
mưa
- Tín phong bán cầu Bắc:
+ Thổi từ cao áp Tây Thái Bình Dương từ chí tuyến về xích đạo
+ Ở phía Bắc: gió Tín phong thổi xen kẽ với gió mùa Đông Bắc,
mạnh lên khi gió mùa Đông Bắc ngừng thổi, gây ra thời tiết ấm áp và
không mưa
+ Ở phía Nam: gió Tín phong bán cầu Bắc thống trị, gây ra thời tiết
khô nóng (do khối khí này khô, nóng, ổn định và độ ẩm tương đối
thấp)
- Ven biển Trung Bộ: gió Tín phong bán cầu Bắc và gió mùa Đông
Bắc gặp bức chắn địa hình của dãy Trường Sơn gây mưa, cộng với
tác động của bão và dải hội tụ nhiệt đới nên mưa ở Trung Bộ lớn
0,25 0,25
0,25
0,25
0,25
0,25
2 Sự đa dạng của địa hình ven biển của nước ta biểu hiện như thế
nào?
1,5
- Địa hình ven biển nước ta đa dạng: vịnh cửa sông, các bờ biển mài
mòn, các tam giác châu có bãi triều rộng, các bãi cát phẳng, các đầm
phá, cồn cát, các vũng vịnh nước sâu, các đảo ven bờ và những rạn
san hô,…
- Địa hình ven biển nước ta phân hóa đa dạng, chia thành nhiều đoạn
bờ biển khác nhau, cụ thể:
+ Móng Cái – Hải Phòng: khúc khuỷu, nhiều đảo, vịnh
+ Hải Phòng – Ninh Bình: lồi ra
0,5 0,25
Trang 6+ Hoành Sơn, Bạch Mã: lồi lõm, nhiều đầm phá.
+ Phan Thiết – Bạc Liêu: nhiều cửa sông
+ Bạc Liêu – Hà Tiên: bồi tụ
0,75
IV 1 Địa hình miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ có tác động như thế nào
đến khí hậu của miền này?
1,5
- Khái quát về miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ
- Địa hình đồi núi thấp chiếm ưu thế và đồng bằng nên tính chất nhiệt
đới là chủ yếu, một số đỉnh núi cao có nhiệt độ trung bình năm thấp,
lượng mưa lớn (dẫn chứng).
- Hướng núi vòng cung (với 4 cánh cung ở ra về phía Bắc, chụm lại ở
Tam Đảo) tạo hành lang cho sự xâm nhập của gió mùa Đông Bắc,
làm cho nhiệt độ bị hạ thấp trong mùa đông (dẫn chứng), đai nhiệt
đới gió mùa chỉ lên đến độ cao 600-700m (thấp hơn miền Nam là
900-1000m)
- Các thung lũng sông nhiều (như thung lũng sông Cầu, sông
Thương, sông Lục Nam, sông Hồng) tạo điều kiện cho gió mùa Đông
Bắc xâm nhập nhanh và ít bị biến tính
Mùa hè, gió mùa Đông Nam theo các thung lũng sông xâm nhập sâu
vào vùng đồi núi gây ra lũ ống, lũ quét ở vùng núi, mưa lớn ở đồng
bằng
- Cánh cung Đông Triều có hướng chếch sang phía Đông đón gió
mùa Đông Nam qua biển, gây mưa lớn cho Móng Cái; trong khi
thung lũng Lạng Sơn, Bắc Giang khuất gió nên mưa ít (dẫn chứng)
- Đồng bằng Bắc Bộ vào mùa hè hình thành áp thấp nhiệt tính cục bộ
đã hút gió mùa Tây Nam xuống đồng bằng (sau khi vượt qua các dãy
núi ở nam Tây Bắc), tạo nên thời tiết khô nóng
- Đồng bằng Bắc Bộ là nơi dễ xâm nhập của gió mùa Đông Bắc qua
biển vào nửa sau mùa đông, tạo ra kiểu mưa phùn đặc trưng cho
Đồng bằng Bắc Bộ
0,25 0,25
0,25
0,25 0,25 0,25
2 Chứng minh nhóm đất feralit của nước ta phân hóa đa dạng 1,5
- Nhóm đất feralit chiếm khoảng 65% diện tích của nước ta, phân bố
tập trung ở khu vực đồi núi
- Phân hóa theo nguồn gốc hình thành: tùy theo đất feralit hình thành
từ các đá mẹ khác nhau mà hình thành các loại đất feralit khác nhau
như feralit trên đá vôi, đá badan và các loại đá khác, các loại đất khác
và núi đá
- Phân hóa theo độ cao:
+ Đai nhiệt đới gió mùa (dưới 600 - 700m ở miền Bắc, 900 - 1000m
ở miền Nam): đất feralit trên đá badan, đất feralit trên đá phiến, đá gơ
nai và các đá mẹ khác
+ Đai cận nhiệt gió mùa (từ giới hạn trên của đai nhiệt đới gió mùa
đến 2600m): đất ferait có mùn, đất feralit kết thúc ở độ cao
1600-0,25 0,5
0,5
0,25
Trang 7- Phân hóa theo Bắc-Nam:
Vùng đồi núi phía Bắc có nhiều đất feralit trên đá vôi, diện tích đất
phù sa nhỏ hơn; phía Nam nhiều đất feralit trên đá badan, diện tích
đất phù sa lớn nhất cả nước
V 1 Phân tích những tồn tại trong việc sử dụng lao động ở nước ta
hiện nay.
1,5
a Tồn tại trong việc sử dụng lao động ở nước ta hiện nay
- Cơ cấu lao động theo ngành chuyển dịch còn chậm, tỉ lệ lao động
khu vực I còn cao (dẫn chứng)
- Tỉ lệ lao động ở khu vực thành thị còn thấp, năng suất lao động xã
hội thấp, quỹ thời gian dư thừa còn nhiều, sự phân công lao động
theo lãnh thổ còn chậm chuyển biến
b Nguyên nhân
- Kinh tế còn chậm phát triển, cơ cấu kinh tế chuyển dịch còn chậm
- Trình độ lao động thấp chưa đáp ứng được yêu cầu hội nhập và phát
triển Phân bố dân cư lao động chưa hợp lý, tài nguyên thiên nhiên
môi trường suy thoái
0,5 0,25
0,5 0,25
2 Tại sao tỉ lệ lao động ở thành thị nước ta ngày càng tăng? Phân
tích ảnh hưởng của sự gia tăng lao động thành thị đối với phát
triển kinh tế xã hội nước ta?
1,5
a Giải thích tỉ lệ lao động ở thành thị nước ta ngày càng tăng
- Do nước ta đang trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa, các
đô thị ngày càng phát triển tạo ra nhiều việc làm, thu nhập cao, điều
kiện sống tốt hơn tạo nên sức hút lớn
- Do sự gia tăng chung của nguồn lao động trong cả nước
b Ảnh hưởng của sự gia tăng lao động thành thị đối với phát
triển kinh tế xã hội nước ta
- Tích cực:
+ Tăng số lượng lao động cho khu vực thành thị
+ Nâng cao trình độ lao động
- Tiêu cực:
+ Gây sức ép đối với vấn đề giải quyết việc làm
+ Lao động di cư từ nông thôn vào thành thị trình độ lao động còn
thấp, gây sức ép đối với xã hội: đáp ứng nhu cầu nhà ở, dịch vụ y tế,
tệ nạn xã hội… Vùng nông thôn thiếu hụt lao động
0,5 0,25
0,25
0,25 0,25
VI 1 Trình bày ý nghĩa của sự tăng trưởng GDP đối với nước ta 1,5
Có tầm quan trọng hàng đầu trong các mục tiêu phát triển KT ở nước
ta:
- Quy mô GDP của nước ta còn nhỏ, tăng trưởng GDP nhanh làm
tăng nhanh quy mô GDP của đất nước, tăng nhanh GDP/người
- Tăng trưởng GDP với tốc độ cao và bền vững sẽ chống tụt hậu so
với các nước trong khu vực và thế giới
- Tạo tiền đề cho đẩy mạnh xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài, giải
quyết việc làm, xóa đói, giảm nghèo
0,25 0,5 0,25 0,5
2 Tại sao chăn nuôi theo phương pháp công nghiệp được mở rộng 1,5
Trang 8ở nhiều địa phương của nước ta hiện nay?
- Chăn nuôi theo phương pháp công nghiệp chủ yếu là hình thức
chăn nuôi trang trại với quy mô lớn, vốn đầu tư lớn, chăn nuôi theo
hướng chuyên môn hóa, áp dụng khoa học kĩ thuật…
- Do điều kiện phát triển chăn nuôi theo hướng công nghiệp: cơ sở
thức ăn được đảm bảo tốt hơn (sự phát triển của thức ăn công nghiệp;
lương thực, hoa màu dồi dào), cơ sở vật chất kĩ thuật được cải thiện
(chuồng trại, thú y phát triển rộng khắp…), thị trường tiêu thụ rộng
lớn (dân số đông, mức sống nâng cao), công nghiệp chế biến phát
triển, huy động được các thành phần kinh tế đầu tư phát triển trang
trại, đường lối chính sách…
- Hiệu quả chăn nuôi theo phương pháp công nghiệp cao:
+ Cung cấp thực phẩm chăn nuôi với khối lượng lớn và đảm bảo chất
lượng cho công nghiệp chế biến và thị trường
+ Lợi nhuận thu được nhiều hơn
+ Giải quyết nhiều việc làm và tăng thu nhập cho người lao động…
0,25 0,75
0,5
VII Dựa vào bảng số liệu, nhận xét và giải thích về tình hình đầu tư
trực tiếp nước ngoài của nước ta, giai đoạn 2010-2020.
3,0
* Nhận xét:
- Số dự án đầu tư trực tiếp của nước ngoài được cấp phép, vốn đăng
kí và vốn thực hiện của nước ta từ năm 2010-2020 có sự biến động
- Số dự án và vốn đăng kí từ năm 2010-2018 đều tăng, từ 2018-2020
giảm (dẫn chứng)
Tuy nhiên, từ 2010-2020, số dự án và vốn đăng kí vẫn có xu hướng
tăng (dẫn chứng)
- Vốn thực hiện tăng đều từ năm 2010 đến năm 2020 (dẫn chứng)
- Tốc độ tăng của số dự án nhanh hơn tốc độ tăng của vốn đăng kí và
vốn thực hiện (dẫn chứng)
- Vốn thực hiện so với vốn đăng kí chiếm tỉ lệ ngày càng cao từ năm
2010-2020 (dẫn chứng)
- Giải thích:
+ Số dự án đầu tư trực tiếp của nước ngoài được cấp phép, vốn đăng
kí và vốn thực hiện của nước ta từ năm 2010-2020 nhìn chung đều
tăng là do: kết quả của công cuộc Đổi mới, mở cửa, nhiều chính sách
khuyến khích thu hút vốn đầu tư nước ngoài của Nhà nước, cải cách
thủ tục hành chính và môi trường đầu tư; những lợi thế thu hút đầu tư
nước ngoài như dân cư đông, giá lao động rẻ, trình độ lao động tăng,
tài nguyên thiên nhiên đa dạng, vị trí địa lí thuận lợi
+ Từ năm 2018-2020, số dự án và vốn đăng kí giảm là do tác động
của dịch bệnh covid-19
0,25 0,25 0,25
0,25 0,25 0,25
1,0
0,5
