đề cương ôn thi môn đại cương văn hóa việt nam

ĐỀ CƯƠNG ÔN THI MÔN ĐẠI CƯƠNG VĂN HÓA VIỆT NAM Câu 1 Phân tích sự khác nhau giữa hai loại hình văn hóa gốc và lí giải nguyên nhân TIÊU CHÍ VĂN HÓA NÔNG NGHIỆP (chủ yếu ở Phương Đông) VĂN HÓA DU MỤC (C.

ĐỀ CƯƠNG ÔN THI MÔN ĐẠI CƯƠNG VĂN HÓA VIỆT NAM

Câu 1: Phân tích sự khác nhau giữa hai loại hình văn hóa gốc và lí giải nguyên

nhân:

TIÊU CHÍ VĂN HÓA NÔNG NGHIỆP

(chủ yếu ở Phương Đông)

VĂN HÓA DU MỤC (Chủyếu ở phương tây)

Địa hình, khí hậu Đồng bằng, nóng, ẩm, thấp Thảo nguyên, lạnh, khô, caoNghề nghiệp chính Trồng lúa nước Chăn nuôi du mục

Cách sống (nơi ở) Định cư, nhà ở ổn định Du cư cắm trại, lều tạm bợQuan hệ với tự nhiên Gắn bó, hòa hợp Chiếm đoạt, khai thác

Quan hệ xã hội trọng tình, trọng đức, trọng

văn, trọng nữ, dân chủ, trọngtập thể

Trọng lý (nguyên tắc), trọngtài, trọng võ, trọng namgiới, trọng cá nhân

Giao lưu đối ngoại Hiếu hào, dung hợp, mềm dẻo Hiếu chiến, độc tôn, cứng

rắnĐặc điểm tư duy Chủ quan, cảm tính, kinh

nghiệm, tổng hợp và biệnchứng

Khách quan, lí tính, thựcnghiệm, phân tích và siêuhình

Văn hóa nghệ thuật Thiên về thơ, nhạc trữ tình Thiên về truyện, kịch, múa

Nguyên nhân: do những đặc trưng về điều kiện khí hậu, tự nhiên hình thành nên

những phương thức sản xuất khác nhau quy định các loại hình văn hóa khác nhau

Câu 2: Hãy chứng minh rằng văn hóa Việt Nam thuộc loại hình văn hóa gốc

nông nghiệp.

Văn hóa Việt Nam thuộc loại hình văn hóa gốc nông nghiệp được thể hiện trongnhững nét đặc trưng sau:

 Người Việt thích sống định cư ổn định nên đã hình thành lối sống tự trị,khép kín, hướng nội

 Cư dân nông nghiệp Việt Nam rất sung bái tự nhiên, luôn mong muốn mưathuận gió hòa để có cuộc sống no đủ

 Cuộc sống định cư tạo cho người Việt tính cố kết cộng đồng cao, lối sốngtrọng tình nghĩa, tôn trọng, đề cao vai trò của người phụ nữ, coi trọng kinhnghiệm chủ quan hơn cơ sở khách quan và tri thức khoa học, lối ứng xửmềm dẻo linh hoạt

Câu 3: Hãy chỉ ra các cơ sở hình thành và quá trình hình thành văn hóa truyền thống Việt Nam

Nền văn hóa truyền thống VN là sản phẩm của một quá trình lịch sử lâu dài, từbuổi đầu dựng nước cho đến đầu thế kỉ 19, đó là quá trình tương tác giữa tự nhiên

và xã hội

Văn hóa truyền thống VN được hình thành từ những nền tảng văn hóa bản địa và tiếp thu với những nền văn hóa bên ngoài để tạo nên 1 bản sắn văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc.

- Nền tảng văn hóa bản địa:

+Văn hóa Đông Nam Á thời tiền sử: chia làm 2 giai đoạn: thời đại đá cũ và thờiđại đá mới có niên đại cách chúng ta khoảng 20000 năm đến 7000 năm, là giaiđoạn hình thành những nền tảng đầu tiên của nền văn hóa Đông Nam Á, các cộngđồng người sinh tụ trên những địa bàn nay thuộc lãnh thổ Việt Nam đã có nhữngđóng góp xuất sắc, tiêu biểu cho tiến trình này, được ghi nhận bởi sự tồn tại của

nền văn hóa tiêu biểu: thời đại đá cũ và thời đại đá mới.

+Văn hóa bản địa Việt Nam thời sơ sử: là thời kì hình thành nhà nước sơ khai đầutiên của Việt Nam, Văn Lang – Âu Lạc kéo dài trong khoảng 2000 năm TCN, trên

nền tảng của nền văn minh lúa nước và văn minh đồ đồng cùng với sự hình thành

và phát triển của nhà nước Văn Lang – Âu Lạc, đã định hình và phát triển 1 nềnvăn hóa bản đại Việt Nam – văn hóa Đông Sơn – đỉnh cao của văn hóa dân tộc thời

sơ sử

- Tiếp thu văn hóa ngoại sinh:

Trong 10 thế kỉ đầu công nguyên, Việt Nam đã có cuộc tiếp xúc và giao lưu vănhóa với 2 nền văn hóa lớn của phương Đông là Trung Hoa và Ấn Độ đã dẫn đến sựthay đổi cấu trúc văn hóa bản địa thời sơ sử để hình thành cấu trúc văn hóa ViệtNam thời phong kiến

- Tiếp xúc văn hóa với Trung Hoa – sự du nhập của Nho giáo

- Giao lưu văn hóa với Ấn Độ - sự du nhập của Phật giáo

- Sự xâm lược của thực dân Pháp gần 100 năm đã tạo nên cuộc giao lưu văn hóagiữa Việt Nam và phương Tây

Văn hóa truyền thống được hình thành trên cở sở văn hóa nông nghiệp nền văn hóatruyền thống Việt Nam là sản phẩm của một quá trình lịch sử lâu dài, từ buổi đầudựng nước cho đến cuối thể kỷ 19 Trong quá trình tương tác với môi trường tựnhiên và xã hội, các cộng đồng cư dân sống trên lãnh thổ Việt Nam đã sáng tạo nêncác đặc trưng văn hóa, để rồi qua thời gian, các đặc trưng ấy đã kết tụ nên bản sắcriêng của dân tộc, được biểu hiện trong lối sống, thói quen, cách tư duy, ứng xử…,được trao quyền qua nhiều thế hệ, và đến nay vẫn còn chi phối sâu sắc đến đờisống của xã hội Việt Nam hiện đại

- Tầng văn hóa bản địa hình thành từ thời tiền sử và sơ sử

- Tầng văn hóa ngoại sinh gồm những yếu tố văn hóa được tiếp nhận qua quá trìnhtiếp xúc và giao lưu với 2 nền văn hóa lớn của Phương Đông là Trung Hoa và Ấn

Độ trong 10 thế kỉ đầu công nguyên

Câu 4: Hãy chỉ ra khả năng của người Việt trong việc tận dụng và ứng phó với môi trường tự nhiên thể hiện ở lĩnh vực văn hóa vật chất.

Khả năng của người Việt trong việc tận dụng và ứng phó với môi trường tự nhiênthể hiện ở lĩnh vực văn hóa vật chất là :

 Văn hóa sản xuất vật chất đó là quá trình cải tạo và chinh phục tự nhiên,chinh phục đầm lầy, lấn biển đắp đê chống lũ tạo thành những vùng đồngbằng chân thổ chuyên canh lúa nước một cách ổn định

 Văn hóa ẩm thực thể hiện trong cơ cấu bữa ăn của người Việt thường có 3thành phần chính: cơm, rau, cá, văn hóa ẩm thực của người Việt mang tínhtổng hợp, tính cộng đồng và tính mực thước ngoài ra còn thể hiện tính linhhoạt trong ăn uống theo mùa, theo vùng miền biểu hiện của lối ứng xử thíchnghi của nền kinh tế tiểu nông tự túc tực cấp

 Văn hóa trang phục vừa là cách ứng phó với tự nhiên vừa là cách làm đẹp,chú trọng tính bền chắc, kín đáo, ưa màu sắn âm tính

 Văn hóa ở và đi lại thể hiện trong việc ứng phó với tự nhiên biểu hiện ở chỗ:chọn vật liệu làm nhà, kiến trúc nhà, không gian ngôi nhà, chọn đất chọnhướng nhà

 Văn hóa đi lại: chú trọng đường thủy và kém phát triển về đường bộ do sôngngòi chằng chịt nền kinh tế tự cung tự cấp và lối sống nông nghiệp định cư

Câu 5: Hãy phân tích thái độ ứng xử văn hóa của người Việt với môi trường

xã hội thể hiện ở lĩnh vực văn hóa vật chất.

Đó là việc coi trọng nông nghiệp, chính sách khuyến nông tích cực, khuyến khíchkhai hoang, mở rộng diện tích canh tác, bảo vệ sức kéo trong văn hóa sản xuất vậtchất

Trong văn hóa ẩm thực thể hiện ở tính cộng đồng và tính mực thước, bữa ăn củangười Việt là ăn chung nên người Việt rất thích trò chuyện nên qua đó cũng thểhiện thái độ ứng xử ý tứ mực thước chừng mực trong ăn uống Ngoài ra trong vănhóa ẩm thực còn thể hiện tính linh hoạt theo mùa, theo vùng miền, cách chế biến

và lựa chọn món ăn và trong dụng cụ ăn đó là đôi đũa

Trong sự ứng xử với môi trường xã hội, trang phục của người Việt luôn thể hiện vẻkín đáo, tế nhị.

Kiến trúc nhà ở mang tính cộng đồng, giao thông đi lại chủ yếu bằng đường thủynên văn hóa cũng gắn liền với những phương tiện đi lại, coi đó như là nền tảng chothái độ ứng xử văn hóa với môi trường xã hội

Câu 6: Hãy chỉ ra mối liên hệ giữa thuyết Âm dương – Ngũ hành với sự hình thành các triết lý sống của con người.

Từ thuyết Âm dương – Ngũ hành, người Việt đã hình thành nên những triết lísống:

+ Triết lý về sự cân xứng, cặp đôi, người Việt quan niệm âm dương luôn tồn tạitrong sự cặp đôi tương xứng, cân bằng âm dương thì sự vật mới hoàn thiện, trọnvẹn, vững bền hợp qui luật

+ Triết lý sống quân bình, hài hòa âm dương, quan niệm trạng thái tồn tại tối ưucủa mọi sự vật từ tự nhiên đến xã hội là sự cân bằng, hài hòa âm dương, từ đóngười Việt sống theo triết lý quân bình, cố gắng duy trì trạng thái âm dương bù trừnhau trong cuộc sống Ngoài ra người Việt thường tự bằng lòng, an phận vớinhững gì mình đang có, không hiếu thắng

+ Triết lý sống lạc quan: vận dụng qui luật âm dương vào trong cuộc sống, ngườiViệt thường có cái nhìn bình tĩnh, lạc quan trước mọi sự biến Tuy nhiên, nếu lạcquan thái quá sẽ dẫn đến thái độ tiêu cực, phó mặc cho số phận, không nỗ lực cốgắng hết mình

Câu 7: Ứng xử của người Việt với Phật giáo và vai trò của Phật giáo trong đời sống văn hóa tinh thần của người Việt xưa và nay.

Phật giáo VN có hơn 2000 năm lịch sử, từ khi du nhập Phật giáo đã được ngườiViệt bản địa hóa, khiến nó nhanh chóng cộng sinh để hòa mình trong dòng chảyvăn hóa dân tộc tạo nên sắc thái riêng của Phật giáo VN Biểu hiện:

+ Khuynh hướng nhập thế: cứu khổ cứu nạn, phổ độ chúng sinh

+ Tính tổng hợp: là 1 trong những đặc tính của tư duy nông nghiệp thể hiện ở sựdung hợp Phật giáo với các tín ngưỡng và truyền thống văn hóa bản địa Tổng hợpgiữa các tong phái của Phật giáo, dung hợp Phật giáo với các tôn giáo khác.

Đối với người dân Việt, Phật giáo có sự ảnh hưởng sâu rộng, ngôi chùa là nơi giáodục đạo đức và lòng hướng thiện, nơi an cư của tâm hồn, là trung tâm sinh hoạtcộng đồng và cũng là nơi ẩn chứa các giá trị văn hóa truyền thống đã có lịch sử lâuđời

Câu 8: Ứng xử của người Việt với Nho giáo và vai trò của Nho giáo đối với đời sống tư tưởng và văn hóa tinh thần của người Việt

Nho giáo được dùng để xây dựng hệ tư tưởng, đạo đức, pháp luật, giáo dục, qua đóxây dựng nhân cách của con người Người Việt coi trọng tư tưởng trung quân phảigắn liền với ái quốc, các khái niệm nhân nghĩa cũng bị khúc xạ qua lăng kìnhngười Việt, làm nhẹ tư tưởng trọng nam khinh nữ

Trong quá trình tồn tại, nho giáo đã trở thành nền tảng tư tưởng chi phối đến mọihoạt động của đời sống xã hội Việt Nam biểu hiện trên các lĩnh vực: cách tổ chứcthể chế nhà nước, hệ thống giáo dục, thi cử, xây dựng mô hình nhân cách của conngười theo chuẩn mực đạo đức nho giáo

Câu 9: Đặc trưng của văn hóa làng và tác động của nó đến sự hình thành lối sống và cách tư duy, ứng xử của người Việt truyền thống.

+ Đặc trưng của văn hóa làng :

- Tính cộng đồng: là sự liên kết, gắn bó chặc chẽ, giữa các gia đình, gia tộc,giữa các thành viên trong làng với nhau, là ứng xử trong mối quan hệ giữacác thành viên trong làng với nhau

- Tính tự trị: là sự ứng xử trong mối quan hệ giữa làng này với làng khác, dotính cố kết cộng đồng cao khiến cho mỗi làng trở thành 1 đơn vị độc lập,khép kín, co cụm lại, trong không gian khá biệt lập của mỗi làng tạo nên tínhchất tự trị của làng

+ Tác động của nó:

Tạo nên lối sống khép kín, tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau khi khó khăn, hoạn nạn, cảlàng có chung tập tục văn hóa, giữa các thành viên trong làng tạo nên tính cố kếtchặc chẽ, bên cạnh những mặt tốt thì nó còn để lại nhiều điều tiêu cực như tạo nên

tư tưởng bè phái, dựa dẫm, ỷ lại, cào bằng, đố kị, thủ tiêu ý thức về người cá nhân

Tư tưởng tiểu nông tư hữu, ích kỉ, bề phái, địa phương cục bộ…

Câu 10: Mối quan hệ giữa văn hóa làng với sự hình thành ý thức quốc gia dân tộc của người.

+ Lòng yêu nước và ý thức độc lập dân tộc chính là sự mở rộng tính tự trị làng xã ởcấp quốc gia

+ Tinh thần đoàn kết dân Việt

Ý thức quốc gia dân tộc của người Việt là sự mở rộng, phát triển từ đặc trưng củavăn hóa làng

Dân tộc trong công cuộc chống thiên tai, địch họa chính là sự biểu hiện của tínhcộng đồng làng xã, bắt nguồn từ sự gắn bó tương trợ giúp đỡ lần nhau về kinh tế,chia sẽ tình cảm giữa dân cư trong làng

Trong tâm thức của mỗi người Việt, gia đình- làng- nước đã tồn tại như 1 khốithồng nhất trong mối liên hệ máu thịt khó có thể chia tách

Câu 11: Anh ( chị) hãy nêu những mặt mạnh, đồng thời cũng có thể là điểm yếu của bản sắc văn hóa Việt Nam?

Về vấn đề tìm đặc sắc văn hóa dân tộc, có thể hiểu vốn văn hóa dân tộc hay bảnsắc văn hóa dân tộc là hiện tượng kết tinh, là thành quả tổng hợp của một quá trìnhsáng tạo, tiếp xúc văn hóa, nhào trộn cái vốn có, riêng có của dân tộc, với nhữngcái tiếp thu từ bên ngoài Khái niệm bản sắc văn hóa là sự tổng hòa của nhiều yếu

tố, trong đó lối sống, quan hiệm sống, tính cộng đồng là yếu tố then chốt; mà lốisống, quan niệm sống ấy cũng lại là một hệ thống, kết quả sự tổng hòa của muônvàn yếu tố nhỏ hơn Người Việt Nam có nền văn hóa riêng Giao tiếp ứng xử hợp

tình, hợp lý áo quần, trang sức, món ăn đều không chuộng sự cầu kì Tất cả đềuhướng vào cái đẹp dịu dàng thanh lịch, duyên dáng và có quy mô vừa phải, chiếc

áo dài rất được phụ nữ Việt Nam ưa chuộng có vẻ đẹp nền nã, dịu dàng, thướt tha,nhiều câu ca dao, tục ngữ khi nói về kinh nghiệm sống, ứng xử rất đề cao sự hợp lýhợp tình: khéo ăn thì no khéo co thì ấm, ở sao cho vừa lòng người ở rộng ngườicười, ở hẹp người chê, lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòngnhau

Tính cộng đồng, tính đoàn kết của dân tộc cũng là một điểm tốt tuy nhiên,cũng từ đó dễ sinh ra tính ỷ lại, đố kị, hẹp hòi, thà “ xấu đều còn hơn tốt lỏi” trảiqua hàng ngàn năm nô lệ giặc tàu, hàng trăm năm nô lệ giặc tây nhưng bản chấtdân tộc vẫn giữ được một nét riêng không bị “ đồng hòa” không tiếp nhận nhữngảnh hưởng bên ngoài, những ảnh hưởng lan đến từ các nền văn minh, văn hóa lớn,vừa đủ khả năng tiếp thu trên cơ sở gạn lọc và thu giữ Tư duy văn hóa Việt Namthiên về tổng hợp, biện chứng, nặng nề về cảm tính hơn lý tính dẫn đến khoa họcchậm phát triển, chú ý nhiều hơn đến hình thức, văn hóa Việt Nam xa lạ với sự cựcđoan, không chấp nhận sự cực đoan, và riêng việc không chấp nhận điều đó đã thểhiện một bản lĩnh đáng trân trọng Tuy nhiên, cũng do bản chất cực đoan ấy đã dẫnđến việc, không tiếp nhận các luồng văn minh từ bên ngoài, dẫn đến khoa họcchậm phát triển, đây cũng chính là mặt mạnh và điểm yếu của bản sắc văn hóa ViệtNam

Tìm hiểu bản sắc văn hóa dân tộc, hiểu rõ mặt mạnh, mặt yếu của nó rất có ý nghĩađối với việc xây dựng một chiến lược phát triển mới cho đất nước, trên tinh thầnlàm sao phát huy được tối đa mặt mạnh vốn có, khắc phục được những được nhượcđiểm dần dần thành cố hữu để tự đi lên Tìm hiểu bản sắc văn hóa dân tộc dĩ nhiêncũng gắn liền với việc quảng bá cái hay Cái đẹp của dân tộc để “góp mặt” cùngnăm châu, thúc đẩy sự giao lưu lành mạnh, có lợi chung cho công việc xây dungmột thế giới hòa bình, ổn định và phát triển, nghiên cứu về bản sắc văn hóa dân

tộc, chúng ta cảm nhận được những điều gợi mở quý báo đó với tiền đồ phát triểncủa dân tộc.

Câu 12: Theo các anh chị các khái niệm đạo đức Nho giáo của Việt Nam khác

gì so với khái niệm nho giáo Trung Hoa.

Ở Trung Hoa, nho giáo có cà một lịch sử vận động lâu đời qua các thời đại, từ nẩysinh đến tiếp biến, phái sinh với những nội dung mang tính lịch sử cụ thể hóa ởtừng thời đại Ở Việt Nam nho giáo cũng có quá trình vận động, tiếp biến, pháisinh, nhưng điều cần nói là khái niệm nho giáo lạ có phần khác với Trunh Hoa ỞTrung Hoa, nho giáo khác với lão giáo, khác Mặc gia, khác Pháp gia Nhưng ởViệt Nam nho giáo lại là khái niệm mở Dường như nó ôm mọi thứ được viết bằngtiếng Hán, cũng gọi là chữ nho Ngày trước nói học chữ nho là học đủ thứ của vănhóa Trung Hoa bao gồm nho giáo Nhà nho đồng nghĩa với nhà Hán học Nho giáo

đã được du nhập vài Việt Nam cùng cuộc xâm lăng của nhà Hán Nhưng còn quyluật thứ hai là quy luật của tự thân văn hóa nằm ngoài chính trị Ở đây chỉ muốnnói một vấn đề thuộc khái niệm đạo đức của Nho giáo Trung Hoa khác gì với nhogiáo Việt

Trong văn chương quan niệm “Văn dĩ tải đạo” chính là sản phẩm truyền thống củavăn hóa phương Đông, trong đó có vai trò rất lớn của nho giáo, với đặc trưng lấyđức làm đầu Có thể nói trong học thuyết đã có của nhân loại từ xưa nay, khôngmột học thuyết nào coi trọng vấn đề đạo đức, trước hết là đạo đức cá nhân, coi trọnvần đề tu thân bằng nho giáo, chức năng giáo huấn vốn lấy đạo lý làm nền tảng, có

ý nghĩa nhân văn cao cả vẫn không ít nguyên lý đạo đức cứng nhắc, đen trắng lẫnlộn như trong đạo tao cương thậm chí phản nhân văn như trong đạo tam tùng, cácaun điểm coi rẻ phụ nữ

Xét về khía cạnh đạo đức giữa nho giáo Trung Hoa và Việt Nam, Nho giáo gốcTrung Hoa là trung quân, trung với họ, với một triều đại có câu” quân xử thần tửthần bất tử bất trung” hay câu “ phụ xử tử vong tử bất vong bất hiếu” tư duy nho

giáo Trung Hoa nói chung nặng về tính phục tùng về lý tính, về tính chừng mực.Trong khi nho giáo Việt Nam vốn mang tính hỗn hợp giữa tư tưởng và tình cảmgiữa lý tính và cảm tính, giữa nhận thức và cảm thức, luôn có lòng yêu nước,thuông dân, trung với nước, hiếu với dân Lời mở đầu “ Bình ngô đại cáo” củaNguyễn Trãi” Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân/ Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”( học thuyết nhân nghĩa), hoặc hai câu thơ mở đầu Truyện Kiều của Nguyễn Du “Trăm năm trong cõi người ta/ chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau” ( thuyết tảimệnh tương đồ), và hai câu thơ mở đầu truyện Lục Vân Tiên của Nguyễn ĐìnhChiểu: “ Trai thì trung hiếu làm đầu/ Gái thì tiết hạnh làm câu sửa mình” ( đạo đứctrung hiếu, tiết hạnh) là những dẫn chứng Tất nhiên ở đây là sự ảnh hưởng của nhogiáo Trung Hoa là không thể phủ nhận tuy nhiên về đạo đức nó vẫn giữ nét riêngcủa dân tộc.

Nói cách khác nho giáo góp phần tạo nên giá trị đạo đức của bản sắc văn hóa ViệtNam trong các học thuyết của loài người, cố kim đông tây, không một học thuyếtnào coi trọng vấn đề đạo đức con người vấn đề tu thân bằng nho giáo Đặc biệtNho giáo Việt Nam chủ trương lý tưởng trung với nước, hiếu với dân nêu cao tinhthần đoàn kết dân tộc và giáo dục con cháu theo truyền thống dân tộc

Câu 13: thành ngữ “ xấu đều hơn tốt lỏi”

Câu này có lẽ do nhà tướng số dùng đầu tiên để nói rằng: các bộ phận trên mặt,trong người, hay các cung số tử vi đều xấu, nhưng đều đều với nhau, tức là tươngđương, cân đối với nhau thì còn tốt hơn là có một chỗ khác xấu quá ( tốt lỏi, tốtkhông đều) Hay nói cách khác dùng để chỉ vợ chống con cái trong nhà ăn mặcxoàng xoàng như nhau, còn hơn là một vài người ăn mặc thật sang trọng, còn thìtất cả người khác trong nhà ăn mặc đói rách dù sao xấu cả nhà còn hơn là mộtngười ăn mặc đẹp, điều này vừa mang tính cộng đồng vừa mang tính đố kị củangười Việt ta

Người Việt có tính cần cù, mặt khác còn có thói xấu là tính tư hữu, ích kỉ( hơnghen, bằng ghét, kém khinh) làm việc gì cũng muốn vun vén cho bản thân, thấyngười khác hơn thì tức tối, đố kỵ kém thì cooi thường, neu1 không cũng thuộc diện

“ an phận thủ thường” làm gì cũng sợ “ rút dây động rừng”

Một nhược điểm khác của người Việt là thói cào bằng ỷ lại muốn tất cả đều đồngnhất, giống nhau Ví dụ thời bao cấp người nông dân làm cho hợp tác xã, 8 giờsáng xã viên đủng đỉnh gọi nhau ra đồng, 10 giờ đã lũ lượt dắt trâu về Cuối vụ,tính công điểm, người làm cũng như người không làm, từ suy nghĩ đó nó kích cầucho cái quan điểm xấu đều hơn tốt lỏi, một quan niệm được sinh ra từ môi trườngvăn hóa tiểu nông có điều kiện hiện diện bùng phát, chi phối đời sống Cái sự xấuđều ấy là tính tự phụ nó có sẵn cầm chân những ai cao hơn nó kéo tuột xuống chobằng hoặc thấp hơn nó Nó đắc ý, hả hê khi thấy người khác kém cỏi hơn nó Vìthế khi cái sự xấu đều lấn sân thì đương nhiên cái tốt lỏi khó sống, bị rẻ rung

Ở Việt Nam ( 80% dân số làm nông nghiệp) người dân sống phụ thuộc vào thiênnhiên Họ sống cố định ở một chỗ, dưới một mái nhà với mảnh vườn của mìnhđược bao bọc dưới lũy tre làng bảo vệ Trong sản xuất, người nông dân phụ thuộcnhiều vào hiện tượng của tự nhiên như trời đất, nắng mưa… Sống phụ thuộc vào tựnhiên làm người nông dân rụt rè , thụ động Trong quan hệ ứng xử giữa con ngườivới nhau từ gia đình đến làng xóm đều theo nguyên tắc trọng tình( duy tinh) Hàngxóm sống cố định, lâu dài với nhau là một môi trường thuận lợi để người nông dântạo ra cuộc sống hòa thuận trên cơ sở lấy tính nghĩa làm đầu:” một bồ cái lý khôngbằng một tý cái tình” Do vậy người nông dân hết sức coi trọng tập thể, cộng đồng,lảm việc gì cũng phải tính đến tập thể Lối sống sinh hoạt trọng tình, dân chủ lànhững đặc điểm tích cực, nhưng mặt trái của nó là đặc điểm tâm lý áp đặt,tùy tiện,tâm lý “ hòa cả làng” Làng xã Việt Nam như một vương quốc thu nhỏ với luậtpháp riêng ( hương ước) tạo nên một sự cố kết, bền vững của làng xã và cũng tạonên tâm lý bè phái, địa phương, ích kỉ, tạo nên sự đồng nhất mà trước hết là trong

dòng họ Sự đồng nhất mà cơ sở là tính cộng đồng có mặt tích cực là làm cho mọingười luôn đoàn kết, tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau ( trong dòng họ trước hết) như”chị ngã em nâng” Nhưng mặt trái của tính đồng nhất là ý thức về cá nhân bại thủtiêu.

Sự đồng nhất ( going nhau) cũng như tính cộng đồng đã ăn sâu vào cách nghĩ củangười dân, dẫn đến chỗ người Việt hiện nay nhiều khi có thói quen dựa dẫn, ỷ lạivào tập thể, vào số đông Cũng từ đó một nhược điểm của họ là tâm lý cào bằng,

đố kị, không muốn cho ai hơn mình, để cho tất cả mọi người đồng nhất như nhau

“xấu đều hơn tốt lỏi”

Câu 14: Lịch sử văn hóa Việt Nam từ nguyên thủy đến hiện đại

Gợi ý

Lịch sử văn hóa Việt Nam từ nguyên thủy đến hiện đại

Văn hóa Việt Nam thời nguyên thủy: Văn minh Văn Lang, văn minh dựng nướcVăn minh Việt Nam thiên niên kỉ đầu công nguyên

Lịch sử: -179 đến 938: Thời kì bị đô hộ bởi các triều đại phong kiến phương bắc vàngoan cường chống lại: Hán hóa

Văn hóa: Việt Nam chỉ mất nước chứ không mất nhà: Lớp văn hóa bản địa đượcgiữ vững và phát triển

Văn hóa Việt Nam thời kì quốc gia tự chủ:

Lịch sử: 938 đến 1858: Nước Đại Việt được thành lập 1054 và quốc gia Đại Việtphát triển mạnh mẽ chiến thắng kẻ thù phương Bắc

Văn hóa bác học hình thành và phát triển

Văn hóa Việt Nam từ 1858 đến 1945

Lịch sử: nội chiến và Pháp xâm lược

Văn hóa

Văn hóa hán dần suy yếu

Giao lưu văn hóa Việt Pháp

Văn hóa Việt Nam từ 1945 đến nay

Lịch sử chiến đấu và chiến thắng Pháp Mĩ

Văn hóa

Hội nhập sâu vào văn hóa thế giới

Bản sắc văn hóa Việt Nam vẫn được giữ vững và phát huy

Câu 15: Có người cho rằng” chức năng nhận thức là chức năng nền tảng trong các chức năng của văn hóa” Ý kiến của anh chị về vấn đề này như thế nào?

Văn hóa là một lĩnh vực kiến thức tích hợp, thu thập kết quả nghiên cứu của mộtloạt khoa học chuyên ngành ( nhân học văn hóa, nhân học xã hội, dân tộc học, xãhội học, tâm lí học, ngôn ngữ học, sử học…), cho nên việc muốn phân tích một sựviệc ta phải thực hiện thông qua sự tổng hợp các phương pháp và mục đích nhậnthức, tập hợp xung quanh một trung tâm: văn hóa và các bình diên của nó.Điều này

đã cho phép tư duy lại nhiều quan niệm và khái niệm đang tồn tại trong khuôn khổmỗi chuyên ngành hợp thành văn hóa

Sự nhận biết như vậy không có nghĩa là dẫn đến sự loại bỏ sự cần thiết thànhnhững nhóm đặc biệt và nghiên cứu chuyên sâu các phương pháp phân tích củavăn hóa Trong hệ phương pháp của văn hóa học cũng áp dụng sự chia tách, phổbiến đối với các khoa học xã hội và nhân văn khác, là chia thành các phương phápphục vụ cho việc nghiên cứu tri thức cơ bản và các phương pháp gắn liền với việcthu nhận tri thức kinh nghiệm

Bằng chức năng nhận thức, văn hóa thâm nhập vào bên trong của các hiện tượng

và giá trị của nó, bằng cách này hay cách khác hướng đến quan điểm giá trị củakhuynh hướng thực chứng Nhiệm vụ chủ yếu là tìm ra các quy luật và nguyên tắccho phép đi từ những quy luật chung đến thấu hiểu các hiện tượng riêng Chủ yếu

là hướng tới việc làm rõ về mặt nhận thức các chức năng của văn hóa Nổi bậtnhững mối liên hệ nhân quả, khách quan bên trong nó, thấu hiểu một cách có phê

phán các hiện tượng tinh thần của đời sống văn hóa Ngoài ra tính nhân văn hết sứcquan trọng trong văn hóa.

Văn hóa có nhiều chức năng nhận thức được xem là quan trọng nhất, bởi vì quanhận thức ta mới thấu hiểu được biểu hiện của cuộc sống từ đó mới thấy được cáiđúng cái sai, cái đẹp xấu cái nên và không nên để từ đó nâng cao đời sống văn hóa,nâng cao ý thức giáo dục, thẩm mỹ của ocn người

Câu 16: Theo anh chị câu thành ngữ:” ở bầu thì tròn ở ống thì dài” có phải là

sự thể hiện tính linh hoạt trong bản sắc văn hóa Việt Nam

Là câu tục ngữ của cha ông ta để lại nói lên sự tự nhiên, bầu thì phải tròn, ống thìphải dài không thể nào thay đổi được Là sự phù hợp và thích nghi của mọi vậttrong tự nhiên và nói lên sự sống mãnh liệt của cây cỏ hay chính là sự sống củacon người chúng ta vẫn có thể sống và tồn tại trong môi trường khắc nghiệt nhất,trong những hoàn cảnh đen tối,đau khổ Chúng ta vẫn có thể sinh tồn mãnh liệt đểthích nghi với cuộc sống với thiên nhiên

Để nêu lên một bài học, một kinh nghiệm trong cuộc sống, ông cha ta thườngmượn hình ảnh một sự vật có liên quan đến con người để thể hiện ý chí của mình

Đó là quy luật của sự vật Dựa vào thực tế cuộc sống của con người, ta thấy câu tụcngữ trên hoàn toàn đúng khi xét mối quan hệ giữa môi trường xã hội việc hìnhthành nhân cách của mỗi người Nhưng trong vài trường hợp đặc biệt, có thể ở bầu

mà không tròn ở ống mà không dài Vì con người có khả năng vượt khỏi hoàncảnh, chế ngự môi trường xung quanh và đó chính là sự linh hoạt của cha ông tatrong việc dùng ca dao tục ngữ để dạy con cháu

Ở bầu thì tròn, câu này ý muốn nói rằng tính cách, lối sống người ta một phần dothiên nhiên tạo ra Đó là giáo dục, là môi trường tự nhiên, môi trường xã hội, làmôi trường văn hóa, là cái nhà ta đang ở…nhưng nếu ta thích nghi và vươn lên thìtrong mọi hoàn cảnh vẫn vượt qua được “ ở ống thì dài” có ý nghĩa rằng người taluôn có khả năng thích ứng với môi trường của mình bằng cách” tự biến” dạng đi ở

đâu thì phải teo phong tục, nếp sống ở đó, tùy theo hoàn cảnh mà lựa chiều ứng

xử, ứng phó sao cho phù hợp

Ví dụ: đi đám tang thì không thể cười nói vui vẻ hay ăn mặc lòe lẹt như đi đámcưới được, khi chiến tranh ở trong vùng địch thì phải biết chiến thuật đánh du kíchchứ không thể đánh chính quy như ở ngoài được

Ví dụ: những đứa trẻ mặc dù sinh ra ở những nơi có hoàn cảnh nghèo khổ, nhưngvới sự phấn đấu hết mình, không đầu hàng số phận, thích nghi với mọi hoàn cảnhsống thì ta thấy sau này những đứa trẻ đó chắc chắn sẽ thành công trong cuộc sống

Từ xa xưa, trong cuộc sống lao động và chiến đấu của mình, nhân dân ta đã rútđược biết bao bài học quý giá Đó là những kinh nghiệm trong sản xuất, chiến đấu

và cách ứng xử trong xã hội Trong chiến tranh qua đó nhân dân càng đoàn kết hơn

để đấu tranh chống giặc cũng như nền văn minh lúa nước qua việc làm thủy lợi,đắp đê thủy lợi khiến cho con người gần nhau hơn Đó là cách nhìn nhận mối quan

hệ giữa môi trường xã hội với việc hình thành nhân cách của mỗi người

“Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài” có nghĩa là khi ở trong một xã hội nào đó thì ta sẽ bịảnh hưởng bởi nó Nó giống như câu tục ngữ “ gần mực thì đen gần đèn thì sáng”

Ví như ta sống trong môi trường chỉ toàn người tót, thành đạt và làm được nhiềuviệc tốt cho xã hội, và ngược lại nếu ta chỉ sống trong môi trường chỉ toàn việcxấu, người xấu thì ta sẽ bị ảnh hưởng rất nặng Vì qia câu tục ngữ này ông bà ta coitrong viêc chọn môi trường sống để sinh sống Ngoài ra nó còn có nghĩa đen là ởnơi “ bầu” có nghĩa là trái bầu thì tròn thì ta cũng ảnh hưởng của nó và ở “ ống” thìdài do vậy ta cũng sẽ chịu tác động của môi trường

Câu 17: Anh chị hãy giải thích vì sao người ta cho rằng văn hóa góp phần hoàn thiện con người trên ba phương diện “ chân-thiện-mĩ”

Bài soạn

Văn hóa tồn tại và vận động trong không gian dân tộc Không có văn hóa chung thìcác cộng đồng thiếu điểm tựa tinh thần để liên kết thành dân tộc, nhưng không có

dân tộc thì không có văn hóa vì thiếu đi cái chủ thể để liên kết những giá trị sángtạo chung Thiếu đi không gian tồn tại của văn hóa Trong phạm vi ảnh hưởng củamỗi con người, văn hóa là những yếu tố đã định hình, ổn định “ neo giữ” những giátrị chung, những giá trị chân – thiện- mĩ.Trên bình diện xã hội, văn hóa là kết quảcủa sự tương tác giữa các giá trị trong những quan hệ sống, là kết quả của sự tíchlũy và kế thừa vừa là kết quả của sự sáng tạo và giao lưu, vừa là truyền thống vừa

là cái hiện đại, vừa là cái bảo tồn vừa là cái phát triển Ai đó đã nói” văn hóa là cáicòn lại sau khi tất cả đã quên đi, là cái còn thiếu sau khi đã biết tất cả” đó cũngchính là nét chân thực của văn hóa

Văn hóa là tổng thê những giá trị mà con người sáng tạo và tích lũy trong quá trìnhhoạt động thực tiễn nhằm cải biến tự nhiên, xã hội và bản than, tuy nhiên trong xãhôi hiện nay, sự xung đột giữa kinh tế và văn hóa đang hiện dần ra: Tham nhũngtràn lan, ô nhiễm môi sinh đến mức báo động, phân hóa giàu nghèo, bất bình đẳng

xã hội, ma túy và mại dâm phát triển vv Ở bình diện vi mô, trong từng lĩnh vực xãhội, cái xấu đang bùng nổ Chưa bao giờ chúng ta cần nói nhiều và nói đúng về vaitrò của văn hóa như hiện nay nhưng cũng chưa bao giờ văn hóa cộng đồng lại bộc

lộ những điểm yếu, sa sút như hiện nay Đạo đức học đường, y tế xuống cấp Conđánh mẹ, người giữ trẻ đánh đập trẻ, sinh viên tạt axit thầy giáo, cán bộ nhũngnhiễu người dân, người tham quan lễ hội thì cướp hoa, vv Có điều gì đó bất ổntrong trạng thái đạo đức, lồi sống của xã hội, do đó hiện nay vai trò của văn hóa vềviệc giáo dục con người hoàn thiện chân thiện mỹ càng lớn hơn bao giờ hết

Văn hóa như một cơ thể sống, văn hóa là sản phẩm của con người, văn hóa giáodục con người hướng thượng, hướng thiện, hướng mĩ, sống có nhân cách tử tế, vănhóa giúp cho con người biết sự sống đẹp, có thị hiếu thẫm mĩ lành mạnh, có khátvọng chân-thiện-mĩ của con người được cố định hóa trong các sản phẩm văn hóa

sẽ thực hiện hóa các giá trị văn hóa, đặt chúng vào vận hành của đời sống, đảm bảolưu thông , đảm bảo quá trình phát triển văn hóa là nơi chân-thiện-mĩ vận động và

phát huy tác dụng Văn hóa, theo cách hiểu của người trung hoa( biến đổi để đẹp)hay của người phương Tây (cultus: chăm sóc, vun trồng) đều hàm nghĩa tác động.Văn hóa có tính lan tỏa, do đó nó góp phần làm con người hoàn thiện thông quacảm nhận về chân thiện mĩ, qua văn hóa, nó cung cấp cho con người chúng ta cái

vô hạn của không gian, thời gian so với cái hữu hạn của cuộc sống con người, từ

đó ta thấy con người thật là bé nhỏ, so với thế giới xung quanh, nếu không có vănhóa, con người chúng ta không được giáo dục, đạo đức sẽ bị suy đồi, qua văn hóa

ta tiềm hiểu, được nhận thức những sự vật, hiện tượng quanh ta từ đó rút ra nhữngkinh nghiệm để sống hướng thiện, sống chân thật và luôn hướng đến cái đẹp, tạodựng một phong cách sống tốt, làm một người tốt và là một công dân tốt cho xãhội

Câu 18: Theo anh (chị) cấu trúc của văn hóa bao gồm những yếu tố nào? Trong đó yếu tố nào là yếu tố quan trọng nhất? Vì sao?

Văn hóa là sản phẩm của loài người, văn hóa được tạo ra và phát triển trong quan

hệ qua lại giữa con người với xã hội Song, chính văn hóa lại tham gia vào việc tạonên con người, và duy trì sự bền vững và trật tự xã hội Văn hóa được truyền từ thế

hệ này sang thế hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa Văn hóa được tái tạo vàphát triển trong quá trình hành động và tương tác xã hội của con người Văn hóa làtrình độ phát triển của con người và của xã hội được biểu hiện trong các kiển vàhình thức tổ chức đời sống và hành động của con người cũng như trong giá trị vậtchất và tinh thần mà do con người tạo ra

Cấu trúc của văn hóa bao gồm:

+Văn hóa sản xuất

+Văn hóa vũ trang

+Văn hóa sinh hoạt

Trong đó văn hóa sinh hoạt là quan trọng nhất, vì nó đề cập đến cuộc sống thườngngày của con người, trong khi đó các yếu tố kia thì không như thế

-Văn hóa là tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con ngườisáng tạo ra trong quá trình lịch sử, là những hoạt động của con người nhằm thỏamãn đời sống tinh thần Văn hóa sinh hoạt là trình độ cao trong sinh hoạt xã hội,biểu hiện của văn minh Điều này cho thấy tất cả những sáng tạo của con ngườitrên nền của tự nhiên là văn hóa; nơi nào có con người nơi đó có văn hóa.

+Như vậy những yếu tố cấu trúc văn hóa là một hệ thống hữu cơ bao gồm nhiềugiá trị văn hóa cộng lại bao gồm các giá trị vật chất và tinh thần do con người sángtạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, sự tương tác giữa con người vớimôi trường tự nhiên và xã hội của mình qua quá trình lao động sản xuất, đấu tranhchống lại thiên nhiên cũng như chống lại giặc ngoại xâm, cấu trúc văn hóa là baogồm tất cả những giá trị vật thể do con người sáng tạo ra trên nền của thế giới tựnhiên

Tại nước ta mỗi vùng miền đề có nét văn hóa sinh hoạt riêng, ví dụ tại miền Nam:Ngày xưa, trên các cánh đồng vào mùa cấy, những nam thanh nữ tú của miền thôn

dã đã lao vào công việc mệt nhọc, để giải khuây họ cất lên những câu hò đối đáp,

hò đối đáp ở Nam bộ là một nét sinh hoạt văn hóa tinh thần không thể thiếu củangười dân nơi đây Hình thức điễn xướng dân gian này không những chỉ nhằm bộc

lộ nỗi lòng mình với quê hương đất nước mà còn nhằm làm giảm bớt gánh nặngnhọc nhằn trong cuộc sống lao động để mưu sinh, đồng thời nó cũng là câu nói chonhững đôi lứa yêu nhau, cùng nhau tạc dạ ghi lòng, mong có một ngày được gádanh nghĩa trăm năm Tại miền trung thì Nhã nhạc cung đình Huế là di sản văn hóaphi vật thể đầu tiên của Việt Nam được thế giới công nhận, được trình diễn tại các

lễ thường niên bao gồm các lễ kỉ niệm và những ngày lễ tôn giáo cũng như các sựkiện đặc biệt, tại Tây Nguyên thì có Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyêntrải dài trên năm tỉnh Tây Nguyên: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và LâmĐồng Tại miền Bắc thì có Quan họ Bắc Ninh là một trong những làn điệu dân cacủa vùng đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam; Hát ca trù (hay hát “ả đào”, hát “cô đầu”)

là bộ môn nghệ thuật truyền thống của miền Bắc Việt Nam, rất phổ biến trong đờisống văn hóa sinh hoạt ở khu vực này từ thế kỉ 15.

Câu 3: Câu thành ngữ sau đây nói gì về bản sắc văn hóa Việt Nam?

“Đông tay hơn hay làm”

Ở Việt Nam, người nông dân sống phụ thuộc vào thiên nhiên rất nhiều Họ sống cốđịnh một chỗ, ở dưới một mái nhà với mảnh vườn của mình được bao bọc bởi lũytre làng bảo vệ Trong sản xuất, người nông dân phụ thuộc nhiều vào hiện tượngcủa tự nhiên như trời, đất, nắng, mưa… Bởi vậy mà họ rất tôn trọng, hòa thuận với

tự nhiên và phụ thuộc vào nó Sống phụ thuộc vào tự nhiên làm người nông dân dễtrở nên rụt rè, thụ động Người Việt đã tích lũy được kinh nghiệm hết sức phongphú trong sản xuất Đó là hệ thống tri thức thu được bằng con đường kinh nghiệmchủ quan, cảm tính Trong quan hệ ứng xử giữa con người với nhau từ gia đình đếnlàng xóm đều theo nguyên tắc trọng tình (duy tình) Hàng xóm sống cố định lâu dàivới nhau là một môi trường thuận lợi để người nông dân tạo ra một cuộc sống hòathuận trên cơ sở lấy tình nghĩa làm đầu: Một bồ cái lí không bằng một tí cái tình,tính đoàn kết, tính cộng đồng được thể hiện rõ qua cách sống trọng tình, trọngnghĩa đã dẫn đến cách ứng xử hết sức linh hoạt và thích ứng nhanh với điều kiệnhoàn cảnh cụ thể, đấu tranh với thiên nhiên “một cây làm chẳng nên non, ba câychịm lại nên hòn núi cao” Với nhu cầu sống hòa thuận trên cơ sở cái gốc là tìnhcảm giữa con người với nhau trong làng xóm càng làm cho lối sống linh hoạt trởnên đậm nét và chính là cơ sở tâm lý hiếu hào trong các mối quan hệ xã hội dựatrên sự tôn trọng và cư xử bình đẳng với nhau Do vậy, người nông dân hết sức coitrọng tập thể, cộng đồng, làm việc gì cũng tính đến tập thể

Cuộc sống nông nghiệp phụ thuộc vào thiên nhiên Do vậy, người nông dân phảidựa vào nhau để chống chọi lại với thiên tai Hơn nữa, nền nông nghiệp lúa nướclại mang tính thời vụ rất cao, điều đó có nghĩa là mọi người phải liên kết lại vớinhau, hỗ trợ nhau cho kịp thời vụ “đông tay hơn hay làm” Do đó, tính cộng đồng

là một đặc điềm tâm lý đặc trưng của bản sắc Việt Nam Ở Việt Nam, làng xã vàgia tộc (họ) nhiều khi đồng nhất với nhau Bởi vậy, gia tộc trở thành một cộngđồng gắn bó và có vai trò quan trọng đối với người Việt Sức mạnh của gia tộc thểhiện ở tinh thần đùm bọc, thương yêu nhau Người trong họ có trách nhiệm cưumang, hỗ trợ nhau về vật chất, tinh thần và dìu dắt, làm chỗ dựa cho nhau.

Qua câu thành ngữ trên ta thấy bản sắc văn hóa có tính cộng đồng rất cao, dù saonhiều bàn tay, nhiều cái đầu, nhiều khối óc hợp lại sẽ hơn một người dù có siênglàm cách mấy cũng không sánh bằng

Câu 19: Trong các yếu tố của cấu trúc văn hóa, theo anh (chị) yếu tố nào gắn

bó nhiều nhất với đời sống con người? Vì sao?

-Văn hóa là tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con ngườisáng tạo ra trong quá trình lịch sử, là những hoạt động của con người nhằm thỏamãn đời sống tinh thần Văn hóa sinh hoạt là trình độ cao trong sinh hoạt xã hội,biểu hiện của văn minh Điều này cho thấy tất cả những sáng tạo của con ngườitrên nền của tự nhiên là văn hóa; nơi nào có con người nơi đó có văn hóa

Trong cấu trúc văn hóa thì yếu tố văn hóa sinh hoạt gắn bó nhiều nhất với đời sốngcon người, vì đó là những nét văn hóa về:

-Ăn mặc: đó là những nét riêng của văn hóa như đi đâu mặc gì, vào khung cảnhnào đó cũng là văn hóa, ví dụ vào lớp học thì không thề mặc áo hai dây và quầnlững, cũng như khi đi dự đám tanh không thể mặc quần áo lòe loẹt

-Giao thông đi lại: khi ra đường đi xe dừng ngày đèn đỏ cũng là văn hóa, hoặcchạy xe đúng tốc độ không lấn đường cũng là văn hóa

Ngoài ra văn hóa còn các yếu tố của đời sống tinh thần như:

-Tín ngưỡng tôn giáo

-Văn học nghệ thuật

-Phong tục tập quán

Tóm lại văn hóa là những việc rất tầm thường như việc ta ăn mặc, đi lại và cácphong tục tập quán xã hội, nhưng quan trọng là người có văn hóa chính là ngườibiết ứng xử, vậy thôi.

Câu 20: Anh (chị) mối quan hệ giữa các chức năng của văn hóa?

Mối quan hệ giữa các chức năng văn hóa luôn có mối quan hệ hữu cơ với nhau,chức năng này sẽ bổ sung cho chức năng kia và hỗ trợ cho nhau Bằng chức nănggiáo dục, văn hóa bắt đầu dạy một đứa trẻ biết nhận thức, bằng nhận thực văn hóathâm nhập vào bên trong của các hiện tượng và giá trị của con người, bằng cáchnày hay cách khác hướng đến quan điềm giá trị của khuynh hướng thực chứng.Nhiệm vụ chủ yếu là hướng tới việc làm rõ về nhận thức các chức năng của vănhóa, nêu bật những mối liên hệ nhân – quả, khách quan, bên trong của nó, thấuhiểu một cách có phê phán các hiện tượng tinh thần của đời sống văn hóa, từ đóhướng đến việc hoàn thiện con người trên phương diện chân thiện mỹ

Đúng – Sai thuộc về Chân Xấu – Tốt thuộc về Thiện Dở - Hay thuộc về Mỹ Đểgiải thích cái Chân – Thiện – Mỹ như vậy cũng là một điều có thể tạm chấp nhận.Những cặp phạm trù ấy đã cơ bản nói lên được bản chất của vấn đề Trong văn hóacác chức năng về chân thiện mỹ luôn có mối quan hệ hữu cơ với nhau Bởi cái đẹptuy đôi lúc khác nhau trong mỗi người, hoặc thay đổi theo từng thế hệ, nhưng cáiđẹp đi cùng không gian, trường tồn theo thời gian

“Mỗi chúng at đều có nhu cầu và ước muốn, vì vậy khi thương yêu ai ta có khuynhhướng nhìn vào người đó và hi vọng thấy được nơi người ấy những gì là chân,thiện, mỹ mà ta hằng tìm kiếm Văn hóa cũng vậy nó luôn khao khát những gì chânthật, những gì thánh thiện, đẹp đẽ và tốt lành”

Một con người được xem là hoàn thiện thì nhất định người đó phải có giáo dục tốt,khi có giáo dục tốt thì chức năng nhận thức của người đó mới tốt, sau đó chức năngthẩm mỹ của người đó mới được xem là chân thiện mỹ là hoàn thiện

Câu 21: Theo anh (chị) câu thành ngữ sau đây “ở bầu thì tròn, ở ống thì dài” thể hiện điều gì trong bản sắc văn hóa Việt Nam?

“Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài” ở đâu thì phải theo phong tục, nếp sống ở đó, tùytừng hoàn cảnh mà lựa chiều cư xử, ứng phó sao cho phù hợp Câu 1 là câu tục ngữcủa cha ông ta để lại nói lên sự tự nhiên của cuộc sống bầu thì phải tròn, ống thìphải dài không thể nào thay đổi được Là sự phù hợp của mọi vật trong tự nhiên

Câu 21 là nói lên sự sống mãnh liệt của cây cỏ hay chính là con người chúng ta vẫn có thể sống và tồn tại trong môi trường khắc nghiệt nhất, rong những hoàn cảnh đen tối, đau khổ Chúng ta có thể sinh tồn mãn liệt để rồi hạnh phúc là những chùm hoa Đừng đầu hàng nghịch cảnh!

- Ở bầu thì tròn! Câu này có ý muốn nói rằng tính cách, lối sống của người tamột phần do môi trường tạo nên Đó là giáo dục, là môi trường tự nhiên, môitrường xã hội, môi trường văn hóa, là cái nhà ta ở…

Thông thường mình đổ nước vào cái bầu (tròn) thì hình dạng nước sẽ tròn theohình dạng thành bầu, trái lại nước có hình dạng dài nếu mình đựng trong ống haytóm lại hình dạng của nước tùy thuộc vào vật chức nó

Những đứa trẻ sinh ra ở bất cứ nơi nào không phải là trời cho sự “ngu dốt” mà là

do môi trường xung quanh của nó sống Phần lớn các em trẻ ở vùng quê ngoài giúp

đỡ cha mẹ nghèo còn thiếu thốn đủ mọi phương diện do đó mà làm sao phát triền

và tiến thân được

Muốn phát triển sự phồn thịnh thì đừng phí phạm nhân tài và nhân tài thì ở chỗ nàocũng có, chỉ vì họ không có môi trương phát triển để đóng góp

Cũng lại có ý rằng người ta luôn có khả năng thích ứng với mọi trường của mìnhbằng cách tự “biến dạng” đi Ở đâu thì phải theo phong tục, nếp sống ở đó, tùy theohoàn cảnh mà lựa chiêu cư xử, ứng phó sao cho phù hợp, vd đi đám tang thì khôngthể cười nói vui vẻ hay ăn mặc lòe loẹt như đi đám cưới được, khi chiến tranh ở

trong vùng địch thì phải biết chiến thuật đánh du kích chứ không thể đánh chínhqui như ở ngoài được.

Ở bầu thì tròn! Câu này có ý nói rằng tính cách, lối sống của người ta một phần domôi trường tạo nên Đó là giáo dục, là môi trường tự nhiên, môi trường xã hội, môitrường văn hóa, là cái nhà ta ở…

Câu tục ngữ này của cha ông để lại nhằm dạy dỗ cách sống ở lành lánh dữ, vàtránh xa môi trường hay người xấu dễ khiến ta bị nhiễm phải những thói xấu đó.Chứ không phải giống như câu ngưu tầm ngưu, mã tầm mã mà mọi người nói Bạnchú ý và nên có bản lĩnh để sống sao cho “gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”

Từ xưa, trong cuộc sống lao động và chiến đấu của mình, nhân dân ta đã rút ra biếtbao bài học qúy giá Đó là những kinh nghiệm trong sản xuất, chiến đấu và cáchứng xử trong xã hội Đó là cách nhìn nhận mối uan hệ giữa môi trường xã hội vớiviệc hình thành nhân cách của mỗi người Để nêu lên một kinh nghiệm, một bàihọc trong cuộc sống, ông cha ta thường mượn hình ảnh một sự vật có liên quan đếncon người để thể hiện ý chí của mình Đó là quy luật của sự vật Dựa vào thực tếcuộc sống của con người, ta thấy câu tục ngữ trên hoàn toàn đúng khi xét trongmối quan hệ giữa môi trường xã hội với việc hình thành nhân cach của mỗi người.Nhưng trong vài trường hợp đặc biệt, có thể ở bầu mà không tròn, Ở ống mà khôngdài, Vì con người có khả năng vượt khỏi hoàn cảnh, chế ngự môi trường xungquanh

Trong thực tế, hai mặt khả năng này không loại trừ nhau mà chúng bổ sung chonhau, giúp chúng ta hiểu một cách đầy đủ về mối quan hệ giữa môi trường xã hội

và việc hình thành nhân cách

Trong kho tang văn học dân giang Việt Nam, nhân dân ta có câu tương tự:

“Thói thường gần mực thì đen

An hem bạn hữu phải nên chọn người”

Những câu ca dao, tục ngữ đó đã khằng định ảnh hưởng quyết định của môi trường

xã hội đối với việc hình thành nhân cách Trong thực tế cuộc sống, nhà trường làmcông tác giáo dục tốt vì nhà trường đã chú ý đến quang cảnh sư phạm và xây dựngmôi trường xã hội tốt Ở gia đình cũng vậy, cha mẹ là những tấm gương sáng, anhchị em hòa thuận, thì gia đình sẽ có những người con ngoan Ở lớp học cũng thế,lớp nào biết quan tâm xây dựng tập thể tốt, quan hệ giữa thầy và trò, bạn bè đúngđắn, thân ái, đoàn kết, thì lớp sẽ có nhiều học sinh giỏi, đạo đức tốt Ngược lại,trong một gia đình, nếu cha mẹ không quan tâm đến con cái không xây dựng mộtgia đình gương mẫu, an hem không nhường nhịn nhau, thì con cái trong gia đìnhcũng lười biếng, ăn chơi, đua đòi

Ở những môi trường phức tạm càng dễ sinh ra những hành vi vi phạm pháp luậtTrong thực tế, khó mà tạo ra môi trường lành mạnh và tốt đẹp Trong xã hội chúng

ta ngày nay, những yếu tố lành mạnh và chưa lành mạnh, tốt đẹp và xấu xa thườngxen kẽ vào nhau để cùng tồn tại và phát triển Có lúc, có nơi, cái chưa lành mạnh,cái chưa tốt đẹp lại lấn át cái đẹp, cái lành mạnh Đó là lúc môi trường xã hộikhông thuận lợi cho việc hình thành nhân cách Nhưng chính trong môi trườngkhông thuận lợi ấy, vẫn có những con người có phẩm chất cao đẹp, tình cảm đạođức tốt đẹp, có những hành động cao cả.Chính những môi trường không thuận lợi

đó vẫn nở rộ những bông hoa sen thơm ngát từ chốn bùn đen hôi tanh Đó là nhữngcon người biết vượt lên mọi cám dỗ thấp hèn, làm được những công việc có íchcho đất nước và cho bản thân mình

Câu tục ngữ là một lời khuyên bảo sâu sắc, đã mang đến cho chúng ta một bài học

bổ ích, có cách nhìn đúng đắn về mối quan hệ giữa môi trường và xã hội với việchình thành nhân cách của bãn thân Câu tục ngữ giúp chúng ta xác lập một thếđứng vững chắc trong tác động tiêu cực ngoài xã hội mà nếu bị rơi vào một hoàncảnh không thuận lợi đầy sẫy những tiêu cực thì chúng ta nên có quyết tâm vượt

qua, tạo nên một môi trường sống tốt thân thiện cho xã hội tức là tạo nên một môitrường sống tốt cho gia đình cũng như cá nhân mình

Câu 22: Bằng những hiểu biết về chức năng của văn hóa, anh chị hãy bình luận ý kiến cho rằng: “ Văn hóa góp phần gìn giữ tính người ở trong con người”?

Văn hóa là tổng hợp các giá trị do con người tạo ra, trước hết là những giá trị tinhthần Người ta thường nói đến các chức năng của văn hóa như: nhận thức- dự báo,giáo dục- giao tiếp, sinh hoạt, tôn giáo, thẩm mỹ, giải trí, Đúng từ gốc độ nhân sinhnhiều người cho rằng, chức năng bao trùm nhất của văn hóa góp phần gìn giữ tínhngười trong con người trong vai trò giáo dục văn hóa, văn hóa tính người, conngười trở thành một động vật siêu đẳng và tột bực thông minh, để từ đó con ngườitrở thành chủ nhân của muôn loài, nhìn một cách tồng quát đời sống con người, dù

ở đâu hay dưới thời đại nào, văn hóa nhân bản cũng là nền tảng giúp cho con ngườiphát triển và đi lên theo chiều hướng tốt về mọi phương diện Đồng thời văn hóa

đã dạy con người biết sử dụng khối ốc và bàn tay kể từ khi đủ trí khôn cho đến lúcnhắm mắt để đem lại một cuộc sống tốt đẹp, thật hoàn hảo về vật chất cũng nhưtinh thần, biết nhìn nhận cuộc sống thế gian xung quanh Vậy một khi bàn đến vấn

đề, văn hóa nhân bản, văn hóa tính người, ta cần phải đề cập đến nhiều khía cạnhkhác nhau, trong đó có chức năng gìn giữ tính người là điều kiện chính yếu và cầnthiết để đào tạo cũng như huấn luyện con người trở thành sinh vật thật hoàn mỹ

Có thề lấy một ví dụ, cá nhân nào nếu bị người đời cho rằng” vô văn hóa” thì cóthể hiểu người đó thiếu giáo dục cơ bản Vậy môi trường gia đình, học đường và

xã hội đều là những nơi thiết yếu để huấn luyện, trao dồi và bổ túc lẫn nhau nhằmhoàn chỉnh con người và trí tuệ, khả năng, chính trị, đạo đức đến lối xử thế với đời.Nhờ đó con người có thể hiểu biết, sống chung, nâng đỡ và hợp tác để duy trì anninh trật tự xã hội

Qua nhiều thiên niên kỷ, dân tộc Việt đã hình thành và tự khẳng định, song do địa

lý lịch sử, người Việt đã phải sớm tập hợp nhau chống thiên tai và ngoại xâm nêntính cộng đồng cao Tính cộng đồng này, qua hàng ngàn năm, được nuôi dưỡng bởinhiều giá trị văn hoátạo ra những truyền thống gắn bó người dân, co những yếu tốvăn hóa Lối sống nông dân lúa nước, qua mấy ngàn năm, đã tạp ra cộng đồng mộtnền văn hóa mang lại cho con người một sự hiểu biết về thế giới và về chính mình,định hướng cho lối sống, và định hướng cho cuộc sống đẹp, lòng yêu nước, yêucon người

Không có đi sâu vào lý luận, ta có thể xếp bản sắc văn hóa Việt vào loại hình vănhóa mang đậm tính người, tính cộng đồng Cũng phải nhắc lại là khái niệm tínhcộng đồng này mang tính nhân văn sâu sắc chỉ sự gắn bó những nhóm: gia đình,làng xã, tổ chức xã hội, tôn giáo trong cộng đồng dân tộc lớn sự gắn bó mang đậmtính người mang đậm tình làng nghĩa xóm, trên thuận dưới hòa, hòa hiếu với giađình chính là sự định hướng cho nhân cách, lối sống đẹp

Túm lại, văn hóa là sản phẩm của loài người, văn hóa được tạo ra và phát triểntrong quan hệ giữa con người và xã hội Song, chính văn hóa lại tham gia vào việctạo nên con người, và duy trì sự bền vững và trật tự xã hội Văn hóa góp phần gìngiữ tín người ở trong con người, văn hóa chỉ riêng có trong con người, là ranh giớiphân biệt giữa con người và động vật Văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế

hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa Văn hóa được tái tạo và phát triển trongquá trình xã hội hóa Văn hóa được tái tạo và phát triển trong quá trình hành động

và tương tác xã hội của con người Văn hóa là trình độ phát triển của con người và

xã hội được biểu hiện trong các kiểu và hình thức tổ chức đời sống và hành độngcủa con người cũng như trong giá trị vật chất và tinh thần mà do con người tạo ra

Câu 23: Anh chị hãy nêu những nét lớn về cấu trúc văn hóa.

Văn hóa sản xuất

Văn hóa trong sản xuất kinh doanh là một hệ thống những giá trị về vật chất, tinhthần do con người tạo ra trong quá trình sản xuất kinh doanh, được thể hiện trongcách ứng xử của họ với xã hội, tự nhiên ở một cộng đồng hay khu vực nào đó.Văn hóa trong sản xuất bao gồm những yếu tố sau:

Kinh doanh trung thực, đúng pháp luật

Tôn trọng yếu tố con người, coi con người là tất cả

Đoàn kết, nhất trí, hết lòng vì mục tiêu chung, vì tập thể

Tôn trọng môi trường và đối thủ cạnh tranh

Phát huy truyền thống, tập quán, hành vi ứng xử tốt đẹp trong doanh nghiệp

Trong các nhà máy xí nghiệp muốn đạt sản phẩm cao, chất lượng tốt, ắt hẳn nhữngnhà quản lý phải tạo một môi trường lao động tốt, đó là các mối quan hệ giữa cácnhà quản lý, lãnh đạo đối với người lao động đó là mối quan hệ giưa những ngườilao động với nhau, hay sự quan tâm tới điều kiện làm việc của người lao động Đây

là yếu tố quan trọng để tạo một môi trường tốt, giúp người lao động có tâm huyết,niềm say mê trong công việc thì sản phẩm làm ra sẽ phản ánh được sự lao động nỗlực của người lao động Họ có trách nhiệm với sản phẩm mình làm ra và đồngnghĩa họ có trách nhiệm vơi chính người tiêu dùng sản phẩm họ( tính nhân văn)thực hiện nghiêm ngặt các quy trình bảo vệ môi trường, thực hiện tiêu chí conngười là tất cả Chấp hành nghiêm chỉnh các quy định nhà nước về bảo hộ lao độngđối với người công nhân , đảm bảo điều kiện tốt nhất để người công nhân có thểlàm ra nhiều sản phẩm, thực hiện đầy đủ các chế độ đối với người lao động nhưbảo hiểm xã hội, y tế các hoạt động công đoàn Tạo môi trường lành mạnh, tíchcực phấn đấu lao động vì mục đích chung của tập thể, vì quyền lợi của người laođộng

Văn hóa sinh hoạt:

Là tổng thề nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ratrong quá trình lịch sử là hoạt động của con người trong quá trình thỏa mãn nhu

cầu đời sống tinh thần Văn hóa snh hoạt là trình độ cao trong sinh hoạt xã hội,biểu hiện của văn minh Điều này cho thấy tất cả những sáng tạo của con ngườitrên nền của thế giới tự nhiên là văn hóa, nơi nào có con người nơi đó có văn hóa.Tại nước ta mỗi vùng miền đều có nét văn hóa riêng ví dụ miền nam ngày xưa trêncác cánh đồng vào mùa cấy, những nam thanh nữ tú của miền thôn dã lao vào côngviệc mệt nhọc, để giải khuây họ cất lên những câu hò đối đáp ở Nam bộ là nét sinhhoạt văn hóa tinh thần không thể thiếu của người dân nơi đây.

Văn hóa vũ trang là:

Phương thức tiến hành chiến tranh giành thắng lợi trước kẻ thù cũng là một sự sángtạo, nghĩa là một giá trị, một văn hóa Trình độ sử dụng vũ khí cũng là một sángtạo văn hóa Trình độ sản xuất vũ khí cũng là văn hóa

Trong cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước, chống giặc ngoại xâm Bản sắc dântộc của văn hóa vũ trang Việt Nam bao gồm những giá trị bền vững những tinh hoavun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước tor73thành những nét đặc sắc của cộng đồng dân tộc Việt Nam, con người Việt Nam.Văn hóa vũ trang thể hiện qua lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc tinhthần đoàn kết, tính cộng đồng gắn kết cá nhân, gia đình, làng nước, lòng nhân ái,bao dung, trọng nghĩa tình đạo lý, đầu óc thực tế, tinh thần cần cù, sáng tạo tronglao động, tế nhị trong ứng xử, giản dị trong lối sống Bản sắc văn hóa, đặc biệt làvăn hóa vũ trang đặc trưng riêng là cái cốt lỗi trong phương thức tác chiến giánhthắng lợi trước kẻ thù chung của một cộng đồng văn hóa trong lịch sử của sự tồntại và phát triển Bản sắc văn hóa vũ trang ngoài việc giữ nước nó còn thể hiệntrong tất cả các lĩnh vực trong đời sống - ý thức của một cộng đồng bao gồm: cộinguồn, cách tư duy, cách sống, dựng nước, giữ nước, sáng tạo

Câu 24: Câu ca dao này trong văn hóa Việt Nam nói gì về bản sắc văn hóa Việt Nam?

“Lạy trời mưa xuống

Lấy nước tôi uông Lấy ruộng tôi cày”

Câu ca dao trên thể hiện một nét bản sắc của văn hóa Việt Nam sống hòa bình vớithiên nhiên, Không ngạo mạn trước thiên nhiên Khác với văn hóa gôc du mục:luôn muốn chế ngự thống trị thiên nhiên Kết quả tai hại của lối sống đó là biến đổikhí hậu, là sa mạc hóa, là thiên tai hoành hành

Nền văn hóa nông nghiệp sản xuất lúa nước truyền thống của dân tộc ta đã để lạidấu ấn sâu đậm trong đời sống văn hóa, sinh hoạt, lao động Trải qua bao thế hệông cha đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong sản xuất và dự báo những hiệntượng tự nhiện như nắng,mưa, gió rét, bão lụt có ảnh hưởng đến mùa màng và thời

vụ Những kinh nghiệm máu xương của bao đời tích tụ trong những câu tục ngữ,

ca dao về trồng lúa, trồng cây Đây chính là bài học quý giá mà người Việt Namxưa kia truyền lại cho con cháu

Khi gieo cấy thành công đúng mùa vụ và bội thu người dân phải quan sát tỉ mỉ cáchiện tượng tự nhiên trong một quá trình nhất định, ghi nhớ các kĩ thuật canh tác đểghi thành cuốn cẩm nang kinh nghiệm sản xuất cho boa thế hệ, dựa vào các điềukiện của tự nhiên để chế ngự nó

Với những câu ca dao, tục ngữ có vần điệu, dễ nhớ, sinh động… cha ông ta đã gửigấm tình cảm gắn bó, hóa mình với thiên nhiên, đồng thời khát khao ấp ủ chinhphục thiên nhiên, đó là những cách nghĩ, nếp sinh hoạt, lao động sản xuất củangười dân nông nghiệp

Nahỳ nay khoa học kĩ thuật đã tiến bộ vượt bậc con người đã dự báo chính xác cáchiện tượng tự nhiên một cách nhanh chóng chính xác và các biện pháp khắc phụctrở ngại do tự nhiên mang lại, bay cao, bay xa chinh phục những chân trời mới Việc sản xuất nông nghiệp được áp dụng những khoa học, kĩ thuật cho thu hoạchtối ưu, có thể sản xuất nhiều mùa trong năm… Song khát vọng chinh phục thiênnhiên cỉ con người không bao giờ thay đổi

Câu 25: Anh chị hãy nêu chức năng của văn hóa

Các chức năng của văn hóa gồm có

- Văn hóa tổ chức đời sống cộng đồng

- Văn hóa ừng xử với môi trường tự nhiên

- Văn hóa ứng xử với môi trường xã hội

- Cấu trúc của văn hóa gồm 3 bộ phận:

- Văn hóa sản xuất

- Văn hóa vũ trang

- Văn hóa sinh hoạt

Trong đó văn hóa vũ trang là một yếu tố cấu thành nên văn hóa, vì:

Phương thức tiến hành chiến tranh giánh thắng lợi trước kẻ thù cũng là một sự sángtạo, nghĩa là một giá trị, là văn hóa

Trình độ sử dụng vũ khí cũng là sáng tạo của văn hóa

Trình độ sản xuất vũ khí cũng là văn hóa đó là điều không phải bàn cãi

Trong cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước, chống giặc ngoại xâm, bản sắc dântộc của văn hóa vũ trang Việt Nam bao gồm những giá trị bền vững, những tinhhoa vun đắp qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước, trởthành những nét đặc sắc của cộng đồng dân tộc Việt Nam, con người Việt Nam.Văn hóa vũ trang thể hiện qua lòng yêu nước nồng nàn ý chí tự cường dân tộc, tinh

thần đoàn kết, tính cộng đồng gắn kết cá nhân, gia đình làng nước, lòng nhân áibao dung, trọng nghĩa tình đạo lý, đầu óc thực tế, tinh thần cần cù, sáng tạo tronglao động, tế nhị trong ứng xử, giản dị trong lối sống Bản sắc văn hóa, đặc biệt làvăn hóa vũ trang là cái cốt lõi, đặc trưng riêng của phương thức tiến hành chiếntranh thắng lợi trước kẻ thù chung của một cộng đồng văn hóa trong lịch sử tồn tại

và phát triển Bản sắc văn hóa vũ trang ngoài việc giữ nước nó còn thể hiện trongtất cả các lĩnh vực trong đời sống ý thức của một cộng đống bao gồm: cội nguồn,cách tư duy, cách sống, dựng nước, giữ nước, sáng tạo

Câu 27: Anh chị hãy nêu một vài câu tục ngữ, thành ngữ trong kho tang văn học dân gian Việt Nam thể hiện bản sắc văn hóa Việt Nam

Một số sáng tác văn hóa dân giang sau đây thể hiện bản sắc văn hóa Việt Nam:

- Rang mỡ gà ai có nhà phải chống

- Đông tay hơn hay làm

- Xấu đều hơn tốt lõi

- Gieo gió gặp bão

- Giọt máu đào hơn ao nước lã

- Học ăn, học nói học gói học mở

- Học đi đôi với hành

- Học thầy không tày học bạn

- Im lặng là vàng

- Khách đến nhà chẳng gà cũng vịt

- Khéo ăn thì no, khéo co thì ấm

- Khôn ba năm, dại một giờ

- Khôn ngoan hiện ra mạt

- Qùe quặt hiện ra chân tay

- Không nhờ dại chiệu

- Khôn từ rong trứng khôn ra

- Dại dẫu đến giá cũng dại

- Vừa ăn cướp vừa la làng

- Xa mỏi chân, gần mỏi miệng

- Xây lúa thì khỏi bồng em

- Xấu hay làm tốt, dốt hay nói chữ

Câu 28: Anh chị hiểu gì về bản sắc văn hóa Việt Nam

Việt Nam là một trong những quốc gia ở Đông Nam Á đã sáng tạo ra nền văn minhlúa nước, một nền văn minh độc đáo trong số 36 nền văn minh rực rỡ trên thế giớitheo nhận định của Rolan Breton trong công trình nghiên cứu “địa lý các nền vănminh” Hơn nữa do vị trí địa lý nằm án ngữ trên con đường giao lưu giữa Đông vàTây Việt Nam cũng là một trng những quốc gia ở phương Đông không chỉ sớmtiếp xúc mà còn nhiều lần đối đầu đụng mặt với nền văn mình công nghiệp phươngTây và bị rơi vào sự thống trị của chủ nghĩa thực dân

Sau nhiều thế kỉ tiếp xúc văn hóa và nên văn minh phương Tây, Việt Nam ngàynay về căn bản vẫn là một xã hội nông nghiệp và sống trong nền văn hóa lúa nước

do tổ tiên để lại Bản sắc văn hóa của một dân tộc là một cấu trúc có bề sâu, tức nótồn tại trong tiềm thức của mỗi cá nhân và của cả cộng đồng trong quá trình tìmkiếm nguồn thức ăn, nước uống, cư trú và lối sống, đồng thời sự kết nối cộng đồng

và được lưu truyền qua nhiều thế hệ tạo thành bản sắc riêng phân biệt dân tộc nàyvới dân tộc khác

Cuộc sống đa dạng của sộng đồng từ kinh tế chính trị, đến giáo dục và đào tạo,khoa học và công nghệ… được biểu hiện trên bề mặt của xã hội, còn bản sắc vănhóa là cấu trúc tiềm ẩn dười bề mặt đó, nằm ở tầng sâu trong tiềm thức của conngười, hình thành nên các quy tắc hướng dẫn tư duy, điều chỉnh hành vi ứng xử vàquy tắc hành động cũng như sự lụa chọn các thang bậc trong xã hội.

Như vậy bản sắc văn hóa là cái tiềm ẩn và vô thức, không dễ nhận ra và rất khó mô

tả, được hình thành một cách có phân hóa và hướng vào mục đích khác nhau vàđược tạo nên bởi các ý niệm khi được tiếp xúc với cái xa lạ Theo Max Webber,mọi xã hội ở bất kì thời đại nào bao giờ cũng tồn tại một cái gì đó giống như tôngiáo để làm con người hiểu được những cái không thể hiểu hoặc không thể giảithích được một cách khoa học Bản sắc văn hóa của Dân tộc Việt Nam bắt nguồn

từ nền văn minh lúa nước được sáng tạo ra trong điều kiện khu vực tự nhiên châu

Á gió mùa Các ý niệm ứng xử của người Việt Nam dựa chủ yếu vào các mối quan

hệ tự nhiên giữa những người trong một gia đình như cha mẹ, con cái, vợ chồng,anhem và mở rộng ra đối với những người đồng tộc, đồng hương, đồng học, đồngbào, từ đó hình thành nên bản sắc văn hóa ứng xử nhằm xác lập các tiêu chuẩnhành vi và đạo đức giữa cá nhân và cộng đồng các loại Văn hóa làng xã trong nềnvan minh lúa nước có phần nổi trội con người trong cộng đồng, con người cá nhânchằng qua chỉ là cái tôi bé nhỏ hòa lẫn trong biển cả của các loại cộng đồng

Bản sắc văn hóa của Dân tộc Việt Nam bao gồm những giá trị bền vững, nhữngtinh hoa được vun đắp qua hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước tạothành những nét đặc sắc của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, con người ViệtNam Xét về bản chất, lịch sử dựng nước của dân tộc ta kể từ thời dựng nước làlịch sử không ngừng đấu tranh chống ngoại xâm để dành và giữ nền độc lập tọanên bản chất cao cả, thiêng liêng nhất của bản sắc văn hóa dân tộc, đó là tinh thầnyêu nước thương nòi, chủ nghĩa yêu nước của dân tộc ta không chỉ biểu lộ ở lòng

dũng cảm, đức hy sinh mà còn ở tinh thần đoàn kết, yêu thương con người ý thứcbảo vệ nhân phẩm, giữ gìn đạo lý.

Bản sắc văn hóa dân tộc không phải là cái ngưng đọng bất biến mà luôn phát triểnmột cách biện chứng theo xu hướng thu nạp tích lũy những điều tốt đẹp, tiến bộ, sathải những cái xấu xa, cái lạc hậu không phù hợp với thời đại, Trải qua hàng ngànnăm lịch sử văn hóa Việt Nam đã vượt qua thế bị động để tiếp thu văn hóa nhânlaoị, làm giàu bản sắc của mình

Bản sắc văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực, mục tiêu của sự pháttriển, là linh hồn sức sống, của mỗi quốc gia, dân tộc Trong quá trình dựng nước

và giữ nước, đồng thời hun đúc nên tâm hồn khí phách , bản lĩnh Việt Nam Nhờvậy nền văn hóa giàu bản sắc của nước ta không bị ma một, đồng hóa

Bản sắc văn hóa dân tộc được coi là tấm giấy thông hành để mỗi con người bước

ra với cộng đồng, nhân loại mà không bị trộn lẫn Điều này cáng có ý nghĩ quantrọng khi chúng ta xây dựng nền kinh tế thị trường, giao lưu và hội nhập với thếgiới trong xu thế toàn cầu hóa, mặt khác quá trình toàn cầu hóa có thể triệt tiêu sựkhác biệt về văn hóa các dân tộc đống nhất các giá trị truyền thống của mỗi quốcgia, làm xói mòn ý thức dân tộc dẫn đến nguy cơ bị đồng hóa Không phải ngẫunhiên ở nơi này nơi khác trên thế giới người ta lớn tiếng cảnh báo “ sự xâm lăng vềvăn hóa là sự xâm lăng cuối cùng và triệt để nhất” Vì lẽ đó vấn đề gìn giữ và pháthuy bản sắc văn hóa có ý nghĩa sống còn đối với dân tộc Đây là nhiệm vụ củ mỗicon người Việt Nam

Câu 29: Anh chị ahỹ nêu một vài đặc điểm của tôn giáo Việt Nam so vơi tôn giáo nguyên thủy Đặc điểm các tôn giáo lớn ở Việt Nam.

Khi nói đến tôn giáo,dù theo ý nghĩa hay cách biểu hiện nào thì luôn lươn phải đềcập đến vấn đề hai thế giới: Thế giới hiện hữu và thế giới phi hiện hữu, thế giới vậtthể hữu hình và vật thể vô hình Tôn giáo không chỉ là sự bất lực của con ngườitrong cuộc đấu tranh với tự nhiên và xã hội do thiếu hiểu biết dẫn đến sợ hãi và tự

đánh mất mình do đó phải dựa vào thánh thần mà còn hướng con người đến một hyvọng tuyệt đối Một cuộc đời thành thiện mang tính hoàng kim nguyên thủy Mộtcuộc đời mà quá khứ, hiện tại, tương lai cùng chung sống.Nó gieo niềm hy vọngvào con người, dù có phần ảo tưởng mà để yên tâm, tin tưởng để sống trong mộtthế giới trần giang có nhiều bất công và khổ ải.

Như vậy: Tôn giáo là niệm tin vào các lực lượng siêu nhiên, vô hình mang tínhthing6 liêng, được chấp nhận một cách trực giác và tác động qua lại một cách hư

ảo, nhầm giải thích các vầ đề trên trần thế cũng như ở thế giới bên kia, niềm tin đóđược biểu hiện rất đa dạng, tùy thuộc vào những thời kỳ lịch sử, hoán cảnh địa lý,văn hóa khác nhau, phụ thuộc vào nội dung từng tôn giáo, được vận hành bằngnhững nghi lễ, những hành vi tôn giáo khác nhau của từng cộng đồng xã hội tôngiáo khác nhau

Phật giáo ( tiều thừa) Có thể được du nhập trực tiếp từ ấn độ qua đường biển trựctiếp vào Việt Nam khoảng thế kỉ 21 sau công nguyên Phật giáo Việt Nam khác vớiPhật giáo ấn độ là không xuất thế mà nhập thế, gắn với phù chú, cầu xin tài lộc,phúc thọ hơn là tu hành thoát tục Khi phật giáo Đại thừa từ Trung Quốc vào nước

ta tăng lữ Việt Nam mới đi sâu hơn vào phật học, nhưng hình thành những tôn giáoriêng như Thiền Tông Trúc Lâm như đề cao Phật tại tâm, phật giáo Việt Nammang tính tổng hợp, thiên tính mẫu Thời Lý- Trần Phật giáo cực thịnh nhưng vẫnđón nhận cả nho giáo, đạo giáo, lão giáo tạo nên bộ mặt văn hóa mang tính ( tamgiáo đồng nguyên) cà ba cùng tồn tại

Thời Bắc thuộc, Nho giáo chưa có chỗ đứng trong xã hội Việt Nam, đến năm 1070

Lý Thái Tổ lập văn miếu thờ Chu Công- Khổng Tử mới có thề xem là tiếp nhậnchính thức Thế kỷ 15, do nhu cầu xây dựng đất nước thống nhất, chính quyền tậptrung, xã hội trật tự, Nho giáo dân dần thay thế Phật giáo trờ thành quốc giáo dướitriều Lê Nho giáo đi vào chế độ học hành thi cử, tầng lớp nho sĩ, dần chiếm lĩnhđời sống tinh thần và xã hội Nhưng nho giáo chỉ được tiếp thu ở Việt Nam từng

yếu tố riêng lẻ, nhất là về chính trị, đạo đức chứ không bê nguyên cả hệ thống Cáckhái niệm đạo đcứ vẫn còn những thay đổi về nội dung đó chính là nét riêng củabản sắc dân tộc ta

Kitô giáo đến Việt Nam từ thế kỉ 17 như là sự trung gian giữa văn hóa phương Tây

và chủ nghĩa thực dân Nó tranh thủ được cơ hội thuận lợi: chế độ phong kiếnkhủng hoảng, Phật giáo suy đồi, nho giáo bế tắc để trở thành chỗ an ủi tinh thầncho một bộ phận dân chúng nhưng trong một thời gian dài không hòa đồng đượcvới văn hóa Việt Nam Trái lại, nó buộc phải để giáo dân lập bàn thờ trong nhà.Cho đến khi hòa Phúc âm dân tộc nó mới đứng được ở Việt Nam

Các tôn giáo bên ngaoì du nhập vào Việt Nam không làm mất đi tính ngưỡng dângian bản địa mà nó hòa quyện vào nhau làm cho cả hai phía đều có những biến tháinhất định ví dụ: Nho giáo không hạ thấp được vai trò của người phụ nữ, việc thờMẫu ở Việt Nam rất thịnh hành, tính đa thần dân chủ cộng đồng được thể hiện quaviệc lập bàn thờ gia tiên, thờ nhiều cặp thần thành, vào một ngôi chùa thấy khôngchỉ thờ phật mà thờ nhiều vị khác thấn linh có mà người thật cũng có và có lẽ chĩ ởViệt Nam mới có Đây chính là nét riêng của tôn giá Việt Nam

Tín ngưỡng tôn giáo không phải là sự ràng buộc,mà hơn thế nữa đó là chỗ dựa tâmlinh cho họ, tạo niềm tin cho họ thêm sức mạnh Sự giản dị trong tính ngưỡng, tôngiáođã tác động tới nếp sống tính cách của người Việt Nam, tạo nét riêng của cộngđồng cư dân này về mặt văn hóa Vừa giản dị, chân tình vừa không ràng buộc

Câu 30: Câu tục ngữ sau đây nói gì về bản sắc văn hóa Việt Nam ?

“ Chuồn chuồn bay thấp thì mưa Bay cao nắng bay vừa thì râm”

Câu ca dao

“ Chuồn chuồn bay thấp thì mưa Bay cao nắng bay vừa thì râm”

Khi trời năng không khí khô, nên thân và cánh chuồn chuồn rất nhẹ, có thề bay caođược

Khi trời sắp đổ mưa, độ ẩm không khí tăng cao, làm đôi cách chuồn chuồn trở nên

ẩm và nặng Vì thế lúc này chuồn chuồn bay cao không được, nên phải bay là làdưới thấp

Quan sát được đặc điểm này của chuôn chuồn mà dân gian có thể dự đoàn đượckhi nào trời sắp mưa

Nghĩ là:

Khi chuồn chuồn bay thấp thì trời sắp mưa

Khi chuồn chuồn bay cao thì trời năng

Khi chuồn chuồn bay vừa thì râm

Nền văn hóa nông nghiệp sản xuất lúa nước truyền thống của dân tộc ta đã để lạidấu ấn sâu đậm trong đời sống văn hóa, sinh hoạt, lao động Trải qua bao thế hệcha ông ta đã tích lũy được nhiểu kinh nghiệm trong sản xuất và dự báo nhữnghiện tượng tự nhiên như nắng mưa, gió rét, bão lụt có ảnh hưởng đến mùa màng,thời vụ Những kinh nghiệm máu xương của bao đời được tích tụ trong những câutục ngữ, ca daovề trồng lúa , trồng cây, chăn nuôi… đây chính là bài học quý giá

mà người nông dân Việt Nam, xưa kia truyền lại cho các thế hệ con cháu

Khi chưa có khoa học khí tượng, cha ông ta đã biết dực vào quá trình quan sát thờitiết , sự vật, và rút ra những quy luật ngắn gọn, cụ thể về những biến động mưanắng Ngày nay tuy khoa học kĩ thuật đã tiến bộ vượt bậc, con người đã dự báochính xác các hiện tượng tự nhiên một cách nhanh chóng và chính xác và các biệnpháp khắc phục trở ngại do tự nhiên mang lại, bay cao, bay xa chinh phục nhữngchân trời mới Việc sản xuất nông nghiệp được áp dụng khoa học kỹ thuật cho thuhoạch tối ưu, có thể sản xuất nhiều mùa trong năm…Song thiết nghĩ thành tựu ấyvẫn được xây dựng trên cái nền cơ bản xa xưa: kinh nghiệm dân gian

“ Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng, bay vừa thì râm” câu tục ngữtrên thể hiện rất rõ bản sắc văn hóa của người Việt Nam, chúng ta được biết mỗidân tộc, một quốc gia nào trên thế giới đều có đặc trưng riêng về bản sắc và nệnvăn hóa, điều đó là niềm tự hào dân tộc cũng như Việt Nam ta một kho tang vănhóa hinh thành sớm từ thời cây lúa nước, qua việc lao động, thủy lợi đã hình thành

sự ra đời của chữ viết, tiếng nói, hình thành ngày càng hoàn chỉnh hơn trong đờisống tinh thần của họ cho đến ngày nay đúc kết trong cuộc sống và lưu tryền chođến ngày nay tục ngữ ca dao đã ngày càng phát triển, âm tiết đơn giản, lời lẽ mộcmạc rất đời thường nhưng tô đậm nét các vấn đề xã hội đáng trân trọng hơn nữa lànên lưu giữ kho tang văn hóa là những người nông dân, người địa phương theo lốitruyền miệng, đôi khi có nhiều dị bản nhưng không làm mất đi ý nghĩa của câu cadao, tục ngữ đó, chất van học dân gian tạo được sự rung động trong lòng người,không hoa mỹ, cầu kì nhưng lại thể hiện những ý nghĩa mà nó truyền đạt, lúc chưa

có dự bào thời tiết như ngày nay cha ông ta đã biết dựa và kinh nghiệm đề quan sátmưa, nắng

Câu tục ngữ “chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng bay vừa thì râm”cho thấy óc quan sát thế giới tự nhiên của người Việt Nam dành khá nhiều cho đờisống và cá tính riêng của con chuồn chuồn Thấy chuồn chuồn là giơ tay bắt ngaynên mới có câu hát

“chuồn chuồn có cánh thì bay,

Đừng cho thằng bé giơ tay bắt chuồn”

Đối với tuổi nhỏ, chuồn chuồn như một trò chơi và cũng như bạn bè, bắt chuồn vềchọi nhau, bắt chuồn về cắn vào rốn nói là cho chóng biết bơi

Còn trong ý thức người lớn tuổi thì khác hơn cũng rất quen thuộc nhưng chuồnchuồn không còn là một thứ trò chơi nữa mà đi vào chuyện làm ăn, chuyện ứng xửđời thường Đối với những người quanh năm suốt tháng làm abn5 với nắng mưa,với trời đất thì truyền cho nhau câu tục ngữ “chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay

cao thì nắng bay vừa thì râm” Chuồn chuồn cũng tham dự vào ý thức thẩm mỹ củangười Việt Nam như là sự liên tưởng, so sánh trực giác Nhờ đó mà nó được cô đúchình ảnh sâu sắc về sự hời hột qua loa không chuyên chú theo lối chuồn chuồn đạpnước Chuyện về con chuồn chuồn còn được mang vào mỗi cuộc đời, trong cáiphút lâm chung của họ Con người qua sát đời sống chuồn chuồn sâu sắc, đa dạng

từ những câu ca dao quen thuộc đó người nông dân góp cho nền văn học Việt Namnhững câu ca dao có vần có điệu, duyên dáng sinh động, dễ nhớ, thể hiện khátvọng chinh phục, cải tạo thiên nhiên, bằng câu cadao người nông dân luôn có ýthức về việc đút kết thực tiễn, kinh nghiệm ma lưu truyền cho con cháu đời sau.Những câu ca dao, tục ngữ ấy đã đòng góp rất lớn cho nền văn học Việt nam đượclưu truyên và phát triển mãi mãi

Câu 31: Phân tích sự khác nhau giữa hai loại hình van hóa gốc và lý giải nguyên nhân?

Mỗi quốc gia, mỗi dân tộc đều có nền văn hóa riêng của mình, đ1o là tiêu chí quantrọn để phân biệt dân tộc này với dân tộc khác Tuy nhiên, các nền văn hóa của mỗidân tộc dù phong phú và đa dạng đếm mấy cũng đều có nguốn gốc xuất phát từmột trong hai loại hình văn háo gốc là văn hóa gốc chăn nuôi du mục và văn hóagốc nông nghiệp trồng trọt

Giữa hai loại hình văn háo gốc này có sự khác nhau như sau:

Về điều kiện tự nhiên và môi trường:

Loại hình văn háo gốc chăn nuôi du mục là loại hình văn hóa gốc hình thành ởphương Tây, bao gồm toàn bộ châu Âu, do điều kiện khí hậu lạnh khô, địa hình củyếu là thảo nguyên, xứ sở của những đồng cỏ, thích hợp chăn nuội vì vậy nghềtruyền thống của cư dân phương Tây cổ xưa là chăn nuôi Trong khi loại hình vănháo gốc nông nghiệp trồng trọt là nói đến văn hóa phương Đông gồm Chấu Á vàChâu Phi, điều kiện khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều, có những con sông lớn, nhữngvùng đồng bằng trù phú, phì nhiên thích hợp cho nghề trồng trọt phát triển

Về đặc điểm:

Loại hình văn hóa phương Tây do loại hình chăn nuối gia súc đòi hỏi phải sống du

cư, nay đây mai đó lối sống thích di chuyển, trọng động, hướng ngoại còn loạihình văn háo phương Đông, do nghề trồng trọt buộc con người phải sống định cư,phải lo tạo dựng cuộc sống lâu dài, không thích di chuyển, thích ổn định, trọngtĩnh, hướng nội

Loại hình văn hóa phương tây vỉ luôn di chuyển nên cuộc sống của dân du mụckhông phụ thuộc vào thiên nhiên, nảy sinh tâm lý coi thường thiên nhiên và cótham vọng chinh phục, chế ngự tự nhiên Trong khi loại hình văn háo phươngĐông, do nghề trồng trọt phụ thuộc vào thiên nhiên nên cư dân rất tôn trọng vàsùng bái thiên nhiên, với mong muốn sống hòa hợp với thiên nhiên

Vì sống du cư nên tính gắng kết cộng đồng của dân du mục không cao, đề cao tính

cá nhân dẫn đến tâm lý ganh đua, cạnh tranh, hiếu thắng, lối sống độc tôn, độcđoán trong tiếp nhận, cứng rắn trong đối phó Trong khi loại hình văn hóa phươngĐông lại đề cao tính cộng đồng do cuộc sống nông nghiệp, phụ thuộc vào tự nhiên,buộc cư dân phải sống định cư, tính cộng đồng gắn kết, liên kết sức mạnh

Do cuộc sống du cư nên cần đến sức mạnh để bảo vệ dân cư trong bộ tộc chống lại

sự xâm chiếm của các bộ tộc khác nên người đàn ông có vai trò quan trọng, tưtượng trọng sức mạnh, trọng nam giới của loại hình văn hóa phương Tây khác vớiloại hình văn hóa phương Đông lại trọng tình nghĩa, trọng văn, trọng phụ nữ, vaitrò của người phụ nữ được đề cao Người phụ nữ giữ vai trò quan trọng trong giađình, chăm lo vun vén cho gia đình và làm các công việc đồng án

Loại hình văn hóa phương Tây thiên về tư duy phân tích, coi trọng vai trò của cácyếu t61 khách quan, nhề chăn nuôi du mục đòi hỏi sự khẳng định vai trò cá nhân,đối tượng tếp xúc hành ngày là đàn gia súc Còn loại hình van hóa phương Đôngthì thiên về tư duy tổng hợp – biện chứng, coi trọng các mối qua hệ, thiên về kinh