Đề cương văn học việt nam từ thế kỉ x đến giữa thế kỉ xviii

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA VĂN HỌC BỘ MÔN VĂN HỌC TRUNG ĐẠI ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XVIII (Vi.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA VĂN HỌC

BỘ MÔN VĂN HỌC TRUNG ĐẠI

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC

VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN GIỮA

THẾ KỈ XVIII

(Vietnamese Literature, 10th to mid-18th century)

Chương trình đào tạo: Cử nhân Văn học

Người biên soạn ThS Đỗ Thu Hiền

HÀ NỘI – 2013

Đại học Quốc gia Hà Nội Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn

Khoa Văn học

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC

VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XVIII

(Vietnamese Literature, 10th to mid-18th century)

1 Thông tin về giảng viên:

1.1 Họ và tên: Đỗ Thu Hiền

Chức danh: Giảng viên, Thạc sĩ

Thời gian làm việc:

Địa điểm làm việc:

Điện thoại: 0989976697

Email: dohien@gmail.com

Các hướng nghiên cứu chính: Văn học trung đại, văn học nhà nho, văn học Phật giáo

1.2 Họ và tên: Nguyễn Kim Sơn

Chức danh, học hàm, học vị: Phó giáo sư, Tiến sĩ

Thời gian làm việc:

Địa điểm làm việc:

Điện thoại: 0912000058

Email: sonnk@vnu.edu.vn

Các hướng nghiên cứu chính: Nho học, Văn học trung đại Việt Nam, Lịch sử tư tưởng…

1.3 Họ và tên: Nguyễn Hữu Sơn

Chức danh: Phó Giáo sư, Tiến sĩ

Thời gian làm việc:

Địa điểm làm việc: Viện nghiên cứu Văn học

Điện thoại:

Email:

Các hướng nghiên cứu chính:

2 Thông tin chung về môn học

Tên môn học: Văn học Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XVIII

Mã môn học:

Số tín chỉ: 3

Loại môn học: Bắt buộc

Môn học tiên quyết:

Môn học kế tiếp:

Yêu cầu đối với môn học:

Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

+ Nghe giảng lí thuyết : 36

+ Làm bài tập trên lớp : 03

+ Tự học xác định : 02

Khoa phụ trách môn học: Khoa Văn học – Từ P.308 đến P.314, tầng

3, nhà B, trường ĐH KHXH-NV, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội Điện thoại văn phòng Khoa: 04.8581165

3 Mục tiêu của môn học

3.1 Mục tiêu chung

* Kiến thức:

- Nắm được các khái niệm chung về văn học trung đại, các tiền đề cho sự ra đời của văn học trung đại, đặc trưng của văn học trung đại, sự phân kỳ của văn học trung đại

- Hình dung được tiến trình lịch sử của văn học Việt Nam thế kỷ X đến giữa thế kỷ XVIII, các mốc phân kỳ chính, đặc trưng của từng giai đoạn, các tác gia lớn, sự diễn tiến về mặt nội dung tư tưởng, hình thức

- Biết được các thông tin chính về cuộc đời, tác phẩm của một số tác giả tiêu biểu

- Nhận diện được quy luật chung của sự phát triển lịch sử văn học các quốc gia Đông Á cũng như những đặc điểm riêng của lịch sử văn học Việt Nam

* Kĩ năng:

- Có khả năng phát hiện, phân tích, đánh giá những vấn đề của văn học thế kỷ X - giữa thế kỷ XVIII

- Có thể áp dụng những kiến thức đã học để phân tích, nghiên cứu, giảng dạy những tác phẩm văn học giai đoạn thế kỷ X - giữa thế kỷ XVIII

* Thái độ:

- Hiểu biết và đánh giá đúng giá trị của văn học Việt Nam thời trung đại

- Có thái độ khách quan trân trọng đối với các vấn đề khoa học liên quan đến văn hoá, văn học dân tộc trong quá khứ

- Mong muốn tìm hiểu sâu hơn về văn học trung đại, chắt lọc những tinh hoa của văn hoá, tinh thần, thái độ sống và tinh thần thẩm mỹ truyền thống bồi đắp cho cá nhân và văn hoá đương đại nói chung

3.2 Mục tiêu chi tiết của môn học

(Mục tiêu Bậc 1: Nhớ;

Bậc 2: Hiểu, áp dụng;

Bậc 3: Phân tích, tổng hợp, đánh giá.)

Mục tiêu

Nội dung 1

Khái quát về

văn học trung

đại Việt Nam

- Nhớ được các tiền

đề ra đời của văn học Việt Nam

- Nêu các cách phân

kỳ của văn học trung đại Việt Nam

- Nêu các đặc trưng của văn học trung đại Việt Nam

- Phân tích được các tiền đề ra đời văn học Việt Nam.

- Đánh giá các cách phân kỳ.

- Phân tích các tác phẩm văn học trung đại để làm rõ các đặc trưng này

Liên hệ với tình hình các nước trong khu vực

- So sánh với các giai đoạn khác

Nội dung 2

Khái quát về

văn học từ thế

kỷ X đến nửa

đầu thế kỷ

XV

- Nêu được các vấn

đề lịch sử- xã hội- văn hoá lớn của thời đại này có tác động đến văn học

- Nêu được các loại hình tác giả và tình hình sáng tác văn học giai đoạn này

- Nêu được các cảm hứng chủ đạo của văn học giai đoạn

- Nêu được các đặc điểm về ngôn ngữ và thể loại văn học

- Phân tích được

sự tác động của các vấn đề lịch sử-văn hoá- xã hội này tới văn học

- Nhận biết được

sự khác biệt giữa các loại hình tác giả này

- Phân loại được các tác phẩm văn học theo các cảm hứng chủ đạo này

- Hiểu được các đặc điểm của ngôn ngữ và thể loại trong tiến trình phát triển của văn học

- Phân tích được

sự tác động của các vấn đề xã hội trong tiến trình lịch sử văn học, so sánh với các giai đoạn văn học khác.

- So sánh tình hình tác giả văn học của các giai đoạn khác

- Đánh giá các cảm hứng chủ đạo của văn học giai đoạn này

- Đánh giá sự phát triển của ngôn ngữ và thể loại văn học giai đoạn này, so sánh với các giai đoạn văn học sau Nội dung 3

Văn học Phật

giáo thời Lý-

Trần

- Nêu tình hình sáng tác văn học Phật giáo thời Lý Trần

- Nêu một số đặc điểm văn học Phật giáo thời Lý- Trần

- Nêu một số tác gia, tác phẩm văn học Phật giáo tiêu biểu

- Phân tích thiền ý trong các tác phẩm văn học Phật giáo

- Đánh giá được giá trị thẩm mỹ của văn học Thiền.

- Đánh giá nội dung thiền trong văn học Phật giáo

- So sánh văn học Phật giáo thời Lý với thời Trần

Nội dung 4 - Nêu khái niệm hùng - Hiếu mối quan - Phân tích, so

Mục tiêu

Hùng văn thế

kỷ X- nửa đầu

thế kỷ XV

văn

- Cảm hứng chủ đạo của hùng văn thế kỷ X- nửa đầu thế kỷ XV

- Biết được các đặc trưng thẩm mỹ

- Nhớ được các hình tượng trung tâm

hệ giữa thể loại và nội dung

- Phân loại tác phẩm dựa vào các cảm hứng chủ đạo

- Phân tích đặc trưng thẩm mỹ của tác phẩm cụ thể

- Phân tích các hình tượng trung tâm cụ thể

sánh cảm hứng chủ đạo trong hùng văn thế kỷ X- XIV và hùng văn nửa đầu thế

kỷ XV.

Nội dung 5.

Nguyễn Trãi - Nêu được các vấn đề thời đại, thân thế

và sự nghiệp Nguyễn Trãi

- Nhớ được tình hình tác phẩm, văn bản tác phẩm Nguyễn Trãi

- Nắm được các cảm hứng chủ đạo trong văn chương Nguyễn Trãi

- Kể được các thành tựu về ngôn ngữ và thể loại văn chương Nguyễn Trãi

- Hiểu mối quan

hệ giữa các vấn đề thời đại, xuất thân với con người, sự nghiệp Nguyễn Trãi

- Phân tích được các tác phẩm cụ thể của Nguyễn Trãi dựa theo các cảm hứng chủ đạo

- Phân tích được các tác phẩm cụ thể của Nguyễn Trãi theo các đặc điểm ngôn ngữ và thể loại

- Phân tích được các nguyên nhân hình thành tư tưởng Nguyễn Trãi

- Luận giải được cội nguồn các cảm hứng chủ đạo trong văn chương Nguyễn Trãi

- Đánh giá được

vị trí văn chương Nguyễn Trãi trong quá trình phát triển văn học dân tộc

Nội dung 6

Văn học Việt

Nam nửa cuối

thế kỷ XV-

hết thể kỷ

XVII

- Biết được bối cảnh thời đại nửa cuối thế

kỷ XV- hết thể kỷ XVII

- Nêu được các loại hình tác giả nửa cuối thế kỷ XV- hết thể kỷ XVII

- Nêu các cảm hứng lớn nửa cuối thế kỷ XV- hết thể kỷ XVII

- Nêu diễn tiến thể loại nửa cuối thế kỷ XV- hết thể kỷ XVII

- Nêu sự xuất hiện

- Hiểu được mối quan hệ giữa bối cảnh thời đại và các vấn đề văn học giai đoạn này

- Phân loại các tác giả theo loại hình

- Phân loại tác phẩm theo các cảm hứng lớn

- Phân tích được tác phẩm cụ thể về mặt nội dung và nghệ thuật

- Phân loại được

- So sánh các vấn

đề thời đại giai đoạn này với các giai đoạn trước và sau trong mối quan hệ với tình hình văn học

- So sánh tình hình lực lượng sáng tác với các giai đoạn khác Đánh giá các mặt tích cực và tiêu cực của tình hình lực lượng sáng

Mục tiêu

của vùng văn học mới nửa cuối thế kỷ XV- hết thể kỷ XVII

các tác phẩm theo thể loại.

- Nhận biết sự phát triển của các thể loại theo một quá trình

tác.

- Đánh giá các cảm hứng chủ đạo So sánh với các giai đoạn trước và sau

- Đánh giá sự phát triển của các thể loại

- Đánh giá vai trò của vùng văn học mới

Nội dung 7

Lê Thánh

Tông

- Nêu thân thế, sự nghiệp Lê Thánh Tông

- Nêu tình hình tác phẩm Lê Thánh Tông: số lượng các tác phẩm ở các thể loại hiện còn

- Nắm được các cảm hứng lớn trong văn chương Lê Thánh Tông

- Nêu được các đặc trưng thẩm mỹ của văn học nhà nho và các đặc điểm thể hiện qua thơ văn Lê Thánh Tông

- Nêu các vai trò của

Lê Thánh Tông đối với sự phát triển của văn học chữ Nôm

- Nhận biết mối quan hệ giữa thân thế, thời đại và văn chương Lê Thánh Tông

- Phân tích các tác phẩm cụ thể của

Lê Thánh Tông về nội dung và nghệ thuật

- So sánh, đánh giá được nội dung văn chương Lê Thánh Tông so với các giai đoạn trước và sau

- Đánh giá được vai trò của Lê Thánh Tông trong quá trình điển phạm hoá của văn học nhà nho

- Đánh giá được đóng góp của Lê Thánh Tông đối với văn học chữ Nôm

Nội dung 8

Nguyễn Bỉnh

Khiêm

- Nêu được thân thế,

sự nghiệp Nguyễn Bỉnh Khiêm các khía cạnh huyền thoại và

sự thực

- Biết được tình hình tác phẩm Nguyễn Bỉnh Khiêm

- Hiểu được các cảm

- Hiểu được mối quan hệ giữa huyền thoại và sự thực về cuộc đời

và sự nghiệp Nguyễn Bỉnh Khiêm

- Phân tích đươợc tác phẩm Nguyễn

- Đánh giá được huyền thoại và sự thực về cuộc đời Nguyễn Bỉnh Khiêm

- Phân tích, đánh giá được yếu tố triết lý trong văn chương Nguyễn

Mục tiêu

hứng chủ đạo trong thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm

- Nhớ được các đặc điểm nghệ thuật thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm

Bỉnh Khiêm về mặt nội dung và nghệ thuật

Bỉnh Khiêm

- Đánh giá được thành tựu văn chương Nguyễn Bỉnh Khiêm

Nội dung 9.

Truyện ký thế

kỷ XV- nửa

đầu thế kỷ

XVIII

- Nêu được một số khái niệm và tình hình sáng tác truyện

ký thế kỷ X- XVIII

- Hiểu sự giống và khác giữ chí quái và truyền kỳ

- Nắm được các đặc trưng của chí quái và truyền kỳ

- Phân loại được các tác phẩm theo đặc trưng thể loại

- Phân tích được các tác phẩm cụ thể

- Phân tích và đánh giá được vai trò của truyện ký

và các thể loại chí quái và truyền kỳ trong văn học trung đại Việt Nam, so sánh với Trung Quốc và khu vực

Nội dung 10

Nguyễn Dữ

và Truyền kỳ

mạn lục

- Nêu được thân thế

và sự nghiệp Nguyễn Dữ

- Nêu được mối quan

hệ giữ Tiễn đăng tân thoại và Truyền kỳ mạn lục

- Hiểu được các tầng triết lý nhân sinh trong Truyền kỳ mạn lục

- Nắm được các giá trị hiện thực trong Truyền kỳ mạn lục

- Biết được các giá trị nhân văn trong Truyền kỳ mạn lục

- Nhớ được các đặc trưng về hình thức nghệ thuật của Truyền kỳ mạn lục

- So sánh được các điểm giống và khác giữa Tiễn đăng tân thoại và Truyền kỳmạn lục

- Phân tích được giá trị nội dung và nghệ thuật của các tác phẩm cụ thể

- Đánh giá được vai trò của Tiễn đăng tân thoại đối với sự phát triển của truyền kỳ Việt Nam và khu vực

- Đánh giá được các giá trị của Truyền kỳ mạn lục trong bối cảnh giao lưu văn hoá khu vực

- Đánh giá được vai trò của Truyền kỳ mạn lục trong tiến trình phát triển của văn xuôi tự

sự và nền văn học dân tộc

Nội dung 11.

Văn học Việt

Nam nửa đầu

thế kỷ XVIII

- Nêu được các vấn

đề thời đại nửa đầu thế kỷ XVIII

- Nhớ được các biểu hiện của sự chuyển

- Nhận biết được mối quan hệ giữa các sự kiện xã hội-lịch sử với sự phát triển của văn học

- So sánh được với các giai đoạn văn học khác

- Đánh giá được vai trò của văn

Mục tiêu

biến trong văn học nửa đầu thế kỷ XVIII

- Phân tích được các tác phẩm cụ thể

học giai đoạn này tới sự phát triển của văn học dân tộc

4 Tóm tắt nội dung môn học

Thế kỷ X-nửa đầu thế kỷ XVIII là giai đoạn đầu tiên của lịch sử văn học dân tộc Nó có ý nghĩa đặt nền móng cho toàn bộ tiền trình lịch sử văn học trung đại cũng như truyền thống văn học Việt Nam Môn học này cung cấp cho sinh viên cái nhìn khái quát về lịch sử văn học dân tộc, từ quá trình hình thành đến phát triển trong một khoảng thời gian rất dài là 8 thế kỷ từ các góc độ: sự phân kỳ lịch sử văn học, tình hình sáng tác, các tác giả, tác phẩm tiêu biểu, các sự kiện văn học có ý nghĩa, sự biến động của lực lượng sáng tác, quan niệm nghệ thuật cảm hứng chủ đạo, thể loại lớn, ngôn ngữ chính, đặc trưng thẩm mỹ của văn chương qua từng giai đoạn

5 Nội dung chi tiết môn học

BÀI I: KHÁI QUÁT VỀ VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM

1.1 Những tiền đề cho sự ra đời của văn học viết thời trung đại

1.1.1 Chữ viết

1.1.2 Lực lượng sáng tác

1.1.3 Sự ảnh hưởng của văn học Trung Quốc

1.1.4 Sự phát triển của văn học dân gian

1.1.5 Quá trình đấu tranh giành độc lập dân tộc thắng lợi

1.2 Phân kỳ lịch sử văn học trung đại

1.2.1 Vấn đề tác phẩm đầu tiên của văn học trung đại Việt Nam 1.2.2 Lịch sử vấn đề phân kỳ văn học trung đại

1.2.3 Phân kỳ văn học trung đại

1.3 Đặc trưng của văn học trung đại Việt Nam

1.3.1 Quan niệm về nguồn gốc và chức năng của văn học trung đại 1.3.2 Tính chất bác học cao quý

1.3.3 Tính chất quy phạm

1.3.4 Tính song ngữ

BÀI II: KHÁI QUÁT VỀ VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ THẾ KỶ X ĐẾN NỬA ĐẦU THẾ KỶ XV

2.1 Các vấn đề lịch sử- xã hội- văn hoá liên quan đến tình hình phát triển của văn học

2.1.1 Vấn đề xây dựng và bảo vệ nền độc lập dân tộc

2.1.2 Vấn đề tồn tại và các xu hướng phát triển của các hệ tư tưởng Nho, Phật, Đạo

2.2 Lực lượng sáng tác:

2.2.1 Tầng lớp tăng lữ

2.2.2 Tầng lớp quý tộc

2.2.3 Tầng lớp nho sĩ

2.3 Những chủ đề và khuynh hướng chính trong văn học:

2.3.1 Văn học Phật giáo

2.3.2 Hùng văn (Văn chương thể hiện cảm hứng dân tộc)

2.3.3 Văn chương đạo lý- thế sự

2.4 Thể loại và ngôn ngữ văn học

2.4.1 Thể loại

2.4.2 Ngôn ngữ

BÀI III: VĂN HỌC PHẬT GIÁO THỜI LÝ- TRẦN

3.1 Tình hình sáng tác văn học Phật giáo

3.1.1 Văn học Phật giáo, tiêu chí nhận diện và phạm vi của văn học Phật giáo

3.1.2 Tình hình sáng tác văn học Phật giáo thời Lý- Trần

3.2 Đặc trưng thẩm mỹ và các bình diện của văn học Phật giáo

3.2.1 Thiền lý

3.2.2 Thiền thú

3.2.3 Những đặc trưng thẩm mỹ

3.3 Các tác gia tiêu biểu:

3.3.1 Một số tác gia đời Lý (Vạn Hạnh, Không Lộ, Quảng Nghiêm)

3.3.2 Một số tác gia đời Trần (Trần Thái Tông, Tuệ Trung Thượng Sĩ, Trần Nhân Tông)

BÀI IV: HÙNG VĂN THẾ KỶ X- NỬA ĐẦU THẾ KỶ XVIII

4.1 Hùng văn:

4.1.1 Khái niệm hùng văn

4.1.2 Mối quan hệ với các vấn đề lịch sử

4.2 Các nội dung và cảm hứng chủ đạo:

4.2.1 Văn chương tham gia xây dựng ý thức dân tộc

4.2.2 Văn chương cổ vũ, động viên binh sĩ trong chiến tranh 4.2.3 Văn chương trực tiếp miêu tả chiến tranh

4.2.4 Văn chương hồi cố chiến tranh

4.2.5 Khúc ca bi phẫn của người anh hùng lỡ vận đầu thế kỷ XV 4.3 Đặc trưng thẩm mỹ

4.3.1 Giai đoạn Lý- Trần

4.3.2 Giai đoạn Lê sơ

4.4 Hình tượng trung tâm

4.4.1 Giai đoạn Lý- Trần

4.4.2 Giai đoạn Lê sơ

BÀI V: NGUYỄN TRÃI (1380-1442)

5.1 Thời đại và con người

5.1.1 Bối cảnh lịch sử- văn hoá- xã hội thời đại Nguyễn Trãi: 5.1.2 Thân thế- sự nghiệp của Nguyễn Trãi

5.1.3 Nhân cách và tài năng Nguyễn Trãi

5.2 Sự nghiệp văn chương

5.2.1 Tình hình tác phẩm và văn bản

5.2.2 Các bộ phận văn chương

5.2.2.1 Văn chính luận (Hùng văn) 5.2.2.2 Văn chương trữ tình

5.2.3 Các đóng góp về mặt thể loại và ngôn ngữ văn học

5.2.3.1 Thể loại 5.2.3.2 Ngôn ngữ

BÀI VI: VĂN HỌC VIỆT NAM NỬA CUỐI THẾ KỶ XV- HẾT THẾ

KỶ XVII

6.1 Bối cảnh thời đại

6.1.1 Nửa cuối thế kỷ XV

6.1.2 Thế kỷ XVI- thế kỷ XVII

6.2 Lực lượng sáng tác

6.2.1 Nhà nho hành đạo

6.2.2 Nhà nho ẩn dật

6.2.3 Nhà nho thời biến

6.3 Các cảm hứng lớn

6.3.1 Cảm hứng ngợi ca, khẳng định thể chế, Nho giáo

6.3.2 Cảm hứng đạo lý- thế sự

6.3.3 Cảm hứng nhàn dật và thoát tục

6.3.4 Cảm hứng nhân văn

6.3.5 Cảm hứng dân tộc

6.4 Diễn tiến thể loại

6.4.1 Các thể loại viết bằng chữ Hán

6.4.2 Các thể loại viết bằng chữ Nôm

6.5 Sự xuất hiện của vùng văn học mới

6.5.1 Vùng Thuận Hoá

6.5.2 Gia Định- Hà Tiên

BÀI VII: LÊ THÁNH TÔNG (1442-1497)

7.1 Thân thế- sự nghiệp:

7.1.1 Thân thế

7.1.2 Sự nghiệp

7.2 Tác phẩm:

7.2.1 Thơ

7.2.2 Văn xuôi

7.2.3 Phú

7.2.4 Câu đối

7.2.5 Biên soạn

7.3 Các cảm hứng lớn: