“Thuốc quý” từ cây Bìm bìm pot

« Khiên ngưu tử » Pharbitis hay SememPharbitis là hạt phơi khô của cây Bìm bìm... Đơn thuốc có hạt Bìm bìm Khiên ngưu tử Chữa các chứng thũng trướng Bài 1 Khiên ngưu 10g,... Sắc còn 1

“Thuốc quý” từ cây Bìm bìm

Bìm bìm mọc hoang khắp nơi ở nước ta ; thường thấy trong các bị rậm, ven đường

; nó còn hay được trồng làm cảnh và làm giàn che nắng

Bìm bìm còn mọc ở Ấn Độ, Indonexia, Thái Lan, Nhật Bản, Philipin, Trung Quốc

Tên khoa học là Ipomoea hederacea Choisy) ; thuộc họ Bìm bìm

(Convolvulaceae) « Khiên ngưu tử » (Pharbitis hay SememPharbitis) là hạt phơi

khô của cây Bìm bìm Bìm bìm còn có tên là « Khiên ngưu », « Hắc sửu », « Bạch

sửu » (« Hắc sửu » - trâu đen, chỉ thứ hạt màu đen, « Bạch sửu » - trâu trắng, chỉ

thứ hạt màu trắng) « Khiên » là dắt, « ngưu » là trâu, « tử » là hạt ; tương truyền

thời xưa có người dùng hạt Bìm bìm mà khỏi bệnh, đã dắt trêu đến tạ ơn người

mách thuốc, nên vị thuốc từ hạt Bìm bìm mới tên là « Khiên ngưu tử »

Bìm bìm là một loại dây keo bằng thên cuốn Thân mảnh, có điểm những lông hình

sao Lá hìm tim, xẻ thùy, nhẵn và xanh ở mặt trên, xanh nhạt và có lông ở mặt

dưới, cuống dài, gầy, nhẵn Hoa màu hồng tím hay lam nhạt, lớn, mọc thành xim

đến 3 hoa, ở kẽ lá Quả nang hình cầu, nhẵn, 3 ngăn ; hạt có 3 cạnh, lưng khum, hai

bên dẹt, nhẵn, màu đen hay trắng tùy theo loài Vào tháng 7-10, quả chín, hái về

đập lấy hạt phơi khô thì sẽ có vị thuốc mới tên « Khiên ngưu tử »

Các nghiên cứu về dược lý cho thấy, Khiên ngưu tử có tác dụng tẩy mạnh, tăng sức

co bóp của ruột và trừ diệt giun

Theo Đông y, Khiên ngưu có vị cay, tính nóng, hơi độc, vào 3 kinh : Thủ thái âm

phế ; Túc thiếu âm thận và Thủ dương minh đại tràng Có tá dụng tả thấp nhiệt ở

khí phận, trục đờm, tiêu ẩm lợi nhị tiện (đại tiểu tiện) là thuốc chữa cước khí, chủ

trị hạ khí, chữa cước thũng (phù), sát trùng và thông mật

Liều dùng mỗi ngày 4-8g

Kiêng kỵ : người cơ thể hư nhược, phụ nữ có thai không được dùng Theo tài liệu

cổ : không được dùng Khiên ngư tử cùng với Ba đậu

Đơn thuốc có hạt Bìm bìm (Khiên ngưu tử)

Chữa các chứng thũng trướng

Bài 1

Khiên ngưu 10g,

Nước 300ml

Sắc còn 150 ml chia hai lần uống trong ngày, nếu tiểu tiện được nhiều thì khỏi Có

thể tăng liều uống cao hơn nữa tùy theo bệnh tình, có thể uống tới 40g Bài thuốc

này có tác dụng chữa phù thũng, nằm ngồi không được (Những cây thuốc và vị

thuốc VN)

Bài 2

Khiên ngưu, tán mịn, mỗi lần uống 4g, dùng nước chiêu thuốc

Có tác dụng chữa phù thũng, đại tiểu tiện không thông (Lâm sàng thường dụng

Trung dược thủ sách)

Bài 3 (Châu xa hoàn)

Khiên ngưu 40g,

Đại hoàng 20g,

Cam toại 10g,

Đại kích 10g,

Nguyên hoa 10g,

Thanh bì 10g,

Trần bì 10g,

Mộc hương 5g,

Kinh phấn 1g

Tất cả tán mịn, trộn đều, hoàn thành viên Ngày uống 1 lần, mỗi lần 3g

Có tác dụng lợi thủy, hành khí Dùng trong trường hợp bụng trướng, chân tay phù

nề, ngực bụng đầy tức, khó thở, đại tiện bí, tiểu tiện ít (Thực dụng Trung dược thủ

sách)

Trướng bụng do xơ gan hoặc viêm thận mạn tính:

Khiên ngưu tử 80g,

Hồi hương 40g

Tất cả nghiền mịn, trộn đều Mỗi ngày uống 1 lần, mỗi lần 8g (uống khi đói bụng,

chiêu thuốc bằng nước sôi) uống liên tục trong 2-3 ngày (Lâm sàng thường dụng

Trung dược thủ sách)

Chữa phù do viêm thận

Khiên ngưu tử 100g (nghiền mịn)

Hồng táo tàu 80g (hấp chín, bỏ hột, giã nát)

Gừng tươi 500g (giã nát, vắt lấy nước, bỏ bã)

Tất cả đem trộn đều thành một thứ bột nhão, cho vào nồi háp nửa giờ, trộn đều, lại

hấp thêm nửa giờ nữa là được Lượng thuốc trên chia đều thành 8 phần, ngày uống

3 lần (sáng, trưa, chiều), mỗi lần uống một phần, sau 2,5 ngày thì hết; kiêng muối

trong 3 tháng (Lâm sàng thường dụng Trung dược thủ sách)

Thần kinh phân liệt

Đại hoàng 12g,

Hùng hòang 12g,

Hắc bạch sửu (hạt Bìm bìm đen và trắng, mỗi thứ một nửa) 24g, kẹo mạch nha

16g

Các vị tán bột, viên thành viên 2g Ngày uống 4 viên

Dùng một đợt 15 ngày liên, nghỉ 7 ngày rồi lại dùng tiếp (Y học thực hành 1968

-154:27 – 29)

Thuốc trị giun đũa

Khiên ngưu tử (sao) 20g

Tân lang (hạt quả cau) 10g

Sử quân tử (quả giun) 10g

Tất cả đem nghiền mịn, trộn đều, mỗi lần uống 6g, trẻ nhỏ giảm bớt liều (Thực

dụng Trung dược thủ sách)

Sát trùng chỉ thống (làm hết đau)

Dùng trong trường hợp đau bụng do giun đũa, cũng có thê dùng cho cả trường hợp giun tóc :

Khiên ngưu tử 8g

Tân lang (hạt quả cau) 8g

Đại hoàng 4g

Tất cả đem nghiền mịn, trộn đều, ngày uống hai lần, vào sáng sớm và chiều khi đói

bụng, mỗi lần uống 3-4g, dùng nước sôi chiêu thuốc, trẻ nhỏ tùy theo tuổi cần giảm

bớt liều (Thực dụng Trung dược thủ sách)