TIẾT 3+4 TRONG LÒNG mẹ

Đó là văn của một trái tim nhạy cảm, dễ bị tổn thương, dễ rung động đến cực điểm với nỗi đau và niềm hạnh phúc bình dị của con người... Từ cảnh ngộ và tâm sự của chú bé Hồng, tác giả cho

BÀI GIẢNG MÔN NGỮ VĂN 8

TRONG LÒNG MẸ

( Trích Những ngày thơ ấu- Nguyên Hồng)

TIẾT 3+4- VĂN BẢN

I- Đọc và tìm hiểu chung

1- Tác giả:

- (1918-1982), tên khai sinh là Nguyễn Nguyên Hồng, quê ở Nam Định, sống chủ yếu ở Hải Phòng

- Là một trong những nhà văn có tuổi thơ ấu thật bất hạnh, cay đắng ( Tuổi thơ cay đắng ấy được ghi lại bằng tập hồi kí cảm động " Những ngày thơ ấu").

Ông được coi là nhà văn của những người lao động cùng khổ- lớp người dưới đáy XH (Ngòi bút của ông khi viết về họ thường bộc lộ niềm yêu thương sâu sắc mãnh liệt, niềm trân trọng những vẻ đẹp đáng quý)

- Văn xuôi của ông giàu chất trữ tình, cảm xúc tha thiết, tình cảm chân thành.( Đó là văn của một trái tim nhạy cảm, dễ bị tổn thương, dễ rung động đến cực điểm với nỗi đau và niềm hạnh phúc bình dị của con người)

- Năm 1996 được truy tặng giải thưởng HCM

* Các tác phẩm chính : Bỉ vỏ, Những ngày thơ ấu…

2- Tác phẩm " Những ngày thơ ấu"

* Thể loại: Hồi kí( Tiểu thuyết tự thuật- tự truyện)

* Kết cấu: gồm 9 chương

* Nội dung: Hồi kí Những ngày thơ ấu viết về tuổi thơ cay đắng của tác giả

Từ cảnh ngộ và tâm sự của chú bé Hồng, tác giả cho thấy bộ mặt lạnh lùng của một XH chỉ trọng đồng tiền, đầy những thành kiến cổ hủ, thói nhỏ nhen ích kỉ, độc ác của đám thị dân tiểu Tư sản khiến cho tình máu mủ ruột thịt cũng thành khô héo

3- Đoạn trích: Trong lòng mẹ

a- Đọc và tìm hiểu chú thích

* Đọc- tóm tắt

Tóm tắt đoạn trích

- Trong cuộc trò chuyện, bà cô bé Hồng tìm cách rèm pha, gieo rắc những ý nghĩ xấu để bé Hồng khinh miệt mẹ nhưng bé Hồng càng thương mẹ và căm giận những cổ tục trong XH cũ

- Bé Hồng gặp lại mẹ, cậu cảm thấy vô cùng sung sướng, hạnh phúc

* Tìm hiểu chú thích (SGK-19-20)

b- Tìm hiểu chung:

* Xuất xứ: Đoạn trích Trong lòng mẹ trích từ chương IV của tập hồi kí.

* Nhân vật chính: Bé Hồng

 * PTB đạt: TS + BC + MT

* Bố cục: Gồm 2 phần

- P1: Từ đầu-> “Người ta hỏi đến chứ ”: Cuộc đối thoại giữa bà cô và bé Hồng.

- P2: Còn lại : Cuộc gặp gỡ giữa hai mẹ con bé Hồng

II- Phân tích.

1- Tình cảnh của chú bé Hồng.

- Cha nghiện ngập chết sớm( sớm mồ côi cha)

- Mẹ nghèo túng phải tha hương cầu thực gần 1 năm không tin tức ( thiếu tình thương của mẹ)

- Phải sống nhờ nhà bà cô ruột lạnh lùng, thâm hiểm, luôn ghẻ lạnh cháu

-> Bé Hồng sống trong cô độc, đau khổ, luôn khao khát tình thương của mẹ

 => Cảnh ngộ rất đáng thương

II- Phân tích.

1- Tình cảnh của chú bé Hồng.

2- Tình cảm của chú bé với mẹ.

a- Trước khi gặp mẹ- trong cuộc đối thoại với bà cô

* Ban đầu: gọi tôi đến bên cười hỏi: Hồng, mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với

mẹ mày không?

-> Lời nói có vẻ quan tâm, thương đứa cháu mồ côi.

- Nhớ tới vẻ mặt rầu rầu và sự hiền từ của mẹ, nghĩ tới cảnh thiếu thốn một tình

thương, cậu bé toan trả lời có

- Nhận ra ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô: chú

cúi đầu không đáp

-> Đây là một phản ứng thông minh xuất phát từ tình cảm và lòng yêu thương mẹ bởi

Bé Hồng đã nhận ra dụng ý của bà cô.

II- Phân tích.

1- Tình cảnh của chú bé Hồng.

2- Tình cảm của chú bé với mẹ.

a- Trước khi gặp mẹ- trong cuộc đối thoại với bà cô

* Lời nói thứ hai: Sao lại không? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu.

-> Lời nói chứa đựng sự giả dối, ác ý.

- Im lặng, cúi đầu xuống đất, lòng thắt lại, khoé mắt cay cay

-> Sự im lặng là nỗi đau buộc phải nén lại.

- Nước mắt ròng ròng chan hoà ở cằm…ở cổ; cười dài trong tiếng khóc.

* Lời nói thứ ba: bà cô cố tình ngân dài hai tiếng “em bé”.

-> Cố ý khoét sâu vào nỗi đau của chú bé, gieo rắc tư tưởng xấu để chú bé khinh

miệt mẹ.

-> Đó là những giọt nước mắt của tình thương, sự cảm thông với mẹ và sự căm tức, phẫn uất với cổ tục PK đã đày đoạ mẹ; cả nỗi đau buộc phải kìm nén lại của chú bé:

II- Phân tích.

1- Tình cảnh của chú bé Hồng.

2- Tình cảm của chú bé với mẹ.

a- Trước khi gặp mẹ- trong cuộc đối thoại với bà cô

" Giá những cổ tục…vồ ngay….cắn, nhai, nghiến cho kì nát vụn mới thôi".

-> Sử dụng hàng loạt những động từ mạnh với mức độ ngày càng tăng nhằm thể hiện thái độ căm tức chế độ cũ tới cao độ và tình thương mẹ vô vàn của chú bé

-> Nhân vật bà cô hiện lên qua cử chỉ, lời nói

=> Bà ta là hình ảnh về xhpk, đại diện cho những thành kiến phi nhân đạo- sản phẩm

của những định kiến hẹp hòi với người phụ nữ trong XHPK bấy giờ.

-> Bé Hồng hiện lên qua diễn biến tâm trạng => Tâm trạng bé Hồng diễn biến theo chiều hướng từ thấp lên cao: Càng căm tức cổ tục XH cũ đã đày đoạ mẹ, chú bé càng thể hiện tình yêu thương sâu nặng dành cho mẹ.

b- Khi gặp mẹ

- Tình huống: trên đường đi học về.

- Thoáng thấy bóng người giống mẹ: Hồng đuổi theo, gọi bối rối.

-> Khát khao gặp mẹ đến cháy bỏng.

- Nếu không phải là mẹ thì:

+ Sẽ là trò cười cho lũ bạn.

+ Khiến chú bé tủi hổ và thất vọng:

" Khác nào cái ảo ảnh của dòng nước…sa mạc”.

-> Biện pháp so sánh khắc sâu được nỗi khắc khoải mong mẹ đến cháy ruột của bé Hồng; thể hiện thấm thía sự thèm khát cháy lòng tình mẹ trong chú bé.

- Khi gặp mẹ :

+ Thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi.

+ Ríu cả chân lại.

+ Oà lên khóc rồi cứ thế nức nở.

-> Sự hồi hộp, sung sướng của Hồng khi gặp lại mẹ.

=> Đó là giọt nước mắt của biết bao nỗi niềm, tâm trạng: khát khao mong chờ; tủi hận, bàng hoàng; hạnh phúc, sung sướng.

- Trong lòng mẹ:

+ Hình ảnh mẹ hiện lên xiết bao thân thương, tươi đẹp: " vẫn tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn làm nổi bật màu hồng của đôi gò má"

+ Cảm giác ngồi trong lòng mẹ: ngây ngất, sung sướng, ấm áp, mơn man…hơi quần áo, hơi thở thơm tho.

-> Đoạn văn kết hợp tự sự, miêu tả + biểu cảm đã thể hiện được niềm hạnh phúc lớn lao tưởng như tới đỉnh điểm của tình mẫu tử

- Trong lòng mẹ, mọi điều xấu xa, xúc xiểm mà bà cô cố tình gieo rắc vào tâm hồn thơ dại của chú bỗng bay biến hết, chỉ còn tình mẫu tử thiêng liêng không thể cắt rời Thời gian xa mẹ càng nung nấu thêm và làm cho tình cảm của Hồng bùng cháy mạnh hơn

III- Tổng kết.

1- Nghệ thuật:

- Ngòi bút trữ tình khá sắc sảo, tinh tế trong việc đi sâu thể hiện tâm lí, tâm trạng nhân vật với những cảm xúc căm giận, xót xa và yêu thương.

- Xây dựng tình huống, tạo dựng mạch truyện theo cảm xúc phong phú của chú bé Hồng.

- Kết hợp lời văn kể chuyện với miêu tả, biểu cảm tạo nên những rung động trong lòng độc giả.

- Khắc hoạ hình tượng bé Hồng qua lời nói, hành động, tâm trạng

- Những so sánh ấn tượng giàu sức gợi cảm

2- Nội dung. (SGK-21).

Hết tiết 4: - Học, nắm chắc những rung động cực điểm trong tâm hồn đứa trẻ với người mẹ đáng thương và niềm kính trọng mẹ của chú bé Hồng trong VB Trong lòng mẹ.

- Chuẩn bị tìm hiểu những câu hỏi trong bài Tính thống nhất về chủ đề văn bản.