Tiết 42, 43, 44 HẠNH PHÚC CỦA MỘT TANG GIA Trích « số đỏ » Vũ Trọng Phụng A MỤC TIÊU BÀI HỌC 1 Kiến thức Khái quát kiến thức về tác giả, tác phẩm Bản chất lố lăng, đồi bại của xã hội « thượng lưu » th.
Trang 1Tiết 42, 43, 44: HẠNH PHÚC CỦA MỘT TANG GIA
Trích « số đỏ » - Vũ Trọng Phụng
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Khái quát kiến thức về tác giả, tác phẩm
- Bản chất lố lăng, đồi bại của xã hội « thượng lưu » thành thị những năm trước CMT8 1945
- Nghệ thuật trào phúng đặc sắc của Vũ Trọng Phụng
2 Kĩ năng
- Đọc, tóm tắt văn bản
- Phân tích mâu thuẫn trào phúng
3 Thái độ :
- Giáo dục phong cách sống, có thái độ sống lành mạnh, văn minh
- Giữ gìn đạo hiếu trong gia đình
4 Năng lực
- Năng lực thu thập thông tin
- Năng lực tư duy
- Năng lực giải quyết vấn đề
- Năng lực hợp tác
- Năng lực giao tiếp
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ
- Năng lực sáng tạo
Trang 2- Năng lực thẩm mĩ
B CHUẨN BỊ
1 Giáo viên
- Phương tiện: SGK, sách giáo viên, giáo án
- Phương pháp: vấn đáp, thảo luận nhóm, thuyết trình, nêu vấn đề
2 Học sinh: SGK, vở ghi, vở soạn
C TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
3 Dạy bài mới
HOẠT ĐỘNG CỦA GV
HOẠT ĐỘNG CỦA HS
CHUẨN KIẾN THỨC CẦN ĐẠT
NĂNG LỰC CẦN PHÁT TRIỂN Hoạt động 1: KHỞI ĐỘNG
Hoạt động 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
I Tìm hiểu chung
- Trình bày những hiểu biết của em về
tác giả Vũ Trọng Phụng.
Ông sống ở phố Hàng Bạc hết sức phức
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả: Vũ Trọng Phụng
- Sinh ra tại Hà Nội trong một gia đình “nghèo
Trang 3tạp, nhốn nháo, xô bồ Ở đó, những me
Tây, lưu manh, gái điếm, những kẻ có
tiền ngang nhiên sống xa hoa, trụy lạc,
tàn nhẫn và giả dối Hoàn cảnh xã hội
nước ta lúc bấy giờ cũng rất phức tạp
Lối sống Âu hóa kệch cỡm, sự thống
khổ cuả nhân dân lao động, sự tàn bạo
giả dối của giai cấp thống trị bộc lộ rõ
hơn bao giờ hết
- Nêu những nét cơ bản về tiểu thuyết
“Số đỏ”.
+ Trương Tửu nhận xét: “Số đỏ” là cuốn
gia truyền”
- Tuổi thơ đi học phải hứng chịu tủi cực, liên tiếp gặp trắc trở khi vào đời (2 lần bị đuổi việc), Vũ Trọng Phụng sớm có cái mầm bất mãn với cuộc sống
- Sống chật vật bằng nghề viết báo, viết văn
- Ít có điều kiện gần gũi để hiểu được bản chất tốt đẹp của nhân dân lao động Những con người, cảnh tượng va đập vào mắt ông hàng ngày chỉ làm cho ông nhìn thấy mặt trái của xã hội, cái xấu của con người
- Sự nghiệp sáng tác: phóng sự, tiểu thuyết toát lên niềm căm phẫn mãnh liệt cái xã hội đen tối, thối nát đương thời
2 Tác phẩm
a Tiểu thuyết “Số đỏ”
- Ra mắt lần đầu trên Hà Nội báo ngày
7/10/1936
Trang 4tiểu thuyết “tả chân đến tàn ác”, “trào
phúng đến chua xót”
+ Nguyễn Hoành Khung: “Số đỏ” cho
thấy ngòi bút độc đáo của một tài năng
lớn, một bản lĩnh nghệ thuật già dặn”
+ Nguyễn Quang Sáng: “Số đỏ” là “lời
nguyền rủa chua cay độc địa cái xã hội
thối nát”
+ Nguyễn Khải: đánh giá “Số đỏ” là một
trong những “cuốn sách ghê gớm” “có
thể làm vinh dự cho mọi nền văn học”
- Nêu xuất xứ đoạn trích.
- Xác định bố cục đoạn trích Nội dung
chính từng phần là gì?
- Kết tinh tư tưởng và tài năng trào phúng bậc thầy của Vũ Trọng Phụng
- Tóm tắt: SGK
b Đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia”
- Thuộc chương 15 của tiểu thuyết “Số đỏ”
- Bố cục: 3 phần
+ Đoạn 1: Từ đầu đến “…cho Tuyết vậy”:
niềm vui và hạnh phúc của các thành viên gia
Trang 5II Đọc hiểu văn bản
- Em hiểu thế nào về nhan đề “Hạnh
phúc của một tang gia”
Đó là sự trái tự nhiên, trái lẽ thường, là
tình huống tạo nên tấn bi hài kịch của
nhân tình thế thái, của đạo lí luân
thường khi cái chết trở thành đại hỉ, tang
tóc trở thành niềm vui trong sự chờ đợi
mong mỏi của đám con cháu đại bất
hiếu
- Vì sao cái chết của cụ tổ lại là niềm
“hạnh phúc” của mọi thành viên trong
gia đình?
đình và mọi người khi cụ tổ qua đời
+ Đoạn 2: Tiếp theo đến “Đám cứ đi”: Cảnh
đám ma gương mẫu
+ Đoạn 3: Còn lại: Cảnh hạ huyệt
II Đọc hiểu văn bản
1 Nhan đề
- Hạnh phúc: trạng thái tâm lí tích cực thường xuất hiện khi con người đạt được những điều mình mong muốn, mơ ước
- Tang gia: nhà có tang Đám tang là một sự kiện mang tính chất bi kịch, là chuyện buồn
Mâu thuẫn trào phúng: “hạnh phúc” xuất phát từ “tang gia”
Mỉa mai, châm biếm sự suy đồi đạo đức của luân thường đạo lí trong xã hội đương thời
2 Niềm vui và hạnh phúc của các thành viên
Trang 6Thảo luận nhóm: Chia lớp làm 4 nhóm
- NHÓM 1: Tìm những chi tiết thể hiện
thái độ của cố Hồng, vợ chồng Văn
Minh khi cụ tổ chết
- NHÓM 2: Tìm những chi tiết thể hiện
thái độ của cô Tuyết và cậu Tú Tân khi
cụ tổ chết.
- NHÓM 3: Tìm những chi tiết thể hiện
thái độ của ông Phán và Xuân tóc đỏ
khi cụ tổ chết.
- NHÓM 4: Tìm những chi tiết thể hiện
thái độ của những người ngoài gia đình
(2 vị cảnh sát, bạn bè cụ cố Hồng, …)
Nhận xét về từng nhân vật.
Cụm từ “nhắm nghiền” có giá trị cực tả
niềm sung sướng đến tột đỉnh của đứa
con trai đang đê mê tận hưởng cảm giác
lâng lâng khoan khoái đầy phấn khích
gia đình và mọi người khi cụ tổ qua đời
Nguyên nhân của niềm “hạnh phúc”:
“Cái chết kia đã làm nhiều người sung sướng lắm” bởi
“cái chúc thư kia sẽ vào thời kì thực hành chs không còn là lí thuyết viển vông nữa”
Vui vì được chia gia tài
Thái độ từng nhân vật trong gia đình
- Cố Hồng:
+ “nói nhỏ vào tai ông Phán mọc sừng là sẽ chia thêm cho vợ chồng ông vài nghìn đồng trong số tài sản thừa kế” nói đến việc chia tài sản khi cha vừa chết, đó là bất hiếu; ngầm trả công cho kẻ gián tiếp giết cha, đó là bất nhân + Thích được người ta gọi là cụ cố, “nhắm nghiền mắt lại để mơ màng đến lúc mặc đồ xô gai, lụ khụ chống gậy, vừa ho khạc vừa khóc mếu”
Trang 7khi mơ màng tưởng tượng ra cảnh mình
được coi là già cả trong đám tang cha,
được hàng phố trầm trồ khen ngợi, chỉ
trỏ: “Úi kìa, con giai nhớn đã già đến thế
kia kìa!”
háo danh
- Vợ chồng Văn Minh:
+ Văn Minh chồng:
• đứa cháu đích tôn mong mỏi cái chết của ông nội như một điều kiện lí tưởng cho việc thực hiện chúc thư “thế là từ nay mà đi, cái chúc thư kia sẽ đi vào thời kì thực hành chứ không còn là lí thuyết viển vông nữa”
• phân vân vì “không biết xử trí Xuân tóc
đỏ ra sao cho phải” khi Xuân tóc đỏ có
“2 cái tội nhỏ, 1 cái ơn to”
Tàn nhẫn, coi tiền bạc còn quan trọng hơn tất cả danh dự, đạo lí và tình cảm gia
Trang 8Ngay trong cái tên “Phán mọc sừng” đã
tạo nên chất hài hước cho tác phẩm
Người ta thường gọi các ông chồng vị
vợ phản bội, ngoại tình bằng 2 chữ “mọc
sừng” bỡn cợt nhưng ít nhiều còn
thương hại; nhưng với con rể cố Hồng,
đó là cái tên mà y phải thuê Xuân tóc đỏ
gắn cho mình, công khai hóa nỗi nhục
nhã của mình một cách hả hê, sung
sướng Cái tên đó như một minh chứng
cho sự xuống cấp thê thảm của danh dự,
nhân cách và đạo lí con người Sự hài
hước xuất hiện ở thái độ sung sướng một
cách bỉ ổi, đê tiện của người chồng hăm
hở, hào hứng, dùng trò khổ nhục kế, tìm
cách kết thúc danh tiết của vợ và nỗi
nhục của mình để kiếm tiền
đình + Văn Minh vợ: mừng rỡ vì được lăng xê những mốt y phục tân thời
Thực dụng, thiếu tình người
- Cô Tuyết: được dịp mặc bộ y phục Ngây thơ
để chứng tỏ mình còn trinh tiết nhưng “không thấy bạn giai đâu cả”
Hư hỏng, lẳng lơ
- Cậu tú Tân: vui mừng vì có cơ hội dùng đến cái máy ảnh đã lâu không có dịp dùng đến
Niềm vui của con trẻ kém hiểu biết
- Ông Phán:
+ sung sướng vì không ngờ rằng “giá trị đôi sừng hươu vô hình trên đầu lại to đến thế” + trù tính ngay với Xuân một công cuộc doanh thương
Vô liêm sỉ, bất nhân, bỉ ổi
Trang 9Cái chết của cụ tổ là sự mong đợi của tất
cả đám con cháu đại bất hiếu “Hạnh
phúc” của mỗi người trong tang gia
không ai giống ai, mỗi niềm vui thể hiện
một tính cách và bản chất của từng
người một
- Tác giả muốn thể hiện điều gì?
- Xuân tóc đỏ: hạnh phúc vì nhờ hắn mà cụ tổ chết, danh giá uy tín lại càng cao
Thái độ của những nhân vật khác:
- Hai vị cảnh sát Min Đơ, Min Toa: sung sướng cực điểm vì có cơ hội kiếm tiền
- Bạn bè cụ cố Hồng: có dịp khoe khoang đủ thử huân, huy chương, kiểu quần áo…
- Đám phụ nữ quý phái, đám trai thanh gái lịch: có dị tụ tập để khoe khoang, hẹn hò nhau, bình phẩm nhau, chê bai nhau…
Tác giả khai thác những yếu tố mâu thuẫn để gây cười, cái cười phê phán đây mỉa mai châm biếm về một xã hội thực dân thu nhỏ với tất cả
sự đồi bại, xuống dốc của đạo lý và nhân cách con người, đó là lời tố cáo của tác giả đối với
xã hội Âu hoá rởm
Trang 10- Đám ma cụ tổ được miêu tả như thế
nào?
- Thái độ của mọi người trong đám tang
như thế nào? Em có nhận xét gì về điều
đó?
Tất cả bọn người đi đưa đám đều là
những diễn viên của một màn bi hài kịch
đáng buồn và đáng cười trong những
3 Cảnh đám ma gương mẫu
- Bề ngoài thật long trọng, “gương mẫu” nhưng thực chất chẳng khác gi đám rước nhố nhăng: đám ma to tát, đi đến đâu làm huyên náo đến đấy Có sự phối hợp cả Ta - Tàu - Tây, mọi người thi nhau chụp ảnh như hội chợ, tràn ngập vọng hoa, câu đối, đầy đủ các loại mốt quần áo, râu ria
- Mọi người không ai đi đưa tang mà đang mải trò chuyện về nhà cửa, vợ chồng, con cái, tất
cả đang mải bình phẩm, chê bai lẫn nhau, tình
tự, chim chuột, hẹn hò nhau bằng cái vẻ mặt buồn buồn lãng mạn rất đúng mốt
Sự giả tạo, đóng kịch của giới tri thức rởm, đạo đức suy đồi của nền văn minh Âu hoá rởm
4 Cảnh hạ huyệt
- Cậu Tú Tân yêu cầu mọi người tạo dáng để chụp ảnh, con cháu tự nguyện trở thành những
Trang 11chiếc mặt nạ giả dối: cố Hồng “ho khạc
mếu máo và ngất đi” không phải vì
thương tiếc người cha mà chỉ để tận
hưởng niềm sung sướng được “thiên hạ
chỉ trỏ”, ông Phán “oặt người đi khóc
mãi không thôi” chính là để nhanh
chóng và kín đáo trả tiền cho thằng
Xuân tóc đỏ; đằng sau những bộ mặt
“nghiêm chỉnh….buồn rầu” của bọn trai
thanh gái lịch đi đưa đám là những thời
thì thào vô giáo dục – chúng nói tất cả
mọi điều từ tình đến tiền nhưng tuyệt
nhiên không nhắc đến người chết mà
chúng đang đi đưa đám! Cảnh tú Tân
“bắt bẻ từng người một…” để chụp ảnh
lúc hạ huyệt là một chi tiết điển hình lột
trần sự giả dối đáng ghê sợ của đám
tang Qua việc xây dựng một tình huống
bao hàm những mâu thuẫn trào phúng
đặc sắc, Vũ Trọng Phụng đã cho thấy
toàn bộ đám tang là một trò bịp lớn,
diễn viên đại tài:
- Cụ Cố Hồng ho khạc, mếu máo và ngất đi
- “màn kịch siêu hạng” của ông Phán mọc sừng cứ oặt người đi khóc to bằng những âm thanh lạ: “Hứt! Hứt! Hứt! ”
Đám tang diễn ra như một tấn đại hài kịch
Nó nói lên tất cả sự lố lăng vô đạo đức của cái
xã hội thượng lưu ngày trước Cái xã hội mà
tác giả gọi là Chó đểu, khốn nạn.
5 Đặc sắc nghệ thuật
Trang 12trong đó luân thường đạo lí đã bị hủy
hoại hoàn toàn trong cả chiều sâu của
quan hệ gia đình và bề rộng của những
mối quan hệ xã hội
- Xây dựng mâu thuẫn trào phúng đặc sắc
- Bút pháp trào phúng + phóng đại: con số 1872 câu gắt: “Biết rồi, khổ lắm, nói mãi” của cụ cố Hồng tính chất
lố bịch, kệch cỡm của một lão già thích được
tỏ ra quyền uy – cái quyền uy có được nhờ cha chết
+ giễu nhại: suy nghĩ của Phán mọc sừng về việc “trước khi buôn bán cũng phải giữ chữ tín làm đầu”; miêu tả các bạn thân của cố Hồng; những lời nhận xét hóm hỉnh: “Thật là một đám ma to tát có thể làm cho người chết nằm trong quan tài cũng phải mỉm cười sung sướng”…
+ dựng đoạn theo thủ pháp điện ảnh: kết hợp miêu tả toàn cảnh, viễn cảnh và cận cảnh khi phóng to, đặc tả những chi tiết về lễ vật, nhạc khí, dáng vẻ, nét mặt, cử chỉ của từng con người…
