bản mô tả SKKN

LÝ DO CHỌN BIỆN PHÁP: - Cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn của biện pháp: Chương trình lớp 4 học về phân số học sinh chỉ được học trong vòng 6 tuần cho nên không thể nêu hết được các dạng bà

PHÒNG GDĐT ĐỒNG HỶ

TRƯỜNG TH SỐ 1 VÂN HÁN

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Đồng Hỷ, ngày 01 tháng 11 năm 2021

BẢN MÔ TẢ

Biện pháp nâng cao chất lượng công tác giảng dạy ở môn Toán lớp 4

- Tên biện pháp: Một số biện pháp giúp học sinh học tốt phần so sánh phân

số trong môn Toán lớp 4

- Tên tác giả: Mạc Hồng Ngọc

- Dạy môn: Giáo viên 9 môn

- Đơn vị công tác: Trường Tiểu học số 1 Vân Hán

- Lĩnh vực, đối tượng áp dụng biện pháp: Môn Toán, tại lớp 4B Trường Tiểu học số 1 Vân Hán

- Thời gian áp dụng biện pháp: Từ tháng 1/2021 – tháng 3/2021

Do nội dung so sánh hai phân số học sinh được học ở đầu kì 2 vì thế tôi áp dụng các biện pháp này và báo cáo số liệu vào năm học 2020 -2021 khi tôi được phân công chủ nhiệm lớp 4B tại trường.

I LÝ DO CHỌN BIỆN PHÁP:

- Cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn của biện pháp:

Chương trình lớp 4 học về phân số học sinh chỉ được học trong vòng 6 tuần cho nên không thể nêu hết được các dạng bài của nó Trong đó phần so sánh phân

số chỉ được học 2 bài riêng và lồng ghép trong một vài bài khác Nếu ở lớp 4 các

em không nắm vững kiến thức về so sánh hai phân số thì việc học tiếp theo về kiến thức phân số vô cùng khó khăn, đặc biệt là cách so sánh phân số Nội dung so sánh phân số được trình bày trong sách giáo khoa toán lớp 4 bao gồm: So sánh hai phân

số cùng mẫu số, so sánh phân số với 1, so sánh hai phân số khác mẫu số, so sánh hai phân số cùng tử số Nhưng các nội dung “So sánh phân số với 1”; “So sánh hai phân số cùng tử số” không được trình bày thành bài dạy riêng mà được ghép vào bài luyện tập và đặc biệt sách giáo khoa cũng không nêu hết các cách so sánh phân

số khác mẫu số Lượng kiến thức thì nhiều mà thời gian lại ít Vì vậy muốn giúp học sinh học tốt môn toán nói chung dạng bài so sánh phân số nói riêng đòi hỏi giáo viên phải tìm ra các phương pháp phù hợp để chuyển tải đến tất cả các đối tượng học sinh và học sinh nắm bắt kiến thức một cách hiệu quả nhất

- Thực trạng của vấn đề:

Năm học 2020 – 2021 tôi được phân công giảng dạy, chủ nhiệm trực tiếp lớp 4B ở trường Tiểu học Số 1 Vân Hán Để nắm được thực tế chất lượng học sinh khi học phần so sánh phân số, tôi đã tiến hành khảo sát sau khi học sinh học xong phần so sánh phân số trong sách giáo khoa

Bài kiểm tra khảo sát:

Bài 1: So sánh hai phân số bằng cách phù hợp nhất:

a, và b, và c, và

Bài 2: So sánh hai phân số:

Bài 3: Sắp xếp các phân số sau theo thứ tự từ lớn đến bé:

; ; ;

Kết quả bài kiểm tra khảo sát như sau:

TS HS

Hoàn thành tốt Hoàn thành

Chưa hoàn thành Biết so sánh 2 phân số 21 10 47,6% 8 38% 3 14,3% Biết lựa chọn các cách so sánh 21 2 9,5% 10 47,6% 9 42,9%

Qua quá trình tiến hành khảo sát và qua quá trình giảng dạy trực tiếp tại lớp tôi thống kê các lỗi của học sinh với những nguyên nhân chính sau:

( Hình ảnh bài sai của học sinh )

- Do không nắm chắc về cấu tạo phân số khi so sánh

- Học sinh không nắm được các dấu hiệu để so sánh phân số dẫn đến không biết cách so sánh theo cách đơn giản, nhanh nhất

- Học sinh thường quy đồng rồi mới so sánh rất lâu và dẫn đến được phân số mới rất lớn, thậm chí còn quy đồng sai

- Không nắm chắc cách so sánh hai phân số mà không được quy đồng

- Học sinh chưa biết vận dụng nhiều cách so sánh để sắp xếp các phân số bằng cách nhanh nhất

Chính vì những thực trạng lớp tôi mắc phải điều đó tôi đã lựa chọn biện pháp

“Một số biện pháp giúp học sinh học tốt phần so sánh phân số trong môn Toán lớp 4”

- Vai trò, ý nghĩa của biện pháp:

Có rất nhiều các biện pháp khác nhau để có thể hướng dẫn học sinh thực hiện nhanh, chính xác nhất về dạng bài so sánh phân số Nhưng tôi cũng đã mạnh dạn đưa ra những biện pháp sau đây có lẽ chưa ai đề cập tới mà bản thân tôi đã nhiều năm công tác và giảng dạy lớp 4 đúc kết lại Từ đó giúp các em giải quyết được những khó khăn trong khi học dạng bài so sánh phân số, và phát huy tính tích cực của học sinh Kích thích lòng say mê học toán của các em

II NỘI DUNG BIỆN PHÁP:

1 Biện pháp 1: Ôn lại hệ thống kiến thức về phân số (Áp dụng với tất cả

các đối tượng học sinh)

- Tôi tổ chức cho học sinh ôn lại hệ thống kiến thức về khái niệm và tính chất

cơ bản của phân số vào các buổi chiều bằng nhiều hình thức khác nhau như hoạt

động nhóm bao gồm mỗi nhóm có học sinh năng khiếu hỗ trợ các học sinh còn lại trong nhóm Thông qua các trò chơi “Cắt ghép hình” để nhận biết phân số Trò chơi “Ai đúng ? Ai nhanh ?” để củng cố nắm vững khái niệm cách đọc, viết cấu tạo, tính chất phân số… giúp học sinh khắc sâu kiến thức Để áp dụng vào làm các bài tập liên quan

( Hình ảnh học sinh )

2 Biện pháp 2: So sánh phân số bằng cách so sánh mẫu số và tử số (Áp

dụng với tất cả các đối tượng học sinh)

a/ So sánh hai phân số cùng mẫu số:

Ví dụ: So sánh hai phân số

5 6

12và12

- Trước tiên tôi cho học sinh nhận xét về mẫu số và tử số của hai phân số trên

- Tiếp theo tôi cung cấp cho học sinh về quy tắc so sánh: Trong hai phân số

có cùng mẫu số, phân số nào có tử số lớn hơn thì phân số đó lớn hơn, phân số nào

có tử số bé hơn thì phân số đó bé hơn Nếu tử số bằng nhau thì hai phân số đó bằng nhau

- Yêu cầu học sinh làm bài Ta thấy 5 < 6 nên

5 6

12 12 

* Qua biện pháp này học sinh lớp tôi khi gặp những dạng bài so sánh cùng

mẫu số đều làm nhanh, đúng, chính xác

( Hình ảnh bài học sinh làm đúng )

b/ So sánh hai phân số khác mẫu số (thường dùng cho bài toán có mẫu số

nhỏ) Tôi bám theo SGK Toán 4 và dạy theo tiến trình của sách Nếu hai phân số

không cùng mẫu số, ta quy đồng mẫu số hai phân số đó rồi so sánh tử số của chúng với nhau, tùy theo các phân số đã cho mà lựa chọn mẫu số chung nhỏ nhất để quy đồng nhanh nhất

- Với các phân số mà mẫu số của chúng không cùng chia hết cho một số nào khác 1 thì quy đồng theo quy tắc

Ví dụ 1: So sánh hai phân số sau: 4

3

và 7

5

Bài giải:

Ta có: 4

3

= 4 7

7 3

x

x

= 28

21

; 7

5

= 7 4

4 5

x

x

= 28 20

Vì 28

21

> 28

20

nên 4

3

> 7 5

- Với các phân số mà mẫu số này chia hết cho mẫu số kia thì chọn mẫu số đó

là mẫu số chung

Ví dụ 2: So sánh hai phân số sau: 12

5

và 6 4

Bài giải:

Vì 12: 6 = 2 nên 6

4

= 6 2

2 4

x

x

= 12 8

Ta thấy 12

8

> 12

5

nên 6

4

> 12 5

Ở ví dụ này tôi cũng cho học sinh nhận xét mẫu số của hai phân số để tìm mối quan hệ giữa hai mẫu số đó rồi tìm cách đưa về cùng một mẫu số chung nhỏ nhất

Ở đây ta thấy mẫu số của phân số này chia hết cho mẫu số của phân số kia nên mẫu số đó sẽ là mẫu số chung

- Với các phân số mà mẫu số cùng chia hết cho một số lớn hơn 1 thì ta lấy mẫu số lớn hơn gấp lên nhiều lần Sau khi mẫu số đó gấp lên nhiều lần mà chia hết cho mẫu số còn lại thì đó là mẫu số chung

Ví dụ 3: So sánh hai phân số sau: và

Bài giải:

Vì: 9 x 2 = 18; 18 : 6 = 3 Vậy mẫu số chung là 18

Ta có: = =

= =

Vì

> nên >

Tương tự hai ví dụ trên, học sinh sẽ nhận xét về mối quan hệ của hai mẫu số

để tìm mẫu số chung nhỏ nhất Tôi hướng dẫn học sinh lấy mẫu số lớn hơn là 9 gấp lên 2, 3, 4 lần đến khi được một số chia hết cho mẫu số còn lại

( Hình ảnh bài học sinh làm đúng )

c/ So sánh hai phân số cùng tử số:

Tôi cung cấp cho các em kiến thức về cách so sánh hai phân số có cùng tử số như sau: Hai phân số có cùng tử số, phân số nào có mẫu lớn hơn thì phân số đó bé hơn, phân số nào có mẫu số bé hơn thì phân số đó lớn hơn

Ví dụ : So sánh 2 phân số 8

3

và 11 3

Ta có: 8 < 11 nên 8

3

>11

3

( Hình ảnh bài học sinh làm đúng )

d/ So sánh hai phân số khác tử số (Thường dùng cho các bài toán có tử số nhỏ)

Tôi cung cấp cho các em kiến thức về cách so sánh hai phân số khác tử số như sau: Muốn so sánh hai phân số không cùng tử số ta có thể quy đồng tử số hai phân số đó rồi so sánh mẫu số của chúng với nhau

Ví dụ 1: So sánh 2 phân số sau bằng cách quy đồng tử số hai phân số.

7

3

và 8

5

; Bài giải:

Ta có : 7

3

= 7 5

5 3

x

x

= 35

15

; 8

5

= 8 3

3 5

x

x

= 24 15

Vì 35

15

< 24

15

nên 7

3

< 8 5

( Hình ảnh bài học sinh làm đúng )

3 Biện pháp 3: So sánh phân số với 1.(Áp dụng với tất cả các đối tượng học sinh)

- Trước hết tôi bám theo tiến trình bài dạy, cung cấp cho học sinh về cách so sánh phân số với 1 Giúp cho học sinh nắm được: phân số có tử số nhỏ hơn mẫu số thì phân số đó nhỏ hơn 1; phân số có tử số lớn hơn mẫu số thì phân số đó lớn hơn 1; phân số có tử số bằng mẫu số thì phân số đó bằng 1

Ví dụ: So sánh hai phân số sau:

2008 2005

2009và2004

Ta có:

2008

1

2009 

;

2005

1

2004 

nên

2008 2005

2009  2004

( video của học sinh )

4 Biện pháp 4: So sánh phân số dựa vào tính chất bắc cầu ( so sánh dựa vào phân số trung gian ) (Áp dụng với học sinh tiếp thu bài nhanh, có năng khiếu)

Tôi dạy cho học sinh biết rằng ta sẽ dùng phương pháp này trong các trường hợp sau:

a Phân số thứ nhất có tử số bé hơn mẫu số và phân số thứ hai có tử số lớn hơn mẫu số thì ta so sánh hai phân số đó với phân số trung gian là 1

Ví dụ: So sánh hai phân số sau

2 4

5và3

Ta có: Vì

2 1

5 

mà

4 1

3 

nên

2 4

5  3

b Tử số của phân số thứ nhất bé hơn tử số của phân số thứ hai mà mẫu số của phân số thứ nhất lớn hơn mẫu số của phân số thứ hai hoặc tử số của phân số thứ nhất lớn hơn tử số của phân số thứ hai mà mẫu số của phân số thứ nhất bé hơn mẫu số của phân số thứ hai thì ta so sánh phân số trung gian là phân số có tử số là

tử số của phân số thứ nhất, có mẫu số là mẫu số của phân số thứ hai

Ví dụ: So sánh các cặp phân số sau mà không quy đồng

13 14

.

27 25

a và

16 15

15 28

b và

a Chọn phân số trung gian là

13

25 Ta có

13 13 13 14 13 14

27  25và25  25nên27  25

b Chọn phân số trung gian là

16

28 Ta có

16 16 16 15 16 15

15 18  và18 18  nên15  28

( Video của học sinh )

5 Biện pháp 5: So sánh phân số dựa vào các tính chất cơ bản của phân

số (Áp dụng với học sinh tiếp thu bài nhanh, học sinh năng khiếu)

Trước tiên tôi cần cho học sinh nắm được các tính chất cơ bản của phân số

Tính chất cơ bản: “Khi ta nhân hoặc chia cả tử số và mẫu số với (cho) cùng một số tự nhiên khác 0 ta được phân số bằng nó”.

Ví dụ : So sánh hai phân số và

Bằng cách không quy đồng, có thể: “tạo ra hai phân số có cùng mẫu là 30”, rồi so sánh:

= = ; = = Vì < nên <

Bằng cách không quy đồng, có thể: “tạo ra hai phân số có cùng tử số là 12”, rồi so sánh:

= = Vì < nên <

Bằng cách không quy đồng, có thể: “đơn giản hai phân số ”, rồi so sánh: = = ; = = Vì < nên <

( Hình ảnh bài học sinh làm đúng )

6 Biện pháp 6: Kết hợp các cách so sánh.

Có những bài toán không chỉ so sánh 2 phân số mà yêu cầu so sánh nhiều hơn

2 phân số Khi đó ta sẽ phối hợp nhiều phương pháp để giải Những kiến thức này tôi dạy thông qua các bài tập thực hành và thường cho vào cuối tiết học và tổ chức theo những hình thức trò chơi học tập, thi đoán nhanh để giúp các em tiếp thu bài nhanh hơn

Ví dụ: Viết các phân số sau theo thứ tự từ bé đến lớn:

; ; ; ;

Tôi cho các em quan sát và nhận xét đặc điểm của từng phân số đã cho để lựa chọn cách so sánh cho phù hợp

Ta thấy: > (đây là phân số lớn nhất vì các phân số còn lại đều nhỏ hơn 1)

Ta so sánh các phân số còn lại:

Ta có:= >

= <

(Sử dụng tính chất cơ bản của phân số rồi so sánh tử số) = <

> ( quy đồng mẫu số hai phân số > )

Vậy các phân số theo thứ tự từ bé đến lớn là: ; ; ; ;

( Hình ảnh bài học sinh làm đúng )

III HIỆU QUẢ BIỆN PHÁP:

Qua nghiên cứu vận dụng các biện pháp đã nêu vào trong giảng dạy kiến thức

về so sánh hai phân số môn toán ở lớp 4B (năm học 2019 – 2020), tôi thấy chất

lượng môn Toán cũng như mảng kiến thức so sánh phân số nói riêng có sự chuyển biến rõ rệt Học sinh thực hiện tốt phần so sánh phân số tăng cao Khi tôi đưa ra bài tập về so sánh phân số, sắp xếp các phân số theo thứ tự từ lớn đến bé và ngược lại thì học sinh đã biết lựa chọn những biện pháp mà tôi vừa nêu để áp dụng vào so sanh một cách nhanh và chính xác nhất Nó góp phần nâng cao chất lượng học tập của học sinh rất nhiều Mặc dù là một mảng kiến thức tương đối khó nhưng học sinh rất thích tìm tòi sáng tạo nhận biết vấn đề và giải quyết vấn đề Đây cũng là

cơ sở để các em học tốt phân số nói riêng, môn Toán nói chung ở các cấp trên Các lỗi của học sinh đã giảm đi rõ rệt Các bài tập trên dễ thực hiện, phù hợp với thực

tế, phù hợp với khả năng của học sinh và tạo được hứng thú cho các em Học sinh được thực hành nhiều, được sáng tạo trong học tập Vì vậy theo chủ quan của bản thân tôi thì những biện pháp này có thể áp dụng rộng cho toàn thể bạn bè đồng nghiệp tại đơn vị cũng như ngoài đơn vị trong huyện Nhằm nâng cao nhất lượng cho học sinh về việc giải toán phần so sánh phân số ở lớp 4 và tạo cầu nối cho kiến thức toán 5 có liên quan

Kết quả khảo sát tại lớp 4B trước khi thực hiện các biện pháp

TS HS

Hoàn thành

Chưa hoàn thành

Biết lựa chọn các cách so sánh 21 2 9,5% 10 47,6% 9 42,9%

Kết quả khảo sát tại lớp 4B sau khi thực hiện các biện pháp

TS HS

Hoàn thành

Chưa hoàn thành Biết so sánh 2 phân số 21 15 71,4% 6 28,6% 0

Biết lựa chọn các cách so sánh 21 10 47,6% 11 52,4% 0

IV KẾT LUẬN BIỆN PHÁP:

- Kết luận:

Trên cơ sở tìm hiểu những vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học nói chung, nghiên cứu lý luận dạy học tích cực trong dạy học so sánh phân số lớp 4 nói

riêng kết hợp với kết quả điều tra thực tế sau quá trình nghiên cứu vận dụng, tôi đã thu được những kết quả chính sau đây cho bản thân và đơn vị trường:

- Tìm hiểu và nắm được các vấn đề cơ bản về đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học nói chung và phương pháp dạy học môn Toán nói riêng ở Tiểu học

- Biện pháp đã phân loại được các dạng bài, các phương pháp dạy so sánh phân số theo hướng sáng tạo tích cực

- Tìm hiểu cách thiết kế một bài dạy theo hướng tích cực Bước đầu thu được một số kết quả nhất định chứng tỏ tính khả thi và hiệu quả của các phương pháp đưa ra

- Mục đích và giải pháp của các biện pháp nhằm hỗ trợ cho giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học so sánh phân số cho học sinh lớp 4 đạt hiệu quả cao

- Khuyến nghị, đề xuất: Không

Trên đây chỉ là một số biện pháp nhỏ mà tôi đã tích lũy được trong quá trình giảng dạy nhằm giúp học sinh lớp 4 học tốt hơn mảng kiến thức so sánh phân số

Do điều kiện và thời gian cho nên những ý kiến đề cập tới không tránh khỏi thiếu sót Tôi rất mong được sự đóng góp ý kiến chân thành của ban giám khảo cũng như bạn bè đồng nghiệp để biện pháp của tôi được hoàn thiện hơn nữa

Tôi xin chân thành cảm ơn!

XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN ĐƠN VỊ Ngày 06 tháng 01 năm 2021

Người viết báo cáo

Ma Thị Tuyết Nhung

PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO ĐỒNG HỶ TRƯỜNG TIỂU HỌC SỐ 1 VÂN HÁN

BẢN MÔ TẢ

BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY “Một số biện pháp giúp học sinh học tốt phần so sánh phân số trong môn Toán lớp 4”

Họ và tên: Ma Thị Tuyết Nhung

Trình độ chuyên môn: Đại học Tiểu học

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học số 1 Vân Hán

Đồng Hỷ, tháng 01 năm 2021