Lịch sử Ngày Môi trường thế giới 7 Thông điệp của Liên hợp quốc về chủ đề Kinh tế Xanh 8 Ngày Môi trường thế giới năm 2012 với chủ đề Kinh tế Xanh 10 Nước chủ nhà Brazil Ngày Môi trường
Trang 105.06.2012 NGÀY MÔI TRƯỜNG THẾ GIỚI
Kinh tế Xanh: Có vai trò của Bạn?
NĂM QUỐC TẾ VỀ NĂNG LƯỢNG BỀN VỮNG
CHO TẤT CẢ CHÚNG TA
Trang 2Thông tin liên hệ:
TỔNG CỤC MÔI TRƯỜNG
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ TRUYỀN THÔNG MÔI TRƯỜNG
Địa chỉ: Số 556, Nguyễn Văn Cừ, Long Biên, Hà Nội
Điện Thoại: 04.2241.5275
Fax: 04.3872.7425 Website: www.cetac.gov.vn
Trang 3Hà Nội - 2012
Trang 4Lịch sử Ngày Môi trường thế giới 7 Thông điệp của Liên hợp quốc về chủ đề Kinh tế Xanh 8 Ngày Môi trường thế giới năm 2012 với chủ đề Kinh tế Xanh 10 Nước chủ nhà Brazil Ngày Môi trường thế giới - 2012 12
2012 - Năm Quốc tế về năng lượng bền vững cho tất cả chúng ta 17 Hội nghị Thượng đỉnh Rio+20 về Phát triển bền vững của Liên hợp quốc 18
Kinh tế Xanh là gì? 24 Kinh tế Xanh được đo lường như thế nào? 24 Tại sao Kinh tế Xanh lại đóng vai trò quan trọng trong Phát triển bền vững? 25 Kinh tế Xanh có thể giúp xóa đói giảm nghèo như thế nào? 27 Kinh tế Xanh và quan niệm về sản xuất bền vững và tiêu dùng bền vững có
liên quan đến nhau như thế nào? 28 Kinh tế Xanh có thể tạo ra việc làm như thế nào? 29 Kinh tế Xanh bảo vệ sự đa dạng sinh học như thế nào? 30 Kinh tế Xanh có thể đem lại điều gì cho các nước đang phát triển? 31 Liệu Kinh tế Xanh có dẫn đến chủ nghĩa bảo hộ hay không? 32 Chính phủ có thể làm gì để hỗ trợ cho việc chuyển đổi sang Kinh tế Xanh? 33
MỤC LỤC
4 Ngày Môi trường thế giới - 2012
Trang 5Hỗ trợ chuyển đổi sang một nền Kinh tế Xanh trên toàn cầu 35
Mô hình hóa các kịch bản đầu tư vào Kinh tế Xanh toàn cầu 36 Các điều kiện cho phép hỗ trợ chuyển đổi sang nền Kinh tế Xanh toàn cầu 38 Tài chính hỗ trợ chuyển đổi sang một nền Kinh tế Xanh toàn cầu 42
Kinh tế Xanh: Những câu chuyện thành công trên thế giới 44
Năng lượng tái tạo ở Trung Quốc 48 Thuế tái tạo ở Kenya 51 Nông nghiệp hữu cơ ở Uganda 53 Quy hoạch đô thị bền vững tại Brazil 55
Cơ sở hạ tầng sinh thái ở nông thôn Ấn Độ 57 Quản lý rừng tại Nepal 59 Dịch vụ sinh thái ở Ecuador 60 Năng lượng mặt trời tại Tunisia 62
Hướng tới một nền Kinh tế Xanh: Cơ hội và thách thức cho Việt Nam 65
Cơ hội 66 Thách thức 67 Chiến lược Tăng trưởng xanh của Việt Nam 68 Các định hướng, nhiệm vụ thực hiện Tăng trưởng xanh ở Việt Nam 70
Hướng dẫn tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới 2012 81
5
“Kinh tế xanh: Có vai trò của Bạn”
Trang 7LỊCH SỬ NGÀY MÔI
TRƯỜNG THẾ GIỚI
Đại Hội đồng Liên hợp quốc sáng lập Ngày Môi trường thế giới vào năm 1972, đánh dấu ngày khai mạc Hội nghị Stockholm về Môi trường và Con người (5/6/1972) Đây cũng là ngày Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) ra đời
Hàng năm, vào Ngày Môi trường thế giới 5/6, Đại Hội đồng Liên hợp quốc chọn một thành phố làm nơi tổ chức lễ kỷ niệm toàn cầu với mục đích tập trung sự chú ý của toàn thế giới vào tầm quan trọng của môi trường, khuyến khích sự quan tâm chính trị và hành động bảo vệ môi trường Chính phủ và thành phố nước chủ nhà sẽ hợp tác với UNEP để tổ chức trọng thể các hoạt động quốc tế về bảo vệ môi trường Chủ
đề, khẩu hiệu và logo của Ngày Môi trường thế giới sẽ được chuyển tải thông qua các tài liệu tuyên truyền cũng như các hoạt động hưởng ứng sự kiện trên toàn cầu.Các hoạt động tổ chức Ngày Môi trường thế giới rất đa dạng, phong phú Ngày Môi trường thế giới chính là “sự kiện của người dân” tham gia các hoạt động như tuần hành, diễu hành bằng xe đạp; tổ chức các buổi hòa nhạc xanh, các cuộc thi viết, vẽ, tìm hiểu
về môi trường; phát động chiến dịch trồng cây xanh, các chiến dịch khuyến khích tái chế chất thải và làm sạch môi trường; tổ chức các cuộc hội thảo, diễn đàn về chủ đề gìn giữ sự trong lành của môi trường vì lợi ích của các thế hệ mai sau
Ngày Môi trường thế giới còn là cơ hội để ký kết hay phê chuẩn các công ước quốc
tế về lĩnh vực môi trường Các địa phương, vùng và chính phủ, các nguyên thủ quốc gia và các bộ trưởng môi trường sẽ đưa ra các công bố và cam kết chăm sóc trái đất của chúng ta
Việt Nam tham gia hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới từ năm 1982 Hàng năm, Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan liên quan tổ chức trọng thể ngày lễ này ở tất cả các tỉnh thành trên phạm vi cả nước
Trang 8Thông điệp Ngày Môi trường thế giới 5/6/2012 của
ông Achim Steiner Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc kiêm Giám đốc điều hành UNEP
-Một vài năm trước, ý tưởng về một nền Kinh tế Xanh, cùng với sự phát triển
bền vững và xóa nghèo còn là một khái niệm mơ hồ Năm nay, nó đã trở thành một trong hai vấn đề quan trọng nhất sẽ được bàn bạc, thảo luận bởi các nhà lãnh đạo các quốc gia tại Hội nghị thượng đỉnh của Liên hợp quốc về Phát triển bền vững (Rio+20)
Chủ đề của Ngày Môi trường thế giới năm nay là “Kinh tế Xanh: Có vai trò của Bạn”
phản ánh nhận thức sâu rộng đối với Kinh tế Xanh như là bước đi tiếp theo hướng đến Thế kỷ 21 bền vững, với nồng độ carbon trong khí quyển thấp và các nguồn nguyên nhiên liệu được sử dụng một cách có hiệu quả
Quan trọng hơn, khi mà các quốc gia trên thế giới đang vực dậy sau khủng hoảng kinh tế, chủ đề này nhấn mạnh sự cần thiết rằng nền Kinh tế Xanh không chỉ mang
ý nghĩa bao quát, mà còn mang lại những kết quả tích cực cho sự phát triển kinh tế, cải thiện công bằng xã hội và sự tiến bộ trong quản lý môi trường
Cũng vào thời điểm này 20 năm trước, Brazil - đất nước đông dân thứ 5 trên thế giới,
đã đăng cai tổ chức Ngày Môi trường thế giới và “Hội nghị Trái đất” lần đầu tiên vào năm1992 (gọi tắt là Rio 1992) Các nhà lãnh đạo thế giới, người đứng đầu chính phủ
và các tổ chức từ khắp thế giới đã thảo luận để xác định lại trọng tâm và phương hướng, tiến tới sự phát triển bền vững
Hiện nay, Brazil là nước đi đầu trong việc xây dựng một nền Kinh tế Xanh bao gồm tái chế, sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo và tạo ra việc làm “xanh” Ngành công nghiệp tái chế của Brazil mang lại nguồn thu 2 tỷ USD một năm, đồng thời giảm 10 triệu tấn khí nhà kính thải ra môi trường
8 Ngày Môi trường thế giới - 2012
Trang 9Quốc gia Mỹ La-tinh này cũng dẫn đầu thế giới về ngành sản xuất ethanol bền vững làm nhiên liệu cho giao thông vận tải và hiện nay đang tiếp tục mở rộng sang các lĩnh vực tái tạo khác như: năng lượng gió và năng lượng mặt trời Thêm nữa, với việc xây dựng 500.000 ngôi nhà với hệ thống nước nóng bằng năng lượng mặt trời, Brazil
đã tạo ra 30.000 việc làm mới trong thời gian gần đây
Ngày Môi trường thế giới 5/6/2012 được tổ chức chỉ vài tuần trước Hội nghị Rio+20, bạn và tổ chức của bạn cần trở thành một phần của những sự kiện này Tại sao? Vì
sự ảnh hưởng và các mối quan hệ của bạn với cộng đồng của mìnhsẽ trở thành động lực quan trọng tác động tới các nhà lãnh đạo, hướng họ tiến tới việc đạt được những kết quả mà chúng ta cần, từ đó đưa Hội nghị Rio+20 trở thành một diễn đàn quan trọng trong quá trình phát triển bền vững
Hãy cùng nhau sử dụng cơ hội quan trọng này để chuyển đổi sang nền Kinh tế Xanh,
đó là sự phát triển bền vững và xóa nghèo, từ lý thuyết và những hành động đơn lẻ, trở thành một nhận thức rõ ràng và đầy đủ
Nguồn: UNEP
9
“Kinh tế xanh: Có vai trò của Bạn”
Trang 10NGÀY MÔI TRƯỜNG THẾ GIỚI NĂM 2012 VỚI CHỦ ĐỀ
KINH TẾ XANH
Chủ đề Ngày Môi trường thế giới 5/6/2012 là “Kinh tế Xanh: Có vai trò của
bạn” (Green Economy: Does it include you?) Chủ đề này nhấn mạnh rằng,
để xây dựng nền Kinh tế Xanh thì chúng ta cần suy nghĩ lại về cách phát triển kinh tế nếu muốn tạo ra một tương lai tươi sáng
Nhưng quan trọng hơn, chủ đề này nhấn mạnh một thực tế là chính “bạn” là một yếu
tố quan trọng góp phần cho sự thành công của nền Kinh tế Xanh, bạn là người tham gia vào quá trình đánh giá các bước thực hiện của chính phủ, các khu vực tư nhân, các tổ chức xã hội dân sự và cộng đồng trong khu vực, tức là bao gồm “chính bạn”.Kinh tế Xanh được UNEP định nghĩa là nền kinh tế vừa mang lại hạnh phúc cho con người và công bằng xã hội, vừa giảm thiểu đáng kể các rủi ro về môi trường và khủng hoảng sinh thái Một nền Kinh tế Xanh được đặc trưng bởi sự tăng trưởng bền vững của các hợp phần kinh tế có khả năng duy trì và gia tăng nguồn vốn tự nhiên của trái đất Các hợp phần này bao gồm năng lượng tái tạo, giao thông ít phát thải carbon, công nghệ sạch, hệ thống quản lý chất thải tiên tiến, tiết kiệm năng lượng, nông-lâm-ngư nghiệp bền vững Nguồn lực đầu tư cho Kinh tế Xanh được thu hút,
hỗ trợ bởi chiến lược phát triển kinh tế xã hội của quốc gia cũng như sự phát triển các chính sách và hạ tầng thị trường quốc tế
Hiểu một cách đơn giản, Kinh tế Xanh là nền kinh tế ít phát thải carbon, tiết kiệm tài nguyên và tạo ra công bằng xã hội Kinh tế Xanh không thay thế phát triển bền vững mà là chiến lược kinh tế để đạt được các mục tiêu phát triển bền vững Các quốc gia phát triển trên thế giới như Mỹ, Đức, Hàn Quốc đã đầu tư hàng trăm tỷ
10 Ngày Môi trường thế giới - 2012
Trang 11USD cho chính sách Kinh tế Xanh, coi đó là sự đầu tư tốt nhất đối với phát triển bền vững của quốc gia, vừa thúc đẩy kinh tế tăng trưởng ổn định, vừa góp phần bảo
vệ tài nguyên thiên nhiên, môi trường và tạo việc làm Đối với các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam, Kinh tế Xanh tuy còn khá mới mẻ, song bước đầu đã có
sự chuyển hướng đầu tư vào các công nghệ sản xuất sạch hơn, một trong các tiêu chí của nền Kinh tế Xanh
Tại sao chọn chủ đề Kinh tế Xanh?
Năm 2012 là một năm đặc biệt kể từ sau Hội nghị thượng đỉnh về Trái đất (gọi tắt là Hội nghị Rio) năm 1992, các nhà lãnh đạo thế giới sẽ một lần nữa gặp nhau tại Rio
de Janeiro để thảo luận về tương lai của sự phát triển bền vững Hội nghị Rio+20
sẽ bao gồm hai nội dung chính: một nền Kinh tế Xanh trong bối cảnh phát triển bền vững, xóa đói giảm nghèo và khuôn khổ thể chế cho phát triển bền vững.Chủ đề Ngày Môi trường thế giới năm nay cũng là một hoạt động hưởng ứng
Năm Quốc tế về Năng lượng bền vững cho tất cả chúng ta - 2012 do Liên hợp
Kinh tế Xanh: Bao gồm tất cả chúng ta?
NGÀY MÔI TRƯỜNG THẾ GIỚI 05.06.2012
11
“Kinh tế xanh: Có vai trò của Bạn”
Trang 12Các sự kiện quốc tế kỷ niệm Ngày Môi trường thế giới năm 2012 sẽ được
tổ chức tại Brazil, quốc gia đăng cai kỷ niệm Ngày Môi trường thế giới năm 1992, bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất ở Rio de Janeiro Hội nghị thượng đỉnh năm 1992 đã tập trung số lượng lớn nhất các nhà lãnh đạo toàn cầu để đưa ra những quyết định quan trọng về tương lai của Trái đất và về các vấn đề phát triển
Kỷ niệm Ngày Môi trường thế giới năm 2012 không chỉ là hoạt động mang tính biểu tượng mà nước chủ nhà cũng hy vọng sự kiện này sẽ là hoạt động lớn nhất và được
sự hưởng ứng rộng rãi nhất từ trước đến nay
Với hơn 200 triệu dân, Brazil là quốc gia đông dân thứ 5 thế giới, sau Trung Quốc,
Ấn Độ, Mỹ và Indonesia Quốc gia này đang phải đối mặt với nạn phá rừng ở lưu vực Amazon, ô nhiễm không khí đô thị, suy thoái các vùng đất ngập nước và không đảm bảo an ninh lương thực
Nước chủ nhà Brazil
Ngày Môi trường thế giới - 2012
12 Ngày Môi trường thế giới - 2012
Trang 13Nước chủ nhà Brazil
Ngày Môi trường thế giới - 2012
Chủ đề Ngày Môi trường thế giới năm 2012 đặt ra câu hỏi cho tất cả mọi người về đánh giá nền Kinh tế Xanh phù hợp trong cuộc sống hàng ngày của họ và đánh giá việc phát triển thông qua một nền Kinh tế Xanh phục vụ cho nhu cầu cá nhân.Ngày Môi trường thế giới năm nay hướng đến mục tiêu nâng cao nhận thức về những tác động của hoạt động sản xuất kinh doanh như cách chúng ta hiện đang làm Thông qua sự tham gia của chính phủ trong các hành động và sẽ có tác dụng lan tỏa trên phạm vi toàn cầu sẽ đóng góp một tầm quan trọng của một nền Kinh
tế Xanh, nỗ lực tập thể này sẽ giúp bảo tồn thiên nhiên, trong khi vẫn đạt được sự tăng trưởng, và khuyến khích phát triển bền vững
Nguồn: UNEP
13
“Kinh tế xanh: Có vai trò của Bạn”
Trang 15NĂM 2012 QUA NHỮNG
SỰ KIỆN MÔI TRƯỜNG
Trang 1616 Ngày Môi trường thế giới - 2012
Trang 172012 - Năm Quốc tế về Năng lượng bền vững cho tất cả chúng ta
Đại Hội đồng Liên hợp quốc đã tuyên bố năm 2012 là Năm Quốc tế về Năng lượng bền vững cho tất cả chúng ta, trong đó ghi nhận “việc tiếp cận với các dịch vụ năng lượng hiện đại với giá cả phải chăng ở các nước đang phát triển là điều cần thiết cho việc đạt được các mục tiêu phát triển toàn cầu, trong đó có các Mục tiêu Phát triển Thiên niên
kỷ và Phát triển bền vững Những mục tiêu này sẽ giúp xóa bỏ đói nghèo và cải thiện điều kiện và chất lượng cuộc sống của phần lớn dân số thế giới”.
Nghị quyết số 65/151 của Đại Hội đồng Liên hợp quốc yêu cầu Tổng thư ký Ban Ki Moon tổ chức và phối hợp tổ chức các hoạt động trong năm 2012 nhằm “nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc giải quyết các vấn đề năng lượng”, bao gồm việc tiếp cận, duy trì nguồn năng lượng với giá cả hợp lý và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng ở các cấp địa phương, quốc gia, khu vực và quốc tế
Tổng thư ký Liên hợp quốc đã đề xuất sáng kiến toàn cầu “Năng lượng bền vững cho
tất cả chúng ta - Subtainable Energy for All”, được trình bày tại Đại Hội đồng vào
tháng 9 năm 2011 Sáng kiến này vận động các chính phủ, khu vực tư nhân và các
tổ chức xã hội dân sự trên toàn cầu cùng hành động vì môi trường Tổng thư ký đã thiết lập 3 mục tiêu liên kết, bao gồm tiếp cận phổ cập với các dịch vụ năng lượng hiện đại, cải thiện khả năng sử dụng năng lượng hiệu quả và mở rộng sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo
Năm Quốc tế về Năng lượng bền vững cho tất cả chúng ta sẽ cung cấp một nền
tảng quan trọng để nâng cao nhận thức của mọi người về thách thức trong vấn
đề năng lượng
17
“Kinh tế xanh: Có vai trò của Bạn”
Trang 18Hội nghị Liên hợp quốc về Phát triển bền vững (gọi tắt là Rio +20)
sẽ diễn ra từ 20 - 22 tháng 6 năm 2012 tại Rio de Janeiro, Brazil Hội nghị đánh dấu 20 năm diễn ra sự kiện Hội nghị Thượng đỉnh Liên hợp quốc về Phát triển bền vững (Rio 1992) Rio +20 sẽ là Hội nghị ở cấp độ cao nhất, với sự có mặt của những người đứng đầu các Chính phủ và các tổ chức liên quan
Mục tiêu của Hội nghị là đảm bảo cho các cam kết chính trị về phát triển bền vững
đã đề ra, đánh giá những tiến bộ và hạn chế trong việc triển khai những nội dung của các Hội nghị thượng đỉnh trước đây về phát triển bền vững, đặc biệt là Rio 1992, đồng thời xác định và tìm cách giải quyết cho những thách thức mới nổi trong thời gian gần đây
Hai nội dung chính của Hội nghị là: Kinh tế Xanh trong bối cảnh phát triển bền vững
và khuôn khổ thể chế cho sự phát triển bền vững
Tại sao Rio +20 quan trọng?
Thế giới đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nợ công, khủng hoảng tài chính toàn cầu, khủng hoảng lương thực, giá dầu biến động, suy giảm đa dạng sinh học nghiêm trọng và sự gia tăng các hình thái thời tiết khắc nghiệt do biến đổi khí hậu gây ra Sự nhân rộng và tính liên đới của những cuộc khủng hoảng đã và đang đặt ra
Hội nghị Thượng đỉnh Rio +20
về Phát triển bền vững của Liên hợp quốc
18 Ngày Môi trường thế giới - 2012
Trang 19một câu hỏi lớn: với tốc độ gia tăng dân số như hiện nay, liệu con người có thể chung sống một cách hòa bình và bền vững trên hành tinh này? Tầm quan trọng và cấp thiết của vấn đề đòi hỏi sự quan tâm của các quốc gia và mọi người dân trên toàn thế giới.
Do đó, Rio +20 là cơ hội để các vấn đề này được đưa ra thảo luận và giải quyết, trên tinh thần đồng thuận của các cấp lãnh đạo cao nhất
Bạn có thể làm gì?
Nhiều người nghĩ Rio +20 chỉ dành cho các nhà lãnh đạo và do đó cho rằng họ nằm ngoài
sự kiện này Trái ngược với quan điểm trên, Rio +20 liên quan mật thiết đến bạn và tương lai của bạn Bạn là một trong những nhân tố quan trọng tham gia vào các quá trình ra quyết định Bạn có thể không được mời tham dự Rio +20, nhưng bạn hoàn toàn có thể tác động đến những nhà lãnh đạo, những người đại diện cho bạn tham gia Hội nghị này Hãy trở thành tác nhân thay đổi cộng đồng! Hãy lên tiếng bằng cách hành động cho môi trường! Hãy thể hiện sự ảnh hưởng đến các nhà lãnh đạo bằng cách tham gia vào
các hoạt động kỷ niệm Ngày Môi trường thế giới với chủ đề “Kinh tế Xanh: Có vai trò
của Bạn” và tận dụng lợi thế của sức mạnh tập thể, hoặc bắt đầu sự kiện do chính mình
tạo ra và khuyến khích những người khác cùng tham gia
Nguồn: UNEP
19
“Kinh tế xanh: Có vai trò của Bạn”
Trang 20Từ Rio 1992 đến Rio 2012 và tiếp theo
Sau 20 năm, nhân loại quay trở lại thành phố Rio de Janeiro Rio 1992 và Rio 2012 cách xa nhau 20 năm, liệu có gì khác biệt?
Tại Rio 1992, 115 nguyên thủ của 115 quốc gia và 75 đại diện của 75 quốc gia khác
đã tuyên bố rằng, cách đó 20 năm, tại Stockholm - 1972, họ đã đồng ý về nhu cầu cấp thiết cần ứng phó với các vấn đề về suy thoái môi trường 10 năm tiếp theo, họ tiếp tục nhất trí rằng bảo vệ môi trường và phát triển hài hòa kinh tế - xã hội phải là nền tảng của sự phát triển bền vững Rio 1992 là một mốc lịch sử của nhân loại khi
đã thông qua 27 nguyên tắc của sự phát triển bền vững Rất tiếc rằng, tại Hội nghị Johannesburg 2002 (gọi tắt là Joha - 2002), tức là 10 năm sau đó, nhân loại không được chứng kiến sự thần kỳ nào về phát triển bền vững Xuất hiện những đánh giá
về Rio - 10 vào thời điểm 2002 tại Joha Người biểu tình đem theo các khẩu hiệu nêu
rõ “Không bền vững - lâu dài, ngay bây giờ”.
Diễn đàn Joha – 2002 sôi sùng sục khi các nguyên thủ các quốc gia, chủ yếu là ở Châu Phi đăng đàn, chỉ thẳng vào mặt các nguyên thủ các nước đã phát triển mà
rằng: “các vị có thấy hổ thẹn không, có thấy xấu xa không khi hàng chục triệu người
Phi chết đói, hàng trăm triệu người khác nghèo khổ do chính sách phát triển của các
vị Lương tâm của các vị ở đâu, hỡi những người đại diện cho nền văn minh nhân loại?”
Lại 10 năm nữa trôi qua kể từ Joha 2002 Rio +20 hay Rio -20, hay một con số khác Chúng ta cùng xem lại 5 thách thức mà nhân loại phải đối mặt đã được 200 quốc gia thuộc Liên hợp quốc nhận diện tại Joha 2002, từ đó suy ngẫm xem chúng ta
đã làm được gì, tiến được bao nhiêu bước để giải quyết các thách thức này Năm
2012 sẽ là thành công nếu tại Rio sắp tới, nhân loại hài lòng với những gì có được trong 20 năm qua
Những thách thức mà chúng ta phải đối mặt là:
✧ Chúng tôi công nhận rằng xóa đói giảm nghèo, thay đổi các mẫu hình sản xuất và tiêu thụ, bảo vệ và quản lý tài nguyên thiên nhiên phục vụ phát triển kinh tế xã hội là những mục đích có tính bao quát và là những yêu cầu thiết yếu để phát triển bền vững;
✧ Ranh giới sai lầm tạo nên sự phân hóa giàu nghèo và khoảng cách ngày một tăng giữa các nước đã phát triển và các nước đang phát triển đã tạo ra mối đe dọa lớn đối với sự phồn vinh, an ninh và thịnh vượng của toàn cầu;
✧ Môi trường toàn cầu tiếp tục trở nên tồi tệ Suy giảm đa dạng sinh học
20 Ngày Môi trường thế giới - 2012
Trang 21tiếp diễn, trữ lượng cá tiếp tục giảm sút, sa mạc hóa làm giảm đi đáng
kể diện tích đất đai màu mỡ, tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu đã hiện hiện rõ ràng Thiên tai ngày càng nhiều và ngày càng khốc liệt Các nước đang phát triển trở nên dễ bị tổn hại hơn Ô nhiễm không khí, nước và biển tiếp tục lấy đi cuộc sống thanh bình của hàng triệu người
✧ Quá trình toàn cầu hóa đã bổ sung thêm một yếu tố mới vào những thách thức này Sự hòa nhập nhanh chóng của thị trường, tính lưu động vốn và
sự gia tăng đáng kể các dòng đầu tư trên khắp thế giới đã mở ra những
cơ hội và đặt ra những thách thức mới cho việc theo đuổi phát triển bền vững Nhưng lợi ích và chi phí của quá trình toàn cầu hóa được phân bố không đều và các nước đang phát triển đang phải đối mặt với những khó khăn đặc biệt trong việc giải quyết các thách thức này
✧ Chúng ta có nguy cơ phải chịu rủi ro nếu tiếp tục duy trì sự phân cách toàn cầu này và nếu chúng ta không hành động làm thay đổi về cơ bản cuộc sống của những người nghèo trên thế giới, họ sẽ mất tự tin vào những đại diện của họ và vào hệ thống dân chủ mà chúng ta duy trì cam kết, họ sẽ coi đại diện của họ không hơn gì chiếc kèn phát thanh hoặc chiếc chũm chọe với âm thanh ngắn ngủi 20 năm sau Rio, và tiếp sau
đó nữa Đường còn dài, con đường phát triển bền vững
Nguồn: VACNE
21
“Kinh tế xanh: Có vai trò của Bạn”
Trang 23NHỮNG CÂU HỎI LIÊN QUAN ĐẾN KINH TẾ XANH
Trang 241 Kinh tế Xanh là gì?
Theo UNEP, Kinh tế Xanh là nền kinh tế nâng cao đời sống của con người và cải thiện công bằng xã hội, đồng thời giảm đáng kể những rủi ro môi trường và những thiếu hụt sinh thái Nói một cách đơn giản, nền Kinh tế Xanh có mức phát thải thấp, sử dụng hiệu quả tài nguyên và hướng tới công bằng xã hội
Trong nền Kinh tế Xanh, sự tăng trưởng kinh tế phải gắn với giảm phát thải carbon, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên, ngăn chặn sự suy giảm đa dạng sinh học và các dịch vụ hệ sinh thái
Kinh tế Xanh phải là nền kinh tế với con người là trung tâm, trong đó các chính sách tạo ra các nguồn lực mới về tăng trưởng kinh tế bền vững và bình đẳng Thúc đẩy nền Kinh tế Xanh và cải tổ quản lý môi trường là hai nhân tố căn bản đảm bảo tiến trình phát triển bền vững của mỗi nước nói riêng và trên phạm vi toàn cầu nói chung
2 Kinh tế Xanh được đo lường như thế nào?
Một loạt các chỉ số có thể giúp đo lường các quá trình chuyển đổi hướng tới một nền Kinh tế Xanh UNEP phối hợp với các đối tác như OECD và WB phát triển một bộ các chỉ tiêu mà từ đó các chính phủ có thể lựa chọn các chỉ tiêu phù hợp tùy thuộc vào tình hình của từng quốc gia
Các chỉ số đang được phát triển này có thể được tạm chia thành ba nhóm sau đây:
1) Các chỉ số kinh tế: chỉ số về tỉ lệ đầu tư, tỉ lệ sản lượng và việc làm trong các lĩnh
vực đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững, chẳng hạn như GDP xanh;
2) Các chỉ số môi trường: chỉ số sử dụng hiệu quả tài nguyên, về ô nhiễm ở mức
độ ngành hoặc toàn nền kinh tế (như hệ số sử dụng năng lượng/GDP, hoặc hệ số
24 Ngày Môi trường thế giới - 2012
Trang 25sử dụng nước/GDP);
3) Các chỉ số tổng hợp về tiến bộ và phúc lợi xã hội: chỉ số tổng hợp về kinh tế vĩ
mô, bao gồm ngân sách quốc gia về kinh tế và môi trường, hoặc những chỉ số đem lại cái nhìn toàn diện hơn về phúc lợi, ngoài định nghĩa hẹp của GDP trên đầu người
3 Tại sao Kinh tế Xanh lại đóng vai trò quan trọng trong Phát triển bền vững?
“Phát triển bền vững là sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà
không ảnh hưởng hay làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai” Phát triển bền vững đòi hỏi sự tiến bộ và tăng cường sức mạnh của cả ba yếu tố
có tính chất phụ thuộc và tương hỗ: Kinh tế - Xã hội - Môi trường
Chuyển đổi sang nền Kinh tế
Xanh có thể là một động lực
quan trọng trong nỗ lực này
Thay vì bị coi như là nơi hấp
thụ chất thải tạo ra bởi các
hoạt động kinh tế một cách thụ
động, thì môi trường trong nền
Kinh tế Xanh được xem là nhân
tố có tính quyết định đến tăng
trưởng kinh tế, cải thiện chuỗi
giá trị, đem lại sự ổn định và
thịnh vượng lâu dài Nói cách
khác, nhân tố môi trường thực
sự đóng vai trò như là chất xúc
tác cho tăng trưởng và đổi mới
trong nền Kinh tế Xanh
Trong nền Kinh tế Xanh, nhân tố môi trường có khả năng tạo ra tăng trưởng kinh
tế và phúc lợi xã hội Khi mà sinh kế của một bộ phận người dân có mức sống dưới mức nghèo khổ phụ thuộc nhiều vào tự nhiên, hơn nữa họ là những đối tượng dễ
bị tổn thương do tác động của thiên tai cũng như sự biến đổi khí hậu, việc chuyển đổi sang nền Kinh tế Xanh cũng góp phần cải thiện sự công bằng xã hội, và có thể được xem như là một hướng đi tốt để phát triển bền vững
Cách thức để áp dụng mô hình Kinh tế Xanh đối với một quốc gia có thể rất khác nhau; điều đó phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như đặc điểm địa lý, tài nguyên thiên nhiên, tiềm lực con người - xã hội và giai đoạn phát triển kinh tế Tuy nhiên, những nguyên tắc quan trọng bao gồm đảm bảo phúc lợi cao nhất, đạt mục tiêu công bằng
về mặt xã hội và hạn chế tối đa những rủi ro cho môi trường và hệ sinh thái thì vẫn luôn luôn không thay đổi
25
“Kinh tế xanh: Có vai trò của Bạn”
Trang 2626 Ngày Môi trường thế giới - 2012
Trang 274 Kinh tế Xanh có thể giúp xóa đói giảm nghèo như thế nào?
Hiện nay, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vẫn được sử dụng như là cách thức phổ biến nhất để đánh giá một nền kinh tế Tuy nhiên, sự tăng trưởng đó thường được tạo ra thông qua việc khai thác quá mức các nguồn tài nguyên thiên nhiên, vốn là tài sản “chung” như tài nguyên nước, rừng, không khí là nguồn cung cấp cần thiết cho sự sống Để có tăng trưởng (theo định nghĩa này), chúng ta phải trả giá rất đắt trên cả hai phương diện kinh tế và xã hội, đặc biệt là một bộ phận những người mà sinh kế của họ phụ thuộc rất nhiều vào các nguồn lực môi trường Suy giảm đa dạng sinh học và suy thoái các hệ sinh thái đang ảnh hưởng rất lớn đến các ngành nông nghiệp, chăn nuôi, đánh bắt cá, lâm nghiệp - sinh kế của đa số dân nghèo trên thế giới phụ thuộc hầu hết vào các ngành này
Một điều quan trọng nữa là với mục đích tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ cơ bản
và cải thiện cơ sở hạ tầng Hướng tới nền Kinh tế Xanh được coi như là một trong những phương thức nhằm xóa đói giảm nghèo và cải thiện tổng thể chất lượng cuộc sống Chẳng hạn như cung cấp các nguồn năng lượng có khả năng hỗ trợ cho 1,4 tỷ người hiện đang thiếu điện và cho hơn 700 triệu người khác hiện đang không được tiếp cận với các dịch vụ năng lượng hiện đại Công nghệ năng lượng tái tạo, như năng lượng mặt trời, năng lượng gió và các chính sách hỗ trợ năng lượng hứa hẹn sẽ đóng góp đáng kể cho việc cải thiện đời sống và sức khỏe cho một bộ phận người dân có thu nhập thấp, đặc biệt là cho những người hiện đang không có khả năng tiếp cận với năng lượng
Một điều khác mà chúng ta cần cân nhắc là việc ngừng hoặc chuyển hướng các khoản trợ cấp cho những hoạt động có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường Trên thực tế, khoảng 700 tỷ USD được chi ra mỗi năm bởi các chính phủ trên khắp thế giới để trợ cấp cho việc sử dụng nguồn nhiên liệu hóa thạch; khoản chi này lớn gấp năm lần tổng số tiền dành cho hỗ trợ phát triển Phần lớn nguồn trợ cấp được phân bổ đến chính phủ các nước đang phát triển, trong nỗ lực làm dịu cú sốc tăng giá nhiên liệu đối với người nghèo Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng trợ cấp nhiên liệu hóa thạch là không hiệu quả đối với người nghèo, thường họ được hưởng lợi không tương xứng so với các nhóm có thu nhập cao hơn Gỡ bỏ các khoản trợ cấp gây hại môi trường hoặc thay thế bằng các loại hỗ trợ hướng đến các mục tiêu cụ thể hơn, chẳng hạn như hỗ trợ bằng hình thức chuyển tiền mặt, là cách tốt
để góp phần thực hiện mục tiêu xã hội, đồng thời nới lỏng các hạn chế về mặt tài chính và cải thiện môi trường
27
“Kinh tế xanh: Có vai trò của Bạn”
Trang 285 Kinh tế Xanh và quan niệm về sản xuất và tiêu dùng bền vững có liên quan đến nhau như thế nào?
Kinh tế Xanh cùng với sản xuất và tiêu dùng bền vững có thể được ví như hai mặt của một đồng xu: cả hai đều cùng hướng tới mục tiêu chung là đẩy nhanh quá trình tiến tới phát triển bền vững, áp dụng lên các chính sách công, các quy định, các hoạt động kinh doanh và hành vi xã hội trên cả hai phương diện vi mô và vĩ mô Sản xuất và tiêu dùng bền vững tập trung chủ yếu vào việc tăng hiệu quả của việc sử dụng tài nguyên trong quá trình sản xuất và tiêu thụ Thêm vào đó, các hoạt động của Kinh tế Xanh xem xét các
xu hướng kinh tế vĩ mô và các công cụ điều tiết mà chính phủ có thể sử dụng, thông qua các chính sách kinh tế và các loại hình chính sách khác nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh
tế và tạo việc làm, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh hóa nền kinh tế
Trên thực tế, để đạt được mục tiêu trên, cần
có sự hỗ trợ lẫn nhau giữa một bên là nền Kinh tế Xanh và bên kia là sản xuất và tiêu dùng bền vững Sự hỗ trợ đó được thể hiện qua các hình thức can thiệp mang tính vĩ
mô và vi mô, hay các yêu cầu thay đổi trong chính sách và quy định về đầu tư và hoạt động kinh doanh, cũng như thay đổi hành
sự Ủy ban về Phát triển bền vững (CSD), được
tổ chức như một thành quả của Hội nghị
Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững
28 Ngày Môi trường thế giới - 2012
Trang 29(Johanesburg, 2002) Xây dựng nền Kinh tế
Xanh trong bối cảnh phát triển bền vững và xóa đói giảm nghèo là một trong hai chủ đề chính của Hội nghị Liên hợp quốc về Phát triển bền vững (Rio +20) sẽ diễn ra vào tháng
6 năm 2012 tại Rio de Janeiro
6 Kinh tế Xanh có thể tạo ra việc làm như thế nào?
Nền Kinh tế Xanh có khả năng tạo ra việc làm trong một loạt các lĩnh vực mới nổi và nhiều tiềm năng, chẳng hạn như nông nghiệp hữu
cơ, năng lượng tái tạo, giao thông công cộng, cải tạo các khu công nghiệp, tái chế Một công việc tốt được hiểu như là công việc có năng suất lao động cao, cùng với hiệu quả về cải thiện môi trường sinh thái
và ổn định lượng khí thải ở mức thấp, góp phần tăng thu nhập, thúc đẩy tăng trưởng
và giúp bảo vệ môi trường Đã có rất nhiều những việc làm xanh như vậy được tạo ra, đặc biệt là trong ngành năng lượng tái tạo.Tuy nhiên, để đảm bảo một quá trình chuyển đổi nhịp nhàng sang nền Kinh tế Xanh, cần thiết phải có nỗ lực phối hợp trong việc tạo
ra việc làm Các chính sách về xã hội sẽ cần phải được phát triển cùng với các chính sách
về môi trường và kinh tế Để đảm bảo một quá trình chuyển đổi nhịp nhàng, nhà nước cần tập trung vào các vấn đề quan trọng và cấp thiết, như đầu tư vào những kỹ năng mới, không thể thiếu cho một nền kinh tế toàn cầu, carbon thấp; hay nghiên cứu các chính sách cần thiết để điều chỉnh việc làm trong các lĩnh vực chủ chốt như năng lượng
và giao thông vận tải
29
“Kinh tế xanh: Có vai trò của Bạn”
Trang 307 Kinh tế Xanh bảo vệ đa dạng sinh học như thế nào?
Suy giảm đa dạng sinh học làm giảm phúc lợi của một bộ phận dân số thế giới, trong khi một bộ phận dân số khác gặp phải những vấn đề trầm trọng hơn vì đói nghèo Nếu tình trạng này tiếp tục, nó có thể gây ảnh hưởng đến sự hoạt động của các hệ sinh thái điều hòa khí hậu và có thể dẫn đến những biến đổi không thể lường trước
và có thể không đảo ngược trong hệ thống trái đất và những thay đổi trong các hệ sinh thái Hơn nữa, hệ sinh thái là nguồn cung chủ yếu các nguyên liệu phục vụ cho phát triển kinh tế Bởi những lý do này mà việc gìn giữ và bảo vệ các hệ sinh thái là
trọng tâm của Chương trình nghị sự Kinh tế Xanh Ngoài ra, đầu tư xanh cũng nhằm
giảm những hệ quả tiêu cực do các yếu tố bên ngoài gây ra bởi việc khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên
Ví dụ, đầu tư vào bảo vệ rừng không những duy trì một loạt các ngành và sinh kế của con người mà còn bảo tồn 80% các loài trên cạn Bằng cách thúc đẩy đầu tư vào
lâm nghiệp xanh, Chương trình nghị sự Kinh tế Xanh sẽ góp phần ổn định đời sống
kinh tế của hơn 1 tỷ người hiện đang sinh sống bằng các sản phẩm từ gỗ, giấy và chất xơ, với tổng thu nhập chỉ chiếm 1% GDP toàn cầu
30 Ngày Môi trường thế giới - 2012
Trang 318 Kinh tế Xanh có thể đem lại điều gì cho các nước đang phát triển?
Chính sách Kinh tế Xanh có thể giúp các nước đang phát triển đạt được các lợi ích kinh tế và xã hội về nhiều mặt, chẳng hạn như thông qua việc triển khai các công nghệ năng lượng sạch và cải thiện tiếp cận với các dịch vụ năng lượng; nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên thông qua đầu tư và áp dụng sản xuất sạch hơn; đảm bảo
an ninh lương thực thông qua việc sử dụng nhiều phương pháp nông nghiệp bền vững và tiếp cận với các thị trường mới nổi nhờ các hàng hóa và dịch vụ “xanh” của
họ Những tiến bộ trong khai thác hiệu quả tài nguyên và đa dạng hóa các nguồn năng lượng sẽ góp phần giảm chi phí nhập khẩu và đảm bảo an ninh năng lượng cho các quốc gia, tránh những biến động về giá cả thị trường; đồng thời hạn chế các ảnh hưởng môi trường và chi phí liên quan đến sức khỏe từ những hoạt động sản xuất Tất nhiên, mỗi quốc gia phải tự đánh giá các nguồn cung cấp vốn của mình và xem xét khả năng để có thể tối ưu hóa cơ hội cho sự tăng trưởng kinh tế bền vững.Trong bản báo cáo gần đây của UNEP có tựa đề: “Những câu chuyện thành công của các nước đang phát triển”, nhờ sự hỗ trợ từ các chính sách và các khoản đầu tư xanh, hàng loạt các sáng kiến đã đem lại những lợi ích tích cực cho các nước đang phát triển; và nếu được mở rộng và tích hợp vào chiến lược toàn diện, có thể tạo
ra một con đường phát triển bền vững, mà ở đó sự phát triển - việc làm và người nghèo đều được quan tâm và coi trọng
31
“Kinh tế xanh: Có vai trò của Bạn”
Trang 329 Liệu Kinh tế Xanh có dẫn đến chủ nghĩa bảo hộ hay không?
Nhiều người cho rằng việc chuyển đổi sang một nền Kinh tế Xanh có thể dẫn đến bảo hộ thương mại và gia tăng các điều kiện về viện trợ phát triển Nhằm khuyến khích việc áp dụng các giải pháp bền vững, nhiều biện pháp thương mại đã được
sử dụng như các hạn ngạch tiêu chuẩn, trợ giá, đầu tư công… thường bị cho là có
khả năng dẫn đến bảo hộ xanh Có ý kiến cho rằng, các tiêu chuẩn về môi trường –
mặc dù đem lại hiệu quả trong việc kích thích thị trường hàng hóa và dịch vụ bền vững – có thể bị coi như một rào cản cho các nhà xuất khẩu đến từ các nước đang phát triển, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa – những đối tượng thường thiếu các nguồn lực cần thiết để đáp ứng các tiêu chuẩn
Vì vậy, cần xem xét, cân nhắc để tìm ra giải pháp hợp lý, vừa đảm bảo khả năng tiếp cận thị trường, vừa bảo vệ sức khỏe và môi trường Ở cấp độ quốc tế, một trong những cách thức nhằm giảm nhẹ nguy cơ này là đảm bảo sự tham gia của các nước đang phát triển trong các cuộc đàm phán - thiết lập tiêu chuẩn và quy trình có liên quan Ở cấp độ quốc gia, cần xem xét các tác động của việc xây dựng các chính sách xanh đến hoạt động thương mại với các nước khác, đặc biệt là với các nước
có thu nhập thấp
32 Ngày Môi trường thế giới - 2012
Trang 3310 Chính phủ có thể làm gì để hỗ trợ cho việc chuyển đổi sang Kinh tế Xanh?
Để kích thích đầu tư xanh và hỗ trợ cho việc chuyển đổi sang nền Kinh tế Xanh, chính phủ có thể xem xét đẩy mạnh việc áp dụng một số chính sách, từ các công cụ điều tiết kinh tế, các quan hệ đối tác công - tư đến các sáng kiến tự nguyện Sự phù hợp
và tính hiệu quả của việc áp dụng một chính sách lên một quốc gia thường phụ thuộc rất nhiều vào các nguồn lực hiện có và năng lực của quốc gia đó
Chính phủ có thể áp dụng thông qua các chính sách tài khóa và tài chính công Ví dụ, đầu tư công cho nghiên cứu và phát triển là một giải pháp hiệu quả nhằm khuyến khích sự đổi mới cần thiết sang một nền Kinh tế Xanh Đối với nhiều quốc gia đang phát triển, việc tiếp cận với nguồn vốn còn nhiều hạn chế, thì đầu tư công cho Kinh
tế Xanh đóng vai trò đặc biệt quan trọng Thông qua các nỗ lực về đầu tư công bền vững, chính phủ cũng có thể kích cầu cho thị trường các sản phẩm và dịch vụ xanh.Ngoài ra, chính phủ cần điều chỉnh các tác động ngoại lai tiêu cực, bằng cách đảm bảo rằng giá cả phản ánh chi phí thực tế của hàng hóa và dịch vụ, bao gồm cả chi phí môi trường – điều mà thị trường thường không nắm bắt được; sử dụng công
cụ thuế – chẳng hạn như thuế về ô nhiễm – cũng là những can thiệp về chính sách quan trọng cần được chính phủ quan tâm nhiều hơn
Một khuôn khổ pháp lý tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động Kinh tế Xanh và
xử lý nghiêm các hình thức sản xuất và tiêu dùng gây hại cũng rất cần thiết Nâng cao năng lực của chính phủ và các bên liên quan, cũng như kêu gọi sự hỗ trợ từ phía cộng đồng có thể đóng góp vào quá trình chuyển đổi sang nền Kinh tế Xanh
Nguồn: UNEP
33
“Kinh tế xanh: Có vai trò của Bạn”
Trang 35HỖ TRỢ CHUYỂN ĐỔI
SANG MỘT NỀN KINH TẾ XANH TRÊN TOÀN CẦU
Trang 36I Mô hình hóa các kịch bản đầu tư vào Kinh tế Xanh toàn cầu
1 Theo thời gian, Kinh tế Xanh phát triển nhanh hơn các nền kinh tế thông thường, trong khi vẫn duy trì và khôi phục các nguồn lực tự nhiên
Mô hình định lượng trong Báo cáo Kinh tế Xanh của UNEP chứng minh rằng, Kinh tế Xanh không chỉ làm gia tăng vốn tự nhiên, mà còn có thể làm tăng tổng sản phẩm quốc nội (GDP)
Tổng sản phẩm quốc nội trong nền Kinh tế Xanh được dự báo là sẽ vượt kinh tế
thông thường (business-as-usual - BAU) trong vòng 10 năm tới Là một biện pháp
điều chỉnh sản phẩm ròng trong nước, giải quyết sự suy giảm vốn tự nhiên, Kinh tế Xanh cho thấy nó cải thiện và tích hợp cả việc quản lý vốn
2 Cái giá phải trả cho sự phát triển thông qua mô hình kinh tế thông thường (BAU) là quá đắt
BAU có khả năng đem lại lợi ích phát triển với sự tăng trưởng của GDP và xóa đói giảm nghèo Nhưng, những thành tích phát triển này kéo theo cái giá khá đắt Mô hình kinh tế thông thường trong quá trình phát triển thải ra lượng carbon cao, kèm theo nhiều tác động tiêu cực khác về môi trường Một trong số đó là sự tích tụ khí thải làm gia tăng hiệu ứng nhà kính, dự đoán tới năm 2100 sẽ lên tới 1.000ppm CO2(trong khi ngưỡng an toàn là dưới 350ppm), làm tăng nhiệt độ toàn cầu thêm 40C Thêm vào đó, BAU còn sử dụng đáng kể lượng tài nguyên trên trái đất, ước tính nhu cầu sẽ gấp hai lần các nguồn lực tự nhiên vốn có của hành tinh
3 Một nền Kinh tế Xanh củng cố tăng trưởng kinh tế vì người nghèo và đạt được hiệu quả sử dụng tài nguyên năng lượng
Một nền Kinh tế Xanh củng cố tăng trưởng kinh tế vì người nghèo thông qua việc bảo vệ và tích lũy vốn tự nhiên, mà sinh kế của người nghèo phụ thuộc Trong một kịch bản đầu tư xanh, 2% GDP toàn cầu được phân bổ để “làm xanh” các lĩnh vực năng lượng năng lượng, sản xuất, giao thông, xây dựng, chất thải, nông nghiệp, thủy sản, nước và rừng
36 Ngày Môi trường thế giới - 2012
Trang 37Trong mô phỏng, nhờ các khoản đầu tư hỗ trợ cho Kinh tế Xanh, vào năm 2050, trữ lượng cá có khả năng tăng gấp đôi, diện tích đất lâm nghiệp lên một phần năm (20%) so với BAU Đồng thời, cũng sẽ làm giảm việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch khoảng 40%, giảm nhu cầu về nước khoảng 20%
Bằng cách duy trì và tích lũy các nguồn vốn tự nhiên và làm giảm việc phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên đang ngày càng khan hiếm, các khoản đầu tư sẽ làm nền cho việc tăng cường nhân lực tốt, và duy trì tăng trưởng kinh tế trong vòng 20 đến 40 năm tiếp theo; mặc dù không được mạnh mẽ như BAU nhưng Kinh tế Xanh đảm bảo hạn chế tối đa các tác động tiêu cực đối với tài nguyên và môi trường
4 Nền Kinh tế Xanh có khả năng tạo ra công ăn việc làm bổ sung một cách
ổn định và lâu dài
Chuyển đổi sang Kinh tế Xanh cũng đồng nghĩa với việc chuyển đổi về việc làm, nhưng điều đó không có nghĩa là số lượng việc làm sẽ giảm sút Những việc làm mới được tạo ra ít nhất sẽ bù đắp cho những thiệt hại có thể phát sinh từ việc chuyển đổi hoạt động môi trường không bền vững
Trong ngắn hạn và trung hạn, các mạng lưới việc làm trực tiếp theo các kịch bản đầu
tư xanh có thể giảm do giảm nhu cầu khai thác tài nguyên quá mức trong các lĩnh vực như thủy sản, năng lượng Nhưng giữa năm 2030 và 2050, các khoản đầu tư xanh
sẽ tạo ra số lượng việc làm bằng hoặc thậm chí vượt so với kinh tế thông thường,
vì trong BAU tăng trưởng việc làm sẽ bị hạn chế bởi sự khan hiếm tài nguyên, năng lượng và tác động của biến đổi khí hậu
5 “Xanh hóa” các ngành kinh tế sẽ làm giảm thiểu đáng kể lượng khí thải nhà kính
Chỉ cần đầu tư khoảng 1,25% GDP toàn cầu vào việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong các ngành và phát triển năng lượng tái tạo, bao gồm cả nhiên liệu sinh học thế hệ hai, mức độ tiêu thụ năng lượng trên toàn thế giới có thể giảm đi 36% vào năm 2030 và lượng khí CO2 thải ra hàng năm sẽ giảm từ 30,6 tỷ tấn năm 2010 xuống 20 tỷ tấn năm 2050 Thêm vào đó, nhờ vào nông nghiệp xanh, kịch bản Kinh
tế Xanh ước tính có thể giảm nồng độ khí thải xuống 450ppm vào năm 2050, một mức độ được cho là hợp lý và đủ để hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở ngưỡng 20C
37
“Kinh tế xanh: Có vai trò của Bạn”
Trang 386 Một nền Kinh tế Xanh duy trì và tăng cường các dịch vụ sinh thái
Các khoản đầu tư xanh trong các lĩnh vực lâm nghiệp và nông nghiệp sẽ giúp đảo ngược xu thế suy giảm đất lâm nghiệp hiện nay, tái tạo khoảng 4,5 tỷ ha nguồn tài nguyên quan trọng này trong vòng 40 năm tới Đầu tư vào nông nghiệp xanh vừa nâng cao năng suất, sản xuất ra nhiều lương thực hơn vừa giúp giảm lượng đất sử dụng cho nông nghiệp và chăn nuôi 6% vào năm 2050, cải thiện chất lượng đất nông nghiệp nên 25%
Ngoài ra, đầu tư để tăng nguồn cung cấp nước và mở rộng khả năng tiếp cận, trong khi cải thiện quản lý, sẽ cung cấp thêm 10% nguồn cung nước toàn cầu trong cả ngắn hạn và dài hạn, thêm vào đó có thể góp phần duy trì nguồn tài nguyên nước ngầm và nước mặt
Ví dụ, trong lĩnh vực thủy sản, hạn chế việc khai thác quá mức sẽ giúp phục hồi lượng
cá vào năm 2050 tới 70% so với năm 1970 Trong khi nền kinh tế thông thường, lượng
cá sẽ bị sụt giảm đi 30% Những đầu tư vào “cơ sở hạ tầng sinh thái” giúp phục hồi
hệ sinh thái của trái đất nâng cao đời sống con người
II Các điều kiện cho phép hỗ trợ chuyển đổi sang nền Kinh tế Xanh toàn cầu
1 Tạo điều kiện cho một nền Kinh tế Xanh
Tạo điều kiện cho một nền Kinh tế Xanh có nghĩa là tạo ra một bối cảnh mà trong
đó hoạt động kinh tế làm tăng vốn chủ sở hữu của con người và xã hội, và làm giảm đáng kể rủi ro môi trường và sinh thái
Thay đổi môi trường kinh tế theo cách này là một cam kết đầy tham vọng, đòi hỏi một tập hợp toàn diện các chính sách để vượt qua một loạt các rào cản trong quá trình đầu tư Các chính phủ sẽ cần phải tập trung sửa chữa cấu trúc và mô hình thị trường không bền vững trong hiện tại, thay đổi việc đầu tư trong ngắn và trung hạn Nền Kinh tế Xanh cũng làm dấy lên câu hỏi là liệu các biện pháp cổ điển của hoạt động kinh tế, chẳng hạn như tăng trưởng về tổng sản phẩm quốc nội (GDP) có đủ
để đánh giá sự giàu có của một quốc gia cũng như mức sống của người dân trong quá trình chuyển đổi sang nền Kinh tế Xanh
38 Ngày Môi trường thế giới - 2012
Trang 392 Thiết lập đầu tư và chi tiêu hiệu quả có thể kích thích “xanh hóa” các lĩnh vực kinh tế
Trong khi phần lớn các khoản đầu tư trong nền Kinh tế Xanh đến từ khu vực tư nhân, việc sử dụng hiệu quả chi tiêu công và các ưu đãi đầu tư có thể đóng một vai trò hữu ích trong việc kích hoạt các quá trình chuyển đổi sang một nền Kinh tế Xanh Đầu
tư công vào cơ sở hạ tầng và dịch vụ công cộng để cho phép phát triển thị trường xanh và đảm bảo sử dụng hiệu quả hơn môi trường và tài nguyên thiên nhiên Chính phủ cũng có thể kích thích thị trường bằng cách thực hiện mua sắm bền vững, tạo ra nhu cầu cao và dài hạn đối với hàng hóa và dịch vụ xanh Điều này sẽ cho phép các công ty đầu tư dài hạn vào đổi mới sản xuất, dẫn tới việc thương mại hóa rộng lớn hơn hàng hóa và dịch vụ xanh, cũng như tiêu thụ bền vững hơn Tuy nhiên, đầu
tư và chi tiêu cho một nền Kinh tế Xanh cũng cần được đánh giá thường xuyên để đảm bảo công bằng, minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả chi phí
3 Sử dụng thuế và các công cụ thị trường để thúc đẩy đổi mới và đầu tư xanh
Biến động giá cả là một nguyên nhân khiến cho các nhà đầu tư ngại đầu tư và mở rộng vào Kinh tế Xanh Trong nhiều ngành kinh tế, những ngoại tác tiêu cực như ô nhiễm, ảnh hưởng tới sức khỏe hay giảm năng suất, thường không được phản ánh trong giá cả; do đó, làm giảm động cơ của các nhà sản xuất chuyển sang các sản phẩm và dịch vụ bền vững hơn
Một giải pháp cho vấn đề này là lồng ghép các khoản chi phí ngoại tác vào trong giá của một hàng hóa hoặc dịch vụ thông qua một khoản phí khắc phục, thuế hoặc đánh thuế gần nguồn ô nhiễm, hoặc trong một số trường hợp, bằng cách sử dụng các công cụ thị trường khác, chẳng hạn như cấp giấy phép giao dịch Ngoài ra, việc thiết lập chi phí cho các dịch vụ sinh thái như hấp thụ carbon, bảo vệ rừng đầu nguồn, lợi ích đa dạng sinh học và vẻ đẹp cảnh quan, có thể khiến cho các chủ đầu
tư nắm rõ hơn giá trị của các dịch vụ này
39
“Kinh tế xanh: Có vai trò của Bạn”
Trang 404 Chi tiêu chính phủ vào các lĩnh vực làm suy giảm tài nguyên môi trường là phản tác dụng cho một quá trình chuyển đổi nền Kinh tế Xanh
Quản lý kém chi tiêu công có thể khiến quốc gia chịu nhiều thiệt hại Việc giảm giá của hàng hóa thông qua trợ giá có thể vô tình khuyến khích việc sản xuất kém hiệu quả, tăng lượng chất thải và sử dụng quá mức nguyên nhiên liệu, sớm dẫn đến sự khan hiếm các nguồn tài nguyên có giá trị hữu hạn hoặc suy thoái các nguồn tài nguyên tái tạo và các hệ sinh thái Những trợ cấp lỗi thời như vậy cũng dẫn tới mất công bằng xã hội Hơn nữa, chúng còn làm giảm lợi nhuận của các khoản đầu tư xanh: khi trợ giá khiến cho giá các sản phẩm thấp đi, nó khiến cho thị trường không mặn mà với việc đầu tư lớn vào các ngành Kinh tế Xanh Cải cách trợ cấp kinh tế phù hợp có thể mang lại cả lợi ích kinh tế và môi trường Tuy nhiên, vẫn cần những biện pháp hỗ trợ ngắn hạn đi kèm để bảo vệ người nghèo
5 Một khung pháp lý được thiết kế tốt sẽ tạo ra động lực khuyến khích các hoạt động Kinh tế Xanh
Khuôn khổ điều tiết vững mạnh ở cấp quốc gia, cũng như việc thực thi hiệu quả của pháp luật, có thể là một phương tiện mạnh thúc đẩy đầu tư xanh
Một khuôn khổ như vậy làm giảm các rủi ro pháp lý và kinh doanh và làm tăng sự tự tin của các nhà đầu tư và thị trường Việc sử dụng các quy định thường là cần thiết
để giải quyết các hình thức gây hại của hành vi không bền vững bằng cách tạo ra tiêu chuẩn tối thiểu hoặc cấm hoàn toàn các hoạt động nhất định Đặc biệt, việc đặt ra các tiêu chuẩn sẽ có hiệu quả trong việc thúc đẩy thị trường hàng hóa và dịch
vụ bền vững; từ đó tạo ra hiệu quả và kích thích đổi mới, đem lại tác động tích cực cho sự cạnh tranh Tuy nhiên, các tiêu chuẩn có thể tạo ra thách thức về tiếp cận thị trường cho cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là doanh nghiệp từ các nước đang phát triển Do đó, sẽ rất quan trọng đối với các nước để cân bằng giữa bảo vệ môi trường thông qua việc sử dụng các tiêu chuẩn và các quy định khác về tiếp cận thị trường
6 Xây dựng năng lực, đào tạo chuyên môn là điều cần thiết để hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang một nền Kinh tế Xanh
Các nước khác nhau có những hoàn cảnh, khả năng nắm bắt các cơ hội Kinh tế Xanh
và thực hiện các chính sách hỗ trợ khác nhau Điều này thường ảnh hưởng đến sự
40 Ngày Môi trường thế giới - 2012