BÀI GIẢNG NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG docx

- Chương 3: Nghiệp vụ phát hành tiền và tổ chức điều hòa tiền mặt của Ngân hàng Trung ương.. Ngân hàng Trung ương là ngân hàng phát hành tiền của quốc gia, là cơ quan quản lý và kiểm soá

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂN KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH

BÀI GIẢNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂN KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH

BÀI GIẢNG

NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG

Thực hiện: Nguyễn Thị Minh Hương

MỤC TIÊU CHUNG CỦA MÔN HỌC

1 Về kiến thức.

2 Về kỹ năng.

3 Về thái độ.

Nội dung chính:

- Chương 1: Tổng quan về Ngân hàng Trung ương.

- Chương 2: Điều hành Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Trung ương.

- Chương 3: Nghiệp vụ phát hành tiền và tổ chức điều hòa tiền mặt của Ngân hàng Trung ương.

- Chương 4: Nghiệp vụ Thị trường mở của Ngân hàng

Tài liệu tham khảo:

1 TS Lê Vinh Danh (2006), Tiền tệ và hoạt động ngân hàng, NXB Tài Chính.

2 PGS.TS Nguyễn Văn Dần (2007) Kinh tế học vĩ mô, NXB Lao động – Xã hội

3 PGS.TS Nguyễn Đăng Dờn (2009) Ngân hàng Trung ương, NXB Đại học Quốc Gia TP.HCM.

4 PGS.TS Sử Đình Thành (2007) Nhập môn Tài chính Tiền tệ, NXB Đại học Quốc Gia TP.HCM.

5 Luật Ngân hàng Nhà Nước Việt Nam năm 2010 (Luật số: 46/2010/QH12

6 Luật Các Tổ chức tín dụng nặm 2010 (Luật số: 47/2010/QH12)

7 www.sbv.gov.vn

Hình thức Tính chất của nội dung

kiểm tra Trọng số Thái độ, chuyên

cần

Chuyên cần Thái độ học tập

Đề tài bài tập nhóm

Nam.

điều hành CSTT của NHNNVN (Từ sau 1990)

thực tiễn ở Việt Nam?

chính sách lãi suất, chính sách tỷ giá của NHNN hiện nay?

Đề tài bài tập nhóm

5 Hoạt động cấp tín dụng của NHNNVN: Cơ

chế và tình hình thực hiện.

6 Sáp nhập và mua lại trong hệ thống ngân

hàng Xu thế, tính cấp thiết và cơ hội - thách thứ?

7 Thanh toán qua NHTW - Thực tiễn ở VN.

8 Hoạt động quản lý và kinh doanh ngoại hối

của NHNNVN?

9 Hoạt động thanh tra, giám sát của

NHNNVN?

Kiến thức liên quan

Tiền tệ và lịch

sử hình thành?

Bản chất của Tiền tệ

 K.Marx:

Tiền tệ là hàng hóa đặc biệt được tách ra khỏi thế giới hàng hóa thông thường làm vật ngang giá chung để biểu hiện và đo lường giá trị các hàng hóa khác và làm môi giới trung gian trong quá trình trao đổi

 Kinh tế học hiện đại:

Tiền tệ là phương tiện trao đổi được xã hội chấp nhận

và pháp luật bảo vệ

Chức năng của tiền

trị

3

Tích lũy giá

trị

CHƯƠNG I

TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG

Mục tiêu chương

Nắm và hiểu được khái niệm, quá trình ra đời, bản chất, chức năng của NHTW, hiểu được các mô hình tổ chức NHTW

Phân tích được các chức năng và nhiệm vụ của NHTW, mô hình tổ chức NHTW

Vận dùng để đưa ra những phân tích, đánh giá về mô hình tổ chức Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Ngân hàng Trung ương là ngân hàng phát hành tiền của quốc gia, là cơ quan quản lý và kiểm soát lĩnh vực tiền tệ ngân hàng

trong phạm vi toàn quốc

1.1 KHÁI NIỆM VÀ BẢN CHẤT CỦA NHTW:

1

1.1 KHÁI NIỆM VÀ BẢN CHẤT CỦA NHTW:

Ngân hàng phát

hành độc quyền

Thể chế bậc cao của hệ thống NHTM

Bộ máy nhà nước

Bản chất

Bản chất

Cơ quan quản lý kinh

tế tài chính tổng hợp

1.2 Sự ra đời của NHTW:

 Thời kỳ I: Thời kỳ sơ khai hình thành ngân hàng:

Nghề ngân hàng ra đời ban đầu với nghiệp vụ đơn giản: Nhận bảo quản tiền và được trả thù lao bảo quản, đổi chác tiền đúc và ăn hoa hồng đổi tiền Nghề ngân hàng

sơ khai kiểu như vậy xuất hiện từ Hy Lạp rồi lan ra các nước khác.

 Thời kỳ II: Thời kỳ phát triển hệ thống ngân hàng

Hoạt động ngân hàng trong thời kỳ từ thế kỷ thứ V đến

XV sau Công nguyên đã có những bước phát triển mới tiến bộ so với giai đoạn sơ khai

1.2 Sự ra đời của NHTW:

 Thời kỳ III:

- Giai đoạn I: Giai đoạn phát triển từ loại ngân hàng

thương mại trở thành loại ngân hàng phát hành (XV đến thế kỷ XVII):

+ Gắn liền hệ thống lưu thông tiền đúc bằng kim loại quý

+ Các NHTM đều sử dụng kỳ phiếu của ngân hàng mình

+ Sự phân hóa: hệ thống ngân hàng đã hình thành khá rõ nét bao gồm các

> Ngân hàng thương mại được phát hành kỳ phiếu

> Ngân hàng thương mại không phát hành kỳ phiếu

Tuy nhiên, cả hai loại ngân hàng này đều thực hiện chức năng chính của ngân hàng trung gian.

1.2 Sự ra đời của NHTW:

- Giai đoạn II: Giai đoạn phát triển của ngân hàng phát hành trở thành các ngân hàng phát hành độc quyền (Khoảng từ đầu thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XX)

+ Đây cũng là quá trình cạnh tranh diễn ra rất mạnh mẽ và gay gắt trong ngành ngân hàng.

+ Sự tiếp tay giúp sức của bộ máy chính quyền nhà nước, làm cho hệ thống ngân hàng ở mỗi quốc gia đều phân hóa thành hai cấp rõ rệt:

> Hệ thống ngân hàng.

> Ngân hàng phát hành độc quyền.

- Giai đoạn III: Giai đoạn phát triển từ ngân hàng phát hành độc quyền

thành ngân hàng Trung ương.

+ Quốc hữu hóa ngân hàng phát hành từ ngân hàng phát hành thuộc

sở hữu tư nhân thành ngân hàng phát hạnh thuộc sở hữu nhà nước, cho nhà nước nắm trong tay trọn vẹn bộ máy kinh tế tài chính quan trọng nhất để điều tiết vĩ mô các hoạt động kinh tế tài chính.

+ Hệ thống ngân hàng trong một quốc gia đã được định hình thành 2 cấp:

> Ngân hàng Trung ương thực hiện các chức năng thuộc tầm vĩ mô, > Các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính khác, thực hiện chức năng và nhiệm vụ kinh doanh tiền tệ - tín dụng và dịch vụ ngân hàng

=> Sự định hình hệ thống hai cấp như vậy là một quá trình khách quan và tất yếu.

LÝ THUYẾT KEYNES

KHỦNG HOẢNG KINH TẾ 1929 -

1932

NHTW

TÍNH CHẤT MỤC TIÊU NỘI DUNG

CHỨC NĂNG NGÂN HÀNG CỦA CHÍNH

PHỦ

Bộ và các cơ

quan ngang bộ

1.4.1 Mô hình NHTW trực thuộc Chính phủ:

NHTW trực thuộc Chính phủ

NHTW là

một cơ quan

của Chính phủ

CSTT là một bộ phận của CS

quản lý

chặt chẽ của Chính phủ

Nhược điểm:

Làm mất tính độc lập

của NHTW

Bộ và các cơ

quan ngang bộ

1.4.2 Mô hình NHTW độc lập với Chính phủ:

NHTW độc lập với Chính phủ

trực tiếp của Quốc hội

1.4.1 Mô hình NHTW độc lập với Chính phủ:

Thảo luận:

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

theo mô hình NHTW trực thuộc

Chính phủ Theo anh (chị) NHNN Việt Nam sẽ gặp phải

những bất cập nào?

1.5 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam:

Sự ra đời của NHNN Việt Nam Quá trình phát triển của hệ thống NH

Mô hình tổ chức Nhiệm vụ và quyền hạn

Home Giới thiệu NHNHVN Cơ cấu tổ chức Ch.năng,Nh.vụ Tư liệu

Giới Thiệu Về Ngân Hàng Nhà

Nước Việt Nam

Home Giới thiệu NHNHVN Cơ cấu tổ chức Ch.năng,Nh.vụ Tư liệu

Ngân hàng Quốc gia Việt Nam

Tháng 1/1960 đến nay là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Quản lý Kho bạc Nhà nước

Thu hồi giấy bạc Tài chính, phát triển tín dụng

Tháng 1/1960 - Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

- Củng cố thị trường tiền tệ, giữ cho tiền tệ ổn định

- Phát triển công tác tín dụng

Ch.năng,Nh.vụ

Ch.năng,Nh.vụ

> Ngân hàng Nhà nước thực hiện chức năng của 1 ngân hàng TW

- Ngày 2/12/1997, Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Luật Các tổ chức tín dụng được thông qua

Ch.năng,Nh.vụ

 Chức năng nhiệm vụ của NHNNVN

Home Giới thiệu NHNHVN Cơ cấu tổ chức Ch.năng,Nh.vụ Tư liệu

 Chức năng nhiệm vụ của NHNNVN

- Xây dựng chính sách tiền tệ quốc gia

- Cấp, thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động của các TCTD

- Quản lý ngoại hối và xây dựng cán cân thanh toán quốc tế

- Quản lý việc vay, trả nợ nước ngoài của cá nhân, TCKT

- Sử dụng các công cụ (lãi suất,tỷ giá ) thực hiện chính sách TTQG

Home Giới thiệu NHNHVN Cơ cấu tổ chức Ch.năng,Nh.vụ Tư liệu

- In, đúc, bảo quản, vận chuyển tiền

- Thực hiện nghiệp vụ phát hành, thu hồi, thay thế và tiêu hủy tiền

- Thực hiện tái cấp vốn, điều hành thị trường tiền tệ

- Thực hiện nghiệp vụ thị trường mở và một số nghiệp

vụ quan trọng khác

Home Giới thiệu NHNHVN Cơ cấu tổ chức Ch.năng,Nh.vụ Tư liệu

Mô hình tổ chức của NHNN

vụ tại trụ sở chính và mạng lưới chi nhánh tại các tỉnh thành phố trực thuộc trung ương Đứng đầu là Thống đốc Ngân hàng Nhà Nước được Quốc hội bổ nhiệm theo đề nghị của Chính phủ, dưới Thống đốc là các Phó Thống đốc giúp việc Tham mưu cho Ban Thống đốc

là các Vụ, Cục chức năng.

CHƯƠNG 2

ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG

CHƯƠNG 2

ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG

Vận dụng để đánh giá việc điều hành

CSTT của NHNN VN

KẾT CẤU CHƯƠNG

4

4

TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ

NỘI DUNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ

SỰ PHỐI HỢP CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ

VÀ CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA CÁC CÔNG CỤ CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ

2.1 Tổng quan về Chính sách tiền tệ:

2.1.1 Khái niệm CSTT:

2.1.2 Đặc trưng của CSTT:

2.1.3 Mục tiêu của CSTT:

2.1.1 Khái niệm:

Chính sách tiền tệ là tổng hòa các

phương thức mà NHTW sử dụng thông qua các hoạt động của mình nhằm tác động vào khối lượng tiền trong nền kinh tế để thực hiện các

mục tiêu kinh tế xã hội trong từng

thời kỳ nhất định

KHÁI NIỆM

dụng các công cụ và biện pháp để

thực hiện mục tiêu đề ra.”

KHÁI NIỆM

là người đề

ra và vận hành Chính sách tiền tệ

2

Chính sách tiền tệ là

công cụ thuộc tầm

vĩ mô

Mục tiêu

điều hành

2.1.3.1 MỤC TIÊU CHÍNH SÁCH:

Ổn định giá trị đồng tiền:

Ổn định giá trị đồng tiền quốc gia, làm cho đồng tiền đó chấp hành các chức năng tiền tệ một cách bình thường, qua đó phát huy vai trò tích cực của tiền tệ đối với nền kinh tế - xã hội

2.1.3.1 MỤC TIÊU CHÍNH SÁCH:

 Ổn định giá trị đồng tiền:

- Đồng tiền ổn định là điều kiện rất quan trọng

để phát triển kinh tế - xã hội.

- Nhờ đồng tiền ổn định mà các quan hệ tài chính, tín dụng được duy trì và phát triển

- Ổn định đồng tiền quốc gia còn tạo điều kiện để duy trì và phát triển các quan hệ xã hội (văn hóa, giáo dục, y tế ), nhờ đó tác động tích cực đến toàn bộ đời sống kinh tế

- xã hội của đất nước.

 Sự ổn định đồng tiền quốc gia thể hiện ở nhiều khía cạnh như:

- Giá cả nội địa không tăng, giảm đột biến với tỷ lệ lớn

- Thị trường phát triển ổn định và đồng đều trên phạm vi

cả nước, tạo điều kiện giao lưu trao đổi hàng hóa dịch

vụ thuận lợi giữa các vùng, các khu vực trong nước.

- Tỷ giá hối đoái giữa đồng tiền quốc gia với các ngoại

tệ được ổn định

- Ổn định giá cả đồng tiền quốc gia, đồng nghĩa với việc bảo vệ giá trị đối nội và đối ngoại của đồng tiền, tạo điều kiện tiến tới chuyển đổi đồng tiền quốc gia.

2.1.3.2 MỤC TIÊU ĐIỀU HÀNH:

Là những biến số tiền tệ có tác động trực tiếp đến mục tiêu cuối cùng và chịu tác động gián tiếp bởi sự can thiệp tiền tệ của

NHTW

Là những biến số tiền tệ mà NHTW có thể tác động trực tiếp làm thay đổi mục tiêu trung gian

Mục tiêu trung gian

Mục tiêu hoạt động

Mục

tiêu

điều

hành

Đo lường mức cung tiền của Mỹ

- Tiền gửi tiết kiệm.

- Cổ phiếu quỹ

- M2

- Tiền gửi tiết kiệm và hợp đồng mua lại với mệnh giá cao.

- M3

- Tín phiếu kho bạc.

- Thương phiếu, trái phiếu

Đo lường mức cung tiền tệ của Việt Nam

2.2 NỘI DUNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ

Kiểm soát hoạt động cung ứng

và điều hòa lưu thông tiền tệ

Kiểm soát hoạt động tín dụng

Kiểm soát ngoại hối

Chính sách đối với Ngân sách Nhà nước

NỘI

DUNG

NỘI

DUNG

2.3 Công cụ của Chính sách Tiền tệ:

Công cụ của CSTT

2.3.1 Công cụ trực tiếp:

- Ấn định mức lãi suất tiền gửi, cho vay:

NHTW sẽ kiểm soát khối lượng tín dụng, khống chế mức cung thông qua lãi suất huy động và khống chế mức cầu thông qua lãi suất cho vay

2.3.1 Công cụ trực tiếp:

Hạn mức tín dụng:

Là mức dư nợ tối đa mà NHTW buộc các NHTM phải chấp hành khi cấp tín dụng cho nền kinh tế Hạn mức tín dụng là một công cụ can thiệp trực tiếp mang tính mệnh lệnh, hành chính của NHTW để khống chế mức tăng khối lượng tín dụng của các TCTD

2.3.1 Công cụ trực tiếp:

Mức tồn quỹ tối thiểu:

NHTW quy định một mức sàn của lượng tiền tồn quỹ tại các NHTM nhằm kiểm soát khối lượng tín dụng của các Tổ chức Tín dụng

2.3.2 Công cụ gián tiếp:

- Điều tiết mức cung tiền trong nền kinh tế

- Thay đổi tỷ lệ dự trữ bắt buộc

có thể tạo ra những thay đổi lớn trong quy mô tín dụng và lãi suất.

- Tạo thu nhập cho Ngân hàng Trung ương.

2.3.2.2 Nghiệp vụ thị trường mở (OMO):

Khái niệm Hình thức Cơ chế tác động

• Nghiệp vụ thị

trường mở thụ động

•Tác động vào

dự trữ của các Ngân hàng

thương mại

•Tác động qua

lãi suất

Nghiệp vụ thị trường mở

2.3.2.3 Chính sách tái cấp vốn của NHTW:

Tái cấp vốn là hình thức cấp tín dụng của NHTW đối với các NHTM

tệ, tín dụng trong từng thời

kỳ nhất định.

2.3.2.5 Chính sách tỷ giá hối đoái:

Sự phối hợp giữa CSTT và

CSTK?

Chính sách Tiền tệ của NHNN:

Thảo luận:

Tìm hiểu về việc đề ra và điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam qua các thời kỳ?

Vận dụng để phân tích, đánh giá nghiệp vụ phát hành tiền của NHNNVN.

3.1 Tổng quan về nghiệp vụ phát hành tiền của NHTW: 3.1.1 Chế độ phát hành tiền: 3.1.2 Nguyên tắc phát hành tiền:

3.1.1 Chế độ phát hành tiền:

Chế độ phát hành theo

dự trữ vàng

Chế độ phát hành tiền theo tiền pháp định

bị hạn chế

Tiền giấy là Giấy nợ của

NH thay cho tiền vàng và bạc đã sử dụng trước đó

NHTW đưa tiền giấy vào lưu thông

thay cho tiền vàng

Chế độ phát hành tiền theo

dự trữ vàng

3.1.1.2 Chế độ phát hành tiền pháp định:

Lượng tiền cung ứng tăng thêm trong năm phụ thuộc vào tốc độ tăng trưởng kinh

tế dự kiến và tỷ

lệ lạm phát dự tính.

trọng là phải cấp cho nền kinh tế một

vừa đủ.

3.2.2.1 Nguyên tắc cân đối

Khối lượng tiền mặt phát hành ra phải cân đối nhu cầu của nền kinh tế

+ Nếu phát hành nhiều hơn nhu cầu sẽ gây mất giá đồng tiền, làm cho lạm phát

sẽ có cơ hội gia tăng,

+ Nếu tiền phát hành ít hơn nhu cầu, sẽ gây ra hiện tượng thiếu phương tiện sẽ làm cho sản xuất và lưu thông hàng hóa ngưng trệ, đình đốn

3.2.2.2 Nguyên tắc đảm bảo

Tiền giấy phát hành vào lưu thông phải được bảo đảm bằng giá trị vật chất, nhờ đó sức mua của tiền giấy mới được ổn định

Tiền giấy và tiền đúc kim loại hiện nay đều thuộc loại tiền dấu hiệu, đây là loại tiền được lưu hành dựa trên lòng tin của cá nhân và xã hội đối với đồng tiền đó Loại tiền này còn được gọi là tín tệ

3.2.2.2 Nguyên tắc đảm bảo

Việc phát hành tiền, tùy theo từng giai

đoạn phát triển của hình thái kinh tế - xã

hội, mà được bảo đảm bằng các hình thức sau:

Bảo đảm bằng vàng

Bảo đảm bằng tín dụng – hàng hóa

Bảo đảm bằng trái phiếu Chính phủ

Bảo đảm bằng ngoại tệ

3.2.2.3 Nguyên tắc tập trung thống nhất:

Từ khâu tính toán xác định khối lượng, tỷ

lệ tiền phát hành trong từng thời kỳ phải được cân nhắc cẩn thận và phải được thông qua bởi cơ quan có thẩm quyền, sau đó đến việc tổ chức thực hiện đều phải tuân thủ sự quyết định có tính tập trung nhằm đảm bảo khối lượng, cơ cấu tiền phát hành trong thời kỳ diễn ra theo

dự báo

3.2 CÁC KÊNH PHÁT HÀNH TIỀN:

Kênh tín dụng với NHTG

Kênh Chính Phủ Kênh Thị trường Mở Kênh Thị trường Ngoại hối

Đo lường tiền tệ

Khối lượng tiền trong nền kinh

tế được đo lường bằng một số mức cung tiền khác nhau và được kết cấu theo nguyên tắc tính lỏng giảm dần.

Tiền mặt

Tiền gửi KKH

CK Ngắn hạn Tiền gửi CKH

Đo lường mức cung tiền của Mỹ

- Tiền gửi tiết kiệm.

- Cổ phiếu quỹ

- M2

- Tiền gửi tiết kiệm và hợp đồng mua lại với mệnh giá cao.

- M3

- Tín phiếu kho bạc.

- Thương phiếu, trái phiếu

Đo lường mức cung tiền tệ của VN

Nhân tố ảnh hưởng đến mức cung tiền

• m2 = (+)

(rd+re+c)

rd: Tỷ lệ dự trữ bắt buộc re: Tỷ lệ dự trữ của NH

c : Tỷ lệ sử dụng tiền mặt

t : Tỷ lệ tiền gửi có kỳ hạn

b : Chứng từ nợ ngân hàng