Đô thị hóa gắn với CNH hđh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ---o0o---BÀI TẬP LỚN MÔN: KINH TẾ ĐÔ THỊ Đề tài: Thực trạng Đô thị hóa gắn với Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Khánh Huyền

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

-o0o -BÀI TẬP LỚN MÔN: KINH TẾ ĐÔ THỊ

Đề tài:

Thực trạng Đô thị hóa gắn với Công nghiệp hóa-Hiện đại

hóa

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Khánh Huyền

Mã sinh viên: 11201866 Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Kim Hoàng

Hà Nội, 10/2021

MỤC LỤC Mục lục ……… 2 Đặt vấn đề ……… 3

A Lý luận chung về Đô thị hóa gắn với Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa ……… 4

I Đô thị hóa

1 Khái niệm

2 Vai trò của Đô thị hóa

3 Đặc điểm của Đô thị hóa

4 Các hình thức Đô thị hóa

5 Các nhân tố ảnh hưởng đến Đô thị hóa

II Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa

1 Khái niệm

2 Vai trò của Công nghiệp hóa- Hiện đại hóa

a Vai trò của Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa đến nền Kinh Tế

b Vai trò của Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa đối với Đô thị hóa

III Đô thị hóa gắn với Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa

B Sơ lược quá trình Đô thị hóa ở Việt Nam ……… 9

I Sơ lược quá trình Đô thị hóa trên thế giới

II Tổng quan về quá trình Đô thị hóa ở Việt Nam

C Thực trạng Đô thị hóa gắn với Công nghiệp Hóa-Hiện đại hóa ……… 10

1 Cơ hội

2 Thách thức

D Biện pháp thúc đẩy Đô thị hóa gắn với Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa ……… 15

E Tuổi trẻ Việt Nam trong công cuộc Đô thị hóa, CNH-HĐH đất nước ………… 17

F Kết luận ……… 18

G Tài liệu tham khảo ……… 19

Đặt vấn đề

1 Lời mở đầu

Lời đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn đến Trường đại học Kinh Tế Quốc Dân đã đưa môn Kinh tế đô thị vào giảng dạy Em cũng xin cảm ơn thầy Nguyễn Kim Hoàng, giảng viên

bộ môn đã đem đến cho chúng em những giờ học lý thú và những kiến thức quý báu Trong thời gian được học lớp của thầy, em đã tích lũy riêng được cho bản thân thêm nhiều kiến thức cũng như học tập hiệu quả

Bộ môn Kinh tế đô thị quả thực là một môn học thú vị, bổ ích với chúng em Tuy nhiên,

do thời gian học tập không nhiều và ảnh hưởng của dịch bệnh, cũng như kiến thức của em còn có hạn, do đó, bài tiểu luận của em còn nhiều thiếu sót Kính mong thầy và các bạn xem xét và góp ý để bài luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn !

2 Tính cấp thiết của đề tài

Nhân loại chuyển mình sang thế kỷ XXI, thế giới chứng kiến những bước đột phá quan trọng trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật và công nghệ với nền công nghiệp 4.0 đầy hiện đại Đi cùng với đó, là sự chuyển mình mạnh mẽ trong lĩnh vực kinh tế, trong đó có Việt Nam Bộ mặt của quốc gia đang thay đổi từng ngày nhờ sự hình thành nhanh chóng của các thành phố lớn hiện đại, sự mở rộng của các đô thị cũ Quá trình đó đã và đang diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết và nó được gọi là Đô thị hóa

Với một nền kinh tế nông nghiệp còn nhiều lạc hậu do những cuộc chiến tranh dài, "cơn lốc" Đô thị hóa cùng với chủ trương CNH-HĐH ập đến đã mang lại một hơi thở mới cho đất nước, đem lại những thay đổi tích cực về tư duy nhận thức cũng như đời sống của nhân dân

Với tính cấp thiết của vấn đề trên, dưới sự hướng dẫn tận tình của thầy Nguyễn Kim Hoàng, em đã thực hiện đề tài "Đô thị hóa gắn với Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

A Lý luận chung về Đô thị hóa gắn với Công nghiệp

hóa-Hiện đại hóa

I Đô thị hóa

1 Khái niệm

Trên quan điểm một vùng, Đô thị hóa là quá trình hình thành và phát triển các hình thức

và điều kiện sống theo kiểu đô thị

Theo quan điểm kinh tế quốc dân, Đô thị hoá là một quá trình biến đổi về sự phân bố các yếu tố lực lượng sản xuất trong nền kinh tế quốc dân, bố trí dân cư những vùng không phải đô thị thành đô thị, đồng thời phát triển các đô thị hiện có theo chiều sâu

Tóm lại, đô thị hóa là quá trình biến đổi và phân bố các lực lượng sản xuất trong nền kinh

tế quốc dân, bố trí dân cư, hình thành, phát triển các hình thức và điều kiện sống theo kiểu

đô thị đồng thời phát triển đô thị hiện có theo chiều sâu trên cơ sở hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật và tăng quy mô dân số

2 Vai trò của Đô thị hóa

Đô thị hóa có ảnh hưởng to lớn đối với sự phát triển kinh tế- xã hội

Đô thị hóa đã tác động mạnh mẽ đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của nước ta khi chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tăng tỷ trọng khu vực II và III, từ đó thúc đẩy công nghiệp và dịch vụ phát triển

Các đô thị còn có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển kinh tế, xã hội của địa phương, các vùng Năm 2005, các đô thị đã đóng góp 70,4% GDP của cả nước, chiếm 84% GDP ngành dịch vụ, 84% GDP của ngành công nghiệp-xây dựng, đóng góp đến 80% ngân sách nhà nước

Bên cạnh đó, đô thị hóa không chỉ tạo thị trường tiêu thụ hàng hóa rộng lớn, đa dạng mà còn tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập, giúp ổn định cuộc sống của người lao động Các đô thị là nơi có cơ sở vật chất, hạ tầng hiện đại, chính vì thế, đã thu hút được các nguồn đầu tư trong và ngoài nước, tạo động lực phát triển cho nền Kinh tế quốc dân

3 Đặc điểm của Đô thị hóa

Đô thị hoá là sự phát triển về quy mô, số lượng, nâng cao vai trò của đô thị trong khu vực

và hình thành các chùm đô thị

Đô thị hoá gắn liền với một thể chế kinh tế xã hội nhất định, gắn liền với sự biến đổi về kinh tế xã hội của đô thị và nông thôn, sự biến đổi ấy thể hiện ở sự phát triển công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng, dịch vụ,vv…Phương hướng và điều kiện phát triển của đô thị hoá phụ thuộc vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Ở các nước đang phát triển, như Việt Nam, biểu hiện của đô thị hoá là sự bùng nổ về dân

số, sự phát triển công nghiệp tỏ ra yếu kém, sự gia tăng dân số không dựa trên cơ sở phát triển công nghiệp và phát triển kinh tế Mâu thuẫn giữa thành thị và nông thôn có biểu hiện gia tăng do sự mất cân đối trong các cơ hội phát triển…

4 Các hình thức Đô thị hóa

Đô thị hóa nông thôn là quá trình phát triển nông thôn và phổ biến lối sống thành thị.

Đây là sự tăng trưởng đô thị theo xu hướng bền vững có tính quy luật

Đô thị hóa ngoại vi là quá trình phát triển mạnh các vùng ngoại vi của thành phố, tạo ra

các cụm đô thị, góp phần đẩy nhanh quá trình đô thị hóa nông thôn

5 Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình Đô thị hóa

Điều kiện tự nhiên: trong thời kỳ kinh tế chưa phát triển mạnh mẽ, đô thị hóa phụ thuộc

rất nhiều vào điều kiện tự nhiên Những vùng có khí hậu thời tiết tốt, có nhiều khoáng sản, giao thông thuận lợi và những lợi thế khác sẽ thu hút dân cư mạnh hơn, do đó sẽ được đô thị hóa sớm với quy mô lớn

Điều kiện xã hội: mỗi phương thức sản xuất sẽ có một hình thái đô thị tương ứng, do đó

quá trình đô thị hóa có những đặc trưng riêng của nó Kinh tế thị trường đã mở đường cho lực lượng sản xuất phát triển mạnh Sự phát triển của lực lượng sản xuất là điều kiện để công nghiệp hóa, hiện đại hóa và là tiền đề cho đô thị hóa

Văn hóa dân tộc: mỗi một dân tộc đều có một nền văn hóa độc nhất vô nhị của riêng

mình Chính nền văn hóa đó có ảnh hưởng đến tất cả các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội…nói chung và đô thị hóa nói riêng

Trình độ phát triển kinh tế: phát triển kinh tế là yếu tố có tính quyết định trong quá trình

đô thị hóa Bởi xây dựng, nâng cấp, cải tạo đô thị đòi hỏi nguồn tài chính lớn

Tình hình chính trị: ở Việt Nam, sau năm 1975, tốc độ đô thị hóa ngày càng cao, các khu

đô thị mới hình thành và phát triển nhanh chóng Đặc biệt trong thời kỳ đổi mới, với các chính sách mở cửa nền kinh tế nhằm thu hút đầu tư nước ngoài, phát triển nền kinh tế nhiều thành phần thì đô thị hóa đã tạo ra sự phát triển kinh tế vượt bậc

II Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa

1 Khái niệm

CNH là quá trình nâng cao tỷ trọng của ngành công nghiệp trong toàn bộ các ngành kinh

tế của một vùng hay một nền kinh tế CNH ở Việt Nam là quá trình chuyển đổi kinh tế Việt Nam từ dựa vào nông nghiệp và thủ công sang máy móc công nghiệp là chính

CNH-HĐH là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội tử sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên sự tiến bộ của công nghiệp, sự tiến bộ của khoa học công nghệ, tạo ra năng suất lao động cao

2 Vai trò của Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa

a, Vai trò của Công nghiệp hóa- Hiện đại hóa đối với nền Kinh tế

Quá trình Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa tác động nhiều mặt của nền Kinh Tế

Thông qua sự ứng dụng sự tiến bộ khoa học công nghệ một cách triệt để, Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa đã phát triển lực lượng sản xuất, tạo ra năng suất lao động cao nhất có thể, thúc đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế quốc dân cũng như nội bộ các ngành kinh tế

Thông qua Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa, các nguồn lực được phân bố nhiều hơn cho khu vực công nghiệp – nơi mà năng suất lao động được nâng cao nhanh chóng Nhờ đó, kinh tế sẽ tăng trưởng nhanh hơn

Khi công nghiệp với đặc trưng là sản xuất quy mô lớn phát triển, đầu vào và thị trường tiêu thụ sẽ là vấn đề hàng đầu Chính vì vậy dẫn đến sự phát triển của thương mại trong nước và thương mại quốc tế

Để thực hiện tốt Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa, cần phải mở rộng giao lưu, hợp tác quốc

tế Đây là cơ hội tốt để tham gia mạng lưới sản xuất toàn cầu, thúc đẩy quá trình hội nhập quốc tế, khẳng định vị thế của quốc gia trên trường quốc tế

Đồng thời với việc mở rộng hợp tác quốc tế, đất nước có thể thu hút được nguồn vốn đầu

tư trong và ngoài nước

Gắn liền với Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa chính là công nghệ, kỹ thuật, khoa học hiện đại, phương pháp quản lý tiên tiến Khoa học công nghệ là công cụ hữu hiệu không chỉ trong phát triển con người mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế

b, Vai trò của Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa đối với Xã hội

Quá trình Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa đất nước gắn với mục tiêu xây dựng một Việt

Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Công cuộc Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa đã tạo công ăn việc làm,giải quyết phần nào nạn thất nghiệp, tăng thu nhập, giúp ổn định cuộc sống cho người dân lao động Đặc biệt, nhờ quá trình đó, cuộc sống của người dân ở nông thôn đã có nhiều thay đổi theo chiều hướng tích cực

Mức sống cũng như chất lượng sống của người dân được nâng cao do tổng sản phẩm xã hội lớn, thu nhập tăng, có thời gian nghỉ ngơi và giải trí nhờ máy móc

Quá trình Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa làm xuất hiện các khu, cụm Công nghiệp và các

đô thị, góp phần làm tăng tỷ lệ dân thành thị và tác động mạnh mẽ đến quá trình đô thị hóa

III Đô thị hóa gắn với Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa

Đô thị hóa và Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa là những quá trình quan trọng để phát triển Kinh tế-Xã hội Đô thị hóa không thể tách rời khỏi Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa

Hiểu đơn giản, đô thị hóa là sự phát triển về quy mô, số lượng, nâng cao vai trò của đô thị trong khu vực và hình thành các chùm đô thị Nó được thể hiện qua quá trình chuyển đổi các hoạt động dân cư từ lĩnh vực nông nghiệp sang công nghiệp, dịch vụ Quá trình này luôn phải gắn liền không thể tách rời với sự hình thành, phát triển của công nghiệp cũng như công cuộc Công nghiệp hóa

Công nghiệp hoá chính là cơ sở cho sự phát triển của đô thị hoá Đô thị hóa trên thế giới bắt đầu từ cách mạng thủ công nghiệp, tiếp đến là cách mạng công nghiệp đã thay thế lao động thủ công bằng lao động máy móc với năng suất lao động cao hơn và đã phân công lại lao động xã hội, làm thay đổi cơ cấu lao động xã hội, đồng thời, cách mạng công nghiệp đã tập trung hoá lực lượng sản xuất ở mức độ cao dẫn đến hình thành đô thị mới,

mở rộng quy mô đô thị cũ

Ngày nay, trong bối cảnh của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, với công nghệ kỹ thuật tiên tiến như Big Data, IoT, hay AI, thì sự phát triển đô thị hoá đã và sẽ mạnh mẽ hơn bao giờ hết

Như vậy, có thể nói, Đô thị hóa và Công nghiệp hóa có mối quan hệ hữu cơ, nhân quả khăng khít Sự phát triển và phân bố công nghiệp đã đặt nền móng quan trọng nhất cho sự hình thành, phát triển đô thị Mặt khác, khi hệ thống đô thị được hình thành, cơ sở hạ tầng

và vật chất sẽ phát triển, hấp dẫn các hoạt động sản xuất công nghiệp

Lý thuyết Hiện đại hóa xuất hiện vào giữa thế kỷ XX giải thích răng, Hiện đại hóa là quá trình bao gồm: công nghiệp hóa, đô thị hóa, hợp lý hóa, quan liêu, tiêu thụ hàng loạt và việc thông qua nền dân chủ Như vậy, Đô thị hóa là một bộ phận không tách rời của quá trình Hiện đại hóa

B Sơ lược quá trình Đô thị hóa ở Việt Nam

I Sơ lược quá trình đô thị hóa trên thế giới

1 Thời kỳ tiền Công nghiệp trước thế kỷ XVII

Ở thời kỳ này, đô thị hóa phát triển mang đặc trưng của nền văn minh nông nghiệp Các

đô thị chủ yếu là quy mô nhỏ, cơ cấu đơn giản, phân tán Tính chất đô thị lúc ấy chủ yếu

là hành chính, thương nghiệp, tiểu thủ thương nghiệp

2 Thời kỳ công nghiệp từ thế kỷ XVII đến nửa thế kỷ XX

Song song với công cuộc Công nghiệp hóa, các đô thị phát triển mạnh Cách mạng công nghiệp đã làm cho nền văn minh đô thị phát triển nhanh chóng, sự tập trung dân cư sản xuất đã hình thành các đô thị lớn và cực lớn Cơ cấu đô thị phức tạp hơn Đặc trưng của thời kỳ này là sự phát triển đô thị một cách mất kiểm soát

3 Thời kỳ hậu công nghiệp

Sự phát triển của khoa học công nghệ đã làm thay đổi cơ cấu sản xuất và phương thức sinh hoạt của đô thị Thời kỳ này, đô thị có quy mô lớn, cơ cấu tổ chức phức tạp Hệ thống dân cư phát triển thành cụm, chùm, chuỗi

II Tổng quan về quá trình đô thị hóa tại Việt Nam

Thế kỷ thứ 3 TCN, Thành Cổ Loa là đô thị đầu tiên ở nước ta Dưới thời kỳ phong kiến, một số đô thị hình thành ở những nơi có vị trí thuận lợi với chức năng hành chính, thương mại, quân sự như Thăng Long, Hội An, Phố Hiến hay Đà Nẵng

Trong thời kỳ Pháp thuộc, một số đô thị lớn hình thành như Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945-1954), quá trình đô thị hóa diễn ra chậm, nhiều đô thị thay đổi và bị tàn phá

Trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước, ở miền Bắc tiến hành xây dựng XHCN gắn với công nghiệp hóa và hình thành một số đô thị; ở miền Nam chính quyền Sài Gòn dùng đô thị hóa để phục vụ chiến tranh

Từ 1975 đến nay, Đô thị hóa đã và đang diễn ra tích cực hơn

C Thực trạng Đô thị hóa gắn với Công nghiệp

hóa-Hiện đại hóa ở Việt Nam

1 Cơ hội

Tỷ lệ Đô thị hóa gắn với CNH-HĐH khá cao

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng đã mang lại bước ngoặt mang tính lịch sử, đột phá về đổi mới tư duy Sau hơn 30 tiến hành công cuộc đổi mới, song song với sự nghiệp Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa đất nước, quá trình đô thị hóa diễn ra hết sức nhanh chóng, đặc biệt là mười năm gần đây, đặc biệt là ở các thành phố lớn như thủ đô Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng

Từ năm 1990, khi các đô thị bắt đầu phát triển, cả nước chỉ có khoảng 500 đô thị, tỷ lệ đô thị hóa từ 17-18% Đến năm 2000, số đô thị là 649 và lên đến 656 vào năm 2003 Đến tháng 6 năm 2020, tổng số đô thị của cả nước là 853 đô thị, trong đó có 5 thành phố trực thuộc Trung Ương

Theo báo cáo sơ kết 6 tháng đầu năm 2020 của Bộ Xây Dựng, tỷ lệ đô thị hóa toàn quốc đạt 39,3%, tăng 0,5% so với cùng kỳ năm 2019 Điều này tương đương với, số dân sống tại các đô thị chiếm gần 45tr dân

Tại Việt Nam, Ủy ban thường vụ Quốc hội đã ban hành nghị quyết về việc về phân loại

đô thị, phân thành 6 loại đô thị: đô thị đặc biệt, đô thị loại I, II, III, IV, và V Thủ đô Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh là hai đô thị đặc biệt của nước ta Đây không chỉ là hai trung tâm văn hóa, kinh tế, chính trị mà còn là hai trung tâm công nghiệp lớn nhất cả nước Tính đến hiện tại, nước ta có 23 đô thị loại I, 32 đô thị loại II, 48 đô thị loại III, 88

đô thị loại IV, 672 đô thị loại V Cùng với đó, sự phát triển của các đô thị đã hình thành nên 6 vùng công nghiệp, lớn nhất là Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng Đây là những con số rất tích cực, là sự cố gắng không ngừng của các cấp chính quyền trong việc phát triển đô thị

Tốc độ Đô thị hóa gắn với CNH-HĐH nhanh

Ở mỗi quốc gia trên thế giới, bao gồm Việt Nam, Đô thị hóa gắn với Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa luôn là một quy luật tất yếu Quá trình đó có thể diễn ra theo xu hướng nhanh hay chậm phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện của quốc gia đó

Tại Việt Nam, trong khoảng 10 năm trở lại đây, chúng ta chứng kiến quá trình Đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ với tốc độ Đô thị hóa gắn với Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa vô cùng nhanh Có vô số đô thị mới được hình thành cũng như nhiều đô thị cũ được cải tạo nâng cấp hạ tầng Năm 2021, Chính Phủ quyết định thành lập thành phố Thủ Đức trực thuộc