VỢ NHẶT KHÁT VỌNG SỐNG MÃNH LIỆT CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG HOÀN CẢNH ÉO LE Vợ nhặt được coi là kiệt tác của Kim Lân Truyện ngắn thể hiện sự éo le, khốn cùng của người dân ngụ cư trong nạn đói năm 1945 Kim Lân từng chia sẻ “Khi viết về nạn đói người ta thường viết về sự khốn cùng và bi thảm Khi viết về con người năm đói người ta hay nghĩ đến những con người chỉ nghĩ đến cái chết” Trong hoàn cảnh khốn cùng, dù cận kề bên cái chết nhưng những con người ấy không nghĩ đến cái chết mà vẫn hướng tới sự số.
Trang 1VỢ NHẶT - KHÁT VỌNG SỐNG MÃNH LIỆT CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG
HOÀN CẢNH ÉO LE.
Vợ nhặt được coi là kiệt tác của Kim Lân Truyện ngắn thể hiện sự éo le, khốn cùng của
người dân ngụ cư trong nạn đói năm 1945 Kim Lân từng chia sẻ “Khi viết về nạn đói người ta thường viết về sự khốn cùng và bi thảm Khi viết về con người năm đói người ta hay nghĩ đến những con người chỉ nghĩ đến cái chết” Trong hoàn cảnh khốn cùng, dù cận
kề bên cái chết nhưng những con người ấy không nghĩ đến cái chết mà vẫn hướng tới sự sống, vẫn hi vọng, tin tưởng ở tương lai Họ vẫn muốn sống, sống cho ra con người Mặt khác, nó thể hiện lòng nhân ái, tình thương yêu giữa con người và con người trong hoàn
cảnh khốn cùng Hơn thế nữa, Vợ nhặt đã thể hiện sức sống mãnh liệt, sự khao khát và
niềm tin, hi vọng của con người trong hoàn cảnh khốn cùng ấy Đặc biệt, qua nhân vật người vợ nhặt, Kim Lân đã bộc lộ cái nhìn trân trọng đối với người dân lao động nghèo khổ, đặc biệt là sự trân trọng đối với vẻ đẹp thiên tính nữ không mất đi trong người phụ
nữ khốn khổ ấy Xuất hiện ít thôi nhưng nhân vật này đã góp phần không nhỏ làm nên giá trị hiện thực lớn lao, ý nghĩa nhân đạo sâu sắc của thiên truyện
(Ảnh sưu tầm)
Trang 2NHỮNG TRANG VIẾT NÓI LÊN HIỆN THỰC NHỮNG NĂM 1945
Truyện nổi lên 3 nhân vật chính: Tràng, bà cụ Tứ và cô vợ nhặt Mỗi nhân vật đều
có một vị trí riêng trong tác phẩm So với 2 nhân vật kia, thì cô vợ nhặt có vẻ quan trong trọng hơn Không phải ngẫu nhiên mà tên tác phẩm này liên quan trực tiếp đến người đàn
bà Tuy nhiên xung quanh nhân vật này cũng có những nghịch lí rất đáng kể Là nhân vật quan trọng nhưng cũng là nhân vật duy nhất trong truyện không được đặt tên riêng Tự đặt mình vào hoàn cảnh mất danh giá dễ bị xem thường thế nhưng người đọc lại không thể coi thường mà chỉ thấy thương, cảm thông, đôi chút cảm thấy ngồ ngộ Những nghịch
lí này đã chứa đựng vẻ đẹp của hình tượng nhân vật vợ nhặt
Đó là người đàn bà không tên không tuổi, không rõ lai lịch, không có nhà cửa, chỉ biết thị là một trong những nạn nhân bị cái đói thổi dạt về đây Lúc gặp Tràng, thị cùng mấy chị con gái ngồi vêu ra trước cửa kho thóc, chờ nhặt hạt rơi hạt vãi Sự tận cùng của cái nghèo, khổ Chi tiết “ngồi vêu” rất đắt, nó không chỉ gợi lên hình ảnh thiếu sức sống của những thân phận người mà lột tả bản chất của số phận con người trong nạn đói, đó là
sự mong mỏi đến vô vọng một sự giúp đỡ, một sự ban phát, bố thí để sống qua được từng ngày, từng khắc, chứ chưa nói gì qua được nạn đói Ngoại hình của Thị xuất hiện với dáng người gầy vêu vao, áo quần tả tơi như tổ đĩa, hai má gầy sọp, đôi mắt trũng sâu trên khuôn mặt lưỡi cày xám xịt, ngực phẳng phiu gầy lép…Đây là một hình dạng tiều tuỵ nhất, là bằng chứng “sinh động” nhất, chứng minh cho sự tàn phá ghê gớm của cái đói
(Ảnh sưu tầm)
Trang 3CUỘC GẶP GỠ ĐỊNH MỆNH.
Thị và anh cu Tràng đã gặp nhau và phải chăng đó là cái duyên của họ:
Lần gặp thứ nhất: nghe anh phu xe hò một câu: Muốn ăn cơm trắng với giò này/ Lại đây mà đẩy xe bò với anh, trong số những người ngồi “vêu” ra trước của kho thóc, chỉ
có thị đứng lên, chạy lại đẩy xe bò với anh cu Tràng Chi tiết này vừa ngẫu nhiên nhưng vừa tất nhiên, nó báo hiệu một tính cách khá nhanh nhẹn, nhưng cũng cho thấy thị chỉ mong có ai nhờ cậy để được bám víu vào đó
Lần gặp thứ hai là hệ quả của lần gặp thứ nhất Thị cong cớn, sưng sỉa, chao chát, chỏng lỏn: Điêu, người thế mà điêu…Thị có ý nhắc lại lời hứa vu vơ của anh Tràng lần trước Khi được mời ăn, thì ngồi xuống ăn một lúc 4 bát bánh đúc Kim Lân miêu tả: thị
sà xuống ăn một chặp 4 bát bánh đúc, không chuyện trò gì Ăn xong, thị cầm dọc đôi đũa, quẹt ngang miệng mà thở Ta thấy được rõ ràng, ở người đàn bà ấy, lúc này chỉ còn lại bản năng Để được ăn, thị mất đi lòng tự trọng, sự xấu hổ, sự nữ tính của một người phụ nữ
Thế mới biết,cái đói có sức công phá ghê gớm, nó không chỉ làm con người tiều tuỵ về thân thể, mà còn biến dạng về nhân phẩm, tâm hồn.
(Tác giả design)
Trang 4HƠI ẤM CỦA TÌNH NGƯỜI
Sau hai lần gặp được xem là cái duyên số ấy, Tràng đã cưới Thị về làm vợ Và lời mời của anh cu Tràng ngay lập tức trở thành lời cầu hôn chính thức đối với người đàn bà đói rách ấy Thị đã bám víu vào Tràng như người chết đuối vớ được cọc” Đây rõ ràng không phải là chuyện vu vơ tầm phào nữa mà đã trở thành chuyện cả đời người: chuyện hôn nhân Người đàn bà ấy đã chính thức trở thành “vợ nhặt” Thị trở thành người vợ theo không, không mối mai, không cỗ bàn, không đồ sính lễ, tủi nhục, thế nhưng trong cái hoàn cảnh ấy thị dù tủi hổ, nhưng cái thị cần nhất vẫn là được sống, thị cần một chỗ dựa, một mái ấm để nương vào, để thoát khỏi cái cảnh bèo dạt của mình
Rõ ràng việc đồng ý theo anh cu Tràng về nhà đã thể hiện ở cô một niềm khao khát được sống rất mãnh liệt Chính điều này đã làm cô nghĩ tới Tràng Trong cô “vợ nhặt” này diễn ra một cuộc đấu tranh giữa “bản năng ham sống và nhân cách làm người” Ở trong bước đường cùng, bản năng ham sống đã trỗi dậy và chiến thắng, nó lấn át đi nhân cách làm người của cô Nhưng những phẩm chất ấy không mất đi, nó đã sớm được bộc lộ ngay
từ những bước chân đầu tiên theo anh cu Tràng về xóm ngụ cư Trên đường về nhà, thị đi sau Tràng mấy bước, rất e thẹn ngại ngùng Vẻ táo tợn, đanh đá khi gặp Tràng giữa chợ đã hoàn toàn mất đi Khi bị đám trẻ con trêu ghẹo, thị càng xấu hổ, ngượng ngiụ, chân nọ đá vào chân kia trong khi Tràng khi phởn phơ, sung sướng Chính những biểu hiện ấy của người đàn bà kia đã cho thấy chị không phải là người đánh mất hoàn toàn nhân phẩm, vì
nó là biểu hiện của nữ tính, và là ý thức xót xa trước thân phận mình Điều này đã làm cho người đọc tin tưởng vào hạnh phúc nhỏ nhoi mà Tràng đang có được
Thái độ của người đàn bà khi về đến nhà Tràng càng thể hiện rõ điều đó Lúc theo Tràng vào nhà, nhìn “cái nhà vắng teo đứng rúm ró trên mảnh vườn mọc lổn nhổn những búi cỏ dại”, chị đã nén một tiếng thở dài trong lồng ngực, như tự ý thức được sự tự nguyện gắn bó, châp nhận hoàn cảnh nhà chồng không một lời oán thán, phê phán Chị cũng cư xử rất ý tứ: từ chuyện chào hỏi mẹ chồng lễ phép, cư đứng khép nép, không dám ngồi, khi được bà cụ tứ cho phép ngồi cũng chỉ dám ngồi mớm ở mé giường, hay khuôn mặt bần thần nghĩ ngợi, cho đến sáng hôm sau, điềm nhiên ăn bát cháo cám mẹ chồng đưa cho dù trong lòng, trong miệng đắng chát Chị không nỡ làm mất đi niềm vui tội nghiệp của một người mẹ già… Tất cả những điều ấy chứng tỏ người đàn bà kia không
Trang 5phải là vô tâm, vô tình, cạn nghĩ Phải tinh tế, ý nhị lắm, phải đầy tình thương, trách nhiệm lắm chị mới có được những ứng xử như thế
Sau đêm tân hôn, người vợ nhặt đã thực sự trở thành người vợ đảm đang, Chị dậy sớm cùng mẹ chồng quét dọn vườn tược thật sạch sẽ Tràng cũng thấy người vợ của mình nhanh nhẹn, hiền hậu đúng mực khiến anh thêm vui vẻ, tự hào Chi tiết chị quét sân được nhà văn miêu tả: tiếng chổi từng nhát kêu sàn sạt trên mặt đất Đó là những hát chổi của lòng tự tin Người vợ nhặt ấy như đang khẳng định sự có mặt của mình nơi ngôi nhà
này-sự có mặt đem lại vẻ sáng sủa, sạch sẽ cho một cuộc sống mới (có thể phân tích thêm chi tiết người vợ kể về chuyện cướp kho thóc trên mạn Thái Nguyên để thấy thêm một phẩm chất khác của người đàn bà này như mạnh mẽ, và có ý thức thay đổi vận mệnh…)
Như thế, có thể thấy rằng những cái chao chát chỏng lỏn chỉ là lớp vỏ bên ngoài
mà người đàn bà tự tạo ra để thích ứng, để tự vệ, để chống chọi với cuộc sống Còn bên trong vẫn có những đức tính của một người phụ nữ Việt Nam đúng mực: cam chịu, chịu thương, chịu khó, chăm chỉ, lo toan…Với nhân vật người vợ nhặt, Kim Lân mang đến cho người đọc một niềm tin: người phụ nữ, dù ở trong bất cứ hoàn cảnh nào, vẫn mang thiên tính nữ Một cách tự nhiên, họ khát khao một tổ ấm gia đình và vun vén cho cái tổ
ấm ấy
Không chỉ vậy, có lẽ Thị còn là một chất xúc tác giúp anh Cu Tràng trưởng thành hơn sau khi lấy vợ Sau đêm tân hôn, Tràng dường như thay đổi hẳn, trưởng thành, chững chạc và nhận thức được những trách nhiệm và vị trí của bản thân trong gia đình, anh vừa cảm thấy hạnh phúc vừa cảm thấy bản thân có trách nhiệm phải xây dựng gia đình êm ấm, mang lại hạnh phúc cho vợ con, nuôi sống gia đình Điều ấy thể hiện rõ ràng trong suy nghĩ “Bây giờ hắn mới thấy hắn nên người Hắn thấy hắn có bổn phận phải lo lắng cho vợ con sau này” đồng thời Tràng lập tức biến nó thành hành động khi “hắn chạy xăm xăm ra giữa sân Hắn cũng muốn làm một việc gì để dự phần tu sửa căn nhà” Trong bữa cơm đón dâu mới, Tràng nghĩ về việc phá kho thóc Nhật, hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng bay phấp phới, cũng bộc lộ những suy nghĩ mới, lối đi mới trong tương lai của Tràng và của cả rất nhiều những người nông dân khác, nhằm giải thoát cho chính bản thân khỏi nạn đói kinh hoàng, khỏi sự áp bức của kẻ thù
Trang 6Với nhân vật người vợ nhặt, tác phẩm đã lên tiếng tố cáo xã hội thực dân phong kiến đã gây ra nạn đói biến con người thành bèo bọt, rẻ rúng Nhưng cũng qua đó, nhà văn khẳng định niềm tin dù trong bất cứ hoàn cảnh nào con người vẫn sống, vẫn khao khát, vẫn vươn lên xứng đáng làm người Cùng với hai nhân vật Tràng và bà cụ Tứ, nhân vật vợ nhặt góp phần làm nên chiều sâu trong tư tưởng nhân đạo của tác phẩm “Vợ nhặt”
(Tác giả design)