bài giảng LỊCH sử NHÀ nước và PHÁP LUẬT THẾ GIỚI

Untitled Phần thứ nhất LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT THẾ GIỚI CHƯƠNG 1 NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT CỔ ĐẠI 1 1 Sự hình thành nhà nước và pháp luật 1 1 1 Sự tan rã của công xã nguyên thủy – quá trình hình thành nhà nước Phát hiện ra kim loại và được dùng làm chế tạo công cụ lao động đã tạo nên sự phát triển của lực lượng sản xuất làm biến đổi về kinh tế xã hội Xuất hiện sự phân công lao động + Chăn nuôi và trồng trọt tách rời nhau + Nghề thủ công tách rời khỏi nông nghiệp Sự phát triển của lực lượng sản.

Ph n th nh t: L CH S NHÀ N ầ ứ ấ Ị Ử ƯỚ C VÀ PHÁP LU T TH GI I Ậ Ế Ớ

CH ƯƠ NG 1 NHÀ N ƯỚ C VÀ PHÁP LU T C Đ I Ậ Ổ Ạ 1.1.S hình thành nhà n ự ướ c và pháp lu t ậ

1.1.1.S tan rã c a công xã nguyên th y – quá trình hình thành nhà ự ủ ủ

n ướ c

- Phát hi n ra kim lo i và đ ệ ạ ượ c dùng làm ch t o công c lao đ ng đã ế ạ ụ ộ

t o nên s phát tri n c a l c l ạ ự ể ủ ự ượ ng s n xu t làm bi n đ i v kinh t - xã h i ả ấ ế ổ ề ế ộ

Xu t hi n s phân công lao đ ng: ấ ệ ự ộ

+ Chăn nuôi và tr ng tr t tách r i nhau ồ ọ ờ

+ Ngh th công tách r i kh i nông nghi p ề ủ ờ ỏ ệ

- S phát tri n c a l c l ự ể ủ ự ượ ng s n xu t đã d n t i n n kinh t c a công ả ấ ẫ ớ ề ế ủ

s n nguyên th y bi n ả ủ ế đ i: ổ

Th nh t, s xu t hi n t h u làm cho quá trình phân hóa tài s n ứ ấ ự ấ ệ ư ữ ả

trong xã h i di n ộ ễ ra.

+ Ng ườ i có đ a v đã chi m đ ị ị ế ượ c nhi u c a c i xã h i ề ủ ả ộ

+ S trao truy n công c s n xu t, t li u lao đ ng và c a c i t đ i ự ề ụ ả ấ ư ệ ộ ủ ả ừ ờ này sang đ i khác ờ

+ C a c i c a các tù binh trong chi n tranh b nh ng b l c th ng tr n ủ ả ủ ế ị ữ ộ ạ ắ ậ chi m đo t thành c a riêng ế ạ ủ

Th hai, công xã nông thôn xu t hi n thay th công xã th t c ph h ứ ấ ệ ế ị ộ ụ ệ đang d n b tan rã S phát tri n c a ch đ t h u đãn đ n hình thành nên ầ ị ự ể ủ ế ộ ư ữ ế

nh ng t p đoàn ng ữ ậ ườ i trong xã h i ộ

+ Nh ng ng ữ ườ i giàu có: Các quý t c th t c trong công xã, b l c, liên ộ ị ộ ộ ạ minh b l c, th ộ ạ ươ ng nhân, tăng l , m t s ít là nông dân , bình dân có tích lũy ữ ộ ố

c a c i ủ ả

Downloaded by Hi?n Ph?m (phamhien2662001vn@gmail.com)

1

+ Nh ng ng ữ ườ i nghèo: nông dân, th th công ợ ủ

+ Tù binh chi n tranh b bi n thành nô l ế ị ế ệ

Toàn b nh ng t p đoàn ng ộ ữ ậ ườ i trên hình thành nên nh ng giai c p: ữ ấ

Ch nô, bình dân, nô l Chính vì s phân hóa giai c p đó đã d n t i nh ng ủ ệ ự ấ ẫ ớ ữ mâu thu n không th đi u hòa đ ẫ ể ề ượ c Giai c p giàu có h c n ph i ti n hành ấ ọ ầ ả ế các bi n pháp đ b o v c a c i và b n th n h Cho nên h c n thành l p t ệ ể ả ệ ủ ả ả ậ ọ ọ ầ ậ ổ

ra, nhà n ướ c là s n ph m c a m t xã h i đã phát tri n t i m t giai đo n nh t ả ẩ ủ ộ ộ ể ớ ộ ạ ấ

đ nh; nó là s thú nh n r ng xã h i đó b lúng túng trong m t m i mâu thu n ị ự ậ ằ ộ ị ộ ố ẫ

v i b n thân mà không sao gi i quy t đ ớ ả ả ế ượ c, r ng xã h i đó đã b phân thành ằ ộ ị

nh ng m t đ i l p không th đi u hòa mà xã h i đó b t l c không sao lo i ữ ặ ố ậ ể ề ộ ấ ự ạ

b đ ỏ ượ c Nh ng mu n cho nh ng m t đ i l p đó, nh ng giai c p có quy n ư ố ữ ặ ố ậ ữ ấ ề

l i kinh t mâu thu n nhau đó, không đi đ n ch tiêu di t l n nhau và tiêu ợ ế ẫ ế ỗ ệ ẫ

di t luôn c xã h i trong m t cu c đ u tranh vô ích, thì c n ph i có m t l c ệ ả ộ ộ ộ ấ ầ ả ộ ự

l ượ ng c n thi t, m t l c l ầ ế ộ ự ượ ng rõ ràng là đ ng trên xã h i, có nhi m v làm ứ ộ ệ ụ

d u b t s xung đ t và gi cho s xung đ t đó n m trong vòng “tr t t ” Và ị ớ ự ộ ữ ự ộ ằ ậ ự

l c l ự ượ ng đó, n y sinh t xã h i, nh ng l i đ ng trên xã h i và ngày càng tách ả ừ ộ ư ạ ứ ộ

r i kh i xã h i, chính là nhà ờ ỏ ộ n ướ c.”1.

1.1.2.S ra đ i c a pháp ự ờ ủ lu t ậ

S ra đ i c a pháp lu t là m t t t y u, xét trên c bình di n ch quan ự ờ ủ ậ ộ ấ ế ả ệ ủ

và khách quan trong s v n đ ng, phát tri n c a xã h i loài ng ự ậ ộ ể ủ ộ ườ Ở i bình

Downloaded by Hi?n Ph?m (phamhien2662001vn@gmail.com)

di n khách quan, nhà n ệ ướ c và pháp lu t phát sinh cùng ngu n g c, khi ch đ ậ ồ ố ế ộ

t h u đ ư ữ ượ c xác

1 C Mác và Ph Ăngghen, Toàn t p, T p 21 ậ ậ , Nxb CTQG, Hà N i, 1995, tr.252-253 ộ

2

l p bình di n ch quan, pháp lu t do nhà n ậ Ở ệ ủ ậ ướ c đ ra và tr thành m t ề ở ộ

ph ươ ng ti n c a c a nhà n ệ ủ ủ ướ c đ b o v l i ích c a giai c p th ng tr ể ả ệ ợ ủ ấ ố ị

Nh ư v y, ậ s ra đ i c a nhà n ự ờ ủ ướ c và pháp lu t là b ậ ướ c phát tri n v ể ề

ch t trong ti n trình phát tri n c a l ch s xã h i loài ng ấ ế ể ủ ị ử ộ ườ i Nhà n ướ c và pháp lu t đ u tiên trong l ch s nhân lo i là nhà n ậ ầ ị ử ạ ướ c và phát lu t chi m h u ậ ế ữ

Đ n th i kỳ T o v ế ờ ả ươ ng qu c ( n a đ u thiên niên k II TCN) xu h ố ử ầ ỷ ướ ng th ng ố

nh t đã th ng th Hai v ấ ắ ế ươ ng qu c đó đ ố ượ c h p nh t thành m t Nhà n ợ ấ ộ ướ c Ai

c p th ng ậ ố nh t ấ

B máy Ai C p còn đ n gi n: Đ ng đ u b máy nhà n ộ ậ ơ ả ứ ầ ộ ướ c là Vua (còn

g i là Pha ra ông) Pha ra ông là ng ọ ườ i có nhi u tài s n nh t, có quy n l c cao ề ả ấ ề ự

nh t và đ ấ ượ c th n thánh hóa Bên c nh vua là hàng ngũ quan l i cao c p ầ ạ ạ ấ ở tri u đình giúp vua đi u hành các lĩnh v c hành chính, tài chính, t pháp, ề ề ự ư quân s ự

Nhà n ướ c Ai c p là chính th quan ch chuyên ch : Pha ra ông n m ậ ể ủ ế ắ

m i quy n l c, vua ch s h u ru ng đ t và tr c ti p l p ra nhi u đi n trang ọ ề ự ủ ở ữ ộ ấ ự ế ậ ề ề

Downloaded by Hi?n Ph?m (phamhien2662001vn@gmail.com)

Ai C p Vua có quy n b nhi m, bãi mi n, tr ng ph t b t c ai và có quy n

quy t đ nh m i công vi c quan tr ng c a đ t n ế ị ọ ệ ọ ủ ấ ướ c.

3

Ng ườ i cai qu n b máy l i là m t viên quan cao nh t là ả ộ ạ ộ ấ Vi Di A, n m ắ

h t các ch c năng c a nhà n ế ứ ủ ướ c nh t pháp, thu , th y l i, hành chính ư ư ế ủ ợ Trong hàng ngũ quan l i, châu tr ạ ưở ng đóng vai trò quan tr ng, đ ng đ u đ a ọ ứ ầ ị

ph ươ ng.

T ch c tòa án và t t ng ngay t đ u đã khá hoàn ch nh đ đáp ng ổ ứ ố ụ ừ ầ ỉ ể ứ yêu c u cúng c chính quy n c a giai c p ch nô Vua là ng ầ ố ề ủ ấ ủ ườ i xét x cao ử

nh t C quan chuyên môn xét x g m 6 vi n, đ ng đ u là m t viên ch ấ ơ ử ồ ệ ứ ầ ộ ưở ng

lý M t s ng ộ ố ườ i trong t ng l p tăng l làm quan t pháp ầ ớ ữ ư

Quân đ i là công c th ng tr quan tr ng nh t c a nhà n ộ ụ ố ị ọ ấ ủ ướ c Viên T ng ổ

ch huy quân đ i là ng ỉ ộ ườ ọ i h hàng c a nhà vua Các sĩ quan cao c p và nh ng ủ ấ ữ

c quan đ u não c a quân đ i đ u thu c vua và đ c l p v i c quan dân s ơ ầ ủ ộ ề ộ ộ ậ ớ ơ ự

Tôn giáo là công c th ng tr tinh th n Ai C p Tăng l có nhi m v ụ ố ị ầ ậ ữ ệ ụ

th n thánh hóa nhà vua, c ng c , đ cao uy tín c a giai c p ch nô đ i v i ầ ủ ố ề ủ ấ ủ ố ớ

qu n chúng b áp b c bóc l t Cho đ n nay v n ch a phát hi n đ ầ ị ứ ộ ế ẫ ư ệ ượ c b lu t ộ ậ nào c a nhà n ủ ướ c Ai c p ậ

1.2.2.T ch c b máy nhà n ổ ứ ộ ướ c và pháp lu t L ậ ưỡ Hà ng

L ưỡ ng Hà n m l u v c hai con sông ằ ở ư ự Tig r ơ ơ và phrat (hi n nay là Ơ ệ Iran và Ir c) Vùng đ t này g p nhau c a nhi u con đ ắ ấ ặ ủ ề ườ ng Đông – Tây, Nam –

B c, là đi u ki n thu n l i v : Kinh t , chính tr , văn hóa và tr thành trung ắ ề ệ ậ ợ ề ế ị ở tâm văn minh c a th gi i c ủ ế ớ ổ đ i ạ

B máy nhà n ộ ướ c: Vào nh ng năm cu i cùng thiên niên k III TCN, ữ ố ỷ

L ưỡ ng Hà l i b phân hóa thành nh ng qu c gia nh Cu i cùng ng ạ ị ữ ố ỏ ố ườ i Amôrít

c a v ủ ươ ng qu c Babilon đã th ng nh t v ố ố ấ ươ ng hà m t cách v ng ch c V ộ ữ ắ ươ ng

qu c Babilon t n t i trong vòng 300 năm (1894 – 1595 TCN) ố ồ ạ Vua Ham murabi đã thi t l p b máy chính quy n c a m t t ch c trung ế ậ ộ ề ủ ộ ổ ứ ươ ng t p ậ

7

quy n chuyên ch M i quy n l c ề ế ọ ề ự nhà n ướ t p c ậ trung vào tay vua, nhà vua

là ng ườ quy n i ề sở h u ữ ru ng ộ đ t ấ t i ố

4

cao nh t Đ ng đ u m i khu v c là viên T ng đ c do vua tr c ti p b nhi m ấ ứ ầ ỗ ự ổ ố ự ế ổ ệ

đ a ph ng, tuy v n còn h i đ ng tr ng lão, nh ng ho t đ ng b đ t

d ướ i quy n ki m soát c a t ng đ c ề ể ủ ổ ố

Nhà n ướ ậ c l p ra các c quan t pháp chuyên trách H i d ng xét x ơ ư ộ ồ ử

g m các bô lão có uy tín trong vùng Các phiên tòa t i cao c a tri u đình do ồ ố ủ ề vua đi u khi n ề ể

Nhà n ướ ậ c t p trung phát tri n quan đ i vì quan đ i s giúp Ham mu ể ộ ộ ẻ rabi chinh ph c toàn l ụ ưỡ ng Hà và gi a chính quy n c a mình ữ ề ủ

Pháp lu t: Ch y u là b Hămmurabi đây là b lu t đ ậ ủ ế ộ ộ ậ ượ c kh c trên ắ

N u con n không tr thì ch n ph i xi t n b ng cách b t làm nô l , ế ợ ả ủ ợ ả ế ợ ằ ắ ệ

b t v ho c con làm con tin ắ ợ ặ

* H đ ng thuê m ợ ồ ướ n ru ng đ t: Tùy theo th a thu n gi a ch ru ng ộ ấ ỏ ậ ữ ủ ộ

và ng ườ i đi thuê ru ng ộ

+ Trong lĩnh v c hôn nhân gia đình: ự

5 9

* Quan h hôn ệ nhân

Đi u ki n k t hôn: c s th a thu n c a hai gia đình (Không quy đ nh ề ệ ế ơ ở ỏ ậ ủ ị

tu i k t hôn) ổ ế

Hình th c và th t c k t hôn; H a hôn: Ng ứ ủ ụ ế ứ ườ i con trai d n b mình ẫ ố sang xin k t hôn và m t m t kho n ti n K t hôn đ ế ấ ộ ả ề ế ượ c công nh trên gi y t ậ ấ ờ

Ch m d t hôn nhân: có hai tr ấ ứ ườ ng h p, tr ợ ườ ng h p 1 m t bên v ho c ợ ộ ợ ặ

ch ng ch t tr ồ ấ ướ c ho c m t tích; tr ặ ấ ườ ng h p 2 ng ợ ườ i chông b bát làm tù binh ị

và anh ta không th duy trì đ ể ượ c cu c s ng v ộ ố ợ chông.

Ngoài ra lu t còn quy đ nh quan h gia đình; v ch ng, con cái ậ ị ệ ợ ồ

* Quan h th a ệ ừ k : ế

Th a k theo di chúc; đ ừ ế ượ c th c hi n b ng văn b n ho c b ng ự ệ ằ ả ặ ằ

mi ng Th a k theo lu t: đ ệ ừ ế ậ ượ c áp d ng khi ng ụ ươ pif ch t không đ ế ể

l i di chúc ạ

* Quy đ nh trong lĩnh v c hình ị ự sự

Hình ph t: Nguyên t c tr thù ngang b ng ạ ắ ả ằ

Các l i hình ph t: Ph t ti n, ph t t (dùng đ răn đe k ph m t i vào ạ ạ ạ ề ạ ử ể ẻ ạ ộ

t i n ng) Ngoài ra còn có hình ph t khác: lao đ ng, l u đày, truy c u trách ộ ặ ạ ộ ư ứ nhi m t p th ệ ậ ể

* Quy đ nh v lĩnh v c t t ng: tòa án xét x công khai ph i trên c s ị ề ự ố ụ ử ả ơ ở

ch ng ứ c ứ

1.2.3.T ch c b máy nhà n ổ ứ ộ ướ c và pháp lu t n ậ ấ Độ

Lãnh th n Đ c đ i bao g m các n ổ Ấ ộ ổ ạ ồ ướ Ấ c n Đ , Pakixtan, Bănglađét, ộ Nêpan Các nhà n ướ Ấ c n Đ c đ i đ ộ ổ ạ ượ c hình thành hai khu v c khác nhau, ở ự thu c lĩnh v c sông n, sông H ng trong kho ng th i gian khác nhau ộ ự Ấ ằ ả ờ

11

T ch c b máy nhà n ổ ứ ộ ướ Ấ c n Đ : Đ ng đ u là vua, có m i quy n hành ộ ứ ầ ọ ề

Toàn b lãnh th chia làm nhi u đ n v hành chính bao g m m t đ c ộ ổ ề ơ ị ồ ộ ặ khu kinh đô và 4 t nh D ỉ ướ ỉ i t nh có huy n và làng Các viên ch c đ a ph ệ ứ ị ươ ng

đ ượ c h ưở ng m t ph n thu ho c tô ộ ầ ế ặ

Nhà n ướ c có c quan qu n lý công trình th y l i, trông coi vi c t ơ ả ủ ợ ệ ướ i

ti u, có c quan giám sát Quân đ i cũng đ ể ơ ộ ượ c chú tr ng xây d ng: quân c a ọ ự ủ vua, quân c a ch h u, quân c a b l c ph thu c ủ ư ầ ủ ộ ạ ụ ộ

Pháp lu t: B lu t Manu là b lu t hoàn ch nh nh t trong các lu t l ậ ộ ậ ộ ậ ỉ ấ ậ ệ

c a n Đ c đ i, g m 12 ch ủ Ấ ộ ổ ạ ồ ươ ng, có 2685 đi u N i dung c a lu t là nh ng ề ộ ủ ậ ữ quan h pháp lu t, chính tr , tôn giáo, quan ni m v th gi i, vũ tr ệ ậ ị ệ ề ế ớ ụ

+ Ch đ s h u: Ru ng đ t thu quy n s h u t i cao c a vua Th a ế ộ ở ữ ộ ấ ộ ề ở ữ ố ủ ừ

nh n có m t s ru ng đ t thu c quy n s h u t nhân và vi c mua bán ru c ậ ộ ố ộ ấ ộ ề ở ữ ư ệ ộ

đ t đ ấ ượ c công nh n ậ

Quy n s h u đ i v i v t khác ch đ ề ở ữ ố ớ ậ ỉ ượ c th a nh n khi có ch ng c c ừ ậ ứ ứ ụ

th và ngu n g c rõ ràng ể ồ ố

+ Ch đ v h p đ ng: H p đ ng ph i công khai, nh ng h p đ ng ế ộ ề ợ ồ ợ ồ ả ữ ợ ồ không có hi u l c khi ký v i ng ệ ự ớ ườ i điên, ng ườ i già y u, ng ế ườ i ch a đ n đ ư ế ộ

tu i thành niên, ng ổ ườ i say r ượ u

B lu t đ c p đ n h p đ ng vay m ộ ậ ề ậ ế ợ ồ ượ n, c m c trong đó quy đ nh ầ ố ị

m c lãi t i đa ph i tr theo tháng có s khác nhau đ ng c p xã h i ứ ố ả ả ự ở ẳ ấ ộ

13

+ Ch đ hôn nhân gia đình và k th a: Th a nh n hôn nhân mang tính ế ộ ế ừ ừ ậ

ch t mua bán, quy n l i c a ng ấ ề ợ ủ ườ i đàn ông đ ượ c b o v và h có quy n ly ả ệ ọ ề hôn, còn ng ườ ợ i v không có quy n đó ề

Ch đ nh th a k quy đ nh các con đ u có quy n th a k c a c i c a ế ị ừ ế ị ề ề ừ ế ủ ả ủ cha, con gái cũng đ ượ c th a k g i là c a h i ừ ế ọ ủ ồ môn.

+ Nh ng ch đ nh hình s : B t bình đ ng, theo nguyên t c khoan dung ữ ế ị ự ấ ẳ ắ

v i nh ng k b trên áp b c b d ớ ữ ẻ ề ứ ề ướ i, tr ng tr th ng tay nh ng k b d ừ ị ẳ ữ ẻ ề ướ i chà đ p vào b trên ạ ề

+ Nh ng đ nh ch v t t ng: Theo lu t đ m b o đúng s th c, x án ữ ị ế ề ố ụ ậ ả ả ự ự ử

ph i ả có b ng ch ng (nhân ch ng, v t ch ng) Nh ng ch ng c l i ph thu c ằ ứ ứ ậ ứ ư ứ ứ ạ ụ ộ vào đ ng c p, gi i tính ẳ ấ ớ

1.2.4.T ch c b máy và pháp lu t nhà n ổ ứ ộ ậ ướ Trung Qu c c ố

Trung qu c là m t trong 4 trung tâm văn minh l n c a ph ố ộ ớ ủ ươ ng Đông c ổ

đ i Cúng nh Ai c p, L ạ ư ậ ưỡ ng Hà và n đ Ấ ộ Ở đây, có hai dòng sông l n ch y ớ ả qua – Hoàn Hà phía B c và ắ Tr ườ ng Giang phía Nam L ch s ở ị ử Trung Qu c c ố ổ

đ i kéo dài đ n 2000 năm (kho n th k 21 tr ạ ế ả ế ỷ ướ c công nguyên) g m 3 tri u ồ ề

đ i: Nhà H (th k XXI TCN – XVI TCN); tri u d i nhà Th ạ ạ ế ỷ ề ạ ươ ng (th k XVI ế ỷ TCN – th k XI TCN); tri u đ i Tây Chu (th k XI TCN – 771 ế ỷ ề ạ ế ỷ TCN).

T ch c b máy nhà n ổ ứ ộ ướ c: hoàn thi n theo cùng v i các tri u đ i ệ ớ ề ạ

- Ngôi vua: là ng ườ ứ i đ ng đ u nhà n ầ ướ c (th ườ ng g i đ , ho c V ọ ế ặ ươ ng), vua ch s h u ru ng đ t, có quy n n m c l p pháp,hành pháp, t ủ ở ữ ộ ấ ề ắ ả ậ ư pháp

- B máy chính quy n đ a ph ộ ề ị ươ ng: Tam công, l c ụ khanh.

Tam công bao g m ba ch c quan: Thái s , Thái phó, Thái b o, có ch c ồ ứ ư ả ứ năng c v n cho vua Giúp vi c cho Tâm công có Thi u s , hi u phó, Thi u ố ấ ệ ế ư ế ế

b o ả

15

L c khanh (l c quan) là sáu quan ch c tr c ti p qu n lý các lĩnh v c: ụ ụ ứ ự ế ả ự + Thái t (còn g i là Thiên quan, Ch ng t ), đ ng đ u l c khanh trông ể ọ ủ ể ứ ầ ụ nom vi c cai tr trong n ệ ị ướ c.

+ T đ (còn g i là đ a quan, giáo quan) trông coi công vi c hành chính, ư ồ ọ ị ệ dân s , giáo d c ự ụ

+ Tông bá (còn g i là xuân quan), trông coi vi c t t , l , nh c ọ ệ ế ự ễ ạ

+ T mã (còn g i là H quan, chinh quan) trông coi quân s , chinh ph t ư ọ ạ ự ạ + T kh u (còn g i là thu quan, hình quan) trông coi hình pháp, ng c ư ấ ọ ụ

t ng ụ

+ T không (còn g i là Đông quan, công quan) trong coi đ t đai trong ư ọ ấ

n ướ c, ki n thi t, xây d ng ế ế ự

- Khu v c hành chính và b máy chính quy n đ a ự ộ ề ị ph ươ ng

Vi c ệ phân chia khu v c hành chính cũng do các tri u đ i phân chia khác ự ề ạ nhau, nh ng chung quy l i v n là “n ư ạ ẫ ướ c”, “ph ườ ng qu c” Chính quy n c s : ố ề ơ ở

đ n v hành chính là công xã nông thôn, do t c tr ơ ị ộ ưở ng đ ng ứ đ u ầ

V quân đ i: Gai c p th ng tr chú ý xây d ng quân đ i đ ề ộ ấ ố ị ự ộ ượ c chia làm 3: T , trung, h u ả ữ

17

+ Đ i T ch: T hình ạ ị ử

Th i Tâu Chu pháp lu t n i lên là l tr : ch d lu t l , quy ph m hành ờ ậ ổ ễ ị ế ộ ậ ệ ạ

vi và nghi th c l ti t c a các m t chính tr , kinh t , quân s , pháp lu t, hôn ứ ễ ế ủ ặ ị ế ự ậ nhân gia đình, đ o đ c,luân lý, phong t c t p quán Đ ng th i b sung thêm ạ ứ ụ ậ ồ ờ ổ

b n hình ph t g i là c u hình: Tiên (đánh b ng roi), Ph c (đánh gi a ch ), ố ạ ọ ử ằ ố ữ ợ

L u (đi đày) và th c (chu c t i) ư ự ộ ộ

Th i Xuân thu – Chi n qu c có b “pháp kinh” b lu t hoàn chính g n 6 ờ ế ố ộ ộ ậ ồ

+ B i pháp: Quy đ nh v nh ng nguyên t c chung ố ị ề ữ ắ

Pháp kinh là công c đ b o v chính quy n chuyên ch , b o v ch đ ụ ể ả ệ ề ế ả ệ ế ộ

t h u ư ữ Tránh nh ng hành đ ng xâm ph m t i vua, giai c p th ng tr và đ ữ ộ ạ ớ ấ ố ị ể

b o v tính tôn nghiêm c a quan ả ệ ủ v ươ ng.

1.3.Nhà n ướ c và pháp lu t ph ậ ươ ng Tây c ổ đ i ạ

1.3.1.T ch c b máy nhà n ổ ứ ộ ướ c và pháp lu t Hy ậ L p ạ

Lãnh th c a các qu c gia chi m h u nô l Hy L p c đ i g m l c đ a ổ ủ ố ế ữ ệ ở ạ ổ ạ ồ ụ ị

Hy L p ngày nay cùng các đ o thu c bi n Êgiee và vùng Tây Ti u Á đây, ạ ả ộ ể ể Ở giao thông bi n thu n l i, Hy L p đã s m ti p xúc v i n n văn minh ph ể ậ ợ ạ ớ ế ớ ề ươ ng Đông.

19

Quá trình hình thành, phát tri n v suy vong c a các qu c gia, thành ể ả ủ ố bang c a Hy L p g n v i hai t ch c nhà n ủ ạ ắ ớ ổ ứ ướ c: C ng hòa quý t c ch nô Xpác ộ ộ ủ

và c ng hòa dân ch ch nô Aten ộ ủ ủ

- Nhà n ướ ộ c c ng hòa quý t c ch nô Xpác: ộ ủ

Đ ng đ u nhà n ứ ầ ướ c Xpác là hai vua, có quy n ngang nhau Vua v a là ề ừ

th lĩnh, v a là tăng l t i cao, v a là ng ủ ừ ữ ố ừ ườ ử i x án Hai vua là thành viên trong

h i đ ng tr ộ ồ ưở ng lão.

H i đ ng tr ộ ồ ưở ng lão g m 28 v tr ồ ị ưở ng lão và 2 vua Tr ưở ng lão là ng ườ i

t 60 tu i tr lên đ ừ ổ ở ượ ự c l a ch n trong hàng ngũ quý t c danh v ng H i đ ng ọ ộ ọ ộ ồ

tr ưở ng lão có vai trò quan tr ng trong b máy nhà n ọ ộ ướ c H i đ ng có quy n ộ ồ ề quy t đ nh nh ng v n đ có liên quan đ n v n m nh qu c gia: chi n tranh, ế ị ữ ấ ề ế ậ ệ ố ế hòa bình.

V m t hình th c, h i ngh công dân là c quan quy n l c cao nh t ề ặ ứ ộ ị ơ ề ự ấ

M i ng ọ ườ i Xpác t 30 tu i tr lên đ u có quy n tham gia h i ngh công dân ừ ổ ở ề ề ộ ị

do vua tri u t p trong h i ngh ,công dân có quy n thông qua hay ph n đ i ệ ậ ộ ị ề ả ố

nh ng quy t đ nh c a h i đ ng tr ữ ế ị ủ ộ ồ ưở ng lão b ng nh ng ti ng thét, ch không ằ ữ ế ứ

ph i th o lu n, góp ý H i ngh công dân nó ch mang tính hình th c vì do v a ả ả ậ ộ ị ỉ ứ ư tri u t p, không ph i là c quan chính th c Do mâu thu n gi a H i đ ng ệ ậ ả ơ ứ ẫ ữ ộ ồ

tr ưở ng lão v i H i ngh công dân nên nhà n ớ ộ ị ướ c Spác đã thành l p H i đ ng ậ ộ ồ giám sát, quy n l c bao trùm lên các c quan ề ự ơ khác.

Nhà n ướ c Xpác đ c bi t chú ý t i xây d ng l c l ặ ệ ớ ự ự ượ ng quân s , xây d ng ự ự

l c quân có tính chiên đ u cao, tr em 7 tu i kh e m nh ph i s ng t p trung ụ ấ ẻ ổ ỏ ạ ả ố ậ

và ch u s rèn luy n nghiêm khác, tr thành nh ng chi n binh dũng ị ự ệ ở ữ ế c m ả

- Nhà n ướ c C ng hòa dân ch ch nô Aten ộ ủ ủ

21

+ H i ngh công dân; C quan quy n l c t i cao c a nhà n ộ ị ơ ề ự ố ủ ướ c, c ứ kho ng 10 ngày h p m t l n Các kỳ h p bàn v các v n đ tr ng đ i c a ả ọ ộ ầ ọ ề ấ ề ọ ạ ủ

qu c gia và b u các ch c v cao c p c a nhà n ố ầ ứ ụ ấ ủ ướ c.

+ H i đ ng 500 ng ộ ồ ườ i: có vai trò r t quan tr ng sau h i ngh công dan, ấ ọ ộ ị

đ ượ c b u b ng cách b phi u M i b lác đ ầ ằ ỏ ế ỗ ộ ượ c b u 50 ng ầ ườ ủ i c a mình t 30 ừ

tu i tr lên H i đ ng chia làm 10 nhóm luân phiên nhau làm vi c trong m t ổ ở ộ ồ ệ ộ năm H i đòng quy t đ nh v n đ đ i ngo i, có quy n qu n lý tài chính và ộ ế ị ấ ề ố ạ ề ả

gi i quy t các vi c không quan tr ng c a H i ngh công dân ả ế ệ ọ ủ ộ ị

+ H i đ ng 10 t ộ ồ ưở ng lĩnh: đ ượ c b u hàng năm b ng cách bi u quy t ầ ằ ể ế

gi tay trong h i ngh công dân Thành viên c a h i đ ng có th đ ơ ộ ị ủ ộ ồ ể ượ c b u ầ nhi u nhi m kỳ H i đ ng quy t đ nh quân s , ki m soát h i ngh công dân ề ệ ộ ồ ế ị ự ể ộ ị

+ Tòa b i th m: C quan xét x và giám sát t pháp cao nh t, đ ồ ẩ ơ ử ư ấ ượ c b u ầ

ra hàng năm b ng ph ằ ươ ng pháp b phi u h i ngh công dân Công dân 30 ỏ ế ở ộ ị

Theo pháp lu t, ch s h u đ ậ ủ ở ữ ượ c nhiên có quy n s d ng đ t đai, súc v t, nô ề ử ụ ấ ậ

l có l i cho mình Các quan h ti n t , vay n ng lãi đ ệ ợ ệ ề ệ ặ ượ c pháp lu t đi u ậ ề

ch nh ỉ

+ Lu t hình s ậ ự

12

23

Lu t hình Aten v n t n t i m t s tàn tích c a ch đ công s n nguyên ậ ẫ ồ ạ ộ ố ủ ế ộ ả

th y, đ c bi t là s tr thù b ng máu Đ c bi t đã có s phân bi t gi a t i c ủ ặ ệ ự ả ằ ặ ệ ự ệ ữ ộ ố

ý và t i vô ý Các t i gi t ng ộ ộ ế ườ ề i đ u b k t án t hình, còn các t i vô ý gi t ị ế ử ộ ế

ng ườ i th ườ ng b tr c xu t kh i đ t n ị ụ ấ ỏ ấ ướ c.

Các hình ph t r t đa d ng: đánh roi, ng i lên bàn chông, ch c mù ma t, ạ ấ ạ ồ ọ ắ

t hình b ng nhi u hình th c Ngoài ra còn có t ch thu tài s n, t ử ằ ề ứ ị ả ướ c quy n ề công dân, ph t tù… ạ

+ T t ng ố ụ

Vi c th m tra v án đ ệ ẩ ụ ượ c th c hi n tr ự ệ ướ c khi xét x tòa án Ng ử ở ườ i

bu c t i và ng ộ ộ ườ ị i b bu c t i đ u có th đ a ra v t ch ng và nhân ch ng.ua ộ ộ ề ể ư ậ ứ ứ trình xét x có s tranh t ng và đ ử ự ụ ượ c ph bi n các đ o lu t, ng ổ ế ạ ậ ườ i ch t a ủ ọ phiên tòa đ a ra k t lu n Cu i cùng quan tòa ti n hành b phi u kín, n u s ư ế ậ ố ế ỏ ế ế ố phi u đ ng ý v i s phi u không đ ng ý b ng nhau, ng ế ồ ớ ố ế ồ ằ ườ i ch t a có quy n ủ ọ ề quy t đ nh cu i cùng ế ị ố

1.3.2.T ch c b máy và pháp lu t La ổ ứ ộ ậ Mã

La Mã là bán đ o ItaLia v ả ươ n ra Đ i Trung H i, có nhi u đ ng b ng ạ ả ề ồ ằ

r ng và đ t đai màu m , đay là n i g p g c a nh ng lu ng văn minh Đông ộ ấ ỡ ơ ặ ỡ ủ ữ ồ

và Tây Đ i Trung H i, B c phi ạ ả ắ

- T ch c b máy nhà n ổ ứ ộ ướ ộ c c ng hòa quý t c ch ộ ủ nô

Vi n nguyên lão: C quan quy n l c c a nhà n ệ ơ ề ự ủ ướ c, có quy n quy t đ nh ề ế ị

nh ng v n đ l n c a đ t n ữ ấ ề ớ ủ ấ ướ c C quan này g m các quý t c, giàu có và có ơ ồ ộ

th l c S l ế ự ố ượ ng t 300 đ n 600 v , cu i th i c ng hòa là 900 v Vi n có ừ ế ị ố ờ ộ ị ệ quy n: phê chu n quan l i cao nh t, trong coi tôn giáo, có quy n thành p ề ẩ ạ ấ ề ậ phiên tòa và đi u tra s b các v án quan tr ng, có quy n gi i thích lu t và ề ơ ộ ụ ọ ề ả ậ xây d ng lu t m i ự ậ ớ

13

H i đ ng ch p chính g m 2 thành viên quan ch p chính, do đ i h i ộ ồ ấ ồ ấ ạ ộ Xăng tu ri b u ra v i nhi m kỳ 1 năm, là ch c v cao nh t trong hàng quan l i ầ ớ ệ ứ ị ấ ạ Hai quan ch p chính có quy n r t l n v quân s và đan chính, là t ng ch ấ ề ấ ớ ề ự ổ ỉ huy quân đ i, có quy n tri u t p đ i h i vi n nguyên lão và đ i h i nhân ộ ề ệ ậ ạ ộ ệ ạ ộ dân, ch đ o th c hi n ngh quy t c a viên nguyên lão Có quy n sa th i ỉ ạ ự ệ ị ế ủ ề ả

nh ng quan l i c p d ữ ạ ấ ướ i.

+ Vi n giám sát (còn g i là vi n quan b o dân): có quy n ph quy t ệ ọ ệ ả ề ủ ế

nh ng quy t ngh c a vi n nguyên lão, có quy n b t gi và l y phúc cung c a ữ ế ị ủ ệ ề ắ ữ ấ ủ quan l i ho c nhân viên nhà n ạ ặ ướ c.

+ Đ i h i Xăng tu ri và đ i h i nhân dân ạ ộ ạ ộ

Đ i h i Xăng tu ri là đ i h i theo đ n v quân đ i c a các đ ng c p, có ạ ộ ạ ộ ơ ị ộ ủ ẳ ấ quy n hành gi i quy t v n đ chi n tranh,hòa bình, b u các quan ch c cao ề ả ế ấ ề ế ầ ứ

nh t đ t n ấ ấ ướ c.

Đ i h i nhân dân: mang tính hình th c, vì b quan l i cao c p kh ng ạ ộ ứ ị ạ ấ ố

ch Theo lu t m i công dân đ u có quy n ng c vào các ch c v c a b ế ậ ọ ề ề ứ ử ứ ụ ủ ộ máy nhà n ướ c Song ch c v không có l ứ ụ ươ ng ph i b nhi u ti n đr chiêu đãi, ả ỏ ề ề

bi u t ng, do đó ng ế ặ ườ i nghèo không có đi u ki n đ tham gia ề ệ ể

14

+ B lu t quy đ nh: con cái không có quy n k th a tài s n, n u nh ộ ậ ị ề ế ừ ả ế ư

ng ườ i cha không cho k th a ế ừ

* Lu t La Mã th i c ng hòa h u kỳ: đã đ ậ ờ ộ ậ ượ c h th ng hóa thành các ệ ố

Đ h p đ ng có hi u l c thì ph i d a vào hai đi u ki n: m t là h p ể ợ ồ ệ ự ả ự ề ệ ộ ợ

đ ng do s th a thu n c a hai bên, không đ ồ ự ỏ ậ ủ ượ ừ c l a d i, không đ ố ượ c dùng vũ

l c Hai là, h p đ ng ph i phù h p v i quy đ nh c a pháp lu t ự ợ ồ ả ợ ớ ị ủ ậ

Khi có s vi ph m v h p đ ng thì trái v xu t hi n Đây là bi n pháp ự ạ ề ợ ồ ụ ấ ệ ệ

c m c , s b o lãnh trong trung gian Theo nguyên t c h p đ ng b bãi b ầ ố ự ả ắ ợ ồ ị ỏ

n u có s nh t trí c a hai bên Nh ng trí v có th b bãi b di n ra v i 2 ế ự ấ ủ ữ ụ ể ị ỏ ễ ớ

đi u ki n: m t là, hai bên th o thu n chuy n sang n m i, hai là ng ề ệ ộ ả ậ ể ợ ớ ườ i m c ắ

n g p ph i thiên tai, đ ch h a không th c ợ ặ ả ị ọ ể ưỡ ng l i đ ạ ượ c.

+ Ch đ nh v hôn nhân và gia đình ế ị ề

Hôn nhân theo quy đ nh là m t v , m t ch ng và ph i do s t nguy n ị ộ ợ ộ ồ ả ự ự ệ

c a hai ng ủ ườ i.

th a theo lu t ừ ậ

+ Nh ng ch đ nh hình s ữ ế ị ự

Ph n l n các ch đ nh hình s là nh ng đ o lu t nh m đi u ch nh các ầ ớ ế ị ự ữ ạ ậ ằ ề ỉ quan h chính tr Hình ph t mang tính đ c đoán tàn b o và cách xét x ệ ị ạ ộ ạ ở mang n ng y u t ch quan c a th m phán Hình ph t ph bi n nh t là c c ặ ế ố ủ ủ ẩ ạ ổ ế ấ ự hình và nh c hình ụ

+ Nh ng ch đ nh t t ng ữ ế ị ố ụ

Các quan ch c hành chính cũng đ ứ ượ c trao quy n xét x xác v án hình ề ử ụ

s và dân s Th m phán v a làm công vi c đi u tra, xét h i, v a k t t i và ự ự ẩ ừ ệ ề ỏ ừ ế ộ tuyên b hình ph t Thông th ố ạ ườ ng các bi n pháp tra t n đ ệ ấ ượ ử ụ c s d ng trong quá trình đi u tra xét h i ề ỏ

Ch ươ ng 2 NHÀ N ƯỚ C VÀ PHÁP LU T TH I KỲ TRUNG Đ I Ậ Ờ Ạ

21 Nhà n ướ c và pháp lu t ph ậ ươ ng Đông th i kỳ Trung đ i ờ ạ

2.1.1.Quá trình hình thành ch đ phong ki n ph ế ộ ế ở ươ Đông ng

a S hình thành ch đ phong ki n ự ế ộ ế ở Trung Qu c ố

Ch đ phong ki n đ ế ộ ế ượ c hình thành hai y u t : quan h s n xu t ở ế ố ệ ả ấ phong ki n và ki n trúc th ế ế ượ ng t ng nhà n ầ ướ c phong ki n Vào th i kỳ xuân ế ờ thu – Chi n qu c, xã h i Trung qu c có nhi u bi n đ i quan tr ng Vi c s ế ố ộ ố ề ế ổ ọ ệ ử

d ng công c lao đ ng b ng s t m t cách ph bi n làm cho s n xu t phát ụ ụ ộ ằ ắ ộ ổ ế ả ấ tri n nhanh chóng Năng su t lao đ ng tăng lên, c nông nghi p, th ể ấ ộ ả ệ ươ ng nghi p phát tri n Trong xã h i hình thành nên 2 t ng l p m i: T ng l p đ a ệ ể ộ ầ ớ ớ ầ ớ ị

ch và t ng l p nông dân tá đi n, đ ng th i xu t hi n cách bóc l t m i là – ủ ầ ớ ề ồ ờ ấ ệ ộ ớ bóc l t đ a tô ộ ị

+ C i cách c a Th ả ủ ươ ng Ưở ng: B ch đ t nh đi n và ru ng đ t đ ổ ế ộ ỉ ề ộ ấ ượ c bán t do; th ng nh t đo l ự ố ấ ườ ng, mi n s u d ch cho nông dân s n xu t đ ễ ư ị ả ấ ượ c nhi u thóc; tăng c ề ườ ng tr t t tr an, khuy n khích l p qu n công; t ch c ậ ự ị ế ậ ậ ổ ứ

b máy h th ng hành chính theo ch đ qu n huy n ộ ệ ố ế ộ ậ ệ

Chính c i cách này đã d n t i k t qu : V kinh t thúc đ y quan h s n ả ẫ ớ ế ả ề ế ẩ ệ ả

xu t phong ki n; v chính tr hình thành đ i ngũ quan liêu; hình thành t ng ấ ế ề ị ộ ầ

Cu c c i cách c a ộ ả ủ Tai Ca: B ch đ t h u v ru ng đ t c a quý t c, ỏ ế ộ ư ữ ề ộ ấ ủ ộ

bi n thành đ t ru ng công B ch đ b dân, bi n thành th n dân c a đ t ế ấ ộ ỏ ế ọ ộ ế ầ ủ ấ

n ướ c Nông dân, b dân cũ, m t s nô l đ ộ ộ ố ệ ượ c giao đ t nh ng không có ấ ữ quy n s h u Còn quý t c cũ đã thành giai c p quý t c phong ki n; Thi t ề ở ữ ộ ấ ộ ế ế

l p b máy nhà n ậ ộ ướ c quan ch chuyên ch phong ki n Thiên Hoàng là ch ủ ế ế ủ

s h u t i cao v ru ng đ t trong c n ở ữ ố ề ộ ấ ả ướ c, là ng ườ i có quy n uy nh t Các ề ấ

đ n v hành chính đ a ph ơ ị ị ươ ng: qu c (t nh), qu n, lí (xã) Đ ng đ u các c p ố ỉ ậ ứ ầ ấ

đ a ph ị ươ ng đó lag qu c ti, qu n ti, lí tr ố ậ ưở ng T t c các ch c v do Thiên ấ ả ứ ụ Hoàng bổ nhi m ệ

2.1.2.T ch c b máy nhà ổ ứ ộ n ướ c

a T ch c b máy nhà n ổ ứ ộ ướ Trung Qu c c ố (chính th quan ch ể ủ chuyên ch ) Nhà T n (221 TCN – 206 ế ầ TCN)

17

b T ch c b máy nhà n ổ ứ ộ ướ ủ c c a Nh t ậ B n ả

Chính quy n M c ph là chính quy n các dòng h l n k ti p nhau t n ề ạ ủ ề ọ ớ ế ế ồ

t i song song v i chính quy n Thiên Hoàng Trên th c t , m i quy n hành ạ ớ ề ự ế ọ ề

đ u t p trung vào chính quy n m c ph c a t ề ậ ề ạ ủ ủ ướ ng quân, còn Thiên Hoàng

ch là bù nhìn ỉ

T ch c b máy chính quy n M c Ph : Đ ng đ u là t ổ ứ ộ ề ạ ủ ứ ầ ườ ng quân n m ắ trong tay m i quy n l c; giúp vi c cho t ọ ề ự ệ ướ ng quân có nhi u quan ch c ề ứ (qu n lĩnh g m ba ng ả ồ ườ i gi i quy t các v n đ đ a ph ả ế ấ ề ị ươ ng; Th h có ủ ộ nhi m v giúp qu c ti qu n lý công vi c quuan s t nh; Đ a đ u làm nhi m ệ ụ ố ả ệ ự ỉ ị ầ ệ

v qu n lý ru ng đ t, to thu , lung b t gi c qu n , lý ụ ả ộ ấ ế ắ ặ ở ậ

2.13 Pháp lu t ậ

a Pháp lu t ậ Trung Qu c ố

Pháp lu t Trùn Qu c có 5 ngu n g c ch y u ậ ố ồ ố ủ ế

+ L nh; Chi u ch Hoàng đ ban ra ệ ế ỉ ế

+ Lu t: Quy đ nh v ch đ ru ng đ t, s n xu t nông nghi p, chăn ậ ị ề ế ộ ộ ấ ả ấ ệ nuôi, th ươ ng nghi p ệ

18

Hình là hình ph t, hay nói r ng ra là pháp lu t; nó k t h p v i l giáo ạ ộ ậ ế ợ ớ ễ

tr thành t t ở ư ươ pngr ch đ a qu n lý xã h i phong ki n Ví d trong hình ủ ọ ả ộ ế ụ

ph t có th p ác, trái v i đ o hi u có 6 t i (nghich, b t đ o, b t hi u, b t ạ ậ ớ ạ ế ộ ấ ạ ấ ế ấ

m c, b t nghĩa, n i lo n) ụ ấ ổ ạ

+ S k t h p gi a Đ c tr và Pháp tr và hòa đ ng gi a quy ph m pháp ự ế ợ ữ ứ ị ị ồ ữ ạ

lu t v i quy ph m đ o đ c ậ ớ ạ ạ ứ

Nho gia ch tr ủ ươ ng l y đ a đ c đ răn d y con ng ấ ọ ứ ể ạ ườ i làm n đ nh xã ổ ị

h i, gi v ng đ ộ ữ ữ ượ c tr t t phong ki n Còn pháp gia coi pháp lu t là t i ậ ự ế ậ ố

th ượ ng, s d ng th , thu t, ử ụ ủ ậ th ế

b Pháp lu t Nh t ậ ậ B n ả

Nó bao g m nhi u h th ng pháp lu t c a Thiên Hoàng, lu t pháp c a ồ ề ệ ố ậ ủ ậ ủ

M c Ph , lu t pháp c a lãnh chúa phong ki n B lu t phong ki n tiêu bi u ạ ủ ậ ủ ế ộ ậ ế ể nhát c a Nh t b n là “Bách pháp” (100 đ o lu t) Đay là b lu t g m nhi u ủ ậ ả ạ ậ ộ ậ ồ ề văn b n pháp lu t đ ả ậ ượ c chon l c, s p x p theo các lĩnh v c c a đ i s ng xã ọ ắ ế ự ủ ờ ố

h i, ch a đ ng các quy ph m pháp lu t nh dân s , hình s , t t ng Đó là ộ ứ ự ạ ậ ư ự ự ố ụ các ch đ nh v s h u v ru ng fdaats, h p đ ng mua bán, h p đ ng vay ế ị ề ở ữ ề ộ ợ ồ ợ ồ

m ượ n, hôn nhân và gia đình, t i ph m và hình ph t, cách th c tra h i, xét x ộ ạ ạ ứ ỏ ử

2.1.4 Nh n xét v nhà n ậ ề ướ c và pháp lu t ph ậ ươ ng Đông

- Cách th c t ch c nhà n ứ ổ ứ ướ c d a vào đ u nh m m c tiêu t t c quan ự ề ằ ụ ấ ả

l i, dân chúng là tôi t và th n dân c a ạ ớ ầ ủ vua.

- Nhà n ướ c phong ki n chuyên ch đ ế ế ượ ậ c l p ra không ch đáp ng nhu ỉ ứ

c u tr ầ ị th y, ủ đàn áp phong trào đ u tranh c a qu n chúng nhân ấ ủ ầ dân.

l i ích c a giai c p th ng tr , duy trì quy n l c t i cao c a ợ ủ ấ ố ị ề ự ố ủ vua.

2.2.Nhà n ướ c và pháp lu t ph ậ ươ ng Tây th i trung ờ đ i ạ

2.2.1.Quá trình hình thành ch đ phong ki n Tây ế ộ ế Âu

S hình thành, phát tri n và suy vong c a ch đ phong ki n châu Âu là ự ể ủ ế ộ ế

T th k th hai tr đi, lãnh th c a la Mã luôn b các t c ng ừ ế ỷ ứ ở ổ ủ ị ộ ườ i khác

đe d a, nhà n ọ ướ c La Mã suy y u Ng ế ườ i Giéc manh chi m đo t đát đai và ế ạ theo cách bóc l t đo t tô c a chúa đ t đ a ph ộ ạ ủ ấ ị ươ ng Quá trình phong ki n hóa ế

xã h i Tây Âu và s ra đ i nhà n ộ ự ờ ướ c phong ki n Tây Âu đã đ ế ượ c di n ra do ễ

s l n m nh c a ng ự ớ ạ ủ ườ i Giéc manh Đ n th k th V, s tan rã c a đ qu c ế ế ỷ ứ ự ủ ế ố

La Mã, ng ườ i Giéc m ng đã thi t l p đ ạ ế ậ ượ c m t sô v ộ ươ ng qu c phông ki n ố ế Tây Âu.

- Tr ng ạ thái phân quy n các c c a phong ki n: do n i chi n trong ề ứ ủ ế ộ ế ở các qu c gia châu Âu, m t s t c ng ố ộ ố ộ ườ i và các quan có th l c đòi phân tách ế ự lãnh th Pháp là qu c gia phân quy n các c nhi u nh t, Anh, Đ c, ổ ố ề ứ ề ấ ứ Italia.

* Quá trình xác l p chính th quân ch chuyên ch trong th i kỳ suy ậ ể ủ ế ờ vong tr i qua 2 giai ả đo n ạ

Th nh t, vi c xóa b c di n phân quy n cát c và xác l p chính ứ ấ ệ ỏ ụ ệ ề ứ ậ quy n trung ề ươ ng t p quy n Đ ng minh c a vua trong giai đoan nay là th ậ ề ồ ủ ị dân giàu có (t sanr0 và chúa phong ki n ư ế nh ỏ

Th hai, nhà n ứ ướ c trung ươ ng t p quy n phát tri n chính th quan ch ậ ề ể ể ủ chuyên ch C s giai c p, l c l ế ơ ở ấ ự ượ ng h u thu n c a ch đ quân ch chuyên ậ ẫ ủ ế ộ ủ

ch là phong ki n quý t c (th t c, giáo h i) và t s n Các giai c p này c n ế ế ộ ế ụ ộ ư ả ấ ầ

ph i có quy n l c nên liên k t v i nhau t o ra nhà n ả ề ự ế ớ ạ ướ c trung ươ ng t p ậ quy n ề

2.2.2.T ch c b máy nhà ổ ứ ộ n ướ c

a Trong giai đoan đ u hình thành ầ

* Chính quy n t tr thành ph và c quan đ i di n đ ng ề ự ị ố ơ ạ ệ ẳ c p ấ

- Chính quy n t tr thành ề ự ị phố

Chúa phong ki n cai tr thành ph nh các b ph n khác trong lãnh đ a, ế ị ố ư ộ ậ ị

th dân b coi nh nông nô Ch đ t qu n th hi n: ị ị ư ế ộ ự ả ể ệ

21

+ M t s thành ph giàu có, không cam ch u đ a v l thu c đã n p ti n ộ ố ố ị ị ị ệ ộ ộ ề

l n cho lãnh chúa đ đ ớ ể ượ c h ưở ng quy n t tr ề ự ị

+ Nh ng thành th không giàu l m, nh ng dân c đoàn k t ch t chẽ v i ữ ị ắ ư ư ế ặ ớ nhau, thì h ti n hành kh i nghĩa vũ trang và đi đ n th ng ọ ế ở ế ắ l i ợ

+ Trong chính quy n có h i đ ng thành ph , đ ng đ u h i đ ng thành ề ộ ồ ố ứ ầ ộ ồ

ph do nhân dân b u ra H i đòng thành phó có quy n ban hành pháp lu t, ố ầ ộ ề ậ

qu n lý công nghi p, ch huy l c l ả ệ ỉ ự ượ ng vũ trang thành ph , quy t đ nh thu , ố ế ị ế tài chính.

* C quan đ i di n đ ng c p ơ ạ ệ ẳ ấ

- C quan đ i di n đ ng c p Pháp: Dô c ng c v ơ ạ ệ ẳ ấ ủ ố ươ ng quy n và đ u ề ấ tranh v i giáo hoàng, năm 1032 philip IV tri u t p h i ngh đ i bi u ba đ ng ớ ệ ậ ộ ị ạ ể ẳ

c p có th l c giàu có; Tăng l , quý t c phong ki n, th dân giàu có H i ngh ấ ế ự ữ ộ ế ị ộ ị

ba đ ng c p ẳ ấ này đóng vai trò quan tr ng trong sinh ho t chính tr n ọ ạ ị ướ pháp c

- Ngh vi n Anh: là c quan đ i bi u c a lãnh chúa, k sĩ và th dân, ban ị ệ ơ ạ ể ủ ỵ ị hành lu t thu m i, nhà vua l i ph i tri u t p nghj viên đ thông qua Đ n ậ ế ớ ạ ả ệ ậ ể ế năm 1343, Ngh vi n Anh chia thành hai vi n: Th ị ệ ệ ượ ng vi n g m đ i bi u c a ệ ồ ạ ể ủ quý t c ộ và giáo h i, h vi n g m đ i bi u c a k sĩ và thi dân giàu có ộ ạ ệ ồ ạ ể ủ ỵ

b Trong giai đo n xác l p chính th quân ch chuyên ạ ậ ể ủ chế

- Chính th quân ch chuyên ch Pháp: Nhà vua tr c ti p n m quy n ể ủ ế ở ự ế ắ ề

ch huy quân đ i, quy n hành chính t p trung vào h i đ ng nhà vua, H i ỉ ộ ề ậ ộ ồ ộ

đ ng này choiuj trách nhi m tr ồ ệ ướ c vua Các phiên h p c a h i đ ng đ u do ọ ủ ộ ồ ề vua quy t đ nh Nh ng vi c quan trong đ u do nh ng ng ế ị ữ ệ ề ữ ườ i thân c n vua y ậ ủ nhi m gi i quy t Tòa án t i cao Pari ph i ph c tùng vô đi u ki n ệ ả ế ố ả ụ ề ệ vua.

- Chính th quân ch chuyên ch Anh: ể ủ ế ở Vua n m trong tay m i quy n ắ ọ ề

l c cai tr đ t n ự ị ấ ướ Trong đó, vai trò quan tr ng c a h i đ ng c m t do vua c ọ ủ ộ ồ ơ ậ

ch đ nh và ỉ ị trở thành ng ườ cố v n i ấ c a ủ vua Vua đ ng ứ đ u ầ giáo h i ộ Anh,

n m ắ trong tay

22