TRAN HUY LIEU TRAN HUY LIEU - ONG THAY CUA TOI N” I5 tuổi, tôi đã quen doc báo và chú ý những vấn đẻ chính trị, và rất mong muốn được tiếp xúc với hai anh hàng xóm là đẳng viên cộng sản
Trang 1
KY NIEM 100 NAM NGAY SINH GS.VS TRAN HUY LIEU
TRAN HUY LIEU - ONG THAY CUA TOI
N” I5 tuổi, tôi đã quen doc báo và chú ý
những vấn đẻ chính trị, và rất mong muốn
được tiếp xúc với hai anh hàng xóm là đẳng viên
cộng sản hết hạn tù ba năm về làng chịu ấn quan
thúc Thấy tôi quan tâm đến chính trị, các anh
đạy tôi những bài học vỡ lòng vê chủ nghĩa cộng
sản Năm 1936, một người nữa từ nhà tù Côn Đảo
được trả lại tự do và cũng phi chịu án quản thúc
Các anh cho tôi mượn nhiều tờ báo mới,
Đọc Ha Nói báo, tôi chú ý cuộc tranh luận
trên tờ báo này chung quanh chủ nghĩa quốc gia
hay chủ nghĩa quốc tế nhân bài báo của Lê Tràng
Kiều dưới đầu đề: "7ủnh than quốc gia dã bac
Hhược lắm rồi", Hat Khach viết bài phân tích
nguyên nhân dân đến hiện tượng bạc nhược ấy
và trình bày về chủ nghĩa quốc tế cách mạng
Tôi rất thích bài báo đó, và hỏi mấy anh
cộng sản về người viết bài này Người dược hỏi
trả lời: Ông là Trần Huy Liệu, quê ở Nam Định
vào Sài Gòn viết báo rôi trở thành một người
Lĩnh đạo Kỳ bộ Nam kỳ của Quốc Dân đẳng Khi
phải đày ra nhà tù Côn Đao, Ông cùng nhiều
người của Quốc Dân đăng trở thành đẳng viên
vộng sản hoặc có cảm tình với những người cộng
san trong số đó có mấy nhân vật lãnh tụ hàng
đầu là Phạm Tuấn Tài, Tô Chấn
It lau sau dé, tôi được giới thiệu với Đặng
Việt Châu, Bí thư Tỉnh uỷ Nam Định của Dang
* Nhà báo là Nội
HOÀNG TÙNG `
ta và trở thành người giúp việc người Bí thư khác
về thay, đồng thời phụ trách tổ chức Thanh niên Dân chủ Được đọc báo Tìn Túc, Đời Nay do Trần Huy Liệu là chủ bút, tôi biết nhiều hơn về
nhà báo nổi tiếng này
Năm 1940, tôi bị mật thám Pháp bất Năm
1941 bi day di nha tt Son La G đây đã có tt nam trước: Trần Huy Liệu, Trân Đình Long, Văn Tân, Khuất Duy Tiến cùng một số người viết báo khác đang cùng nhau viết tờ báo bí mật "Suối reo" do Trần Huy Liệu làm chủ bút Bài của Ông thường ký bút danh Nhạn Lai Hồng, một loài hoa
do Ông đặt tên, mọc hoang khắp nơi, cứ mùa Đông đến thì hoa nở đỏ rực
Lúc này, nhà tù chật ních những người cộng sản Chúng tôi chủ trương biến nhà tù đế quốc thành trường học cách mạng Tô Hiệu, Trần Huy Liệu là những người lãnh đạo Các lớp học
chính trị văn hoá được tổ chức Ngoài ra, còn
diễn thuyết, viết báo Tô Hiệu, Trần Huy Liệu là những người dạy hàng đầu Người thứ nhất dạy
về lý luận cách mạng, công tác Đăng, công tác quân chúng Người thứ hai dạy về lịch sử đân tộc, lịch sử các cuộc vận động yêu nước, văn hoá, báo chí
Khi ở tuổi thiếu niên, thanh niên, nhà nho
Trần Huy Liệu đã nấu sử sôi kinh, một lần lêu chõng đến thí trường Nam Định nhưng không
Trang 2Trần Buy Liệu - ong thay của tôi 87
đỗ Ông quay sang "vứt bút lông đi giất bút chì",
học quốc ngữ, tự học tiếng Pháp Đến tuổi trưởng
thành, Ông vào Sài Gòn viết báo, hoạt động
chính trị
Trong 3 năm ở nhà tù Sơn La, ngoài giờ lao
động khổ sai Ông tham gia công tác lãnh đạo,
dạy học Anh em gọi đùa Ông là thầy đồ Vừa
viết báo, vừa làm thơ Lớp người ở độ tuổi trên
dưới 20, nhiều ít đều được Ông dạy bảo Tôi
thường cùng Ông đi chặt cây, xe củi Môi xe bò
5 người Bọn trẻ thay nhau cầm càng, còn ông
được ưu đãi đẩy đằng sau Khi cưa Ông được
ngôi trên khúc gỗ cho khỏi tròng trành và phải
đấp ứng yêu cầu của chúng tôi là nói về kinh
nghiệm viết báo, làm thơ và những vấn đề chính
trị Bằng cách này, một số người tập viết báo,
diễn thuyết rồi lại nghe nhận xét của Ông Về
viết báo, Ông nhấn mạnh việc học tập kỷ luật
phong cách làm việc và giới thiệu kinh nghiệm
tự học, thâm nhập cuộc sống xã hội, hoạt động
chính trị
Về làm thơ, Ông nói: Tôi chỉ làm thơ khi
nào có cm hứng chân thật
Ông là nhà chính trị nghiêm chỉnh song có
vẻ hơi lĩng mạn trong đời sống cá nhân Một bạn
tình không quen biết thường xướng hoa với Ông
bằng phương thức gửi thư Bà ấy tên tự là Thu
Tâm Lúc di làm khổ sai, vào buổi chiều Ông
cũng vào hùa với chúng tôi một cách thoải mái:
Rình các cô gái Thái tắm suối rất có nghệ thuật,
mic ca vay áo rồi từ từ "hạ thuỷ”, ngâm minh
dưới nước rồi lên cũng từ từ, không để lộ bất kỳ
cái gì ông gọi trò tiêu khiển này là "xem thuỷ
phi cơ lên xuống”,
Vẽ chính trị, lúc đầu Ông ghét bất kỳ ai là
Tây Sau khi trở thành người cộng sản Ông bênh
vực chủ nghĩa quốc tế song rất bất bình trước sự
hống hách của bọn thực dan Ong khong chống
việc ký hiệp định ngày 6-3-I946, nhưng không
tin là phía Pháp sẽ tuân thủ
Khi còn ở trong tù, Ông nói có vẻ hứng thú
về lời nói của ông Đội Gií trong cuộc bình biến
Thái Nguyên trước toà ấn thực dân: “Chánh ấn
hỏi: Các người giết quan Tây, việc này để hiểu, nhưng ta hỏi: Vì sao lại giết cả bà đầm2 Giá trả lời: Vì đầm đẻ ra Tây"
Tại Đại Hội quốc dân Tân Trào, Trần Huy
Liệu được bầu làm Phó chủ tịch Uỷ ban Giải
phóng dân tộc Khi chính phủ lâm thời được thành lập Ông làm Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền Pháp đánh Nam Bộ, ném bom giết đông bào
ta Bộ Tuyên truyền của Ông, qua đài phát thanh, cảnh cáo rằng, nếu Pháp không chấm dứt hành động dã man đó, thì tính mạng những người Pháp
bị quân Nhật bất, mới thả ra từ các trại piam, sẽ không an toàn Hôm sau, đài ta lại phát tin vê những cuộc ném bom mới Anh em thanh niên
đã tham gia khởi nghĩa ở Hà Nội tô chức ngay
từ sáng sớm một cuộc sản lùng người Pháp, đánh
họ ở phố Tràng Tiền, chợ Đồng Xuân Là bí thư thành uỷ, tôi bị cách chức mấy tháng về việc đó Mấy năm sau, Trần Huy Liệu chuyển sang làm công tác văn hoá trực tiếp làm Viện trưởng Viện Sử học và nhiêu công tác khác
Tình bạn giữa Ông và tôi vẫn như xưa Chúng tôi thường gặp nhau đàm đạo VỆ công
việc chung Khi tôi được đổi đi công tác ở các
địa phương, chúng tôi vẫn viết thư cho nhau Tôi hỏi ông về công tác lịch sử, tỏ ý mong đợi đào tạo được một đội ngũ có năng lực viết và nghiên cứu sâu hơn về lịch sử dân tộc, lịch sử cách mạng,
đi sâu hơn vào kho tàng dị sản quý báu của ta Ông cho biết, cùng với Văn Tân, Ông đang bồi dưỡng một đội ngũ cần bộ nghiên cứu trẻ, trong
số đó Văn Tạo có thể trở thành người kế tục sự
nghiệp của các Ông
Trân Huy Liệu ra đi tương đối sớm Tôi rất thương tiếc một nhà cách mạng bao giờ bầu máu nóng cũng sục sôi, thường tiết phát trong những
bài báo, văn, thơ, những buổi diễn thuyết
— Tôi chịu ơn Ông về những bài giảng, bằng
chuyện kể khi ngồi trên khúc gỗ hoặc những bài
nói chuyện ban đêm trong nhà giam -
Thay Liệu, là người bạn thân thiết của nhiều người, dù khác nhau về tuổi tác |