Định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt trong luật hình sự Việt Na...

PHẦN MỞ ĐẦU ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT LÊ TRUNG NHẪN §ÞNH TéI DANH §èI VíI C¸C TéI X¢M PH¹M Së H÷U Cã TÝNH CHÊT CHIÕM §O¹T TRONG LUËT H×NH Sù VIÖT NAM (trªn c¬ së sè liÖu thùc tiÔn ®Þa bµn tØnh Hµ Giang) LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI 2016 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT LÊ TRUNG NHẪN §ÞNH TéI DANH §èI VíI C¸C TéI X¢M PH¹M Së H÷U Cã TÝNH CHÊT CHIÕM §O¹T TRONG LUËT H×NH Sù VIÖT NAM (trªn c¬ së sè liÖu thùc tiÔn ®Þa bµn tØnh Hµ Giang) Chuyên ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự Mã số 6[.]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

Lấ TRUNG NHẪN

ĐịNH TộI DANH ĐốI VớI CáC TộI XÂM PHạM Sở HữU

Có TíNH CHấT CHIếM ĐOạT TRONG LUậT HìNH Sự VIệT NAM

(trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Hà Giang)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

Lấ TRUNG NHẪN

ĐịNH TộI DANH ĐốI VớI CáC TộI XÂM PHạM Sở HữU

Có TíNH CHấT CHIếM ĐOạT TRONG LUậT HìNH Sự VIệT NAM

(trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Hà Giang)

Chuyờn ngành: Luật hỡnh sự và tố tụng hỡnh sự

Mó số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS TRỊNH TIẾN VIỆT

HÀ NỘI - 2016

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

Danh mục các bảng

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI

VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHẤT

CHIẾM ĐOẠT THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAMError! Bookmark not defined

1.1 KHÁI NIỆM, CĂN CỨ PHÁP LÝ VÀ CĂN CỨ KHOA HỌC

CỦA VIỆC ĐỊNH TỘI DANH Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm định tội danh Error! Bookmark not defined

1.1.2 Căn cứ pháp lý của việc định tội danh Error! Bookmark not defined

1.1.3 Căn cứ khoa học của việc định tội danhError! Bookmark not defined

1.2 KHÁI NIỆM VÀ CÁC ĐẶC ĐIỂM CỦA VIỆC ĐỊNH TỘI

DANH ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH

CHẤT CHIẾM ĐOẠT Error! Bookmark not defined

1.2.1 Khái niệm định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu có

tính chất chiếm đoạt Error! Bookmark not defined

1.2.2 Các đặc điểm chung của nhóm tội xâm phạm sở hữu có tính

chất chiếm đoạt Error! Bookmark not defined

1.3 Ý NGHĨA VÀ NHỮNG ĐIỀU KIỆN ĐẢM BẢO CHO VIỆC

ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU

CÓ TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠT Error! Bookmark not defined

1.3.1 Ý nghĩa của việc định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu

có tính chất chiếm đoạt Error! Bookmark not defined

1.3.2 Những điều kiện bảo đảm cho việc định tội danh đối với các tội

xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạtError! Bookmark not defined

Chương 2: THỰC TRẠNG ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI CÁC TỘI

XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠT

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ GIANGError! Bookmark not defined

2.1 DẤU HIỆU PHÁP LÝ VÀ HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI CÁC TỘI

XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠTError! Bookmark not defined

2.1.1 Các dấu hiệu pháp lý hình sự đối với các tội xâm phạm sở hữu

có tính chất chiếm đoạt Error! Bookmark not defined

2.1.2 Hình phạt đối với các tội phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạtError! Bookmark not defined

2.2 THỰC TIỄN ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM

PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠT TRÊN ĐỊA

BÀN TỈNH HÀ GIANG Error! Bookmark not defined

2.2.1 Khái quát điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội trên địa

bàn tỉnh Hà Giang Error! Bookmark not defined

2.2.2 Thực tiễn định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu có tính

chất chiếm đoạt của Tòa án nhân dân tỉnh Hà GiangError! Bookmark not defined

Chương 3: NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA

VIỆC ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM

SỞ HỮU CÓ TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠTError! Bookmark not defined

3.1 SỰ CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC

ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU

CÓ TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠT Error! Bookmark not defined

3.1.1 Về phương diện chính trị - xã hội Error! Bookmark not defined

3.1.2 Về phương diện lý luận và thực tiễn Error! Bookmark not defined

3.1.3 Về phương diện lập pháp hình sự Error! Bookmark not defined

3.2 GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT HÌNH SỰ

VIỆT NAM NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC ĐỊNH

TỘI DANH ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ

TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠT Error! Bookmark not defined

3.2.1 Nhận xét Error! Bookmark not defined

3.2.2 Nội dung tiếp tục hoàn thiện Bộ luật hình sự năm 2015Error! Bookmark not defined

3.3 NHỮNG GIẢI PHÁP KHÁC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ

CỦA VIỆC ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM

SỞ HỮU CÓ TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠTError! Bookmark not defined

3.3.1 Giải pháp nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụError! Bookmark not defined 3.3.2 Giải pháp về công tác tổ chức, cán bộ Error! Bookmark not defined

3.3.3 Các giải pháp khác Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

1

MỞ ĐẦU

1 Tình cấp thiết của đề tài

Định tội danh là một vấn đề rất quan trọng trong quá trình giải quyết vụ

án hình sự, là tiền đề cho việc phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt một cách công minh, chính xác, đồng thời làm cơ sở cho việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn, xác định thẩm quyền điều tra, truy tố, xét xử của các cơ quan tiến hành tố tụng góp phần đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ trật tự pháp luật và pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mọi công dân Việc định tội danh sai sẽ dẫn đến hậu quả rất lớn, đặc biệt là không đảm bảo được tính có căn cứ của hình phạt được tuyên, xét xử không đúng người đúng tội, không đúng pháp luật Đây cũng là một trong các nguyên nhân của tình trạng oan, sai vẫn còn đang tồn tại

Thực tiễn xét xử các vụ án hình sự cho thấy, các cơ quan tiến hành tố tụng còn gặp phải nhiều khó khăn, vướng mắc trong việc định tội danh, đặc biệt đối với những vụ án mà hành vi phạm tội của bị can, bị cáo không thể hiện các yếu tố cấu thành tội phạm một cách đặc trưng, rõ ràng như: tội cướp tài sản thì có yếu tố dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc nhằm chiếm đoạt tài sản; tội cướp giật tài sản thì có yếu tố giật lấy, giằng lấy ; tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản thì có yếu tố dùng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản; tội trộm cắp tài sản thì có yếu tố lén lút chiếm đoạt tài sản mà hành vi của người phạm tội lại có nhiều yếu tố khác nhau của các tội phạm khác nhau, như vừa có yếu tố gian dối nhưng lại có thêm yếu tố nhanh chóng, công khai hoặc vừa có tính công nhiên nhưng lại có thêm yếu tố nhanh chóng tẩu thoát Đối với những vụ án thuộc những trường hợp này, đòi hỏi những người tiến hành tố tụng phải có trình độ lý luận cơ bản và vững chắc, trên cơ sở đánh giá, phân tích, tổng hợp từng yếu tố của vụ án, áp dụng các văn bản pháp luật liên quan một cách chính xác thì mới định tội danh đúng

2

Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999, sửa đổi năm 2009 không chỉ thể hiện một cách toàn diện chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay, mà còn là công cụ sắc bén trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân, bảo đảm hiệu lực quản lý, góp phần thực hiện công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Một trong những nhiệm vụ đó là bảo đảm quyền sở hữu các lợi ích vật chất của công dân cũng luôn được nhà nước chú trọng Tất cả mọi cá nhân, tổ chức đều có nghĩa vụ tôn trọng quyền của chủ sở hữu tài sản, nếu một chủ thể nào xâm phạm đến tài sản của chủ thể khác

mà gây thiệt hại thì phải bồi thường hoặc chịu trách nhiệm hình sự tương ứng với hành vi gây thiệt hại

Các tội xâm phạm sở hữu quy định trong Bộ luật hình sự năm 1999, sửa đổi năm 2009 trên cơ sở quy định về tội phạm và hình phạt nên việc hiểu

và áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự về tội phạm và hình phạt là một vấn đề rất quan trọng trong bối cảnh đất nước ta chuyển đổi nền kinh tế theo

cơ chế thị trường, diễn biến của tình hình tội phạm nói chung, cũng như các tội phạm xâm phạm sở hữu nói riêng hết sức phức tạp và ngày càng có chiều hướng gia tăng, gây thiệt hại lớn về tài sản

Thông qua thực tiễn xét xử các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn tỉnh Hà Giang cho thấy, cơ quan tiến hành tố tụng còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắt trong việc giải quyết vụ án đặc biệt là đối với nhóm tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt do trong từng điều luật quy định còn dẫn đến khó hiểu, các dấu hiệu pháp lý khó xác định trên thực tế Mặt khác, còn có nhiều quan điểm khác nhau về cách xác định dấu hiệu pháp lý đặc trưng đối với nhóm tội này, nhất là với những vụ án mà hành vi phạm tội của bị can, bị cáo không thể hiện các yếu tố cấu thành tội phạm một cách đặc trưng, rõ ràng như tội cướp tài sản, tội cưỡng đoạt tài sản

3

Với lý do nêu trên, để khắc phục tình trạng này, đồng thời phục vụ trực

tiếp cho công tác thực tiễn xét xử, học viên quyết định lựa chọn đề tài: “Định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt trong luật hình sự Việt Nam (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Hà Giang)”

2 Tình hình nghiên cứu

Các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt được đề cập nhiều

trong các công trình nghiên cứu như: 1) TS Nguyễn Mai Bộ, Các tội xâm

phạm sở hữu trong Bộ luật hình sự năm 1999 được sửa đổi, bổ sung năm

2009, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2009; 2) ThS Đinh Văn Quế “Bình luận Bộ luật hình sự Phần các tội phạm, Tập II, Chương XIV - Các tội xâm phạm sở hữu trong Bộ luật hình sự năm 1999, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh,

2002; 3) TS Phạm Văn Beo, Luật hình sự Việt Nam, Quyển 2, Phần các tội

phạm, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội, 2009; 4) Nguyễn Ngọc Chí, Trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm sở hữu, Luận án tiến sĩ luật học, Viện

Nhà nước và pháp luật, Hà Nội, 2000; v.v

Còn về vấn đề định tội danh dưới góc độ giáo trình, sách chuyên khảo, sách tham khảo, luận văn… liên quan đến vấn đề định tội danh và xâm phạm

sở hữu có tính chất chiếm đoạt, có thể kể đến các công trình sau: GS.TSKH

Lê Cảm, Một số vấn đề lý luận chung về định tội danh, Chương I - Giáo

trình Luật hình sự Việt Nam (Phần các tội phạm) của Khoa Luật, Đại học

Quốc gia Hà Nội, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2001, tái bản 2007; 2)

GS.TSKH Lê Cảm, Một số vấn đề lý luận chung về định tội danh, Phần 2,

Các nghiên cứu chuyên khảo về Phần chung luật hình sự, Nxb Công an

nhân dân, Hà Nội, 2000; 3) PGS.TS Trịnh Quốc Toản, Một số vấn đề lý

luận về định tội danh và hướng dẫn giải bài tập về định tội danh, Nxb Đại

học Quốc gia Hà Nội, 1999; 4) GS.TSKH Lê Văn Cảm, PGS.TS Trịnh

Quốc Toản, Định tội danh (Lý luận, Lời giải mẫu và 500 bài tập thực hành),

4

Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2011; 5) ThS Đoàn Tấn Minh, Phương

pháp định tội danh và hướng dẫn định tội danh đối với các tội phạm trong

Bộ luật hình sự hiện hành, Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2010; 6) PGS TS Lê

Văn Đệ, Định tội danh và quyết định hình phạt trong luật hình sự Việt Nam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2005; 7) Trần Thị Phường, Định tội danh

đối với nhóm tội xâm phạm sở hữu trên địa bàn tỉnh Bình Định giai đoạn 2006-2010, Luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội,

2011; 8) Võ Thanh Hà, Định tội danh đối với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm

đoạt tài sản theo luật hình sự Việt Nam (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk), Luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà

Nội, 2015; v.v…

Ngoài ra, hiện nay, trên Tạp chí Tòa án nhân dân và một số tạp chí khác cũng đăng nhưng chỉ mang tính chất đơn lẻ và phân tích các dấu hiệu pháp lý giữa các tội phạm, cũng như định tội danh đối với từng vụ án cụ thể

Như vậy, có thể nói, những bài nghiên cứu hoặc một số công trình sách báo đã nêu mới chỉ khái quát được một số vấn đề lý luận liên quan đến hoạt động định tội danh và thực tiễn định tội; phân tích, đánh giá, nhận định một số nhận định liên quan đến yếu tố định tội danh, đồng thời phân biệt với một số tội phạm trong Bộ luật hình sự năm 2009 hoặc nghiên cứu trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm sở hữu; v.v… Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt trong Bộ luật hình

sự năm 1999 và trên một địa bàn cụ thể là địa bàn tỉnh Hà Giang

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Thông qua việc phân tích những vấn đề chung về định tội danh và định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt tạo điều

5

kiện thuận lợi trong quá trình định tội danh đối với nhóm tội xâm phạm sở hữu này một cách chính xác phù hợp với pháp luật và thực tế khách quan, làm tiền đề cho việc quyết định hình phạt đúng đắn, góp phần mang lại hiệu quả đấu tranh, phòng chống tội phạm Mặt khác, việc tìm hiểu này góp phần vào công tác xây dựng và hoàn thiện về các tội phạm sở hữu trong Bộ luật hình

sự Ngoài ra, phân tích, đánh giá tìm ra các giải pháp định tội danh chính xác đối với các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt nói riêng trên địa bàn tỉnh Hà Giang

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở mục đích nghiên cứu, luận văn có các nhiệm vụ sau:

- Xây dựng khái niệm và phân tích căn cứ pháp lý của việc định tội danh; khái niệm và phân tích những đặc điểm của việc định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt;

- Làm sáng tỏ ý nghĩa và những điều kiện bảo đảm cho việc việc định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt;

- Đánh giá, phân tích thực trạng định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn tỉnh Hà Giang trong giai đoạn 06 năm (2010-2015), từ đó chỉ ra tồn tại, hạn chế và một số nguyên nhân cơ bản;

- Luận chứng và đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả của việc định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn Hà Giang nói riêng, cả nước nói chung

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu vấn đề định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt theo luâ ̣t hình sự Viê ̣t Nam (trên cơ sở

số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Hà Giang )

6

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung phân tích làm rõ các vấn đề lý luận, đặc biệt là dấu hiệu chiếm đoạt trong nhóm tội phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt được quy định từ Điều 133 đến Điều 140 Bộ luật hình sự năm 1999, sửa đổi năm 2009 Mặt khác, đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt theo luâ ̣t

hình sự Việt Nam, đánh giá thực tiễn trên địa bàn tỉnh Hà Giang trong giai đoạn 06 năm (2010-2015), trên cơ sở đó, chỉ ra tồn tại, hạn chế và một số nguyên nhân cơ bản, từ đó luận chứng và đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả của việc định tội danh đối với tội phạm này trên địa bàn Hà Giang nói riêng, cả nước nói chung

5 Cơ sở lý luận và các phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin Một số phương pháp cụ thể như: phương pháp phân tích, suy luận và phương pháp tổng hợp các nguồn tài liệu chuyên ngành pháp luật Hình sự kết hợp với phương pháp so sánh, đối chiếu với các quan điểm khác nhau nhằm tìm ra những điểm mới có tính đúng đắn trong quá trình nghiên cứu

6 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn

6.1 Ý nghĩa khoa học

Hiện nay, để đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam của dân, do dân và vì dân, cũng như phục vụ Hiến pháp năm 2013 và văn kiện của Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, việc nghiên cứu để làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về định tội danh nói chung và định tội danh đối với tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt nói riêng trên địa bàn tỉnh Hà Giang góp phần bổ sung vào kho tàng lý luận về định tội danh trong pháp luật hình sự Việt Nam nói chung, lý