ý thức xã hội - đời sống tinh thần của con người

Slide 1 Bµi 8 ý thøc x héi ®êi sèng tinh thÇn cña con ng­êi Kết cấu bài học I Nội dung, bản chất và tính độc lập tương đối của ý thức xã hội 1 Ý thức xã hội là sự phản ánh tồn tại xã hội 2 Tính giai cấp của ý thức xã hội trong xã hội có giai cấp 3 Ý thức xã hội dân tộc 4 Tính độc lập tương đối và sức mạnh cải tạo của ý thức xã hội II Các hình thái ý thức xã hội 1 Ý thức chính trị 2 Ý thức pháp quyền 3 Ý thức đạo đức 4 Ý thức khoa học 5 Ý thức tôn giáo Ý thøc x héi Nh÷ng quan ®iÓm, t­ t­ëng, cïng[.]

Bài 8

ý thức xã hội - đời sống tinh

thần của con ng ời

Kết cấu bài học

I Nội dung, bản chất và tính độc lập tương đối của ý thức xã hội.

1 Ý thức xã hội là sự phản ánh tồn tại xã hội

2 Tính giai cấp của ý thức xã hội trong xã hội có giai cấp.

3 Ý thức xã hội dân tộc

4 Tính độc lập tương đối và sức mạnh cải tạo của ý

thức xã hội

II Các hình thái ý thức xã hội

1 Ý thức chính trị

2 Ý thức pháp quyền

3 Ý thức đạo đức

4 Ý thức khoa học

5 Ý thức tôn giáo

thức

xã

hội

Những quan điểm, t t ởng, cùng những tỡnh cảm, tâm trạng truyền thống của

cộng đồng xã hội Nảy sinh từ tồn tại xã hội

Phản ánh tồn tại xã hội

 Tục cưới hỏi của đồng bào Ê Đê

Mùa xuân, có dịp lên vùng cao thăm đồng bào Ê Ðê, bạn sẽ cảm nhận được nhiều điều thú vị Ví như "lệ" cưới hỏi của trai gái thuộc dân tộc này.

Người Ê Ðê có một cách làm đẹp riêng Trai gái đến tuổi trăng rằm - 15,

16 tuổi - phải cà 6 chiếc răng cửa của hàm trên Ðây là tục lệ bắt buộc, không bạn trẻ nào có thể chối từ Một chiếc vòng tay được xem như

"giấy chứng nhận", trao cho bạn trẻ vừa cà răng xong, và từ đó họ có quyền tự do "tìm hiểu".

Dân tộc này có tục ở rể Các cô gái phải tự đi kiếm chồng và chịu phí tổn toàn bộ tiền cưới Một cô gái đã "nhằm" một chàng trao nào đó, thì nhờ ông "mối" đem chiếc vòng đồng sang nhà trai để hỏi chồng Chàng trai thấy "ưng bụng" thì sờ tay vào chiếc vòng đồng ấy, rồi làm lễ nhận

vòng Vậy là, sự "ràng buộc" giữa hai nhà đã có sợi dây thân thiết Ðể tìm hiểu cô dâu được kỹ càng, nhà trai có thể "đem" cô gái về ở nhà

mình.

Tổ chức lễ cưới ở họ nhà gái Tất nhiên phải có lợn và rượu Con lợn được

mổ để lấy máu thoa vào chân cô dâu, chú rể, rồi cúng tổ tiên cầu cho hai trẻ được sống hạnh phúc Tiếp đó, ông "mối" xúc cho cô, cậu mỗi

người hai miếng cơm và ba chén rượu Tất cả mọi người có mặt đều ăn một miếng thịt và một miếng ruột lợn Ông trưởng họ cầm chiếc vòng đồng, cô dâu, chú rể sờ tay vào chiếc vòng đó, "tiết mục" này kết thúc

lễ cưới.

Sau ba ngày, đôi bạn trẻ về nhà chồng lấy các thứ tư trang, dụng cụ sản xuất về nhà gái, để vợ chồng cùng làm ăn Người Ê Ðê coi ngoại tình là một tội nặng, vì sự việc không đẹp này gây nên mùa màng bị thất thu cho cả buôn làng Bởi vậy, kẻ ngoại tình phải phạt một con lợn trắng, hai cái bát đồng, để làm lễ tế đất Tế xong, bắt hai người trích máu ở đầu ngón tay để uống, rồi xuống suối tắm cho sạch.

4 Tính độc lập t ơng đối của ý thức xã hội

-í Thức xó hội thường lạc hậu hơn so với tồn tại xó hội

-í thức xó hội cú thể vượt trước tồn tại xó hội

-í thức xó hội cú tớnh kế thừa trong sự phỏt triển

-í thức xó hội tỏc động trở lại đối với tồn tại xó hội

VD về tính vượt trước:

Chủ nghĩa Mác – Lenin là hệ tư tưởng của giai cấp cách mạng nhất thời đại, tuy ra đời từ những năm 40/XIX trong lòng chủ nghĩa Tư bản, nhưng đã chỉ ra được những quy luật vận động tất yếu của xã hội loài người nói chung, của xã hội tư bản nói riêng Qua đó, chỉ ra rằng xã hội Tư bản nhất định sẽ bị thay thế bằng xã hội Cộng sản Học thuyết đã trang bị cho giai cấp công nhân và chính đảng cộng sản vũ khí lý luận sắc bén để giải phóng mình và giải phóng nhân dân lao động, các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới thoát khỏi ánh nô dịch, bóc lột, xây dựng

một xã hội mới tốt đẹp

VD về tính vượt trước

Năm 1568, khi Nguyễn Hoàng thấy anh ruột là Nguyễn Uông bị Trịnh Kiểm (anh rể) giết, bèn sai người đến xin ý kiến Nguyễn Bỉnh Khiêm, lúc này đã

77 tuổi, đang sống ẩn dật ở Am Bạch Vân Không trả lời trực tiếp, ông dẫn

sứ giả ra hòn non bộ, chỉ vào đàn kiến đang bò và nói:

"Hoành sơn nhất đái, khả dĩ dung thân"

(Một dải Hoành Sơn có thể dung thân được)

Hiểu được ý ấy, Nguyễn Hoàng nhờ chị gái xin với anh rể Trịnh Kiểm cho vào trấn thủ đất Thuận Hóa từ đèo Ngang trở vào, từ đó lập ra nhà Nguyễn

ở phương nam Về sau sử nhà Nguyễn sửa thành "vạn đại dung thân", hy vọng sẽ giữ được cơ nghiệp mãi mãi.

Ở Thăng Long, Trịnh Kiểm cũng muốn bỏ Vua Lê để tự xưng vương Khi cho người đến hỏi ý kiến của Nguyễn Bỉnh Khiêm, ông không trả lời mà dẫn

sứ giả ra chùa, thắp hương mà nói: "Mấy năm nay mất mùa, nên tìm thóc giống cũ mà gieo" Rồi lại bảo chú tiểu quét dọn chùa sạch sẽ và nói: "Giữ chùa thờ Phật thì ăn oản" Hiểu ý, Trịnh Kiểm không dám phế bỏ nhà Lê

mà phò Vua Lê để lập nghiệp Chúa.

Tính

độc lập

t ơng

đối của

YTXH

Tính

độc lập

t ơng

đối của

YTXH

Tính lạc hậu

Xuất hiện sau khi TTXH sinh ra nó xuất hiện.

Xuất hiện sau khi TTXH sinh ra nó xuất hiện.

Còn tồn tại dai dẳng khi TTXH sinh ra nó đã mất đi

Còn tồn tại dai dẳng khi TTXH sinh ra nó đã mất đi

Tính v ợt tr ớc Tính kế thừa

Dự báo t ơng lai

Hỡnh thành và phát triển trên cơ sở những thành tựu, giá trị t t ởng của thời đại.

Hỡnh thành và phát triển trên cơ sở những thành tựu, giá trị t t ởng của thời đại.

Tác động trở lại tồn tại xã hội

Tác động trở lại tồn tại xã hội

Thúc đẩy

Kim hãm

1 ý thøc chÝnh trÞ

ý thøc

chÝnh

trÞ

ý thøc

chÝnh

trÞ

Là sự phản ánh đời sống chính trị của xã hội

Là sự phản ánh đời sống chính trị của xã hội

Phản ánh trực tiếp, tập trung, công khai sâu sắc địa

vị giai cấp

Phản ánh trực tiếp, tập trung, công khai sâu sắc địa

vị giai cấp

BiÓu hiÖn tËp trung trùc tiÕp lîi Ých giai

cÊp

BiÓu hiÖn tËp trung trùc tiÕp lîi Ých giai

cÊp

2 ý thøc ph¸p quyÒn

T t ëng, quan ®iÓm cña giai cÊp vÒ b ả n chÊt vµ vai trß cña

ph¸p luËt

T t ëng, quan ®iÓm

chÊt vµ vai trß cña

ph¸p luËt

QuyÒn vµ nghÜa vô cña nhµ n íc, c¸c tæ chøc x· héi vµ c«ng

d©n

QuyÒn vµ nghÜa vô cña nhµ n íc, c¸c tæ chøc x· héi vµ c«ng

d©n

TÝnh hîp ph¸p vµ kh«ng hîp ph¸p cña hµnh vi con ng êi trong x· héi

TÝnh hîp ph¸p vµ kh«ng hîp ph¸p cña hµnh vi con ng êi trong x· héi

ý thøc

ph¸p

quyÒn

ý thøc

ph¸p

quyÒn

3 ý thức đạo đức

ý thức

đạo

đức

ý thức

đạo

đức Các quy tắc đánh giá,

điều chỉnh hành vi ứng

xử giữa các cá nhân với

nhau và với xã hội

Các quy tắc đánh giá,

điều chỉnh hành vi ứng

xử giữa các cá nhân với

nhau và với xã hội

Quan niệm về thiện, ác, tốt, xấu, l ơng tâm, trách nhiệm, công bằng,

hạnh phúc

Quan niệm về thiện, ác, tốt, xấu, l ơng tâm, trách nhiệm, công bằng,

hạnh phúc

4 ý thøc khoa häc

Ý thức

khoa häc

Ý thức

khoa häc

Phản ánh bản chất và tính quy luật của thế giới khách quan

Phản ánh bản chất và tính quy luật của thế giới khách quan

Bằng hÖ thèng trõu t îng, l«gic (các khái niệm, phạm trù, quy luật)

Bằng hÖ thèng trõu t îng, l«gic (các khái niệm, phạm trù, quy luật)

KiÓm nghiÖm qua thùc tiÔn

5 ý thức tôn giáo

ý thức tôn giáo

ý thức tôn giáo

Ph ả n ánh h ả o hiện thực khách quan

thực khách quan

Đền bù h ả o đời sống hiện thực của

con ng ời

sống hiện thực của

con ng ời

II C¸c h×nh th¸i YTXH

C¸c hình th¸i chñ yÕu cña ý thøc x· héi

ý thøc chÝnh trÞ

ý thøc chÝnh trÞ

ý thøc ph¸p quyÒn

ý thøc ph¸p quyÒn

ý thøc khoa häc

ý thøc

ý thøc thÈm mü

ý thøc

ý thøc t«n gi¸o

Câu hỏi 1:

Từ tính độc lập tương đối

của YTXH và sức mạnh cải

tạo của nó đồng chí hãy liên

hệ trong việc xây dựng đời sống văn hóa mới ở cơ sở

của đồng chí hiện nay?

Câu hỏi 2:

Cho tình huống sau:

Tiêu đề: Vận động sinh đẻ có kế hoạch của một xã công giáo toàn tòng

Do chịu ảnh hưởng của thiên chúa giáo và kinh thánh, trong những năm gần đây, tại xã Phú Thịnh đã xảy ra hiện tượng sinh con thứ 3 tăng nhanh một cách đột biến.

Hỏi:

Là một người cán bộ xã đồng chí sẽ phải áp dụng

phương thức nào để tác động vào ý thức của người dân

để thay đổi sự việc trên?

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 C.Mác, Ph Ăng ghen, Hệ t t ởng Đức.

C Mác và Ph Ăng ghen: Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội,

1993, t3.

2 C Mác Bản thảo kinh tế 1854 - 1859.

C Mác và Ph Ăng ghen: Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội,

1993, t13.

3 Ph Ăng ghen L Phoi ơ Bắc và sự cáo chung của TH

Cổ điển Đức.

C Mác và Ph Ăng ghen: Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội,

1995.

4 VI Lênin, CNDV và CN kinh nghiệm phê phán

VI Lênin, toàn tập Nxb Tiến bộ Matxcơva, t18.

5 VI.Lênin CNXH và tôn giáo

VI Lênin, toàn tập Nxb Tiến bộ Matxcơva, 1970, t17.

6 Đảng CSVN: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb

CTQG, H.2001.