Quan điểm biện chứng duy vật về mối quan hệ giữa nội dung và hình thức và ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA KẾ HOẠCH VÀ PHÁT TRIỂN ============ BÀI TẬP LỚN MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN Đề tài: “Quan điểm biện chứng duy vật về mối quan hệ giữa nội dung và hình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

============

BÀI TẬP LỚN MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

Đề tài: “Quan điểm biện chứng duy vật về mối quan hệ giữa nội dung và hình thức và ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó

trong nghiên cứu, học tập của sinh viên”

Mã số sinh viên : 11216722 (STT trong lớp TC: 6) Lớp tín chỉ : Triết học Mác – Lênin (221) _41

Hà Nội – Tháng 5 năm 2022

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA KẾ HOẠCH VÀ PHÁT TRIỂN

============

BÀI TẬP LỚN MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

Đề tài: “Quan điểm biện chứng duy vật về mối quan hệ giữa nội dung và hình thức và ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên”

Hà Nội – Tháng 5 năm 2022

MỤC LỤ

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

PHẦN I: Quan điểm biện chứng về hình thức và nội dung 2

1 Nội dung và hình thức là gì? 2

a Nội dung 2

b Hình thức 2

c Một số ví dụ 3

2 Mối quan hệ biện chứng giữa nội dung và hình thức 3

a Nội dung và hình thức thống nhất và gắn bó khăng khít với nhau .3

b Nội dung quyết định hình thức 4

c Hình thức không thụ động mà tác động trở lại nội dung 5

3 Ý nghĩa phương pháp luận 5

a Không được tách rời nội dung với hình thức 5

b Cần căn cứ trước hết vào nội dung để xét đoán sự vật 6

c Phải theo dõi sát sao mối quan hệ giữa nội dung và hình thức 6

d Cần sáng tạo lựa chọn các hình thức của sự vật 7

PHẦN II: Ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên 7

KẾT LUẬN 9

LỜI MỞ ĐẦU

Trong các hoạt động nghiên cứu của con người về các sự vật, hiện tượng, mỗi chúng ta có những phương pháp nghiên cứu khác nhau dựa vào cách nhìn nhận các sự vật hiện tượng dưới nhiều góc độ khác nhau Mặc dù quan sát ở hệ quy chiếu nào đi chăng nữa, chúng ta cũng cần nắm bắt được bản chất và nguồn gốc của vấn đề Đó là điểm chính của bức tranh về các sự vật và hiện tượng, nếu nắm rõ ta có thể đánh giá một cách chính xác về đối tượng mà ta nghiên cứu Trong thực tế các sự vật và hiện tượng luôn vận động và phát triển không ngừng

Do vậy để nắm bắt được các quy luật, mối liên hệ, tương tác, chuyển hóa và vận động của các sự vật hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và tư duy, chúng ta cần một học thuyết để dễ dàng nghiên cứu và tiếp cận nó Học thuyết của Mác – Lênin đã

đề cập các vấn đề này thông qua phép biện chứng duy vật Đến nay, học thuyết này vẫn còn mang tính thời sự, vẫn được vận dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu về tự nhiên, về các hoạt động của xã hội của con người…

Trong chủ đề này, phép biện chứng duy vật đã chứng minh mối quan hệ của 6 cặp phạm trù Trong đó, có một cặp phạm trù có mối quan hệ rất gần gũi với thực tiễn và đời sống của chúng ta, cặp phạm trù đó chính là “Nội dung” và

“Hình thức” Chính nó đã giúp con người chúng ta hiểu rõ hơn về đời sống vật chất và biết nhìn nhận một cách sâu sắc hơn về các thế giới quan

Học tập, tiếp thu tri thức nhân loại là một quá trình dài vô tận, kéo dài suốt cuộc đời của mỗi con người Nhưng không phải ai cũng có cơ hội và khả năng tích lũy cho mình một vốn kiến thức lớn và thích hợp với bản thân Cho nên, việc thành thạo, hiểu rõ các quan điểm Triết học là cực kỳ cần thiết để học sinh, sinh viên có những suy nghĩ đúng, hạn chế có những nhận thức sai lầm

Bài tập lớn dưới đây sẽ trình bày rõ hơn về mối quan hệ của cặp pham trù

“Nội dung” và “Hình thức” dưới góc nhìn của chủ nghĩa duy vật biện chứng, đồng thời cũng nêu lên cách để có thể áp dụng mối quan hệ này vào đời sống, vào quá trình nghiên cứu, học tập của sinh viên

NỘI DUNG

PHẦN I: Quan điểm biện chứng về hình thức và nội dung

1 Nội dung và hình thức là gì?

Nội dung và hình thức là một cặp phạm trù trong phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác-Lenin và là một trong những nội dung của nguyên lý về mỗi liên hệ phổ biến dùng để chỉ mối quan hệ biện chúng giữa Nội dung tức phạm trù chỉ tổng họp tất cả những mặt,những yếu tố,những quá trình tạo nên sự vật và Hình thức là phạm trù chỉ phương thức tồn tại và phát triển của sự vật,là hệ thống các mỗi liên hệ tương dối bên vững giữa các yếu tố của sự vật đó

a Nội dung

Nội dung là phạm trù dùng để chỉ tổng thể tất cả các mặt, những yếu tố tạo nên sự vật, hiện tượng Hay nói một cách khác, nội dung là những phần, những bộ phận cấu thành nên sự vật, nên hiện tượng trong thế giới của chúng ta

Cần phải biết nhìn nhận chính xác vì nội dung thường bị bỏ quên do sự đa dạng, phong phú của nó trong mỗi sự vật, hiện tượng Việc nhận định chính xác

và rõ ràng bản chất nội dung của một sự vật, hiện tượng sẽ giúp mỗi cá nhân có một cái nhìn khác nhau về sự vật tùy vào nội dung họ thấy được bởi nội dung chinh là yếu tố tạo nên sự vật

Một sự vật có thể tồn tại một hay nhiều nội dung Chính sự đa dạng này đã dẫn tới nhiều quan điểm khác nhau khi ta chưa tìm hiểu rõ hết nội dung của sự vật

đó, từ đó gây ra hiểu sai và sẽ có một cái nhìn phiến diện về sự vật, hiện tượng đang tìm hiểu Nhận biết đầy đủ về nội dung là một yêu cầu quan trọng mà triết học đã vạch ra cho chúng ta Vì khi chúng ta nhận thức rõ được toàn bộ nội dung thì chúng ta mới có thể hiểu rõ được bản chất của sự vật mà chúng ta đang nghiên cứu, đang hướng đến Một điều nữa là khi tạo nên nội dung, chúng ta cần phải chú trọng vào nó bởi vì chinh nội dung sẽ tác động ngược lại lên hình thức của sự vật, hiện tượng

b Hình thức

Hình thức là phạm trù chỉ phương thức tồn tại, biểu hiện và phát triển của

sự vật, hiện tượng, là hệ thống các mối liên hệ tương đối bền vững giữa những yếu tố cấu thành nội dung của sự vật, hiện tượng, và không chỉ là cái biểu hiện ra bên ngoài, mà còn là cái thể hiện cấu trúc bên trong của sự vật, hiện tượng Hay nói một cách đơn giản, hình thức là kết cấu, là mối liên kết giữa các yếu tố nội sinh để tạo ra một sự vật mà chúng ta có thể quan sát thấy sự tồn tại của sự vật,

hiện tượng đó trong thế giới của chúng ta nếu như đó là một vật thể, một dạng vật chất

Một sự vật cũng có thể có một hay nhiều cách thể hiện hình thức Có thể hình thức được thể hiện bên ngoài của sự vật, hiện tượng hoặc bên trong của sự vật, hiện tượng đó Hình thức chính là đặc điểm đầu tiên giúp ta nhận biết sự vật, hiện tượng Việc nhìn nhận hình thức ra sao cũng khiến chúng ta có một cách nhìn khác về sự vật, hiện tượng mà ta đang nghiên cứu Câu tục ngữ “Đừng bao giờ đánh giá sách qua bìa” đã thể hiện rõ ràng quan điểm này, khi mà chúng ta vội vàng đánh giá phiến diện nội dung của cuốn sách khi chỉ mới thông qua đánh giá, nhìn nhận trực tiếp vào mặt hình thức của nó Vậy nên việc nhìn nhận hình thức một cách phiến diện như vậy rất đáng bị phê phán Thay vào đó, chúng ta nên nhìn nhận sự vật, hiện tượng một cách toàn diện hơn

c Một số ví dụ

Ví dụ 1: Một cơ thể sống có các tế bào, các cơ quan đoàn thể khác nhau Để là

một cơ thể sống thì các cơ quan đoàn thể cần phải sắp xếp theo một cách hợp lý, cách sắp xếp đó gọi là Hình thức Nội dung trong trường hợp này chính là các tế bào, các cơ quan đoàn thể

Ví dụ 2: Một ngôi nhà để ở có Nội dung là các yếu tố cơ sở hạ tầng như tường

bao, kính, gỗ, ở trong ngôi nhà Hình thức của ngôi nhà chính là kết cấu của nó được thể hiện trong bản thiết kế của các kiến trúc sư, sau đó những người thợ sẽ liên kết những nguyên vật liệu với nhau để tạo ra ngôi nhà

Ví dụ 3:Hình thức của chiếc xe hơi là các bộ phận được làm từ thép, nhựa, cao

su…, động cơ được bố trí ở phần trước của xe, có nút đề khởi động động cơ, có ghế lái xe và ghế ngồi đệm mút…

2 Mối quan hệ biện chứng giữa nội dung và hình thức

a Nội dung và hình thức thống nhất và gắn bó khăng khít với nhau

Theo chủ nghĩa duy vật biện chứng, tất cả sự vật tồn tại đều phải tồn tại 2 mặt về cả nội dung và hình thức Không có sự vật, hiện tượng nào chỉ tồn tại nội dung hoặc chỉ tồn tại hình thức Vậy nên nội dung và hình thức là 2 thể thống nhất chặt chẽ với nhau, tạo nên sự tồn tại của sự vật Ta có thể nói rằng sự vật được tạo nên từ muôn vàn yếu tố khác nhau, những thứ này không hề tách rời riêng lẻ với nhau mà luôn ở một thể thống nhất tuyệt đối

Ngoài ra, nội dung và hình thức còn thể hiện sự gắn bó khăng khít với nhau Các mặt, yếu tố, chất liệu, … cấu thành nên nội dung của sự vật cũng góp phần tham gia vào quá trình định hình cho sự vật đó hình thức riêng của nó Như việc nội dung của sách được ghi trên giấy, chinh giấy cũng là một yếu tố để làm

ra bìa cho quyển sách đó

KẾT LUẬN: Vì vậy, không có một hình thức nào không chứa đựng nội dung,

và cũng không có một nội dung nào lại không tồn tại trong hình thức

Ví dụ 1: Một số doanh nghiệp có thể tương đồng nhau về số lượng vốn nhưng lại

có phương thức kinh doanh ít hay nhiều khác nhau, từ đó tạo nên tính hiệu quả kinh doanh khác nhau; ngược lại, cùng một phương thức kinh doanh nhưng lại có thể thích hợp với một số doanh nghiệp có số lượng vốn ít nhiều khác nhau

Ví dụ 2: Dưới một hình thức kinh doanh phù hợp, số lượng vốn của doanh

nghiệp không ngừng tăng lên Đến một giai đoạn nhất định, nó đòi hỏi phải thay đổi cách thức tổ chức kinh doanh cũ, xác lập cách thức kinh doanh mới để bảo toàn lượng vốn cũ và không ngừng thực hiện sự tăng trưởng của doanh nghiệp

b Nội dung quyết định hình thức

Trong quá trình vận động, phát triển của sự vật, nội dung được xây dựng, tích lũy tạo nên cái nền, cái khung của sự vật cho hình thức dựa vào Nội dung luôn là mặt động nhất, tức là nội dung luôn luôn biến đổi, tồn tại nhiều dáng vẻ thể hiện trong sự vật

Đối lập với nội dung, hình thức hầu như chỉ được xây dựng, thể hiện sau khi nội dung đã được hoàn thành một hoặc nhiều phần Nếu như không có nội dung thì hình thức không thể tồn tại một minh được như đã nói ở phần trên Một quyển sách không thể trình bày bìa khi chúng ta chưa biết được quyển sách đó là sách nói về nội dung, chủ đề gì Hơn nữa, nội dung cuốn sách quyết định hình thức của nó, chính là bìa Nếu cuốn sách đó là tác phẩm kinh dị, lời kể hồi hộp, lôi cuốn thì bìa sách sẽ phải đen tối và phần bí ẩn, đáng sợ Còn đối với sách viết dành cho thiếu nhi thì lối viết văn sẽ trong sáng, dễ đọc dễ hiểu nên màu sắc của phần bìa sẽ có phần sặc sỡ, đa dạng về các hình thù để tạo sự thích thú, cuốn hút cho các bạn nhỏ Như vậy, chúng ta có thể rút ra rằng hình thức là phần ít động, tương đối ổn định

Sự biến đổi, phát triển của sự vật luôn bắt đầu từ sự biến đổi, phát triển của nội dung Chính bởi mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa nội dung và hình thức nên khi nội dung thay đổi, phát triển, hình thức cũng bắt buộc phải biến đổi

và phát triển dựa theo nội dung Tốc độ thay đổi, phát triển của nội dung sẽ luôn nhanh hơn hình thức, vì thế hình thức cần phải đẩy nhanh quá trinh biến đổi của mình để bắt kịp với nội dung

Ví dụ 1: Nội dung quan hệ giữa anh A và chị B là quan hệ bạn bè, khi đó hình

thức quan hệ giữa hai người không có “giấy chứng nhận” Khi anh A và chị B kết hôn, nội dung quan hệ đã thay đổi, thì hình thức quan hệ buộc phải thay đổi khi hai người buộc phải có “giấy chứng nhận kết hôn”

Ví dụ 2: Thực tế, trong mối quan hệ giữa người với người, nội dung năm 2020

của em là học sinh cấp ba, được thể hiện dưới hình thức đi học tại trường THPT Hai Bà Trưng – Vĩnh Phúc Hiện tại, em đã trở thành sinh viên của trường Kinh

tế quốc dân từ tháng 7 năm 2021 khi đủ điểm trúng tuyển Khi đó nội dung đã phát triển trước còn hình thức lúc này chỉ tồn tại khi em được cầm trên tay giấp nhập học chính thức của trường vào tháng 10 năm 2021

c Hình thức không thụ động mà tác động trở lại nội dung

Dù đã được ta nêu ở phần trên rằng hình thức luôn phải chạy theo sự biến đổi, phát triển của nội dung nhưng không có nghĩa rằng hình thức là thụ động,

mà ngược lại, hình thức luôn tác động trở lại cho nội dung

Khi mà đã phù hợp với nội dung, hình thức sẽ kích thích sự phát triển của nội dung khiến nó tạo ra những nội dung mới dựa vào hình thức đã được thể hiện khi trước Ngược lại, khi có sự xung khắc giữa nội dung và hình thức, chinh hình thức sẽ kìm hãm sự phát triển của nội dung Sự tác động qua lại lẫn nhau này xảy

ra trong suốt quá trình biến đổi và phát triển của sự vật Cặp phàm trù này thể hiện

sự độc đáo nhất định khi nó vừa đưa sự vật đi lên, tạo nên điểm nhấn cho sự vật, vừa khiến sự vật tụt hậu đi

Ban đầu, những biến đổi về mặt nội dung chưa ảnh hưởng nhiều tới mối liên hệ bền vững của cặp phạm trù Nhưng khi những biến đổi đó tiếp tục diễn ra thì tới một thời điểm nào đó, mối liên hệ vững chắc, chặt chẽ đó sẽ trở nên chật hẹp và kìm hãm sự phát triển của nội dung Lúc này, hình thức sẽ không còn phù hợp với nội dung nữa

Tới một lúc nào đó, nội dung và hình thức sẽ diễn ra những xung đột sâu sắc Nội dung mới sẽ phá bỏ hình thức cũ và trên cơ sở đó, hình thức mới sẽ được tạo ra Với sự xuất hiện của hình thức mới, nội dung sẽ tiếp tục phát triển

và chuyển sang trạng thái mới về chất

3 Ý nghĩa phương pháp luận

a Không được tách rời nội dung với hình thức

Như đã trình bày ở mục trên rằng nội dung và hình thức gắn bó một cách chặt chẽ với nhau trong mọi hoạt động của cuộc sống, vậy nên chúng ta cần phải chống lại mọi khuynh hướng tách rời nội dung với hình thức Ở đây cần chống lại hai thái cực sai lầm là:

+ Tuyệt đối hóa nội dung, xem thường hình thức: Việc coi nội dung là chủ đạo để tạo nên hình thức không có gì sai nhưng khi chúng ta quá tập trung chú trọng vào nội dung, cố gắng nhồi nhét nhiều đặc điểm cho nó mà quên mất cái hình thức biểu hiện

ra ngoài thì sự vật có thể sẽ tồn tại 1 cách rời rạc, lỏng lẻo hoặc không tồn tại được

Ví dụ: Trong cuộc sống, một số người chỉ coi trọng vật chất xa hoa mà coi nhẹ

tâm hồn, sức khỏe con người của họ

+ Tuyệt đối hóa hình thức, coi nhẹ nội dung: Như đã nói ở trên thì nội dung

là yếu tố tiên quyết để quyết định hình thức của một sự vật, sự việc, vậy việc coi thường nội dung mà chỉ chú ý, tạp trung đến hình thức cũng không nên bởi vì sự vật chỉ tồn tại được khi nó có được ý nghĩa, nội dung và mục đích, từ đó chúng mới có tiền đề để thiết lập nên hình thức của sự vật, sự việc

Ví dụ: Trong cuộc sống, một bộ phận người chỉ chú ý rèn luyện nhân cách, tâm

hồn mà không để ý đến phương tiện vật chất tối thiểu

b Cần căn cứ trước hết vào nội dung để xét đoán sự vật

Nội dung là vật thứ yếu, quyết định và tác động tới hình thức, vì vậy khi nhìn vào một sự vật, hiện tượng nào đó để phán xét, đánh giá thì chúng ta phải nhìn vào nội dung, phải hiểu được sự vật, hiện tượng đó đang truyền tải gì cho ta chứ không phải hình thức Nếu muốn làm một sự vật biến đổi, phát triển hay tiến hóa thì trước hết cần phải thay đổi vào nội dung của nó

c Phải theo dõi sát sao mối quan hệ giữa nội dung và hình thức Hình thức có thể kìm hãm sự phát triển của nội dung nếu hình thức không phù hợp, hoặc kích

thích, thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của nội dung Vậy nên việc điều tiết hình thức sao cho phù hợp với nội dung là một yếu tố quan trọng để kịp thời can thiệp vào sự phát triển sao cho đem lại nhiều lợi ích nhất Nếu sự vật, hiện tượng cần sự phát triển thì chúng ta cần phải thay đổi, loại bỏ hình thức cũ (hình thức không còn phù hợp) để tạo điều kiện cho nội dung phát triển, tiếp thu vấn đề mới Mặt khác, nếu nội dung phát triển quá mức làm xảy ra sự mất

6

cân bằng thì hình thức cần phải thay đổi để kìm hãm sự phát triển này của nội dung

Có thể ví dụ như việc ra đời của laptop Về vấn đề chung, laptop và máy tính đều mang nội dung là thiết bị điện tử hỗ trợ con người làm việc, giải trí, … Giờ đây do sự phát triển của xã hội, con người đòi hỏi thêm sự nhỏ gọn, mang vác được của chiếc máy tính để phù hợp với công việc, thì nội dung giờ đây đã được bổ sung sự gọn nhẹ, di động Để thích nghi được với điều này thì hình thức hiện giờ của máy tính cần phải thay đổi, không thể cồng kềnh như trước nữa Giờ đây, các bộ phận của máy tinh được nối liền chứ không tách rời nhau như trước Chính sự thay đổi về hình thức đã tạo ra sự cải tiến, phát triển vượt bậc của nội dung, cụ thể ở đây là ngành công nghiệp máy tính

d Cần sáng tạo lựa chọn các hình thức của sự vật

Vì cùng một nội dung, nên trong bối cảnh phát triển khác nhau, có thể tồn tại nhiều cách thể hiện hình thức khác nhau, hoặc một hình thức có thể áp dụng cho nhiều nội dung khác nhau Vậy nên cần sử dụng đúng cách, linh hoạt hình thức cả mới và cũ để phục vụ cho nhu cầu và mục đích hiệu quả, sáng tạo của thực tiễn

Ở đây chúng ta cũng cần phải cố gắng để hạn chế mắc phải 2 vấn đề sai lầm:

+ Chỉ bám lấy hình thức cũ, bảo thù, trì trệ mà không tiếp thu cái mới Quan điểm này là sai lầm khi xã hội luôn luôn vận động phát triển để tạo ta những thị hiếu mới, những hình ảnh mới Vậy nên việc níu kéo quá khứ sẽ khiến cho hình thức bị lỗi thời, lạc hậu và không còn phù hợp với hiện tại

+ Phủ nhận hoàn toàn sự hiện diện, tồn tại của những hình thức cũ; chủ quan, nóng vội thay đổi hình thức mà không có căn cứ Đây cũng là một quan điểm sai lầm, việc xem xét kĩ lưỡng sự tồn tại của hình thức cũ cũng giúp ta có một cài nhìn sâu sắc hơn về việc thay đổi hình thức này, liệu nó đã đủ tốt hay chưa, liệu nó có còn phù hợp nữa hay không

PHẦN II: Ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên

Là một tân sinh viên K63 của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, em cho rằng việc áp dụng Triết học vào đời sống thực tiễn như là một sự định hướng cho

sự nghiệp, công việc của minh Như đã tìm hiểu ở Phần một, Triết học được tạo