SÓNG Xuân Quỳnh I Đọc hiểu tiểu dẫn 1 Xuân Quỳnh a) Cuộc đời (1942 – 1988) Tên khai sinh Nguyễn Thị Xuân Quỳnh Quê quán Hà Tây Xuất thân trong một gia đình công chức b) Sự nghiệp văn học Vị trí của Xuân Quỳnh một trong những nhà thơ tiêu biểu nhất của thế hệ các nhà thơ trẻ thời kì chống Mĩ Phong cách thơ là tiếng lòng của một tâm hồn phụ nữ nhiều trắc ẩn, vừa hồn nhiên, vừa tươi tắn, vừa chân thành, đằm thắm và luôn da diết trong khát vọng về hạnh phúc bình dị đời thường Tác phẩm chính Tơ tằm –.
Trang 1Xuân Quỳnh
I Đ ọc hiểu tiểu dẫn
1 Xuân Quỳnh
a) Cuộc đời (1942 – 1988)
- Tên khai sinh: Nguyễn Thị Xuân Quỳnh
- Quê quán: Hà Tây
- Xuất thân trong một gia đình công chức
b) Sự nghiệp văn học
- Vị trí của Xuân Quỳnh: một trong những nhà thơ tiêu biểu nhất của thế hệ các nhà thơ trẻ thời kì chống Mĩ
- Phong cách thơ: là tiếng lòng của một tâm hồn phụ nữ nhiều trắc ẩn, vừa hồn nhiên, vừa tươi tắn, vừa chân thành, đằm thắm và luôn da diết trong khát vọng về hạnh phúc bình dị đời thường
- Tác phẩm chính: Tơ tằm – chồi biếc, Hoa dọc chiến hào, …
2 Bài thơ “Sóng”
- Hoàn cảnh sáng tác: năm 1967 trong chuyến đi thực tế tại vùng biển Diêm Điền (Thái Bình)
- Xuất xứ: in trong tập “Hoa dọc chiến hào”
- Vị trí: bài thơ đặc sắc về tình yêu, tiêu biểu cho phong cách thơ Xuân Quỳnh
II Đọc hiểu văn bản
A Đọc, chú giải
B Cảm nhận chung về bài thơ
Nghệ thuật:
- Thể thơ 5 chữ
- Âm hưởng, nhịp điệu: dạt dào, nhẹ nhàng, gợi lên nhịp điệu của những con sóng, đó cũng
là nhịp điệu của trái tim yêu
- Sự sóng đôi 2 hình tượng: sóng – em “sóng” hình ảnh ẩn dụ của người phụ nữ đang yêu,
sự hóa thân của hình tượng em, thể hiện tâm trạng, cảm xúc của ngươi fphuj nữ
Nội dung: tình yêu của người phụ nữ thiết tha, nồng nàn, thủy chung, vượt lên thử thách của thời gian, sự hữu hạn của đời người
C Đọc hiểu chi tiết
Bố cục 2 đoạn:
- Đoạn 1 (6 khổ đầu): trạng thái, tâm trạng, cung bậc cảm xúc của tâm hồn người phụ nữ đang yêu
- Đoạn 2 (còn lại): niềm tin và khát vọng tình yêu
1 Những trạng thái, tâm trạng, cung bậc cảm xúc của tâm hồn người phụ nữ đang yêu
a) Khổ 1
2 câu đầu: Dữ dội và dịu êm
Trang 2Ồn ào và lặng lẽ
- Cặp tính từ tương phản, đối lập: dữ dội >< dịu êm, ồn ào >< lặng lẽ, diễn tả những trạng thái trái ngược của sóng
- Sóng: hình ảnh ẩn dụ cho tâm hồn người phụ nữ đang yêu
Tâm trạng của người phụ nữ đang yêu cũng giống như sóng vậy thôi, nó vốn mang trong mình những trạng thái đối cực, lúc dào dạt, sôi nổi, lúc dịu dàng, lắng sâu
2 câu tiếp: Sông không hiểu nổi mình
Sóng tìm ra tận bể
- Sự xuất hiện hình tượng: sông, bể
- Trái tim người phụ nữ đang yêu không chấp nhận cái tầm thường, nhỏ hẹp, luôn khát khao vươn tới cái rộng lớn, cái lớn lao để có thể đồng cảm, đồng điệu với trái tim mình b) Khổ 2
Ôi con sóng ngày xưa
Và ngày sau vẫn thế
Nỗi khát vọng tình yêu
Bồi hồi trong ngực trẻ
- Sóng trường tồn, vĩnh hằng với thời gian cũng như khát vọng của tình yêu, tuổi trẻ là vĩnh viễn, muôn đời
- Bồi hồi: khát vọng thiết tha của con người trong tình yêu thiết tha, cháy bỏng
c) Khổ 3 và 4
Trước muôn trùng sóng bể
Em nghĩ về anh, em
Em nghĩ về biển lớn
Từ nơi nào sóng lên?
Sóng bắt đầu từ gió
Gió bắt đầu từ đâu?
Em cũng không biết nữa
Khi nào ta yêu nhau
- Sự xuất hiện của hình tượng “em” – cái tôi trữ tình của nhà thơ
- Sự xuất hiện một loạt câu hỏi: khởi nguồn của tình yêu
- Cũng như bao nhiêu trái tim yêu, Xuân Quỳnh khát khao cắt nghĩa, lý giải tình yêu Tình yêu là tình cảm kì diệu, tinh tế, bí ẩn, rất khó cắt nghĩa
d) Khổ 5
Con sóng dưới lòng sâu
Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ
Ngày đêm không ngủ được
Lòng em nhớ đến anh
Cả trong mơ còn thức
- Hình tượng: con sóng
Trang 3- Ngôn từ chỉ không gian, thời gian
Nỗi nhớ da diết, khắc khoải của tình yêu, nỗi nhớ ấy bao trùm cả không gian, ở cả tầng sâu và bề rộng Nó da diết, khắc khoải ở mọi thời gian
- Điệp ngữ: con sóng, tình yêu là nỗi nhớ, nỗi nhớ là thước đo của tình yêu, mang âm hưởng da diết, khắc khoải
- Cái tôi trữ tình tự cất lên tiếng nói nhớ thương của lòng mình
- Diễn tả nỗi nhớ thường trực trong trái tim yêu Nỗi nhớ tình yêu, hình bóng người yêu đi vào cả giấc mơ, tiềm thức của con người
e) Khổ 6
Dẫu xuôi về phương Bắc
Dẫu ngược về phương Nam
Nơi nào em cũng nghĩ
Hướng về anh – một phương
- Điệp từ, điệp cấu trúc câu
- Nghệ thuật đối lập
- Ngôn từ: nơi nào, cũng nghĩ, hướng, một phương
Tình yêu thủy chung duy nhất, tình yêu nồng nàn, tha thiết của người phụ nữ Thể hiện vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ, nồng nàn, tha thiết trong tình yêu, lòng vị tha
6 khổ thơ đầu: hình tượng “sóng”, sự tương đồng giữa “sóng” – “em” thể hiện những cung bậc, cảm xúc của trái tim người phụ nữ đang yêu Người phụ nữ nồng nàn, thủy chung trong tình yêu, khát khao tình yêu, hạnh phúc
2 Niềm tin và khát vọng tình yêu
a) Khổ 7
Ở ngoài kia đại dương
Trăm ngàn con sóng đó
Con nào chẳng tới bờ
Dù muôn vời cách trở
- Hình tượng: đại dương, trăm ngàn con sóng => niềm tin vào tình yêu, tình yêu chân thành, sâu sắc, thủy chung, son sắt sẽ vượt qua mọi khó khăn, thử thách để đến bến bờ hạnh phúc
b) Khổ 8
Cuộc đời tuy dài thế
Năm tháng vẫn đi qua
Như biển kia dẫu rộng
Mây vẫn bay về xa
- Biện pháp tương phản đối lập
- Cặp quan hệ từ
- Nghệ thuật so sánh giàu sức gợi cảm
- Hình tượng: mây, biển
Niềm tin vào tình yêu chân thành, sâu sắc sẽ vượt qua sự hữu hạn của đời người, vượt qua khoảng cách không gian và thời gian
Trang 4- Xuân quỳnh rất nhạy cảm với sự trôi chảy của thời gian và ý thức về thời gian thường đi liền với niềm lo âu và khát vọng nắm lấy hạnh phúc trong hiện tại
Ý thức về sự hữu hạn của đời người, sự mong manh của hạnh phúc
Sự lo âu đó dẫn đến sự thất vọng, mà nó chỉ thúc đẩy sự ứng xử: sống hết mình cho tình yêu, cuộc đời, chiến thắng sự hữu hạn của đời người
c) Khổ cuối
Làm sao được tan ra Thành trăm con sóng nhỏ Giữa biển lớn tình yêu
Để ngàn năm còn vỗ
- Hình tượng: con sóng, biển
- Xuất hiện từ ngữ chỉ khái niệm thời gian: ngàn năm
Khát khao được sống hết mình cho tình yêu, ước muốn vĩnh viễn hóa tình yêu, để được sống mãi với thời gian
III Tổng kết
1 Nghệ thuật
- Thể thơ: ngũ ngôn, cách ngắt nhịp tự do, phóng khoáng
- Nhịp điệu: dào dạt, nhịp nhàng
- Hình tượng: sự sóng đôi của 2 hình tượng “sóng” và “em”
- Ngôn ngữ: trong sáng, bình dị, gợi cảm, cách nói ý vị, hồn nhiên, chân thành, giàu trữ tình
2 Nội dung
Tình yêu của người phụ nữ thiết tha, nồng nàn, chung thủy, muốn vượt lên thử thách của thời gian và sự hữu hạn của đời người